या पदार्थांमध्ये सर्वाधिक अँटिऑक्सिडंट्स:रोगप्रतिकारशक्ती वाढवतात, निरोगी हृदयासाठी आवश्यक; आहारात कसे समाविष्ट करावे ते जाणून घ्या

एक प्रसिद्ध म्हण आहे- ‘ईट द रेनबो.’ याचा अर्थ असा की, तुमच्या ताटात वेगवेगळ्या रंगांचे नैसर्गिक अन्नपदार्थ समाविष्ट करा. ही केवळ म्हण नाही तर वैज्ञानिक सल्ला देखील आहे. खरं तर, लाल स्ट्रॉबेरी, जांभळे प्लम, हिरव्या पालेभाज्या आणि निळ्या ब्लूबेरीसारख्या रंगीबेरंगी पदार्थांमध्ये शक्तिशाली अँटीऑक्सिडंट्स ‘पॉलीफेनॉल्स’ असतात. ‘लंडनच्या किंग्स कॉलेज’च्या अलीकडील अभ्यासानुसार, दीर्घकाळ पॉलीफेनॉल-समृद्ध आहार घेतल्याने हृदय निरोगी राहते. हा अभ्यास पीअर रिव्ह्यू मेडिकल जर्नल ‘BMC मेडिसिन’मध्ये प्रकाशित झाला आहे. म्हणून आज ‘कामाची बातमी’ मध्ये जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. पूनम तिवारी, वरिष्ठ आहारतज्ज्ञ, डॉ. राम मनोहर लोहिया आयुर्विज्ञान संस्था, लखनऊ प्रश्न- अँटिऑक्सिडंट अन्न काय असतात? उत्तर- अँटिऑक्सिडंट अन्न समजून घेण्यासाठी आधी आपल्याला दोन गोष्टी समजून घ्याव्या लागतील– फ्री रॅडिकल्स काय आहेत? अँटीऑक्सिडंट काय आहे? प्रश्न- अँटीऑक्सिडंट फूड शरीरात जाऊन काय काम करतात? ते आरोग्यासाठी का आवश्यक आहेत? उत्तर- अँटिऑक्सिडंट अन्न पेशींना सुरक्षित ठेवण्यास मदत करतात. ते दीर्घकाळ आरोग्याचे रक्षण करणाऱ्या ढालप्रमाणे काम करतात. खालील मुद्द्यांवरून समजून घेऊया की ते शरीरात काय कार्य करतात- जेव्हा शरीरातील अँटिऑक्सिडंट्सची पातळी संतुलित असते, तेव्हा रोगप्रतिकारशक्ती देखील अधिक प्रभावीपणे कार्य करते. प्रश्न- कोणते अन्न अँटिऑक्सिडंट्सने समृद्ध असतात? उत्तर- चला, ग्राफिक्समधून जाणून घेऊया की कोणत्या पदार्थांमध्ये अँटिऑक्सिडंट्स भरपूर प्रमाणात आढळतात. प्रश्न- अँटिऑक्सिडंट अन्न हृदयाच्या आरोग्यासाठी का आवश्यक आहे? उत्तर- हृदयरोगाची सुरुवात अनेकदा धमन्यांमधील सूज आणि अंतर्गत नुकसानीमुळे होते. जेव्हा शरीरातील LDL (बॅड कोलेस्ट्रॉल) ऑक्सिडाइज्ड होते, तेव्हा ते धमन्यांच्या भिंतींवर जमा होऊ लागते. वेळेनुसार हेच जमाव प्लाक तयार करते, ज्यामुळे रक्ताभिसरणावर परिणाम होतो. यामुळे हृदयविकाराच्या झटक्याचा धोका वाढतो. अँटिऑक्सिडंट अन्न या संपूर्ण प्रक्रियेला नियंत्रित करण्यास मदत करते. यामुळे रक्ताभिसरण चांगले राहते आणि हृदयावरील ताण कमी होतो. प्रश्न- अँटिऑक्सिडंट्स असलेले पदार्थ रोगप्रतिकारशक्ती वाढवतात का? उत्तर- होय, व्हिटॅमिन सी, ई आणि बीटा-कॅरोटीनसारखे घटक संसर्गाशी लढणाऱ्या रोगप्रतिकारशक्ती पेशींना मजबूत करतात. प्रश्न- अँटिऑक्सिडंट्स असलेले पदार्थ वाढत्या वयाची गती कमी करतात का? उत्तर- होय, वृद्धत्वाची मुख्य कारण ऑक्सिडेटिव्ह डॅमेज असते. जेव्हा पेशी वारंवार फ्री रॅडिकल्सच्या संपर्कात येतात, तेव्हा त्यांचे डीएनए, प्रोटीन आणि लिपिड्स (शरीरातील चरबी, जी ऊर्जा साठवण्यासाठी आणि शरीराच्या योग्य कार्यासाठी मदत करते.) खराब होतात. यामुळे वृद्धत्वाची प्रक्रिया वेगवान होते. अँटिऑक्सिडंट्सने समृद्ध अन्न हे नुकसान कमी करून पेशींचे आयुष्य वाढवण्यास मदत करते. यामुळे वृद्धत्वाची गती कमी होते. प्रश्न- अँटिऑक्सिडंट्स सप्लिमेंट्सची गरज कधी पडते? उत्तर- जर तुम्ही संतुलित आहार घेत असाल तर सहसा सप्लिमेंटची गरज पडत नाही. तरीही काही लोकांना डॉक्टर सप्लिमेंटचा सल्ला देऊ शकतात. जसे- प्रश्न- दररोज किती प्रमाणात अँटीऑक्सिडंट अन्न घेणे पुरेसे आहे? उत्तर- अँटिऑक्सिडंट्सची कोणतीही निश्चित मात्रा निर्धारित नाही. संतुलित आहारातून ते घेणे चांगले मानले जाते. पुरेशा अँटिऑक्सिडंट्ससाठी दररोज किमान 4-5 सर्व्हिंग फळे आणि भाज्या घेणे पुरेसे आहे. प्रश्न- जास्त अँटिऑक्सिडंट्स घेतल्याने आरोग्याला काही नुकसान होऊ शकते का? उत्तर- अँटिऑक्सिडंट्स शरीरासाठी निश्चितच फायदेशीर आहेत, पण प्रत्येक गोष्टीप्रमाणे त्यांचीही एक मर्यादा आहे. विशेषतः जेव्हा ते उच्च-डोस सप्लिमेंट्सच्या स्वरूपात घेतले जातात, तेव्हा ते उलट परिणाम करू शकतात. शरीरातील फ्री रॅडिकल्स पूर्णपणे 'शत्रू' नसतात, त्यांचे नैसर्गिक संतुलन देखील आवश्यक असते. म्हणून– प्रश्न- अँटिऑक्सिडंट अन्नपदार्थ आपल्या आहारात कसे समाविष्ट करावे? उत्तर- यासाठी कोणत्याही खास किंवा महागड्या आहार योजनेची (डाइट प्लान) गरज नसते. प्रयत्न करा की तुमच्या ताटात वेगवेगळ्या रंगांची फळे आणि भाज्या असाव्यात आणि प्रक्रिया केलेल्या स्नॅक्सऐवजी नैसर्गिक पर्याय निवडा. एकंदरीत, अँटीऑक्सिडंट्सनी समृद्ध अन्न हा काही ट्रेंड नाही, तर विज्ञान-आधारित आरोग्य धोरण आहे. हृदयाचे आरोग्य चांगले ठेवायचे असेल, रोगप्रतिकारशक्ती मजबूत करायची असेल किंवा वाढत्या वयाची गती संतुलित ठेवायची असेल, तर रंगीबेरंगी आणि नैसर्गिक आहार महत्त्वाची भूमिका बजावतो. हा आहार केवळ शरीराला आवश्यक पोषणच देत नाही, तर दीर्घकाळ निरोगी राहण्यासही मदत करतो.

कामाची बातमी- तुमच्या घराशेजारी स्ट्रीट फूड:शुगर, लठ्ठपणाचा धोका वाढू शकतो, अभ्यासात खुलासा, खाण्याच्या सवयी सुधारण्यासाठी 11 टिप्स

तुम्हीही अशा वस्तीत किंवा मोहल्ल्यात राहता का, जिथे आजूबाजूला प्रत्येक गल्ली-बोळात स्ट्रीट फूडची दुकाने आहेत? जर होय, तर हा अभ्यास तुमच्यासाठी खूप महत्त्वाचा आहे. सामान्यतः लोकांना वाटते की कधीतरी स्ट्रीट फूड खाल्ल्याने काय फरक पडणार आहे. जर तुम्हीही असेच विचार करत असाल, तर तुम्हाला या अभ्यासाबद्दल जाणून घेणे खूप महत्त्वाचे आहे. ‘मद्रास डायबिटीज रिसर्च फाउंडेशन’च्या एका अभ्यासानुसार, ज्या भागात स्ट्रीट फूडचे आउटलेट जास्त असतात, तिथे राहणाऱ्या लोकांमध्ये लठ्ठपणा आणि टाइप-2 मधुमेहाचा धोका जवळपास दुप्पट वाढतो. हीच परिस्थिती पुढे डायबिसिटी (Diabesity) म्हणजे लठ्ठपणा आणि मधुमेहाच्या धोकादायक संयोगाला जन्म देते. तर चला, आज कामाच्या बातमी मध्ये आपण याबद्दल सविस्तरपणे समजून घेऊया. त्याचबरोबर जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. आशीष मेहरोत्रा, सल्लागार, क्रिटिकल केअर, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, कानपूर प्रश्न- स्ट्रीट फूडबाबत झालेल्या अभ्यासात काय म्हटले आहे? उत्तर- या अभ्यासातून असे दिसून येते की, जास्त स्ट्रीट फूड असलेल्या भागांमध्ये मेटाबॉलिक आजारांचा (लठ्ठपणा, मधुमेह, फॅटी लिव्हर, उच्च रक्तदाब) धोका जास्त असतो. जिथे अनहेल्दी फूड आउटलेट जास्त होते, तिथे लठ्ठपणा आणि टाइप-2 मधुमेहाचा धोका जवळपास दुप्पट जास्त होता. हा अभ्यास ‘मद्रास डायबिटीज रिसर्च फाउंडेशन’च्या संशोधकांनी यूकेमधील डॉक्टरांसोबत मिळून केला. प्रश्न- आसपास उपलब्ध असलेले अन्न आपल्या सवयींवर कसा परिणाम करते? उत्तर- सामान्यतः लोक त्यांच्या घराच्या आसपासच्या दुकानांमधून आणि आउटलेटमधून जास्त खरेदी करतात. खाद्यपदार्थ खरेदी करायचे असतील तर हे अधिक सामान्य आहे. ही अन्न निवडीपेक्षा सोयीची बाब आहे. अशा परिस्थितीत, जर घराच्या आसपास स्ट्रीट फूड/फास्ट-फूडचे आउटलेट जास्त असतील, तर फास्टफूड जास्त खाण्याची शक्यता वाढते. प्रश्न- आसपास स्ट्रीट फूडची उपलब्धता जास्त असल्यामुळे कोणत्या आजारांचा धोका वाढतो? उत्तर- घराच्या आसपास स्ट्रीट फूड असण्याचा अर्थ असा आहे की तुम्ही ते जास्त खाणार. याचा परिणाम हळूहळू शरीरावर दिसतो. यामुळे- मे 2025 मध्ये 'नॅशनल लायब्ररी ऑफ मेडिसिन'मध्ये प्रकाशित झालेल्या एका पुनरावलोकन अहवालानुसार, घराच्या आसपासच्या खाद्य वातावरणाचा आणि आरोग्याचा खोल संबंध आहे. आसपासच्या स्ट्रीट फूड/फास्ट फूडची दुकाने आणि रेस्टॉरंट्सची उपलब्धता मधुमेह, हृदयविकार आणि मृत्यू दराचा धोका वाढवू शकते. खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून स्ट्रीट फूडचे आरोग्यासाठी असलेले धोके समजून घ्या- प्रश्न- लोक सहसा स्ट्रीट फूड जास्त का खातात? उत्तर- याची अनेक कारणे आहेत. जसे की- याशिवाय, एक मोठे कारण हे देखील आहे की स्ट्रीट फूड आपल्या घरांच्या आसपास सहज उपलब्ध होते. प्रश्न- स्ट्रीट फूड व्यसनाधीन देखील असू शकते का? उत्तर- ‘क्लिनिकल केमिस्ट्री’ या विज्ञान मासिकात 2018 मध्ये एक अभ्यास प्रकाशित झाला. त्यानुसार, फास्ट फूडमध्ये असलेले रिफाइंड कार्बोहायड्रेट्स (जसे की साखर, मैदा) शरीरात त्याच प्रकारे प्रतिक्रिया देतात जसे मादक पदार्थ. हे खाल्ल्याने रक्तातील ग्लुकोज आणि इन्सुलिनची पातळी वेगाने वाढते. यामुळे मेंदूतील डोपामाइन (न्यूरोट्रांसमीटर) ची पातळी वाढते. डोपामाइन हे एक आनंदी हार्मोन आहे, जे आपल्याला चांगले वाटायला लावते. म्हणून मेंदू वारंवार अशा पदार्थांसाठी तीव्र इच्छा (क्रेविंग) निर्माण करतो. अभ्यासानुसार, असे पदार्थ क्रेविंगसोबत फूड ॲडिक्शनचे कारणही बनू शकतात. प्रश्न- स्ट्रीट फूड आपल्या चयापचय क्रियेवर (मेटाबॉलिज्म) कसा परिणाम करतो? उत्तर- नोव्हेंबर, 2013 मध्ये 'रिसर्चगेट' मध्ये प्रकाशित झालेल्या एका अभ्यासानुसार, फास्ट फूडचे जास्त सेवन मेटाबॉलिक सिंड्रोम (लठ्ठपणा, उच्च रक्तदाब आणि टाइप 2 मधुमेह) चा धोका वाढवते. त्यातील उच्च कॅलरीज, सॅचुरेटेड फॅट, मीठ आणि साखर चयापचय क्रियेवर (मेटाबॉलिज्म) नकारात्मक परिणाम करतात. जर तुम्ही जास्त फास्ट फूड खात असाल तर शरीराला रक्तातील साखर आणि इन्सुलिनचे संतुलन राखण्यासाठी जास्त मेहनत करावी लागते. यामुळे इन्सुलिन रेझिस्टन्स वाढतो आणि चयापचय प्रणाली (मेटाबॉलिक सिस्टम) मंदावते. प्रश्न- जवळपास पार्क आणि जिमची कमतरता आरोग्यावर परिणाम करते का? उत्तर- मद्रास डायबिटीज रिसर्च फाउंडेशनच्या अभ्यासात हे देखील समोर आले की, समस्या केवळ खाण्यापुरती मर्यादित नाही. व्यायामासाठी घराभोवती पार्क, जिम, खेळाचे मैदान आणि स्पोर्ट्स क्लब नसणे देखील आरोग्यासाठी हानिकारक ठरू शकते. अभ्यासात असे आढळून आले की, ज्या लोकांना डायबिटीज होती, त्यापैकी 56.2% लोक पार्क, जिम, खेळाचे मैदान आणि स्पोर्ट्स क्लबसारख्या ठिकाणांपासून 1.1 किलोमीटरपेक्षा जास्त दूर राहत होते. म्हणजे ज्यांच्या घराशेजारी चालण्यासाठी आणि व्यायामासाठी सुविधा नव्हत्या, त्यांच्यात लठ्ठपणा आणि टाइप-2 मधुमेहाचा धोका खूप जास्त आढळला. प्रश्न- आपल्या खाण्याच्या सवयी कशा सुधाराव्यात? उत्तर- भूक लागल्यावर लोक सर्वात आधी आपल्या स्वयंपाकघरात किंवा फ्रीजमध्ये अन्न शोधतात. म्हणून खाण्याच्या सवयींची लढाई देखील येथूनच सुरू होते. चांगल्या खाण्याच्या सवयींसाठी हे आवश्यक आहे की, जेव्हा तुम्ही बाजारात जाल, तेव्हाच आरोग्यदायी अन्न खरेदी करा. घरी बनवलेले संतुलित अन्न खाल्ल्याने आणि आसपास उपलब्ध आरोग्यदायी पर्याय निवडल्याने आजारांचा धोका मोठ्या प्रमाणात कमी करता येतो. खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून खाण्याच्या सवयी सुधारण्यासाठीच्या टिप्स समजून घ्या- प्रश्न- निरोगी आणि तंदुरुस्त राहण्यासाठी आपल्या जीवनशैलीत कोणते बदल करण्याची गरज आहे? उत्तर- तंदुरुस्त राहण्यासाठी जीवनशैलीत काही छोटे-छोटे व्यावहारिक बदल आवश्यक आहेत. जसे की-

वाढत्या वयात स्नायू कमजोर का होऊ लागतात:दही, इडली-ढोकळ्यासारखे पदार्थ खा, 60 वर्षांनंतरही स्नायू राहतील मजबूत

म्हातारपणात थकवा, चालताना त्रास आणि पडण्याची भीती, हे सर्व 'सार्कोपेनिया' म्हणजेच कमकुवत स्नायूंमुळे होते. खरं तर, 60 वर्षांनंतर शरीर प्रथिनांचा योग्य वापर करू शकत नाही, ज्यामुळे स्नायू कमकुवत होऊ लागतात. इंडियन कौन्सिल ऑफ मेडिकल रिसर्च (ICMR) म्हणते की- जर या वयात आहारात दही, इडली-ढोकळा यांसारखे आंबवलेले पदार्थ, योग्य प्रथिनांसह हलका व्यायाम केला, तर स्नायू मजबूत राहतील. तज्ज्ञ: डॉ. शैलेंद्र भदौरिया, एमडी-जेरियाट्रिक मेडिसिन, एम्स नवी दिल्ली हाडांसाठी आहार सूत्र: 60 वर्षांवरील व्यक्तींसाठी 1 किलो वजनासाठी 1 ग्रॅम प्रथिने ICMR आणि WHO चा सल्ला: 60 वर्षांनंतरही स्नायू मजबूत हवे असतील तर आहारात तुमच्या प्रति किलो वजनानुसार 1 ग्रॅम प्रथिने नक्की घ्या. उदाहरणार्थ, तुमचे वजन 65 किलो असल्यास, दररोज 65 ग्रॅम प्रथिने आहारात समाविष्ट करा. आंबवलेले पदार्थ: स्नायूंची ताकद वाढवतात, पचनही सुधारतात. दही, इडली, डोसा आणि ढोकळा यांसारखे आंबवलेले पदार्थ पचनास मदत करतात. हे प्रोबायोटिक्समुळे पोटाचे आरोग्य सुधारतात, ज्यामुळे प्रथिने सहज शोषली जातात, पण केवळ हे पुरेसे नाही. संशोधनातून असे दिसून येते की, आंबवलेल्या पदार्थांसोबत तुमच्या वजनानुसार प्रथिनांचे प्रमाण घ्या. त्यासोबत हलक्या वजनाचा व्यायाम नक्की करा. यामुळे तुमच्या स्नायूंची ताकद वाढेल. या छोट्या टिप्स कमजोर स्नायूंपासून तुमची सुटका करतील. डब्ल्यूएचओचा सल्ला: 65 वर्षांवरील व्यक्तींनी डॉक्टरांचा सल्ला घेऊन आठवड्यातून 2 दिवस स्नायू मजबूत करणारे व्यायाम नक्की करावेत. उदा. खुर्चीवरून 10 वेळा उठा-बसा, भिंतीला टेकून पुश-अप्स करा, पाण्याच्या बाटलीने वेट लिफ्टिंग करा. -दिनचर्या: रोज हे वेळापत्रक पाळा-सकाळ: व्यायाम + प्रोटीनयुक्त नाश्ता-दुपार: डाळ-पनीर-सॅलड-संध्याकाळ: 20 मिनिटे चालणे-रात्र: हलकी खिचडी

सलमानच्या वडिलांना ब्रेन हॅमरेज झाला:न्यूरोलॉजिस्टकडून जाणून घ्या ही वैद्यकीय स्थिती काय आहे, सुरुवातीची लक्षणे, कोणाला जास्त धोका

बॉलिवूडचे दिग्गज स्क्रिप्ट रायटर आणि सलमान खानचे वडील सलीम खान यांना नुकताच ब्रेन हॅमरेज झाला. ते मुंबईतील लीलावती रुग्णालयात दाखल आहेत. त्यांच्यावर एक छोटीशी शस्त्रक्रिया झाली. सध्या त्यांची प्रकृती स्थिर असून ते बरे होत आहेत. सध्या त्यांना काही दिवस डॉक्टरांच्या देखरेखीखाली ठेवण्यात येणार आहे. ब्रेन हॅमरेज म्हणजे 'मेंदूतील रक्तवाहिनी फुटणे'. रक्तवाहिनी फुटल्यावर मेंदूत रक्त जमा होऊ लागते, ज्यामुळे निर्माण झालेल्या दाबामुळे मेंदूच्या सर्व भागांना पुरेसा ऑक्सिजन पोहोचू शकत नाही. ही एक जीवघेणी वैद्यकीय आपत्कालीन स्थिती आहे. 'नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ हेल्थ'नुसार, जगभरात दरवर्षी ब्रेन हॅमरेजची 35 लाख नवीन प्रकरणे समोर येतात. 'सेरेब्रोव्हस्कुलर सोसायटी ऑफ इंडिया'नुसार, भारतात दरवर्षी 1.8 ते 3.6 लाख ब्रेन हॅमरेजची प्रकरणे समोर येतात. या स्थितीत सुमारे 40-50% लोकांचा मृत्यू होतो. म्हणून 'फिजिकल हेल्थ'मध्ये आज ब्रेन हॅमरेजबद्दल बोलूया. यासोबतच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ- डॉ. राजुल अग्रवाल, संचालक, न्यूरोलॉजी, श्री बालाजी ॲक्शन मेडिकल इन्स्टिट्यूट, दिल्ली प्रश्न- ब्रेन हॅमरेज म्हणजे काय? उत्तर- ब्रेन हॅमरेज हा एक प्रकारचा ब्रेन स्ट्रोक आहे, ज्याला 'इंट्राक्रेनियल हॅमरेज' असेही म्हणतात. यामध्ये मेंदूतील रक्तवाहिनी फुटल्याने रक्तस्त्राव सुरू होतो. हे रक्त मेंदूमध्येच जमा होत राहते. या जमा झालेल्या रक्तामुळे मेंदूवर दाब निर्माण होतो. रक्तस्राव (मेंदूतील रक्तवाहिनी फुटणे) आणि गोठलेल्या रक्तामुळे निर्माण झालेल्या दाबामुळे मेंदूपर्यंत रक्ताचा पुरवठा कमी होतो किंवा थांबतो. जर 2-3 मिनिटांपर्यंत मेंदूला ऑक्सिजन मिळाला नाही तर मेंदूच्या पेशी मरू लागतात. त्यामुळे अशा स्थितीत त्वरित उपचार आवश्यक असतात. प्रश्न- मेंदूमध्ये रक्तस्राव (ब्रेन हेमरेज) का होतो? उत्तर- याची अनेक कारणे असू शकतात- प्रश्न- ब्रेन हॅमरेज किती प्रकारचा असतो? उत्तर- ब्रेन हॅमरेज मुख्यत्वे पाच प्रकारचा असतो. यापैकी तीन हॅमरेज मेंदूच्या ऊतींच्या बाहेर परंतु कवटीच्या आत होतात, एपिड्यूरल, सबड्यूरल आणि सबरॅक्नॉइड. तर दोन प्रकारचे हॅमरेज मेंदूच्या ऊतींच्या आत होतात- इंट्रासेरेब्रल आणि इंट्रावेंट्रिकुलर. सर्व प्रकारच्या ब्रेन हॅमरेज आणि त्यांची सामान्य कारणे, ग्राफिक्समध्ये पाहा- प्रश्न- यापैकी कोणता ब्रेन हॅमरेज सर्वात जास्त धोकादायक असू शकतो? उत्तर- सर्व प्रकारचे ब्रेन हॅमरेज गंभीरच असतात, परंतु इंट्रासेरेब्रल हॅमरेज आणि सबरॅक्नॉइड हॅमरेजला सर्वात जास्त जीवघेणा मानले जाते. इंट्रासेरेब्रल हॅमरेज: यात रक्त थेट मेंदूच्या ऊतींमध्ये जमा होऊ लागते, ज्यामुळे मेंदूवर वेगाने दाब वाढतो आणि मेंदूला कायमचे नुकसान होऊ शकते. यामुळे कोमाची स्थिती निर्माण होऊ शकते. सबरॅक्नॉइड हॅमरेज: हे अनेकदा एन्युरिझम फुटल्याने (रक्तवाहिनीची भिंत कमकुवत झाल्याने फुटते) होते. यामुळे तीव्र डोकेदुखीसह बेशुद्धी किंवा मृत्यू होऊ शकतो. वेळेवर उपचार न मिळाल्यास दोन्हीही स्थिती जीवघेण्या ठरू शकतात. प्रश्न- ब्रेन हॅमरेजचे धोक्याचे घटक (रिस्क फॅक्टर्स) काय आहेत? उत्तर- काही वैद्यकीय स्थिती आणि दुखापतीमुळे ब्रेन हॅमरेजचा धोका वाढू शकतो. अनियंत्रित उच्च रक्तदाब, डोक्याला गंभीर दुखापत, मेंदूतील रक्तवाहिन्या कमकुवत होणे (एन्युरिझम) किंवा रक्त गोठल्यामुळे (ब्लड क्लॉटिंग) याचा धोका वाढतो. सर्व धोक्याचे घटक ग्राफिक्समध्ये पाहा- प्रश्न- ब्रेन हॅमरेज आनुवंशिक (जेनेटिक) देखील असू शकतो का? उत्तर- तसे तर बहुतेक प्रकरणांमध्ये ब्रेन हॅमरेजचा कोणताही आनुवंशिक संबंध नसतो. पण काही प्रकरणांमध्ये असे दिसून आले आहे की लोकांच्या रक्तवाहिन्या जन्मापासूनच कमकुवत होत्या. कमकुवत रक्तवाहिन्या म्हणजे एन्युरिझम. एन्युरिझम किंवा व्हॅस्क्युलर डिसऑर्डर आनुवंशिक असू शकतो. जर कोणाच्या पालकांना अशी समस्या असेल, तर त्याला हॅमरेजचा धोका वाढतो. प्रश्न- मधुमेह किंवा उच्च रक्तदाबामुळे ब्रेन हॅमरेजचा धोका वाढतो का? उत्तर- होय, अनियंत्रित उच्च रक्तदाब (हाय ब्लड प्रेशर) ब्रेन हॅमरेजचा सर्वात मोठा धोकादायक घटक आहे. जर दीर्घकाळ रक्तदाब जास्त राहिला, तर मेंदूतील रक्तवाहिन्यांच्या भिंती कमकुवत होतात. यामुळे त्या फुटण्याची शक्यता वाढते. मधुमेहामध्येही रक्तवाहिन्या खराब होतात. जर सोबत रक्तदाब आणि कोलेस्ट्रॉलही वाढलेले असेल, तर ब्रेन हॅमरेजचा धोका वाढतो. प्रश्न- सिगारेट-दारू पिण्याने ब्रेन हॅमरेजचा धोका वाढतो का? उत्तर- होय, दोघांच्याही सेवनाने ब्रेन हॅमरेजचा धोका वाढतो. धूम्रपानामुळे रक्तदाब वाढतो, रक्तवाहिन्यांच्या भिंती कमकुवत होतात आणि एथेरोस्क्लेरोसिस (वाहिन्यांमध्ये कोलेस्ट्रॉल किंवा प्लेक जमा होणे) चा धोका वाढतो. दारू पिण्यामुळे रक्तदाब वाढू शकतो आणि यकृताचे नुकसान होऊ शकते. रक्ताची गुठळी होण्याची प्रक्रिया कमकुवत होऊ शकते. या सर्व परिस्थिती मेंदूतील नसांना कमकुवत करतात, ज्यामुळे त्या फुटण्याचा धोका वाढतो. प्रश्न- ब्रेन हॅमरेज आणि स्ट्रोक यात काय फरक असतो? उत्तर- ब्रेन हॅमरेज हा एक प्रकारचा ब्रेन स्ट्रोकच आहे, पण सर्व ब्रेन स्ट्रोक हॅमरेज नसतात. दोन्हीतील फरक समजून घ्या- ब्रेन हॅमरेज मेंदूतील रक्तवाहिनी फुटल्याने रक्त मेंदूतच जमा होते. यामुळे मेंदूवर दाब वाढतो आणि ऑक्सिजनचा पुरवठा बाधित (थांबतो) होतो. स्ट्रोक मेंदूला पुरेसे रक्त आणि ऑक्सिजन न मिळाल्याच्या स्थितीला स्ट्रोक म्हणतात. हा दोन प्रकारचा असतो. इस्केमिक (ब्लॉकेज) आणि हॅमरेजिक (नस फुटणे). ब्रेन हॅमरेज आणि स्ट्रोक यांच्यातील फरक ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- ब्रेन हॅमरेज जीवघेणा ठरू शकतो का? उत्तर- होय, तो जीवघेणा ठरू शकतो, कारण मेंदूमध्ये रक्त जमा झाल्यामुळे अचानक इंट्राक्रेनियल प्रेशर (मेंदूवर रक्तस्रावामुळे निर्माण होणारा दाब) वाढतो. यामुळे मेंदूच्या पेशींना ऑक्सिजन आणि पोषण मिळणे थांबू शकते. यामुळे मेंदूचे टिश्यूज वेगाने खराब होऊ लागतात. जर रक्तस्राव जास्त असेल किंवा महत्त्वाच्या भागावर परिणाम करत असेल, तर बेशुद्धी येऊ शकते. यामुळे कोमाची स्थिती निर्माण होऊ शकते, श्वास थांबून मृत्यू देखील होऊ शकतो. तथापि, वेळेवर उपचार, शस्त्रक्रिया किंवा औषधांनी अनेक प्रकरणांमध्ये जीव वाचवता येतो. प्रश्न- कोणत्या लोकांना ब्रेन हॅमरेजचा धोका सर्वाधिक असतो? उत्तर- काही लोकांना ब्रेन हॅमरेजचा धोका जास्त असतो- प्रश्न- ब्रेन हॅमरेज होण्यापूर्वी काही संकेत दिसतात का? उत्तर- बहुतेक प्रकरणांमध्ये आधीपासून खूप स्पष्ट संकेत दिसत नाहीत. याच्या बहुतेक प्रकरणांमध्ये अचानक नस फाटते. याचे काही संकेत खालीलप्रमाणे आहेत- प्रश्न- ब्रेन हॅमरेजच्या धोक्यापासून वाचण्यासाठी जीवनशैलीत कोणते बदल करावे लागतील? उत्तर- हॅमरेजचा धोका कमी करण्यासाठी जीवनशैलीत काही बदल करणे आवश्यक आहे – ब्रेन हॅमरेजशी संबंधित काही सामान्य प्रश्न-उत्तरे प्रश्न- ब्रेन हॅमरेजची लक्षणे दिसल्यास काय करावे? उत्तर- त्वरित आपत्कालीन रुग्णवाहिका क्रमांक 112 वर कॉल करा किंवा जवळच्या रुग्णालयात घेऊन जा. उशीर केल्यास मेंदूला कायमस्वरूपी नुकसान होऊ शकते. प्रश्न- ब्रेन हॅमरेज अचानक होतो का? उत्तर- होय, बहुतेक प्रकरणांमध्ये हे अचानक होते. जर एखाद्याला उच्च रक्तदाब किंवा एन्युरिझम (नसांची कमजोरी) ची समस्या असेल तर धोका जास्त असतो. प्रश्न- ब्रेन हॅमरेजवर घरी औषधोपचार करून उपचार करता येतात का? उत्तर- नाही, ही वैद्यकीय आणीबाणी आहे. यावर उपचार फक्त रुग्णालयातच शक्य आहेत. अनेकदा शस्त्रक्रियेचीही गरज पडते. प्रश्न- ब्रेन हॅमरेज झाल्यानंतर रुग्ण पूर्णपणे बरा होऊ शकतो का? उत्तर- वेळेवर उपचार मिळाल्यास रुग्ण बरा होऊ शकतो, परंतु हे रक्तस्रावाच्या तीव्रतेवर अवलंबून असते. प्रश्न- हे पुन्हा होण्यापासून रोखता येते का? उत्तर- होय, जीवनशैलीत आवश्यक बदल करून ते पुन्हा होण्यापासून रोखता येते. रक्तदाब, साखर आणि कोलेस्ट्रॉल नियंत्रित ठेवा. नियमित औषधे घ्या आणि डॉक्टरांच्या सल्ल्याचे पालन करा. संतुलित आहार घ्या आणि पुरेशी झोप घ्या.

चीज आरोग्यासाठी फायदेशीर आहे का?:आहारतज्ञांकडून जाणून घ्या याचे पौष्टिक मूल्य, आरोग्य फायदे, कोणी खाऊ नये

कल्पना करा, तुम्ही एखाद्या रेस्टॉरंटमध्ये गेला आहात. मेन्यू कार्ड उघडताच तुमची नजर ‘एक्स्ट्रा चीज बर्गर’, ‘एक्स्ट्रा चीज पिझ्झा’, ‘एक्स्ट्रा चीज सँडविच’ यांसारख्या पदार्थांवर पडते. नाव वाचताच तोंडाला पाणी सुटते आणि जास्त विचार न करता तुम्ही ‘एक्स्ट्रा चीज’ असलेला पर्याय निवडता. चीजची चव अप्रतिम असते, त्यामुळे पिझ्झा, पास्ता, बर्गर आणि सँडविच यांसारख्या अनेक पदार्थांमध्ये याचा वापर केला जातो. काही लोक ते फक्त चवीसाठी खातात, तर काही लोक ते प्रोटीन आणि कॅल्शियमचा चांगला स्रोत मानून खातात. पण प्रश्न असा आहे की चीज खरोखरच आरोग्यासाठी फायदेशीर आहे का? चला, आज कामाची बातमी मध्ये आपण चीजबद्दल सविस्तर बोलू. तसेच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. पूनम तिवारी, वरिष्ठ आहारतज्ज्ञ, डॉ. राम मनोहर लोहिया आयुर्विज्ञान संस्था, लखनऊ प्रश्न- चीज (Cheese) काय आहे आणि ते कसे बनवले जाते? उत्तर- चीज एक दुग्धजन्य पदार्थ आहे. ते पाळीव प्राण्यांच्या दुधापासून बनवले जाते. बनवण्याची पद्धत खालील मुद्द्यांमधून समजून घ्या- प्रश्न- चीझमध्ये कोणते पोषक घटक असतात? उत्तर- युनायटेड स्टेट्स डिपार्टमेंट ऑफ ॲग्रीकल्चर (USDA) नुसार, चीझ प्रोटीन आणि कॅल्शियमचा चांगला स्रोत आहे. पण यात सॅच्युरेटेड फॅट आणि सोडियम देखील असते. खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून चीझचे पौष्टिक मूल्य समजून घ्या- प्रश्न- चीझ आणि पनीरमध्ये काय फरक आहे? उत्तर- चीझ आणि पनीर दोन्ही दुधापासून बनतात, पण त्यांच्या बनवण्याची प्रक्रिया, चव, पोत (टेक्सचर) आणि पौष्टिक प्रोफाइलमध्ये फरक असतो. प्रश्न- चीजचे आरोग्यासाठी काय फायदे आहेत? उत्तर- संतुलित प्रमाणात चीज खाल्ल्याने आरोग्यासाठी अनेक फायदे होतात. जसे की- तथापि, हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की चीजमध्ये फॅट आणि सोडियमचे प्रमाण जास्त असू शकते. त्यामुळे ते संतुलित प्रमाणात आणि निरोगी आहाराचा भाग बनवून खाणे चांगले आहे. खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून त्याचे आरोग्य फायदे समजून घ्या- प्रश्न- जर रोज चीज खाल्ले तर शरीरावर याचा काय परिणाम होईल? उत्तर- रोज मर्यादित प्रमाणात चीज खाल्ल्याने शरीराला पुरेसे कॅल्शियम आणि प्रोटीन मिळते. पण जास्त प्रमाणात खाल्ल्याने काही नकारात्मक परिणाम देखील होऊ शकतात. जसे की- प्रश्न- एक निरोगी व्यक्ती दिवसातून किती प्रमाणात चीज खाऊ शकते? उत्तर- एका निरोगी व्यक्तीसाठी सुमारे 30-40 ग्रॅम (जवळपास एक स्लाइस) चीज खाणे सुरक्षित आहे. जर उच्च कोलेस्ट्रॉल, उच्च रक्तदाब किंवा लठ्ठपणा असेल तर डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे. प्रश्न- कोणत्या लोकांनी चीज खाऊ नये? उत्तर- सीनियर डायटिशियन डॉ. पूनम तिवारी सांगतात की, काही लोकांनी चीज खाणे टाळावे. खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून हे समजून घ्या- प्रश्न- बाजारात मिळणारे प्रत्येक चीज आरोग्यदायी असते का? उत्तर- नाही, बाजारात मिळणारे प्रत्येक चीज आरोग्यदायी नसते. अनेक चीज प्रोसेस्ड असतात. यामध्ये मीठ आणि सॅचुरेटेड फॅट जास्त असते. काहींमध्ये रसायने आणि प्रिझर्वेटिव्ह्ज देखील असू शकतात. त्यामुळे बाजारातून चीज खरेदी करताना घटक सूची (इंग्रीडिएंट लिस्ट) नक्की पहा. प्रश्न- बाजारातून चीज खरेदी करताना कोणत्या गोष्टींची काळजी घ्यावी? फूड लेबलवर लिहिलेल्या कोणत्या घटकांवर लक्ष द्यावे? उत्तर- बाजारातून चीज खरेदी करताना त्याची गुणवत्ता आणि पौष्टिक मूल्य तपासणे खूप महत्त्वाचे आहे. त्याच्या फूड लेबलवर काही गोष्टी नक्की तपासा.

कैलाश परिक्रमेत आत्म्याला मिळाले अनंत समाधान:भारतवंशीय लेखिका म्हणतात- बहिणीच्या मृत्यूने खचले होते; 18000 फुटांवर एकांताने शिकवले- नाते संपतात, माणसे नाही

‘19 वर्षे एकत्र राहिल्यानंतर मी अचानक माझ्याच घरात ‘प्रोबेशन’वर आले होते. विद्यापीठात शिकवू लागले, रात्री 3 वाजता उठून तिबेटवर कादंबरी लिहित होते, जेणेकरून कीबोर्डच्या आवाजाने पतीला त्रास होऊ नये. तरीही त्यांची नाराजी दूर झाली नाही...’ ब्रिटनमध्ये राहणाऱ्या भारतीय वंशाच्या लेखिका दीपा अनप्पारा सांगतात की, पतीने सांगितले की त्यांना घटस्फोट हवा आहे, सात महिन्यांपूर्वीच बहिणीला गमावले होते. मी कोणत्याही नवीन जखमेसाठी तयार नव्हते. खूप प्रयत्नांनंतरही नाते वाचू शकले नाही. शांततेच्या शोधात कैलास परिक्रमेला निघाले. या प्रवासाने आयुष्याला नवीन अर्थ दिले, जाणून घ्या कसे... ‘याच दुःखाच्या काळात... काही दिवसांनंतर मी तिबेटमध्ये 18,471 फूट उंच डोल्मा खिंडीच्या चढाईवर उभी होते. हवेत इतकी थंडी होती की प्रत्येक श्वास जणू उसना वाटत होता. ऑगस्ट 2023 च्या त्याच दिवशी माझ्या लग्नाचा 20वा वाढदिवस होता. क्षणोक्षणी पतीचे शब्द कानांत घुमत होते... ‘वर्षानुवर्षे तू पण दुःखी आहेस, वर्षानुवर्षे मी पण, वेगळे होणेच चांगले आहे.’ अचानक गाईडच्या आवाजाने मला धक्का दिला... त्याने हसून म्हटले, डोल्मा खिंडीपर्यंत पोहोचण्यासाठी टट्टू भाड्याने घ्या. 'भारतीय ट्रेकिंगमध्ये चांगले नसतात,' मला हा स्टिरिओटाईप खटकला. वर्षांपूर्वी मनालीमध्ये एका टट्टूवर बसून प्रवास पूर्ण केला होता. यावेळी ठरवले होते, पायीच जाईन. चढाई कठीण होती. फुफ्फुसे जळत होती, हृदय पिंजऱ्यात फडफडणाऱ्या पक्ष्यासारखे वाटत होते. प्रत्येक पाच पावलांनंतर थांबावे लागत होते. पाठीवर लहान मुलांना घेऊन जाणाऱ्या तिबेटी महिला, हसून 'ताशी देलेक' म्हणत असत - म्हणजे शुभेच्छा. मीही म्हणत असे, पण शब्दांसोबत श्वासही बाहेर निघून जात असे. वाटेत भाविक आपल्या दिवंगत प्रियजनांचे फोटो दगडांवर चिकटवत होते. माझ्याकडे बहिणीचा फोटो नव्हता याचा मला खेद वाटला. ती गणपतीच्या छोट्या मूर्ती गोळा करत असे. खाली गौरी कुंड चमकत होते, अशी मान्यता आहे की इथेच माता पार्वतीने गणपतीला जन्म दिला. पोर्टरने माझ्यासाठी तिथून पवित्र पाणी आणण्याची गोष्ट सांगितली होती, पण मी नकार दिला कारण मी पाणी नेऊन कोणाला देणार, बहीण तर गेली होती. उंचीवर ऑक्सिजनच्या कमतरतेमुळे मी डगमगत होते. गाईडने मला ऑक्सिजन कॅन दिला आणि म्हणाला ‘जवळपास पोहोचलोच.’ मी हिम्मत गोळा केली आणि पुन्हा चढाई सुरू केली. मध्येच गाईडने माझी कहाणी ऐकली. बहिणीला स्टेज 4 चा कर्करोग, फुफ्फुसांपासून मेंदूपर्यंत पसरलेले ट्यूमर, स्मरणशक्ती कमी होणे आणि शेवटच्या दिवसांतील त्रास. चार वर्षे ती झुंजत राहिली. तिच्यासाठी अचानक भारताची विमाने, रुग्णालयांच्या फेऱ्या. मग तिने हिम्मत हारली... शेवटी अश्रूंनी निरोप घेतला. मी पहिल्यांदाच स्वीकारले की मी आता ‘वेगळी’ आहे, लग्न तुटले आहे. गाईड म्हणाला, ‘तुमच्या पतीने आपले उद्दिष्ट पूर्ण केले आहे. त्यांना जाऊ द्या. ते 20 वर्षे तुमच्यासोबत राहिले, त्याबद्दल त्यांचे आभार माना. ते मुक्त आहेत आणि तुम्हीही.’ नवसाच्या पताकांमध्ये मला पहिल्यांदाच वाटले की कदाचित मीही खरोखरच मुक्त आहे. त्याचे शब्द कठोर होते, पण कोमलही होते - जणू तो दगडांच्या ढिगाऱ्यावर आणखी एक दगड काळजीपूर्वक ठेवत होता. शेवटच्या दिवशी मी बहुतेक एकटीच चालले. वाटेत दगडांवर कोरलेल्या तिबेटी प्रार्थना होत्या आणि धोक्याचे फलकही लागले होते. छोटे पक्षी खडकांच्या बिळांतून उडत आणि अदृश्य होत. इतक्या उंचीवर, दैवी वातावरणात मला वाटले की सहा वर्षांनंतर पहिल्यांदाच मी खरोखर आनंदी आहे. मला समजले की माझ्या कमतरता असूनही मी तिरस्करणीय नाही, फक्त एक माणूस आहे. मी स्वतःला माफ करू शकले - एक पत्नी म्हणून, एक बहीण म्हणून. तीर्थयात्री आकाशाकडे हात वर करून सर्वांसाठी प्रार्थना करताना पाहून, मला वाटले की प्रायश्चित्त अशक्य नाही... पर्वत आपला दृष्टिकोन स्पष्ट करतात... दीपा म्हणते, ‘कैलासच्या या प्रवासात वादळे, सैनिकांच्या चौक्या आणि उंचीवर श्वास रोखून धरणारी थंडी हे सर्व अडथळे बनतात, पण खरी परीक्षा या नैसर्गिक अडथळ्यांची नाही, तर आतल्या भावनांची आहे- अहंकार, वासना, शंका, शक्ती, अपराधीपणाची भावना आणि शोक. त्या विरळ हवेत, जिथे श्वास घेणेही तपस्येसारखे होते, मला समजले- कधीकधी डोंगर आपल्याला काही नवीन देत नाहीत, फक्त जे आधीपासून होते ते स्पष्ट दाखवून देतात... आणि कदाचित तीच मुक्तीची सुरुवात आहे.’

सायलेंट को-वर्किंग स्पेसचा वाढता ट्रेंड:2-3 तासांचे सत्र, सोबत बसणे आवश्यक, बोलणे नाही

वर्क फ्रॉम होमने स्वातंत्र्य दिले. ट्रॅफिकमधून सुटका, ड्रेस कोडचा त्रास नाही, आपल्या वेळेनुसार काम. पण काही वर्षांनंतर आणखी एक सत्य समोर आले… एकाकीपणा. झूम कॉल्स आहेत, स्लॅक मेसेजेस आहेत, पण दिवसाचे 8-10 तास अनेकदा एकाच खोलीत शांतपणे निघून जातात. याच रिकामेपणातून नवीन ट्रेंड 'सायलेंट को-वर्किंग स्पेस' उदयास आला आहे. 2-3 तासांचे निश्चित ‘सायलेंट सेशन’ मॉडेल सोपे आहे. लोक लॅपटॉप घेऊन येतात, आपापल्या सीटवर बसतात, हेडफोन लावतात आणि 2-3 तासांचे निश्चित ‘सायलेंट सेशन’ करतात. मध्ये छोटा ब्रेक - कॉफी, पाणी, हलके स्ट्रेचिंग. अनेक ठिकाणी याला वर्क जॅम किंवा फोकस स्प्रिंट अशा नावांनी चालवले जात आहे. येथे एकत्र बसणे महत्त्वाचे आहे, बोलणे नाही. कोणत्या स्पेसेसमध्ये हा ट्रेंड दिसत आहे? भारतातील मोठे को-वर्किंग ब्रँड्सही आता अशा मॉडेलकडे वाटचाल करत आहेत, काही शहरांमध्ये हे लोकप्रिय आहेत. - स्प्रिंगबोर्ड (Springboard) - अखिल भारतीय उपस्थिती - वीवर्क इंडिया (WeWork India) - मेट्रो शहरांमध्ये मजबूत नेटवर्क - द हाईव्ह (The Hive) - चेन्नई आणि मुंबईमध्ये लोकप्रिय

सत्य कडू नाही, 'सभ्य' असावे:तज्ञांकडून शिका जोडीदारासोबत प्रामाणिकपणे वागण्याचा योग्य मार्ग, नात्यांमध्ये 'पूल' तयार करा, 'तलवार' नाही

लहानपणापासून आपल्याला शिकवले जाते की ‘प्रामाणिकपणा हे सर्वोत्तम धोरण आहे’. खरे बोला, खोटे बोलू नका आणि आपल्या शब्दावर ठाम रहा. पण जसे-जसे आपण मोठे होतो, प्रौढ नात्यांमधील गुंतागुंत आपल्याला एक वेगळा धडा शिकवते. आपल्याला समजते की प्रत्येक सत्य नात्याला मजबूत करत नाही. काही सत्य, जर संवेदनशीलता, संदर्भ आणि काळजी न घेता सांगितले गेले, तर ते नात्याचा पाया डळमळीत करतात. शेवटी, नात्यांमध्ये सर्वात प्रभावी प्रामाणिकपणा तोच आहे जो तलवार नाही, तर पूल बांधतो. खरे बोलणे आवश्यक आहे - पण त्याहूनही महत्त्वाचे आहे की ते कसे बोलावे. तज्ञांकडून काही प्रभावी उपाय जाणून घ्या... नातेसंबंध जोडणारा प्रामाणिकपणा आर्कान्सास विद्यापीठाच्या प्रा. जेनिफर वेल्यू म्हणतात, ‘प्रामाणिकपणा केवळ ‘माईक ड्रॉप’ (जोरदारपणे बोलून शांत होणे) बनला तर तो नातेसंबंध जोडत नाही, उलट एकतर्फी वाटतो. जेव्हा सत्य थेट आणि कठोरपणे सांगितले जाते, तेव्हा समस्या निर्माण होते. उदाहरणार्थ, पत्नीने पतीला सांगितले की ती त्याच्याशिवाय जास्त आनंदी राहते. हे खरे असू शकते, पण ते दुखावू शकते, विशेषतः जेव्हा नाते आधीच कमकुवत असेल. जेनिफर म्हणतात, ‘सत्य एका मताप्रमाणे मांडा... माझ्या मते...’, ‘माझे असे मत आहे...’ – जेणेकरून बोलणे तुमच्या विचारांवर आधारित राहील आणि जोडीदाराला असहमत होण्याची संधी मिळेल.’ सांगणे किती महत्त्वाचे आहे ऑकलंड विद्यापीठातील समाजशास्त्रज्ञ डॉ. टेरी ऑर्बक मानतात की कोणत्याही नात्याचा पाया विश्वास आहे. हे प्रामाणिकपणाशिवाय शक्य नाही. सत्य बोलताना जर आपण विचार न करता काही बोललो, तर नाते आणखी कमकुवत होऊ शकते. आधी विचार करा – हे आवश्यक आहे का, याचा परिणाम काय होईल. सत्य लपवत असाल तर स्वतःला विचारा – हे प्रतिमा वाचवण्यासाठी आहे की जोडीदाराच्या भल्यासाठी. पद्धत योग्य असावी थेरपिस्ट केट एंगलर यांच्या मते, जेव्हा प्रामाणिकपणा ‘बेलगाम अभिव्यक्ती’ बनतो आणि सूडासारखा वाटतो, तेव्हा ती समस्या बनू शकते. यामुळे परिस्थिती बिघडू शकते. प्रामाणिकपणा आत्मचिंतन आणि संवेदनशीलतेने असावा. शांतपणे जोडीदाराला सांगा की तुम्ही ऐकण्यास तयार आहात, पण योग्य पद्धत असेल तरच चर्चा कराल. संवेदनशीलता महत्त्वाची जेनिफर म्हणतात, ‘अनेक नात्यांमध्ये प्रामाणिकपणा ‘शस्त्र’ बनतो - सत्य बोलले जाते, पण अनावश्यक पद्धतीने, जसे की ‘तू मला दुःखी केलेस, मीही तसेच करेन.’ याचा परिणाम वाईटच होतो. यावर उपाय असा आहे की, सत्य बोलताना संवेदनशीलता आणि विचार करणे आवश्यक आहे. आपले म्हणणे असे मांडा की जोडीदाराच्या भावना दुखावल्या जाणार नाहीत आणि चर्चा सुधारणेच्या दिशेने जाईल. थेट बोलू नका तज्ज्ञ म्हणतात की, प्रामाणिकपणा खूप कठोर आणि थेट असेल तर समस्या निर्माण होऊ शकते. उदाहरणार्थ - एखाद्याला थेट म्हणणे - ‘तुम्ही वाईट पालक आहात.’ यामुळे समोरचा जोडीदार दुखावतो. प्रामाणिकपणा सौम्य आणि अप्रत्यक्षपणे व्यक्त करा. आधी काहीतरी सकारात्मक बोला, जर जोडीदार आरामदायक असेल तर मुद्द्यावर येऊ शकता. ही पद्धत प्रभावी आहे. जोडीदाराच्या सुरक्षिततेकडे लक्ष तज्ज्ञ म्हणतात, जर तुम्ही तुमच्या जोडीदारापासून बँक खाते लपवले असेल, तर ती फसवणूक मानली जाईल आणि अविश्वास वाढेल, असे सत्य सांगणे आवश्यक आहे. परंतु, जर तुम्हाला एखाद्या पार्टीत कोणीतरी आकर्षक वाटले आणि तुम्ही त्याबद्दल गंभीर नसाल, तर हे सांगणे अनावश्यकपणे दुखावू शकते. अशा 'अनावश्यक' गोष्टी टाळून तुम्ही तुमच्या जोडीदाराला सुरक्षितता देऊ शकता. असे ओळखा जेनिफर म्हणतात, जर तुमचा जोडीदार प्रामाणिकपणाच्या नावाखाली कठोरता दाखवत असेल, तर त्या वेदना त्याच वेळी व्यक्त करणे महत्त्वाचे आहे. तुम्ही फक्त एक शब्द बोलू शकता किंवा संकेत देऊ शकता... जेणेकरून समोरच्या व्यक्तीला समजेल की त्यांचे बोलणे दुखावत आहे. यामुळे हे देखील स्पष्ट होईल की त्यांनी अनवधानाने असे म्हटले की जाणूनबुजून तुम्हाला दाबण्याचा प्रयत्न केला.

स्लीप टिप्स:ऑलिंपिक खेळाडूंकडून शिका चांगल्या झोपेचे 5 मंत्र, डार्क शॉवरिंग व बॉक्स ब्रीदिंगमुळे ताण दूर होईल

रात्री उशिरापर्यंत काम, प्रवास, ताण आणि मोबाईलच्या सवयीमुळे चांगली झोप घेणे कठीण होते. झोप पूर्ण न झाल्यास दैनंदिन जीवनावरही परिणाम होतो. आजकाल हिवाळी ऑलिंपिक सुरू आहे. अशा स्पर्धांमध्येही सततचा प्रवास आणि स्पर्धेचा दबाव खेळाडूंच्या झोपेवर परिणाम करतो. खेळाडू आपली झोप कशी पूर्ण करतात, यावर न्यूयॉर्क टाइम्स खेळाडूंच्या स्लीप एक्सपर्ट्सशी (झोप तज्ञांशी) बोलले. या सोप्या पद्धतींचा अवलंब करून तुम्हीही तुमची झोप सुधारू शकता. 1. नवीन ठिकाणी झोपत आहात? आसपासचे वातावरण आपल्या घरासारखे बनवा मोठ्या स्पर्धांमध्ये लहान खोल्या आणि गोंगाट खेळाडूंची झोप खराब करतात. अशा परिस्थितीत खेळाडू नॉइस-कॅन्सलिंग हेडफोन, व्हाईट नॉइज किंवा छोटे ह्युमिडिफायर सोबत ठेवतात जेणेकरून घरासारखे वातावरण राहील. यूएस ऑलिंपिक आणि पॅरालिंपिक कमिटीच्या मानसशास्त्रज्ञ एमिली क्लार्क सांगतात की, चांगल्या झोपेसाठी खोलीत अंधार, शांतता आणि थोडी थंडी असणे आवश्यक आहे. 2. झोपण्यापूर्वी शरीर आणि मन शांत करणारी दिनचर्या (रुटीन) तयार करा बिछान्यावर जाताच दिवसभरातील गोष्टी मनात फिरू लागतात. मानसशास्त्रज्ञ डॉ. क्लार्क यांच्या मते, यासाठी झोपण्यापूर्वी 20-30 मिनिटे आधी आरामशीर दिनचर्या तयार करा. कोमट पाण्याने आंघोळ करणे, हलके संगीत ऐकणे किंवा डायरी लिहिणे उपयुक्त ठरू शकते. झोपण्यापूर्वी मोबाईल स्क्रोल करू नका. बॉक्स ब्रीदिंग (4 सेकंद श्वास घेणे, 4 सेकंद थांबवणे, 4 सेकंद श्वास सोडणे, 4 सेकंद थांबणे) वापरा. यामुळे मन शांत होते. 3. दररोज एकाच वेळी उठा यूएस ऑलिम्पिक आणि पॅरालिम्पिक कमिटी (USOPC) च्या मानसशास्त्रज्ञ जिम डोरली खेळाडूंना झोपण्याच्या वेळेऐवजी उठण्याची वेळ निश्चित ठेवण्याचा सल्ला देतात. यामुळे सर्केडियन रिदम (शरीराचे नैसर्गिक चक्र) योग्य राहते, विशेषतः जर सकाळी सूर्यप्रकाश मिळाला तर. डॉ. क्लार्क यांच्या मते, जर सूर्यप्रकाश मिळाला नाही तर हलका व्यायाम किंवा सकाळी नाश्ता करणे देखील बॉडी क्लॉकला रीसेट करण्यास मदत करते. रात्री कमी झोप झाली असली तरी, सकाळी जास्त वेळ झोपणे टाळा. दररोज एकाच वेळी उठल्याने शरीराला दिवस सुरू झाल्याचे समजते आणि यामुळे तुमची झोप हळूहळू सुधारू लागते. 4. स्लीप स्कोअर उपयुक्त, पण त्याबद्दल जास्त ताण घेऊ नका स्मार्टवॉच आणि मोबाईल ॲपद्वारे लोक त्यांच्या झोपेचा स्कोअर पाहतात. ही माहिती उपयुक्त असू शकते, पण दररोज सकाळी फक्त नंबर पाहून चिंता करणे योग्य नाही. जर तुम्ही उठल्यानंतर ताजेतवाने आणि ठीक वाटत असाल, तर केवळ डिव्हाइसच्या नंबरवरच विश्वास ठेवू नका. झोपेला फक्त एका स्कोअरने नाही, तर तुमच्या ऊर्जा, मूड आणि दिवसभराच्या सक्रियतेने मोजा. 5. एका रात्री झोप मिळाली नाही तर घाबरू नका, शरीर स्वतःला जुळवून घेते USOPC च्या स्लीप मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, ॲथलीट्ससाठी नियमित झोप आवश्यक आहे, पण एका रात्रीची खराब झोप कामगिरी खराब करणार नाही, जोपर्यंत मागील रात्रींची झोप चांगली असेल. आपले शरीर मजबूत आणि लवचिक आहे. अनेक दिवसांपासून चांगली झोप घेत असाल, तर एका रात्रीच्या झोपेच्या कमतरतेमुळे जास्त फरक पडणार नाही. डॉ. डोरली सांगतात की, थकले असाल तर झोपा आणि त्याबद्दल जास्त विचार करू नका. डार्क शॉवरिंग: कमी प्रकाशात अंघोळ करण्याचा ट्रेंड डार्क शावरिंग म्हणजे झोपण्यापूर्वी कमी प्रकाशात किंवा पूर्ण अंधारात आंघोळ करणे. हेल्थलाइननुसार, अंधार आपल्या शरीराच्या घड्याळाला म्हणजेच सर्केडियन रिदमला संकेत देतो की दिवस संपत आहे आणि आता शरीराला विश्रांतीची गरज आहे. कमी प्रकाशात राहिल्याने मेलाटोनिन हार्मोनचा स्राव वाढतो, जो झोप आणण्यात आणि शरीराला आराम देण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतो. ही पद्धत तणाव कमी करण्यास आणि मनाला शांत करण्यास देखील उपयुक्त ठरू शकते. कोमट पाण्याने आंघोळ केल्याने शरीराचे तापमान आधी वाढते आणि बाहेर आल्यानंतर ते वेगाने कमी होते. तापमानातील ही घट मेंदूला संकेत देते की आता झोपण्याची वेळ झाली आहे, ज्यामुळे लवकर झोप येते.

मला पॉर्न पाहण्याचे व्यसन:पाहिले नाही तर झोपू शकत नाही, नातेसंबंध बिघडत आहेत, या व्यसनापासून मुक्त कसे व्हावे?

प्रश्न– माझे वय 32 वर्षे आहे. मी एक आयटी व्यावसायिक आहे. माझी समस्या खूप वैयक्तिक आहे. मला पॉर्नचे व्यसन आहे. त्याशिवाय मी रात्री झोपू शकत नाही. सुरुवातीला ही काही समस्या वाटली नाही, पण आता मला वाटते की या सवयीचा माझ्या नात्यांवर परिणाम होत आहे. मी ज्या मुलीला डेट करतो, ती मला सोडून जाते. तिचे म्हणणे आहे की मी नात्यात उपस्थित नाही. मलाही हे माहीत आहे की मला कोणत्याही मुलीच्या सोबतीपेक्षा स्वतःची सोबत जास्त आवडते. सत्य हे आहे की लैंगिक आनंदासाठीही मला गर्लफ्रेंडची फारशी गरज वाटत नाही. माझ्या एका जवळच्या मित्राचे म्हणणे आहे की हे सामान्य नाही आणि मी थेरपिस्टकडे जायला हवे. कृपया मला मार्गदर्शन करा की मी काय करू? तज्ज्ञ– डॉ. द्रोण शर्मा, सल्लागार मानसोपचारतज्ज्ञ, आयर्लंड, यूके. यूके, आयरिश आणि जिब्राल्टर मेडिकल कौन्सिलचे सदस्य. प्रश्न विचारल्याबद्दल आपले आभार. या डिजिटल युगात पॉर्नोग्राफी खूप सहज उपलब्ध आहे. याचा वापर मोठ्या प्रमाणावर होतो. त्यामुळे अनेक व्यक्ती आणि जोडपी याबद्दल थोडे चिंतित असतात की याचा मानसिक आरोग्य, जवळीक आणि नातेसंबंधांवर नकारात्मक परिणाम होऊ नये. पॉर्न स्वतःच एक समस्या नाही 'पॉर्न ॲडिक्शन' किंवा 'पॉर्नचे व्यसन' यांसारख्या शब्दांचा अनेकदा वापर केला जातो. परंतु 'ॲडिक्शन' या शब्दाचा वापर अनेकदा एका अधिक गुंतागुंतीच्या वास्तवाला सोपे करू शकतो. अमेरिकन सायकॉलॉजिकल असोसिएशनच्या एका संशोधनानुसार, पॉर्न पाहणे काही लोकांसाठी समस्या बनू शकते, परंतु ती स्वतःच मूळ समस्या किंवा मुख्य समस्या क्वचितच असते. यामागे नेहमीच काहीतरी लपलेले भावनिक, नातेसंबंधातील कारण किंवा अंतर्गत संघर्ष असतो. पॉर्न कधी समस्याप्रधान होऊ शकते आंतरराष्ट्रीय अभ्यासानुसार, जगभरात मोठ्या संख्येने पुरुष आणि स्त्रिया पॉर्न पाहतात, परंतु त्यांना यामुळे कोणतेही नुकसान होत नाही. समस्या तेव्हा निर्माण होते, जेव्हा पॉर्नचे व्यसन लागते, जेव्हा हे एक सक्तीचे आणि गुप्त वर्तन बनते आणि जेव्हा वास्तविक जीवनातील संबंधांवर याचा नकारात्मक परिणाम होऊ लागतो. तसेच, यामुळे लैंगिक आनंद, समाधान आणि भावनिक आरोग्यावर नकारात्मक परिणाम होऊ लागतो. याव्यतिरिक्त, या लक्षणांवरून असे दिसून येते की पोर्न पाहण्याची सवय समस्या बनत आहे. तपशील खालील ग्राफिकमध्ये पहा– पोर्नचा मेंदूवर परिणाम आपल्या मेंदूत रिवॉर्ड सिस्टिम इनबिल्ट असते, जे हॅपी हार्मोन्स रिलीज करतात. जेव्हा एखादी व्यक्ती खूप जास्त वेळ आणि खूप जास्त प्रमाणात पॉर्न पाहते, तेव्हा यामुळे मेंदूची रिवॉर्ड सिस्टिम प्रभावित होते. याचा परिणाम असा होतो की, वास्तविक जीवनात जवळीकतेतून मिळणारा आनंद आणि समाधान कमी होते. यासोबतच लैंगिक संबंधांबद्दल अवास्तव अपेक्षा निर्माण होतात. म्हणून, पुढे जाण्यापूर्वी मी हेच सांगू इच्छितो की, लाज किंवा अपराधीपणाची भावना बाळगण्याऐवजी तुम्ही समस्या समजून घेण्याचा आणि तिच्या मुळाशी जाण्याचा प्रयत्न करा. काही सेल्फ असेसमेंट टूल्स आणि सेल्फ हेल्प टूल्सच्या मदतीने मी तुम्हाला मदत करण्याचा प्रयत्न करेन. तुम्हाला पॉर्नचे व्यसन आहे का? सेल्फ असेसमेंट टेस्ट करा येथे मी तुम्हाला एक सेल्फ असेसमेंट टेस्ट देत आहे. खालील ग्राफिक्समध्ये एकूण 7 प्रश्न आहेत. तुम्ही हे प्रश्न काळजीपूर्वक वाचा आणि हो किंवा नाही मध्ये उत्तरे द्या. शेवटी तुमच्या उत्तरांचे विश्लेषण करा. स्कोअरचे इंटरप्रिटेशन देखील ग्राफिकमध्ये दिलेले आहे. उदाहरणार्थ, जर दोन किंवा त्यापेक्षा कमी प्रश्नांची तुमची उत्तरे 'हो' असतील, तर याचा अर्थ तुम्हाला पॉर्नचे व्यसन नाही. जर तीन किंवा चार प्रश्नांची उत्तरे 'हो' असतील, तरीही हे व्यसन नाही, फक्त पॉर्न पाहण्यावर तुम्ही नियंत्रण ठेवू शकत नाही. परंतु जर पाचपेक्षा जास्त प्रश्नांची तुमची उत्तरे 'हो' असतील, तर हे पॉर्न व्यसन आहे. अशा परिस्थितीत व्यावसायिक मदतीचा सल्ला दिला जातो. तुम्ही पॉर्न का पाहता? सेल्फ असेसमेंट टेस्ट करा व्यसनाशी संबंधित सेल्फ असेसमेंटनंतर तुम्हाला आणखी एक असेसमेंट करण्याची गरज आहे. तुमच्या पॉर्न पाहण्याची खरी कारणे ओळखणे. ही एक खूप साधी असेसमेंट टेस्ट आहे. खालील ग्राफिकमध्ये एकूण 12 प्रश्न आहेत, ज्यात 12 कारणे दिली आहेत. या प्रश्नांना तुम्हाला 0 ते 3 च्या स्केलवर रेट करायचे आहे. जर तुमचे उत्तर 0 असेल, तर याचा अर्थ ते कारण नाही. जर उत्तर 3 असेल, तर ते एक मोठे कारण आहे. या प्रश्नांमुळे तुम्हाला पॉर्न पाहण्याची मुख्य कारणे काय आहेत हे समजण्यास मदत होईल. पॉर्न आणि नातेसंबंध: खरे नुकसान काय आहे? संशोधनातून असे दिसून येते की पॉर्नोग्राफी स्वतःच हानिकारक नाही. अनेक जोडपी एकत्र पॉर्न पाहतात, परंतु यामुळे त्यांच्या नात्याला कोणतेही नुकसान होत नाही. समस्या तेव्हा निर्माण होते, जेव्हा- या कारणांमुळे पॉर्नचा नात्यावर नकारात्मक परिणाम होऊ शकतो. तपशील खालील ग्राफिकमध्ये पहा– लोक पॉर्न का पाहतात? पॉर्न पाहण्यामागे एकटेपणापासून ते ताण आणि कंटाळा येण्यापर्यंत अनेक कारणे असू शकतात. पॉर्न या सर्व समस्यांना सामोरे जाण्यासाठी एक कोपिंग मेकॅनिझम असू शकते. ही स्वतःमध्ये कोणतीही समस्या नाही. ही समस्या तेव्हा बनते, जेव्हा पॉर्न हा एकमेव कोपिंग मेकॅनिझम बनतो. याशिवाय, आपल्या मानसिक आणि भावनिक समस्यांना सामोरे जाण्यासाठी आपल्याकडे दुसरे कोणतेही साधन नसेल. पॉर्न व्यसनावर काय उपचार आहेत? या समस्येची समज आणि तिच्या उपचाराचे हे टप्पे आहेत- 1. समस्येचे मूल्यांकन 2. सायकोएज्युकेशन हे समजून घेणे की- 3. कॉग्निटिव्ह बिहेवियरल थेरपी (CBT) CBT या गोष्टींमध्ये उपयुक्त ठरते- 4. कामुक संघर्षाशी सामना करणे 5. वर्तणुकीचे नियमन (दबावणे नाही, नियमन करणे) चार आठवड्यांची स्वयं-नियमन योजना ध्येय: भीती, लाज दूर करणे, अधिक विचारपूर्वक निर्णय घेणे, सवयीचे नियमन करणे टीप: ही सवय सोडवण्याची किंवा पॉर्न पाहणे बंद करण्याची योजना नाही. ही फक्त त्याचे नियमन करण्याची योजना आहे. आठवडा 1 जागरूकता आणि स्थिरीकरण फोकस: फक्त पाहणे, बदलण्याचा प्रयत्न न करणे. दैनंदिन कार्ये: नियम: “मी स्वतःला जज करत नाहीये. मी फक्त पाहत आणि समजून घेत आहे.” आठवडा 2 वर्तणुकीची साखळी तोडणे ध्येय: इच्छा दाबून ठेवणे नाही, फक्त थोडे पुढे ढकलणे. साधने: स्वतःला हे प्रश्न विचारणे: मला या क्षणी खरोखर काय करायचे आहे? आठवडा 3 खऱ्या कारणांवर लक्ष केंद्रित करणे ध्येय: गरजांवर, वर्तनावर नाही. या गोष्टींवर काम करणे: आठवडा ४ एकत्रीकरण आणि भविष्यातील नियोजन ध्येय: असे संतुलन निर्माण करणे, जे दीर्घकाळ टिकेल. कार्य: व्यावसायिक मदतीची कधी गरज आहे? तुम्हाला खालील समस्या असल्यास मदत घ्या: शेवटची गोष्ट पॉर्नोग्राफी क्वचितच खरी समस्या असते. ती अनेकदा अपूर्ण गरजा, न सुटलेले संघर्ष, लाज किंवा शांततेचे प्रतिबिंब असते. मी तुम्हाला वर जे काही सल्ले दिले आहेत, त्यांचा उद्देश तुम्हाला 'शुद्ध' किंवा 'पॉर्न-मुक्त' बनवणे हा नाही. उद्देश फक्त एवढाच आहे की तुम्ही स्वतःशी अधिक प्रामाणिक व्हावे, तुमचे निर्णय अधिक संयमित आणि संतुलित असावेत. पॉर्न व्यसनामागे लपलेल्या खऱ्या कारणांवर लक्ष दिल्यास, पॉर्नोग्राफी पाहण्याची इच्छा आपोआपच कमी होते.

हार्वर्डचा अनोखा अभ्यासक्रम:प्रत्येक विद्यार्थ्याची एका झाडाशी मैत्री, डॉ. फ्रीमॅन म्हणाले- हे विज्ञान नाही, तर हृदयाचा वर्ग आहे

कल्पना करा, वेळेचा एक मोठा भाग दोन जीवांना जोडण्यासाठी समर्पित आहे, एक तुम्ही (माणूस) आणि दुसरे झाड (जे तुम्ही नाही). ' ह्या कोणत्याही कवितेच्या ओळी नाहीत, तर हार्वर्ड विद्यापीठाने सुरू केलेल्या 'ट्री' म्हणजेच 'झाड' नावाच्या अभ्यासक्रमाचा अभ्यासक्रम आहे. आजच्या धावपळीच्या डिजिटल जीवनात जिथे डोळे स्क्रीनवर आणि बोटे की-बोर्डवर खिळलेली असतात, तिथे हा अभ्यासक्रम गॅजेटमुक्त अविस्मरणीय अनुभव देत आहे.या अभ्यासक्रमाचे शिक्षण बंद खोलीत किंवा प्रयोगशाळेत होत नाही, ना येथे जाडजूड वनस्पतिशास्त्राची पुस्तके पाठ करावी लागतात. येथे खरे 'प्राध्यापक' माणूस नसून 'झाडे' आहेत. या अभ्यासक्रमाची सुरुवात हार्वर्डच्या अर्नोल्ड आर्बोरिटम (वृक्ष संग्रहालय) चे संचालक आणि विकासात्मक जीवशास्त्रज्ञ विल्यम फ्रीमन यांनी केली. पण ते स्वतःला पारंपरिक अर्थाने प्राध्यापक मानत नाहीत. त्यांचे असे मत आहे की झाडेच विद्यार्थ्यांना सर्वात सखोल शिकवण देतात- जोडणी, संयम आणि एकत्र राहण्याची. दरवर्षी पहिल्या वर्षाचे विद्यार्थी या अभ्यासक्रमात सामील होतात. पहिल्या दिवशी संपूर्ण वर्ग 281 एकरमध्ये पसरलेल्या आर्बोरिटममध्ये फिरायला जातो. येथे असलेल्या 16 हजारहून अधिक झाडांमधून प्रत्येक विद्यार्थ्याला एक झाड निवडायचे असते- असे झाड जे संपूर्ण सेमिस्टरभर त्याचा सोबती बनते. तेच झाड त्याच्या साप्ताहिक असाइनमेंट आणि अंतिम प्रकल्पाचा विषय असते. विद्यार्थी जेकब किफ्लूने ‘लिलॅक’चे झाड निवडले. तो म्हणतो, ‘मला असे झाड हवे होते जे घरासारखे वाटेल. हे कदाचित सर्वात सुंदर नाही, पण याखाली बसून शांतता मिळते.’ स्टेलाने जपानी मेपलचे झाड निवडले. ती म्हणते, ‘मला महाविद्यालयात येऊन तीन महिने झाले आहेत. मी येथे अनेक मित्र बनवले आहेत, पण माझे सर्वात खोल नाते या झाडाशी आहे. मी याबद्दल माझ्या मित्रांपेक्षा जास्त जाणते.’ डॉ. फ्रीमन म्हणतात, ‘अभ्यासक्रमाची एक ओळ या संपूर्ण प्रयत्नाचे सार आहे - आपल्या झाडाला केवळ आपला विस्तार समजू नका, त्याला स्वतंत्र जीव म्हणून पहा आणि त्याला समजून घेण्यासाठी वेडे व्हा. हा प्रयोग आपल्याला आठवण करून देतो की पडद्याबाहेरही एक जग आहे, जे शांत आहे, जिवंत आहे आणि आपल्याला खूप काही शिकवण्यासाठी वाट पाहत आहे. महान कवी-लेखकांच्या रचनांशीही विद्यार्थी परिचित होतात डॉ. फ्रीमैन म्हणतात, ‘आपण नकळतपणे इतर प्रजातींना नष्ट करत आहोत. या अभ्यासक्रमाचा उद्देश विद्यार्थ्यांमध्ये ‘सहानुभूती’ जागृत करणे हा आहे. या दरम्यान विद्यार्थी केवळ शोधनिबंधच वाचत नाहीत, तर महान कवी आणि लेखकांच्या रचनाही वाचतात. ते डार्विनच्या हस्तलिखित पत्रांशी आणि कार्सन मॅककुलर्सच्या कथांशी जोडले जातात. हा अभ्यासक्रम शिकवतो की, जी गोष्ट तुम्हाला परत प्रेम देऊ शकत नाही, तिच्यावर प्रेम करणे कसे असते. ते म्हणतात, ‘हा विज्ञानाचा नाही, तर हृदयाचा वर्ग आहे. मला आनंद होतो जेव्हा विद्यार्थी झाडांना मिठी मारतात किंवा मित्रांना त्यांच्याशी भेटायला आणतात - हे ते नाते आहे जे डिजिटल स्क्रीनमुळे शक्य नाही.’

घरगुती कामांमुळे कमी होतो आजारांचा धोका:झाडणे-पुसणे देखील फायदेशीर, दैनंदिन जीवनात शारीरिक हालचाल वाढवण्यासाठी 14 टिप्स

बालपणी जेव्हा आई किंवा आजी म्हणायच्या “घरातील कामं करा, आरोग्य आपोआप चांगलं राहील,” तेव्हा ती गोष्ट फक्त एक सल्ला वाटायची. वेळ बदलली तशी फिटनेसची व्याख्याही बदलली. आता जिम आणि हार्ड वर्कआउटलाच फिटनेसचं खरं माप मानलं गेलं आहे. या बदलात घरातील रोजच्या कामांचं महत्त्व मागे पडलं. पण तुम्हाला माहीत आहे का की घरातील कामं देखील खरं तर एक प्रकारचा व्यायामच आहेत. इतकंच नाही, काही मेटाबॉलिक आजारांच्या स्थितीत घरातील कामं मृत्यूचा धोका 14 ते 20% पर्यंत कमी करू शकतात. आहे ना मजेशीर गोष्ट. जर्नल ऑफ अमेरिकन हार्ट असोसिएशनमध्ये प्रकाशित झालेल्या ताज्या अभ्यासानुसार, घरातील कामं यांसारख्या हलक्या शारीरिक हालचाली, दिवसभर थोडीफार हालचाल करत राहिल्याने मृत्यूचा धोका कमी होऊ शकतो. अभ्यासात समाविष्ट असलेले जे लोक कार्डिओव्हस्कुलर-किडनी-मेटाबॉलिक (CKM) सिंड्रोमच्या प्रगत अवस्थेने ग्रस्त होते, त्यांच्यात याचा परिणाम अधिक दिसून आला. म्हणून आज कामाची बातमी मध्ये जाणून घेऊया की घरगुती कामं करणं किती फायदेशीर आहे. त्यासोबतच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ- डॉ. रोहित शर्मा, कन्सल्टंट, इंटरनल मेडिसिन, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, जयपूर प्रश्न- घरातील कामांना हलकी शारीरिक हालचाल मानले जाऊ शकते का? यात कोणत्या क्रियाकलापांचा समावेश होतो? उत्तर- होय, हे सर्व हलके शारीरिक क्रियाकलापच आहेत कारण यात शरीराच्या हालचालीची आवश्यकता असते. घरातील कामे करत राहिल्याने हृदयाचे ठोके (हार्ट रेट) सामान्य राहतात. जर नियमितपणे ही कामे केली तर कॅलरीज बर्न होतात. हलकी शारीरिक हालचाल सांध्यांच्या हालचालीत आणि स्नायूंच्या सक्रियतेतही मदत करते. ग्राफिकवरून समजून घेऊया की यात कोणत्या क्रियाकलापांचा समावेश होतो- प्रश्न- हलकी शारीरिक हालचाल आणि मेटाबॉलिक सिंड्रोम यांच्यातील संबंधांबद्दल नवीन संशोधन काय सांगते? उत्तर- अलीकडेच जर्नल ऑफ अमेरिकन हार्ट असोसिएशनमध्ये एक अभ्यास प्रकाशित झाला. यात असे दिसून आले की ज्या लोकांना कार्डिओव्हस्कुलर-किडनी-मेटाबॉलिक (CKM) सिंड्रोम आहे, जर त्यांनी घरी फक्त हलके स्ट्रेचिंग केले किंवा फक्त चालले-फिरले, घराची नियमित कामे केली, तर त्यांच्या मृत्यूचा धोका 14 ते 20% पर्यंत कमी होतो. एकूणच, संशोधनात हे स्पष्ट झाले आहे की निरोगी राहण्यासाठी दररोज जिममध्ये जाऊन हेवी वर्कआउट करणे आवश्यक नाही. यासाठी घराची साफसफाई आणि डस्टिंग करणे देखील पुरेसे आहे. हे सर्व करतानाही आपला व्यायाम होतो. प्रश्न- हलकी शारीरिक हालचाल हृदय आणि चयापचय आरोग्याला सुधारण्यास कशी मदत करते? उत्तर- हलकी पण नियमित शारीरिक हालचाल शरीराला अनेक स्तरांवर फायदा पोहोचवते. हे मुद्द्यांच्या स्वरूपात समजून घेऊया- प्रश्न- मेटाबॉलिक सिंड्रोमने ग्रस्त असलेल्या लोकांसाठी हलकी शारीरिक हालचाल विशेषतः फायदेशीर का मानली जाते? हलकी शारीरिक हालचाल चयापचय (मेटाबॉलिज्म) हळूहळू सक्रिय करते. यामुळे शरीरावर जास्त ताण येत नाही. यामुळे ग्लुकोज जळते आणि रक्तातील साखर नियंत्रित करण्यास मदत होते. प्रश्न- मेटाबॉलिक सिंड्रोम व्यतिरिक्त, हलकी शारीरिक हालचाल इतर कोणत्या आजारांचा धोका कमी करू शकते? उत्तर- हलकी शारीरिक हालचाल अनेक गंभीर आजारांचा धोका कमी करण्यास देखील मदत करते. ग्राफिकमधून समजून घेऊया- प्रश्न- हलकी शारीरिक हालचाल जिम किंवा हार्ड एक्सरसाइज इतकी प्रभावी असते का? उत्तर- हलकी शारीरिक हालचाल जिम किंवा कठोर व्यायामाची जागा घेऊ शकत नाही, परंतु आरोग्याच्या दृष्टीने ती कमी प्रभावी मानली जाऊ शकत नाही. दीर्घकाळ बसल्याने चयापचय (मेटाबॉलिज्म) मंदावते. शारीरिक हालचाल त्याला सक्रिय ठेवण्यास मदत करते. जिम किंवा हेवी वर्कआउटमुळे फिटनेस आणि स्नायूंची ताकद वाढते, परंतु हलकी शारीरिक हालचाल दररोज हालचाल कायम ठेवून हृदय आणि चयापचय आरोग्याला (मेटाबॉलिक हेल्थला) आधार देते. म्हणून दोघांची भूमिका वेगळी आहे. प्रश्न- दीर्घकाळ बसून काम करणाऱ्यांसाठी मध्ये मध्ये हलकी हालचाल का आवश्यक मानली जाते?उत्तर- सतत बसून राहिल्याने स्नायूंची क्रियाशीलता कमी होते. रक्तभिसरण मंदावते आणि शरीराचे चयापचय (मेटाबॉलिज्म) सुस्त होऊ लागते. उठून थोडे चालणे, स्ट्रेच करणे किंवा स्थिती बदलणे स्नायूंना पुन्हा सक्रिय करते, ज्यामुळे ग्लुकोजचा वापर चांगला होतो आणि रक्तप्रवाह सुधारतो. यासोबतच ते पाठ, मान आणि सांध्यांवरील दाब कमी करते. प्रश्न- रोजच्या जीवनात हलकी शारीरिक हालचाल (Light Physical Activity) कशी वाढवू शकतो? उत्तर- शारीरिक हालचाल वाढवण्यासाठी जिम किंवा कठोर व्यायाम करणेच आवश्यक नसते. रोजच्या छोट्या-छोट्या सवयींमध्ये थोडे बदल करूनही शरीर सक्रिय ठेवता येते. ग्राफिकमधून समजून घेऊया- दिवसभरातील छोट्या-छोट्या हालचालींकडे दुर्लक्ष करू नका. थोडावेळ चालणे किंवा उठून उभे राहणे देखील महत्त्वाचे आहे. शेवटी, आरोग्य केवळ एका तासाच्या व्यायामाने नाही, तर दिवसभराच्या सक्रिय जीवनशैलीने बनते.

कोरफड रसाचे 11 आरोग्य फायदे:डॉक्टरांकडून जाणून घ्या कोणी पिऊ नये, खरेदी करताना या आवश्यक खबरदारी घ्या

आपण लहानपणापासून कोरफडीच्या (एलोवेरा) आरोग्य फायद्यांबद्दल ऐकत आलो आहोत. त्वचेला चमक आणण्यापासून ते पचनसंस्था सुधारण्यापर्यंत, याचे अनेक फायदे सांगितले जातात. याच कारणामुळे लोक याचा मोठ्या प्रमाणात वापर करतात. आयुर्वेद आणि वैद्यकीय विज्ञान दोन्हीही याला एक अत्यंत उपयुक्त औषधी वनस्पती मानतात. 2016 मध्ये 'बायोसायन्स बायोटेक्नॉलॉजी रिसर्च कम्युनिकेशन' या आंतरराष्ट्रीय पीअर रिव्ह्यू ओपन ॲक्सेस जर्नलमध्ये एक अभ्यास प्रकाशित झाला. त्यानुसार, कोरफडीमध्ये अँटीमायक्रोबियल आणि अँटीव्हायरल गुणधर्म असतात. यात दाहक-विरोधी (अँटी-इंफ्लेमेटरी) प्रभाव देखील दिसून आले आहेत. म्हणून कोरफड जखमा भरण्यास, सनबर्न आणि त्वचेचे नुकसान बरे करण्यास उपयुक्त ठरू शकते. गेल्या काही वर्षांपासून कोरफडीचा रस पिण्याचा ट्रेंड वेगाने वाढला आहे. लोक याला पचन सुधारण्यासाठी, शरीर डिटॉक्स करण्यासाठी, रोगप्रतिकारशक्ती वाढवण्यासाठी आणि त्वचेचे आरोग्य सुधारण्यासाठी नैसर्गिक टॉनिक म्हणून वापरत आहेत. अशा परिस्थितीत, दररोज कोरफडीचा रस पिणे खरोखर सुरक्षित आहे का हे जाणून घेणे महत्त्वाचे आहे. तसेच, याचा शरीरावर काय परिणाम होतो? तर चला, आज **‘कामाची बातमी’** मध्ये कोरफड रसाशी संबंधित या सर्व प्रश्नांची उत्तरे सविस्तरपणे समजून घेऊया. यासोबतच त्याचे फायदे, योग्य प्रमाण, सेवनाची पद्धत आणि आवश्यक खबरदारी यावरही चर्चा करू. तज्ज्ञ: डॉ. अनु अग्रवाल, वरिष्ठ क्लिनिकल डायटिशियन, संस्थापक- ‘वनडाइडटुडे’ प्रश्न- कोरफडीमध्ये कोणती पोषक तत्वे असतात? उत्तर- युनायटेड स्टेट्स डिपार्टमेंट ऑफ ॲग्रिकल्चर (USDA) नुसार, कोरफडीमध्ये भरपूर प्रमाणात पाणी असते. यासोबतच कॅल्शियम, सोडियम आणि व्हिटॅमिन सी सारखी अनेक आवश्यक पोषक तत्वे देखील असतात. कोरफड रस सामान्यतः त्याच्या पानांच्या आत असलेल्या जेलला स्वच्छ करून तयार केला जातो. खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून 100 ग्रॅम कोरफड रसाची पौष्टिक मूल्ये समजून घ्या- प्रश्न- कोरफडचा रस आपल्या शरीरात काय काम करतो? उत्तर- कोरफडचा रस मुख्यतः आपल्या शरीरात ही कामे करतो– प्रश्न- रोज कोरफडीचा रस पिण्याचे काय फायदे आहेत? उत्तर- खाली दिलेल्या मुद्द्यांवरून समजून घ्या– कोरफडच्या रसाचे इतर आरोग्य फायदे खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- कोरफडचा रस पिण्याची योग्य पद्धत कोणती आहे? उत्तर- खालील मुद्द्यांवरून समजून घ्या– प्रश्न- कोरफडीचा रस रिकाम्या पोटी पिणे अधिक फायदेशीर आहे का? उत्तर- होय, रिकाम्या पोटी घेतल्याने त्याचे शोषण चांगले होते आणि पचनसंस्थेला सक्रिय करण्यास मदत मिळते. तथापि, हे सर्वांसाठी सुरक्षित नाही. काही लोकांना यामुळे पोटदुखी, अतिसार किंवा पेटके येऊ शकतात. म्हणून, आधी डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. प्रश्न- कोरफडीचा रस त्वचा आणि केसांसाठी कसा फायदेशीर आहे? उत्तर- खालील मुद्द्यांवरून समजून घ्या- प्रश्न- एका दिवसात किती प्रमाणात कोरफडीचा रस घेणे सुरक्षित आहे? उत्तर- सामान्यतः प्रौढांसाठी दिवसातून 20-30 मिली कोरफडीचा रस पुरेसा आणि सुरक्षित मानला जातो. तो एका ग्लास पाण्यात मिसळून घेणे चांगले असते. प्रश्न- कोरफडीचा रस पिण्याचे काही दुष्परिणाम आहेत का? उत्तर- होय, जास्त प्रमाणात किंवा जास्त काळ कोरफडीचा रस प्यायल्याने काही लोकांना अतिसार, पोटदुखी, पेटके किंवा इलेक्ट्रोलाइट्सचे असंतुलन होऊ शकते. याचा रेचक प्रभाव शरीरातील पोटॅशियमच्या कमतरतेचे कारण बनू शकतो. काही लोकांना ऍलर्जी किंवा त्वचेशी संबंधित प्रतिक्रिया देखील येऊ शकतात. प्रश्न- कोणत्या लोकांनी कोरफडीचा रस पिऊ नये? उत्तर- काही लोकांनी कोरफडीचा रस पिऊ नये. जसे की- प्रश्न- बाजारातून कोरफडीचा रस खरेदी करताना कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात? उत्तर- या दरम्यान काही गोष्टींची विशेष काळजी घ्या. जसे की-

87% पुरुष जास्त कमावणाऱ्या स्त्रीशीही लग्न करण्यास तयार:27 ऐवजी 29 व्या वर्षी जोडीदार शोधत आहेत लोक

देशात लग्नाबाबतची विचारसरणी बदलत आहे. जीवनसाथीच्या 'द बिग शिफ्ट: हाऊ इंडिया इज रीरायटिंग द रूल्स ऑफ पार्टनर सर्च अँड मॅरेज' या अहवालानुसार, आता तरुण वयापेक्षा किंवा आर्थिक स्थैर्यापेक्षा 'योग्य जोडीदार' पसंत करत आहेत. 50% वापरकर्ते 29 वर्षांच्या वयात जोडीदार शोधायला सुरुवात करत आहेत. हा अभ्यास 2016-25 च्या डेटावर आधारित आहे, ज्यात 30 हजारांहून अधिक लोक सहभागी झाले होते. निर्णय... 77% प्रोफाईल तरुण स्वतः सांभाळत आहेत, लग्नांमध्ये पालकांचा हस्तक्षेप 10% कमी झाला आहे -77% प्रोफाईल आता तरुण स्वतः व्यवस्थापित करत आहेत. (आधीपेक्षा 10% जास्त) -33% वरून 23% पर्यंत पालकांचे नियंत्रण कमी झाले आहे. (आधीपेक्षा 10% कमी) -90% वापरकर्त्यांसाठी 'पगार' पेक्षा 'योग्य जोडीदार' असणे महत्त्वाचे आहे. (लग्नाचे सरासरी वय 27 वरून आता 29 वर्षे झाले आहे. (+2) समाज... जातीच्या भिंती कोसळल्या, आता फक्त 54% लोकच जातीबाबत कठोर आहेत, आधी 91% होते -54% पर्यंत कठोर जातीय प्राधान्य राहिले आहे, हे आधी 91% होते. (-37%) -मोठ्या शहरांमध्ये फक्त 49% लोकच जातीला महत्त्व देत आहेत. -16% झाले दुसरे लग्न करू इच्छिणारे, आधी हे 11% होते. (43% वाढ). (15% अविवाहित वापरकर्ते आता घटस्फोटित जोडीदार स्वीकारण्यास तयार आहेत.) दृष्टिकोन... 87 टक्के पुरुषांना आता जास्त कमावणाऱ्या पत्नीबद्दल कोणतीही हरकत नाही -87% पुरुष स्वतःपेक्षा जास्त कमावणाऱ्या महिलेशी लग्न करण्यास तयार आहेत.-92% लोकांना वाटते की पती-पत्नी दोघांनीही कमवावे, फक्त 8% 'सिंगल अर्नर'च्या बाजूने आहेत.-78% वापरकर्ते पुढील 6 महिन्यांच्या आतच लग्न करू इच्छितात. (15% महिला आता स्वतःपेक्षा कमी कमावणाऱ्या पतीची निवड करत आहेत.)

सल्ला:पालकांच्या जास्त अपेक्षा आणि परीक्षेची भीती मुलांना त्रासदायक ठरू शकते, समजून घ्या

फेब्रुवारी-मार्च महिना सुरू होताच, भारतातील लाखो घरांमध्ये अभ्यासापेक्षा तणावाची चर्चा सुरू होते. बोर्ड परीक्षा केवळ विद्यार्थ्यांचीच नव्हे, तर संपूर्ण कुटुंबाची परीक्षा बनतात. घरातील वातावरण बदलते, बोलणे कमी होते आणि चिंता वाढते. भारतात परीक्षेला केवळ ज्ञानाचे मूल्यांकन मानले जात नाही, तर भविष्यातील यश किंवा अपयशाचे मोजमाप समजले जाते. याच विचारसरणीतून पालकांच्या अवाजवी अपेक्षा जन्माला येतात, ज्या नकळत मुलांच्या मनात भीतीचे रूप घेतात. आजच्या स्पर्धात्मक व्यवस्थेत पालक असे मानू लागले आहेत की, चांगले गुण हेच सुरक्षित भविष्याची हमी आहेत. हीच धारणा मुलांवर मानसिक दबाव म्हणून उतरते आणि परीक्षेला शिकण्याच्या प्रक्रियेऐवजी भीतीचे कारण बनवते. पालकांच्या अवाजवी अपेक्षा आणि त्यांची भीती मुलांपर्यंत कशी पोहोचते... ही भीती मुलांवर काय परिणाम करते काही गंभीर प्रकरणांमध्ये हा दबाव मुलांना चुकीची आणि धोकादायक पावले उचलण्याकडे ढकलू शकतो, जी समाजासाठी एक गंभीर चेतावणी आहे. काय आहेत उपाय…

केस अचानक गळत आहेत का ?:अलोपेशिया असू शकतो, जाणून घ्या हा ऑटोइम्यून आजार काय आहे, यावर काय उपचार आहेत

तुम्ही कधी अशा व्यक्तीला पाहिले आहे का, ज्याच्या डोक्यावर किंवा दाढीवर गोल ठिपके आहेत? म्हणजे एकाच ठिकाणाहून अचानक सर्व केस गळून पडले आहेत. हे 'अलोपेशिया एरियाटा' असू शकते. ही एक ऑटोइम्यून केस गळतीची स्थिती आहे, ज्यामध्ये शरीराची रोगप्रतिकारशक्ती चुकून केसांच्या कूपांना (हेअर फॉलिकल्स) शत्रू मानून त्यांना नुकसान पोहोचवू लागते. यामुळे डोक्यावरून गोल-गोल ठिपक्यांमध्ये केस गळू लागतात. हे भुवया, दाढी आणि शरीराच्या इतर सर्व अवयवांवरील केसांनाही प्रभावित करू शकते. नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ हेल्थनुसार, जगभरात सुमारे 2% लोक आयुष्यात कधीतरी अलोपेशियाने प्रभावित होतात. एकट्या अमेरिकेतच सुमारे 68 लाख लोक या स्थितीचा सामना करत आहेत. म्हणून फिजिकल हेल्थमध्ये आज अलोपेशियाबद्दल बोलूया. यासोबतच जाणून घेऊया की- प्रश्न- अलोपेशिया म्हणजे काय? उत्तर- अलोपेशिया ही एक अशी स्थिती आहे, ज्यामध्ये शरीराची रोगप्रतिकारशक्ती चुकून स्वतःच्याच केसांच्या कूपांवर (केसांच्या मुळांवर) हल्ला करू लागते. यामुळे केस अचानक गळू लागतात आणि गोल किंवा ठिपक्यांच्या स्वरूपात टक्कल दिसू लागते. ही केवळ सौंदर्याची समस्या नसून, एक ऑटोइम्यून स्थिती आहे. अलोपेशियामध्ये केसांची मुळे कायमस्वरूपी नष्ट होत नाहीत, तर तात्पुरती निष्क्रिय होतात. त्यामुळे योग्य वेळी निदान आणि उपचाराने केस पुन्हा वाढण्याची शक्यता असते. प्रश्न- हे सामान्य टक्कल पडण्यापेक्षा कसे वेगळे आहे? उत्तर- सामान्य टक्कल पडणे हार्मोन आणि आनुवंशिक कारणांमुळे हळूहळू होते. यात केस पातळ होत जातात आणि हेअरलाइन मागे सरकते. तर, एलोपेशियामध्ये केस अचानक गळतात आणि त्या ठिकाणी गोलाकार पॅच तयार होतात. सामान्य टक्कल पडण्यात केसांची मुळे (हेअर फॉलिकल्स) कायमस्वरूपी कमकुवत होतात, तर एलोपेशियामध्ये मूळ जिवंत राहते. हेच कारण आहे की एलोपेशियामध्ये केस पुन्हा वाढू शकतात. दोन्ही स्थितींची कारणे, स्वरूप आणि उपचार एकमेकांपेक्षा वेगळे आहेत. प्रश्न- एलोपेशियाची सुरुवातीची लक्षणे काय असतात? उत्तर- अलोपेशियाचे पहिले लक्षण अचानक केस गळणे हे आहे, विशेषतः नाण्याच्या आकाराच्या ठिपक्यांमध्ये. केस विंचरताना किंवा अंघोळ करताना केस गुच्छांमध्ये गळू शकतात. अनेक लोकांना टाळूवर खाज, हलकी जळजळ किंवा मुंग्या येणे जाणवते. काही प्रकरणांमध्ये नखांवर खड्डे, खडबडीतपणा किंवा पांढरे डाग देखील दिसू शकतात. सुरुवातीला वेदना होत नाहीत. त्यामुळे लोक याला सामान्य केस गळणे समजून दुर्लक्ष करतात. परंतु वेळेवर रोगाचे निदान उपचारांना अधिक प्रभावी बनवू शकते. प्रश्न- अलोपेशिया फक्त डोक्यावरील केसांनाच प्रभावित करतो का? उत्तर- नाही, असे नाही. हे शरीराच्या कोणत्याही भागावरील केसांवर परिणाम करू शकते. यात भुवया, पापण्या, दाढी, मिशा, हात-पाय आणि अगदी शरीरावरील बारीक केसही गळू शकतात. काही गंभीर प्रकरणांमध्ये, संपूर्ण शरीरावरील केस गळतात, ज्याला ‘अलोपेशिया युनिव्हर्सलिस’ म्हणतात. तथापि, प्रत्येक रुग्णामध्ये ही स्थिती नसते. कोणत्या भागावर परिणाम होईल, हे रोगप्रतिकारशक्तीच्या प्रतिक्रियेच्या तीव्रतेवर अवलंबून असते. प्रश्न- अलोपेशिया हा एक ऑटोइम्यून आजार आहे. ऑटोइम्यून आजार म्हणजे काय? उत्तर- लुपस, हाशिमोटो (एक प्रकारची थायरॉईड स्थिती) आणि संधिवाताप्रमाणेच अलोपेशिया हा देखील एक ऑटोइम्यून आजार आहे. यामुळे शरीरात सूज (दाह) येते. त्यामुळे पेशी आणि अवयव योग्य प्रकारे कार्य करत नाहीत. ऑटोइम्यून आजार संसर्गजन्य नसतात, परंतु ते दीर्घकाळ टिकणारे (क्रॉनिक) असतात. प्रश्न- ॲलोपेशिया का होतो? यामागील मुख्य कारणे काय आहेत? उत्तर- ॲलोपेशियाचे मुख्य कारण रोगप्रतिकारशक्तीचे असंतुलन आहे. यामागे आनुवंशिक कारणे, ताणतणाव, व्हायरल इन्फेक्शन, हार्मोनल बदल आणि इतर ऑटोइम्यून आजार जबाबदार असू शकतात. मानसिक ताण रोगप्रतिकारशक्तीवर परिणाम करतो, ज्यामुळे ॲलोपेशिया ट्रिगर होऊ शकतो. काही प्रकरणांमध्ये, व्हिटॅमिन-डी, लोह किंवा इतर पोषक तत्वांची कमतरता देखील कारण असू शकते. तथापि, प्रत्येक रुग्णामध्ये कारण सारखे नसते. म्हणून, योग्य उपचारांसाठी वैयक्तिक तपासणी आणि वैद्यकीय इतिहास जाणून घेणे महत्त्वाचे आहे. प्रश्न- एलोपेशिया रुग्णाला स्पर्श केल्याने किंवा त्याच्यासोबत राहिल्याने पसरू शकतो का? उत्तर- नाही, एलोपेशिया हा संसर्गजन्य आजार नाही. तो स्पर्श केल्याने, सोबत राहिल्याने किंवा खाण्यापिण्याच्या वस्तू शेअर केल्याने पसरत नाही. ही एक ऑटोइम्यून स्थिती आहे, जी व्यक्तीच्या स्वतःच्या शरीराच्या रोगप्रतिकारशक्तीच्या प्रतिसादाशी संबंधित आहे. समाजात पसरलेल्या चुकीच्या समजुतींमुळे अनेकदा रुग्णांना सामाजिक अंतर किंवा मानसिक ताण सहन करावा लागतो. परंतु वैज्ञानिकदृष्ट्या एलोपेशियाचा संसर्गाशी कोणताही संबंध नाही. याचे रुग्ण सामान्य सामाजिक जीवन जगू शकतात. प्रश्न- एलोपेशिया लहान मुलांमध्ये आणि तरुणांमध्येही होऊ शकतो का? उत्तर- होय, नक्कीच होऊ शकते. अनेकदा हे 10-20 वर्षांच्या वयातच सुरू होते. लहान मुलांमध्ये अचानक पॅचमध्ये केस गळणे पालकांसाठी चिंताजनक असू शकते. लहान वयात एलोपेशिया झाल्यास भावनिक परिणामही जास्त होतो. तथापि, मुलांमध्ये उपचारांना प्रतिसाद अनेकदा चांगला असतो. वेळेवर डॉक्टरांचा सल्ला घेतल्यास केस पुन्हा उगवण्याची शक्यता असते. शाळेत जाणाऱ्या मुलांमध्ये समुपदेशन (काउंसलिंग) देखील उपचाराचा महत्त्वाचा भाग असतो. प्रश्न- एलोपेशिया आनुवंशिक (जेनेटिक) देखील असू शकतो का? उत्तर- एलोपेशिया हा पूर्णपणे आनुवंशिक रोग नाही, परंतु हे एक कारण नक्कीच असू शकते. जर कुटुंबात कोणाला एलोपेशिया किंवा इतर ऑटोइम्यून आजार असेल, तर धोका थोडा वाढू शकतो. पण याचा अर्थ असा नाही की हा आजार नक्कीच होईल. आनुवंशिक कारणांसोबत ताण, संसर्ग (इन्फेक्शन) किंवा हार्मोनल बदल ट्रिगर म्हणून काम करतात. म्हणून याला आनुवंशिक आणि पर्यावरणीय (एनवायर्नमेंटल) आजार मानले जाते. योग्य जीवनशैली आणि वेळेवर उपचार केल्यास याचा प्रभाव बऱ्याच अंशी नियंत्रित केला जाऊ शकतो. प्रश्न- एलोपेशियामुळे गळलेले केस पुन्हा वाढू शकतात का? उत्तर- होय, याच्या बहुतेक प्रकरणांमध्ये गळलेले केस पुन्हा वाढू शकतात, कारण यात केसांचे कूप (हेअर फॉलिकल्स) कायमस्वरूपी नष्ट होत नाहीत. रोगप्रतिकारशक्तीचा हल्ला कमी होताच, केसांची वाढ पुन्हा सुरू होऊ शकते. सुरुवातीला नवीन केस पातळ किंवा पांढरे असू शकतात, जे कालांतराने सामान्य होतात. तथापि, प्रत्येक रुग्णामध्ये परिणाम सारखा नसतो. काही लोकांमध्ये केस पुन्हा पुन्हा गळणे आणि वाढणे सुरूच राहते. लवकर उपचार सुरू केल्याने बरे होण्याची शक्यता जास्त असते. प्रश्न- एलोपेशियावर उपचार काय आहेत? उत्तर- एलोपेशियावरील उपचार त्याच्या तीव्रतेवर अवलंबून असतात. सामान्यतः स्टेरॉइड क्रीम, इंजेक्शन किंवा औषधे दिली जातात, जी रोगप्रतिकारशक्तीची प्रतिक्रिया कमी करतात. अशा प्रकारचे उपचार केसांच्या वाढीस मदत करू शकतात. काही प्रकरणांमध्ये इम्युनोथेरपी किंवा तोंडी औषधे देखील दिली जातात. त्याचबरोबर पोषण, ताण व्यवस्थापन आणि झोपेवर लक्ष देणे महत्त्वाचे आहे. प्रश्न- उपचाराशिवायही एलोपेशिया बरा होऊ शकतो का? उत्तर- काही सौम्य प्रकरणांमध्ये एलोपेशिया आपोआप बरा होऊ शकतो, विशेषतः जेव्हा लहान पॅच असतात. रोगप्रतिकारशक्ती संतुलित झाल्यावर केस पुन्हा वाढू शकतात. तथापि, उपचार न घेतल्यास रोग वाढू शकतो आणि नवीन पॅच तयार होऊ शकतात. त्यामुळे अशा कोणत्याही स्थितीत डॉक्टरांचा सल्ला नक्की घ्या. योग्य वेळी उपचार केल्याने केस गळण्याची गती कमी करता येते. प्रश्न- घरगुती किंवा नैसर्गिक उपाय एलोपेशियाच्या उपचारात मदत करतात का? उत्तर- घरगुती किंवा नैसर्गिक उपाय एलोपेशियावर उपचार नाहीत, परंतु ते सहायक भूमिका बजावू शकतात. जसे की–

कागदावर लिहिण्याचे कौशल्य हरवत चालले आहे:तज्ज्ञांचे मत- वेगवान जीवनात हाताने लिहिणे स्थिरता-आपुलकी आणते

आजच्या डिजिटल जगात जिथे आपले इनबॉक्स ई-मेलने भरलेले आहेत आणि एआय (AI) वेगाने संदेश लिहित आहे, तिथे पेन उचलून कागदावर काहीतरी लिहिणे हे 'हरवलेले कौशल्य' बनत आहे. या तांत्रिक क्रांतीच्या दरम्यान, आपण केवळ शब्दच नाही, तर त्या शब्दांसोबत मिळणारे सखोल भावनिक आणि शारीरिक फायदे देखील गमावत आहोत. सेंटर फॉर जर्नल थेरपीच्या (Center for Journal Therapy) संचालक कॅथलीन ॲडम्स (Kathleen Adams) म्हणतात, ‘जेव्हा तुम्ही हाताने पत्र लिहिता, तेव्हा केवळ शब्दच नाही, तर तुमचा वेळ आणि भावना देखील पाठवता. हा एक ‘आत्मीय आणि जागरूक पर्याय’ आहे. जेव्हा तुम्ही एखाद्या खास व्यक्तीला प्रेम किंवा प्रशंसा यांसारख्या सकारात्मक विचारांबद्दल लिहिता, तेव्हा ते आपल्या मेंदूला ‘फील-गुड’ न्यूरोट्रान्समीटरने भरून टाकते आणि आपल्या जोडणीची, सहानुभूतीची आणि कृतज्ञतेची भावना सक्रिय करते.’ मनोवैज्ञानिक रेबेका स्वेंसन म्हणतात, ‘तुम्ही स्वतःचा एक भाग दुसऱ्याला देत असता. आपले विचार किंवा भावना कागदावर उतरवणे आपल्यासाठी आणि ते प्राप्त करणाऱ्या व्यक्तीसाठी खूप समाधानकारक असते.’ रेबेका यांच्या मते, भावना लिहून व्यक्त केल्याने शरीरावरही परिणाम होतो. यामुळे सूज (इंफ्लेमेशन) कमी होते, रक्तदाब आणि हृदयाचे ठोके कमी होतात. यासोबतच डिप्रेशन आणि एंग्जायटीची पातळीही कमी होते. यामुळे व्यक्तीला मानसिकदृष्ट्या अधिक चांगले वाटते. शब्दांच्या आपुलकीचा पुन्हा अनुभव घ्या लेखिका लिंडसे रोथ म्हणतात, ‘खास कागद, शाई किंवा पेन वापरणे हा देखील एक अविस्मरणीय अनुभव असू शकतो. जेव्हा आपण एखाद्याला सुंदर स्टेशनरीवर पत्र लिहितो, तेव्हा ती व्यक्ती ते दीर्घकाळ जपून ठेवते. हा एक प्रकारचा विधी बनतो, जो आजच्या वेगवान जीवनात स्थिरता आणि आपुलकी आणतो. लिंडसे म्हणतात, ई-मेलमध्ये कष्ट लागत नाहीत, हाताने लिहिलेले शब्द सांगतात की, तुम्ही खरोखरच काळजी करता.’ तर चला... या डिजिटल गोंधळात, पेन उचला आणि शब्दांच्या आपुलकीचा पुन्हा अनुभव घ्या.’ कॅफे स्वतःला पत्र लिहिण्याची संधी देत आहे. लिहायला सुरुवात करणाऱ्यांसाठी अनेक प्रकारचे प्रयोग होत आहेत. उदाहरणार्थ, लुई व्हिटॉनची ‘क्लेमेन्स नोटबुक’ किंवा एस्पिनल ऑफ लंडनची ‘रिफिलेबल लक्झरी जर्नल’ यांसारख्या डायरीत विचार लिहिणे हा एक खास अनुभव ठरतो. लंडनच्या स्टेशनरी स्टोअर ‘चूजिंग कीपिंग’मध्ये १२० हून अधिक फाउंटन पेन आहेत. यांमध्ये ‘एमराल्ड वाजिमा’ व ‘स्काय अँड क्लाउड्स’ डिझाइनचे पेन लिहिण्यासाठी प्रेरणा देतात. पॅरिसमधील ‘कॅफे प्ली’मध्ये तुम्ही पत्र लिहू शकता, जे तुम्हालाच १, ५ किंवा २० वर्षांनंतर पाठवले जाते. यात स्टेशनरी, वॅक्स स्टॅम्प, पोस्टेज यांचा समावेश असतो.

संयम आणि क्षमा नात्यांना नवीन जीवन देऊ शकतात:आई मला विसरत होती, मी शब्द शोधत होते; त्यांच्याकडून शिकले- प्रेमाला शब्दांची नाही, संयमाची गरज

‘आई मला नेहमी विचारायची, ‘ती जहाजावर आहे का?’ मी तिला म्हणायची- नाही आई, तू सुरक्षित जमिनीवर आहेस.’ डिमेंशिया तिच्या डोळ्यांत एक भ्रम विणत होता- एक असे जहाज जे किनाऱ्यापासून सुटले होते. आजाराने आमच्यात असे अंतर निर्माण केले होते, जे भरून काढणे अशक्य होते. हे म्हणणे आहे- ब्रिटनच्या प्रसिद्ध लेखिका अँथिया रोवन यांचे. त्या आठवण करून देतात... मला माहीत होते... वेळेनुसार त्या क्षितिजाच्या पलीकडे जातील. त्यांच्या जाण्यानंतर आज समजते की त्या कोणत्याही काल्पनिक जहाजाबद्दल बोलत नव्हत्या, तर त्या ‘प्रवाहा’ला अनुभवत होत्या, ज्याला शब्दांत मांडणे त्यांच्या आवाक्यात नव्हते. डिमेंशियाने ग्रासलेले लोक अनेकदा रूपकांचा आधार घेतात. जेव्हा त्यांच्याकडे योग्य शब्द नसतात, तेव्हा ते भावना व्यक्त करण्यासाठी नवीन शब्द तयार करतात. त्यांच्या या विचित्र भाषेत एक अनोखी जादू आणि वेदना दडलेली असते. मागे वळून पाहते तेव्हा विचार करते की, काश मी त्यांना अधिक लक्षपूर्वक ऐकले असते. काश त्या रहस्यमय बोलण्याचा योग्य अर्थ मला समजला असता. आई मला विसरून भाऊ-बहिणींना आठवत असे. त्यांनी मला कधी मैत्रीण तर कधी नर्स समजले. मी ऐकले आहे की, अशा वेळी वृद्धांना त्यांच्या जगात ओढण्याचा प्रयत्न करण्याऐवजी त्यांना त्यांच्याच जगात राहू द्यावे. मी हेच केले... एका सकाळी आईने ‘फाइलिंग’बद्दल सांगितले, तेव्हा मला समजले की त्या ‘डिशवॉशर’बद्दल बोलत आहेत. प्लेट्स रॅकमध्ये लावणे, चमचे वेगळे करणे हेच त्यांच्यासाठी फाइलिंग होते. आपल्या विस्कटलेल्या जगात त्या अशा प्रकारे स्वतःला स्थिर करण्याचा हताश प्रयत्न करत होत्या. जेव्हा त्यांना न अडवता बोलण्याची संधी दिली, तेव्हा त्या मला कल्पनांच्या अद्भुत उड्डाणांवर घेऊन गेल्या. त्यांनी सांगितले की, त्यांनी वाळवंटात स्कीइंग कशी केली आहे. एकदा म्हणाल्या- ‘मला असं वाटतंय की मी तुरुंगात आहे. मग विचारले, प्रवास लांबचा असेल का? ‘मला माहीत होतं की त्या खरंच काय विचारत होत्या, म्हणजे किती वेळ उरला आहे?’ मी हळूच म्हणाले, ‘मला नाही वाटत की आता जास्त वेळ लागेल.’ तीन दिवसांनी त्यांचे निधन झाले. त्यांचे जहाज अखेर किनाऱ्यावर पोहोचले होते.’ वडिलांचा द्वेष होता...एका भेटीने बर्फ वितळला, समजले- माफीपुढे सर्व तक्रारी निरर्थक बर्लिन। ‘तो रविवार दुपारचा वेळ होता. मी इस्तंबूलच्या विमानासाठी चेक-इन काउंटरकडे जात होते. अचानक माझी नजर एका तपकिरी लेदर बॅगवर आणि हलक्या लिनन सूटवर स्थिरावली. मनातल्या मनात विचार केला- किती शानदार पोशाख आहे. तेव्हा त्या व्यक्तीचा चेहरा माझ्यासमोरून गेला आणि जणू माझे श्वास थांबले. ते माझे वडील होते… हे सांगताना जर्मनीच्या प्रसिद्ध लेखिका कॅरोलिन वुर्फेल म्हणतात... वडिलांनी मला पाहिले नाही. वर्षानुवर्षे दुरावलेल्या मुलीला विमानतळाच्या पायऱ्यांवर भेटण्याची अपेक्षा कोणाला असते? वळून हाक मारावी असे वाटले, पण आमच्या मधली शांतता इतकी खोल होती की एका साध्या 'हॅलो'लाही जागा नव्हती. पण त्या जादुई क्षणाने काहीतरी बदलले. मी पहिल्यांदाच त्यांना त्या प्रकारे पाहिले नाही, ज्यांच्या अनुपस्थितीने माझे बालपण अपूर्ण सोडले होते. ते फक्त एक प्रवासी होते, जे प्रवास करतात, ज्यांना लेदर बॅग आवडतात. नीटनेटके कपडे घालतात. ते अचानक 'अनोळखी' व्यक्तीतून 'माणूस' बनले होते. मी लीपझिगमध्ये आईसोबत मोठी झाले. वडील माझ्यासाठी फक्त एक नाव होते. त्यांना 14 व्या वर्षी भेटले - चेहरा माझाच प्रतिबिंब होता, पण अनोळखी. वर्षानुवर्षे संबंध जोडण्याचा प्रयत्न केला, पण प्रत्येक वेळी भूतकाळातील कटुता परत येत असे. माझ्या आतलं मूल ओरडत असे - तुम्ही माझी काळजी का घेतली नाही? तक्रारींच्या गोंधळात मी 'पीडित'च्या भूमिकेच्या आरामदायक कम्फर्ट झोनमध्ये अडकले होते, जो सध्याच्या वास्तवापेक्षा अधिक तीव्र होता. मी वाचले होते की आयुष्य द्वेष बाळगण्यासाठी खूप लहान आहे आणि खरे समाधान 'विसरून जाण्यात' आहे. विमानतळावर वडिलांशी झालेल्या भेटीने मनात साचलेला बर्फ वितळवला होता. बर्लिनला परतल्यावर मी त्यांना भेटण्यासाठी मेसेज केला. रेस्तराँमध्ये जाताना मी घाबरले होते, जुने वाद पुन्हा उफाळून येतील याची भीती वाटत होती. मी स्वतःला वारंवार समजावत होते की- हे फक्त एक सामान्य जेवण आहे, कोणतीही अपेक्षा ठेवू नकोस. आज मला समजले आहे की, भूतकाळ बदलता येत नाही, पण भविष्याला नवीन रूप देता येते. आम्ही कधीकधी भेटतो. मी त्यांना माफ केले आहे... तरीही, माफ करणे हा एकदाच घेतलेला निर्णय नाही, तर हळूहळू उघडणारे एक दार आहे. या दारातून जाताना मला दिसते की वडील आणि मुलगी दोघेही माणसे आहेत, ज्यांनी चुका केल्या, पण एकत्र प्रवास करू शकतात.’

32 वर्षांपर्यंत परिपक्व होतो मेंदू:दबावामुळे 18-34 वयोगटातील 33% तरुण आत्मनिर्भर होऊ शकत नाहीत; पालकांनी मुलांचा बॉस नाही, तर मित्र बनावे

18 व्या वर्षी तरुण प्रौढ होतो, पण केंब्रिज विद्यापीठाच्या संशोधनानुसार मानवी मेंदूची किशोरावस्था 32 वर्षांपर्यंत टिकते. म्हणजेच, 18-25 वयोगटात परिपक्वता पूर्ण होत नाही. हा काळ मुलांसाठी आव्हान आणि संधी दोन्ही असतो. ब्रिटनच्या सायकोथेरपिस्ट ज्युलिया सॅम्युअल यांच्या मते, आजच्या काळात पालक आणि मुलांमधील संघर्षाचे सर्वात मोठे कारण हेच आहे की पालक 18 नंतरही मुलांवर नियंत्रण ठेवू इच्छितात. संशोधनानुसार, जास्त हस्तक्षेप करणाऱ्या पालकांच्या मुलांमध्ये आत्मविश्वासाची कमतरता असते आणि ते स्वतःची ओळख निर्माण करू शकत नाहीत. महागडे राहणीमान आणि बदलत्या करिअरमुळे आज 18-34 वयोगटातील 33% तरुण आत्मनिर्भर होऊ शकलेले नाहीत आणि पालकांसोबत राहण्यास भाग पडले आहेत. अशा परिस्थितीत पालकांनी बॉसऐवजी मित्राची भूमिका बजावली पाहिजे. नातेसंबंध: पालकांच्या सततच्या निगराणीमुळे मुलांचा आत्मविश्वास कमी होतो. अनेक पालक अनेकदा 'हेलिकॉप्टर पेरेंटिंग' (सतत पाळत ठेवणे) चे बळी ठरतात, ज्यामुळे मुलांचा आत्मविश्वास आणि मानसिक आरोग्यावर परिणाम होतो. तज्ज्ञ सल्ला देतात की जेव्हा मूल वसतिगृहातून शालेय शिक्षण-महाविद्यालयीन शिक्षण पूर्ण करून प्रौढ झाल्यावर घरी परत येते, तेव्हा त्याच्याशी घराच्या खर्चाबद्दल, कामाबद्दल आणि गोपनीयतेबद्दल मोकळेपणाने बोला. त्यांना किशोरवयीन मुलांऐवजी प्रौढांसारखे वागवा. जर तुम्ही त्यांचे प्रत्येक निर्णय स्वतः घेतले, तर ते कधीही जबाबदार बनू शकणार नाहीत. लक्षात ठेवा, आई किंवा वडिलांचे खरे काम मुलाला स्वतःवर अवलंबून ठेवणे हे नाही, तर त्याला स्वतःचा मार्ग निवडण्यास सक्षम बनवणे हे आहे. आपापसात मतभेद असताना वाद जिंकण्याऐवजी त्यांचा दृष्टिकोन समजून घेणे नाते तुटण्यापासून वाचवते. आपापसातील समजूतदारपणा हेच सुखी कुटुंबाचे खरे रहस्य आहे. नात्यांमध्ये गरजेपेक्षा जास्त अवलंबित्व अनेकदा चुकीचे मानले जाते, पण तज्ज्ञ नेड्रा तवाब यांच्या मते प्रत्येक अवलंबित्व वाईट नसते. त्या याला ‘हेल्दी डिपेंडेंसी’ (निरोगी अवलंबित्व) म्हणतात. तवाब यांचे मत आहे की, एकटे राहून आपण आपली आवड समजून घेणे किंवा आपले मत ठामपणे मांडणे यांसारखे गुण शिकू शकत नाही. हे अनुभव केवळ नात्यांमध्येच शक्य आहेत. त्यांच्या मते, प्रत्येक नाते गणिताच्या 50-50 नियमावर चालत नाही.

जेवणाच्या पद्धतीत बदल:संध्याकाळी 6:44 वाजता रात्रीचे जेवण, 18% लोकांना सोफ्यावर जेवण करणे पसंत; 31 देशांतील 31 हजार लोकांवर सर्वेक्षण

जर तुमच्या घरात डायनिंग टेबल नसेल किंवा ते फक्त नावापुरते असेल आणि जेवण अनेकदा सोफा, पलंग किंवा जमिनीवर बसून केले जात असेल तर आश्चर्यचकित होऊ नका. तुम्ही एकटे नाही. जगातील अनेक विकसित आणि श्रीमंत देशांमध्येही हाच ट्रेंड वेगाने वाढत आहे. फर्निचर निर्माता आयकियाच्या ‘कुकिंग अँड ईटिंग रिपोर्ट 2026’ मध्ये हे धक्कादायक चित्र समोर आले आहे. 31 देशांमधील 31 हजारांहून अधिक लोकांवर केलेल्या या जागतिक सर्वेक्षणामध्ये खाण्यापिण्याच्या सवयी, वैशिष्ट्ये आणि बदलत्या जीवनशैलीची झलक मिळते. हा अहवाल सांगतो की, खाण्याची पद्धत आता फक्त पोट भरण्यापुरती मर्यादित राहिलेली नाही. या सवयी जीवनशैली, भावना आणि कौटुंबिक संबंधांचा आरसा बनल्या आहेत. भारतात जरी रात्रीच्या जेवणाची वेळ उशिराची असली तरी अहवालानुसार जगभरात सरासरी लोक संध्याकाळी 6:44 पर्यंत रात्रीचे जेवण संपवतात. बहुतेक लोक 27 मिनिटांत जेवण करतात. 5% लोक तर 10 मिनिटांत किंवा त्याहून कमी वेळेत जेवण संपवतात. अहवालानुसार, जेवढे जास्त संपन्न लोक असतील, तेवढा जास्त वेळ जेवण करण्यासाठी लागेल. प्रत्येक देशात खाण्याबद्दलची आवड-नावड वेगळी आहे. - 40% लोक कुटुंबासोबत टीव्ही पाहताना जेवण करतात.(ब्रिटनमध्ये लोकांकडे डायनिंग टेबल नसण्याची शक्यता 3 पट जास्त आहे.) - 55% जर्मन लोक अन्न वाया जाऊ नये, म्हणून शिळे (एक दिवसापूर्वीचे) अन्न देखील खातात. - 27% भारतीयांसाठी स्वयंपाक करणे प्रेमाची अभिव्यक्ती आहे. हे फ्रान्सपेक्षा 3 पट जास्त आहे. - 40% लोकांना असे जेवण आवडते ज्यामुळे त्यांच्या बालपणीच्या आठवणी जोडलेल्या आहेत. - 20% लोक रात्रीच्या जेवणात जवळपास प्रत्येक वेळी एकच पदार्थ खातात. - 20% लोकांना मध्यरात्री काहीतरी स्नॅक लागतो. - 46% लोकांना गोड खूप आवडते, तर चीनमध्ये हा आकडा 64% पर्यंत आहे. म्हणजे चीनच्या जेवणात गोड असणे आवश्यक आहे.(जगभरात लोक सरासरी आठवड्यातून 5 वेळा स्वयंपाक करतात.)

मानसिक आरोग्य:प्रत्येक गोष्टीवर पश्चात्ताप करणे बनू शकते चिंता आणि रागाचे कारण, जाणून घ्या कसे सामोरे जावे

तुम्हाला दिवसभर छोट्या-छोट्या गोष्टींवर अपराधीपणाची भावना किंवा पश्चात्ताप होतो का - जसे की एखाद्याचा कॉल मिस करणे, मित्राचा वाढदिवस विसरणे किंवा एखाद्या कार्यक्रमाला न जाऊ शकणे? अपराधीपणा ही एक सामान्य भावना आहे, परंतु ती जास्त वाढल्यास चिंता आणि रागाचे कारण बनू शकते. युनिव्हर्सिटी ऑफ पेनसिल्व्हेनियाच्या सहाय्यक प्राध्यापिका डॉ. जेनिफर रीड यांच्या मते, अपराधीपणा कधीकधी आपल्याला चांगले बनण्यासाठी प्रेरित करतो, परंतु तो अनहेल्दी झाल्यास तो आपल्याला मानसिकदृष्ट्या खाली खेचू शकतो. यावर मात करण्याचे सोपे मार्ग 1. चूक पाहा, स्वतःला नाही आपण आपली चूक व्यक्तिमत्त्वाशी जोडून घेतो. ‘मी काहीही उत्पादक केले नाही’ याला ‘मी आळशी आहे’ असे मानणे हे संज्ञानात्मक विकृतीकरण (कॉग्निटिव्ह डिस्टॉर्शन) आहे. स्वतःला दोष न देता कामावर लक्ष केंद्रित करा. 2. जे चांगले केले आहे, ते आठवा न्यूयॉर्कच्या मानसशास्त्रज्ञ डेल ॲटकिन्स सल्ला देतात की, जर अपराधीपणा जास्त वाटत असेल, तर काही मिनिटे आपल्या चांगल्या कामांवर लक्ष केंद्रित करा. यामुळे राग आणि तणाव कमी होऊ शकतो. 3. प्रत्येकाला आनंदी करणे आवश्यक नाही डॉ. रीड यांच्या मते, सर्वांना आनंदी ठेवणे अशक्य आहे. आपल्या निर्णयांची जबाबदारी घ्या, समोरच्या व्यक्तीच्या भावना समजून घ्या, पण स्वतःला विनाकारण दोष देऊ नका.

पॅकेज्ड दुधात कोलिफॉर्म बॅक्टेरिया:जाणून घ्या याचा आरोग्याला काय धोका, दूध सुरक्षित कसे ठेवावे, खरेदी करताना कोणती खबरदारी घ्यावी

सोशल मीडियावर एक व्हिडिओ व्हायरल होत आहे. यामध्ये ‘ट्रस्टिफाइड’ नावाच्या एका टेस्टिंग प्लॅटफॉर्मने दावा केला आहे की, भारतातील काही प्रतिष्ठित कंपन्यांच्या पॅकेज्ड दुधात कोलिफॉर्म बॅक्टेरिया निर्धारित मर्यादेपेक्षा अनेक पटींनी जास्त आढळला. बॅक्टेरियाचे हे प्रमाण सुरक्षित पातळीपेक्षा खूप जास्त आहे, जे दुधाच्या स्वच्छतेवर आणि गुणवत्तेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण करते. हे दावे समोर आल्यानंतर लोकांमध्ये चिंता वाढली आहे. सोशल मीडियावर लोक आपली नाराजी व्यक्त करत आहेत. म्हणून कामाच्या बातमी मध्ये डेअरी उत्पादनांवर उपस्थित होत असलेल्या प्रश्नांवर चर्चा करणार आहोत. तसेच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. अरविंद अग्रवाल, संचालक, इंटरनल मेडिसिन अँड इन्फेक्शियस डिसीज, श्री बालाजी ॲक्शन मेडिकल इन्स्टिट्यूट, दिल्ली प्रश्न- पॅकेज्ड दुधात कोलिफॉर्म बॅक्टेरिया आढळल्याचा दावा किती खरा आणि गंभीर आहे? उत्तर- पॅकेज्ड दुधात कोलिफॉर्म बॅक्टेरिया आढळल्याच्या दाव्याकडे दुर्लक्ष करता येणार नाही. डेअरी उत्पादनांची तपासणी 100% ब्लाइंड टेस्टिंग करणाऱ्या 'ट्रस्टिफाइड' या स्वतंत्र संस्थेने केली आहे. 100% ब्लाइंड टेस्टिंग म्हणजे ब्रँडची ओळख न सांगता निष्पक्ष तपासणी करणे. दुधाच्या गुणवत्तेत सातत्याने कमतरता आढळत आहे. गेल्या महिन्यात गुजरात, राजस्थान, मध्य प्रदेश आणि छत्तीसगडमध्ये भेसळयुक्त दूध तयार करणाऱ्या बेकायदेशीर युनिट्सवर कारवाईही झाली आहे. गुजरातमध्ये झालेल्या एका छाप्यात असे समोर आले की, दुधात पाणी, मिल्क पावडर, कॉस्टिक सोडा, तेल, डिटर्जंट आणि युरिया मिसळला जात होता. त्यामुळे दुधात कोलिफॉर्म बॅक्टेरिया आढळल्याचा दावा अत्यंत गंभीर आहे. प्रश्न- भारतातील काही प्रतिष्ठित दूध ब्रँड्सवर उपस्थित झालेले प्रश्न किती योग्य आहेत? उत्तर- भारतात पॅकेज्ड दूध विकण्यापूर्वी FSSAI (फूड सेफ्टी अँड स्टँडर्ड्स अथॉरिटी ऑफ इंडिया) च्या कठोर गुणवत्ता मानकांचे पालन करणे अनिवार्य असते. मोठे ब्रँड्स सहसा अनेक स्तरांवरील गुणवत्ता तपासणीतून जातात. तरीही कोणत्याही खाद्यपदार्थात भेसळीची शक्यता पूर्णपणे नाकारता येत नाही. त्यामुळे तक्रार किंवा अहवाल समोर आल्यानंतर खाद्यपदार्थांच्या गुणवत्तेची स्वतंत्रपणे तपासणी करणे आवश्यक आहे. अशा परिस्थितीत, भारतातील काही प्रतिष्ठित डेअरी कंपन्यांवर उपस्थित झालेल्या प्रश्नांची कठोरपणे चौकशी करणे आवश्यक आहे. डेअरी उत्पादनांवर सातत्याने प्रश्नचिन्ह निर्माण झाल्यानंतर FSSAI ने तपासणी आणि नमुना चाचणी (sampling) तीव्र केली आहे. प्रश्न- कोलिफॉर्म बॅक्टेरिया म्हणजे काय आणि ते दुधात कसे पोहोचतात? उत्तर- कोलिफॉर्म बॅक्टेरिया सामान्यतः मानव आणि प्राण्यांच्या विष्ठेत, मातीत, पाण्यात आणि घाणीत आढळतात. यामुळे अतिसार, उलट्या आणि फूड पॉयझनिंगसारख्या समस्या उद्भवू शकतात. तसेच, हे दुधात ई. कोलीसारख्या हानिकारक बॅक्टेरियाच्या अस्तित्वाचे संकेत असू शकते. ई. कोली बॅक्टेरियामुळे गंभीर संक्रमण होऊ शकते. हे बॅक्टेरिया जनावरांचे दूध काढताना, प्रक्रिया करताना किंवा साठवणुकीदरम्यान स्वच्छतेची काळजी न घेतल्यामुळे येतात. प्रश्न- दुधात कोलिफॉर्म बॅक्टेरिया आढळल्यास त्याची गुणवत्ता खराब झाली आहे का? उत्तर- दुधात कोलिफॉर्म बॅक्टेरिया प्रमाणित मर्यादेपेक्षा जास्त असण्याचा अर्थ असा आहे की त्याच्या स्वच्छतेची काळजी घेतली गेली नाही. दूध कोणत्यातरी स्तरावर घाण, दूषित पाणी किंवा अयोग्य हाताळणीतून गेले आहे. वैज्ञानिक पद्धतीने पॅक केलेल्या आणि सुरक्षित मानल्या जाणाऱ्या दुधात प्रमाणित मर्यादेपेक्षा अनेक पटीने जास्त बॅक्टेरियाचे प्रमाण निष्काळजीपणा दर्शवते. यामुळे दूध लवकर खराब होऊ शकते आणि अन्न विषबाधेचा धोका वाढू शकतो. प्रश्न- कोलिफॉर्म बॅक्टेरिया आरोग्याला कसे नुकसान पोहोचवू शकतात? उत्तर- दुधात प्रमाणित मर्यादेपेक्षा जास्त कोलिफॉर्म बॅक्टेरिया असण्याचा अर्थ असा आहे की ते दूषित आहे. यामुळे पोटात संक्रमण, अतिसार (जुलाब), उलट्या, पोटदुखी आणि अन्न विषबाधेचा धोका होऊ शकतो. मुले, वृद्ध आणि कमी रोगप्रतिकारशक्ती असलेल्या लोकांमध्ये याचा गंभीर परिणाम होऊ शकतो. म्हणून दूषित दूध टाळणे महत्त्वाचे आहे. यामुळे कोणत्या समस्या उद्भवू शकतात, ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- कोलिफॉर्म बॅक्टेरियामुळे कोणत्या लोकांना जास्त आरोग्याचा धोका असतो? उत्तर- यामुळे सर्वात जास्त समस्या कमी रोगप्रतिकारशक्ती असलेल्या लोकांना होते. हे सर्व धोक्याच्या कक्षेत येतात- लहान मुले: त्यांची रोगप्रतिकारशक्ती पूर्णपणे विकसित झालेली नसते. वृद्ध लोक: त्यांची रोगप्रतिकारशक्ती कमकुवत असते. गर्भवती महिला: संसर्ग आई आणि बाळ दोघांनाही प्रभावित करू शकतो. कमी रोगप्रतिकारशक्ती असलेले लोक: त्यांना आजारांचा धोका जास्त असतो. मधुमेही लोक: त्यांना संसर्गाचा धोका जास्त असतो. गंभीर आजारांनी ग्रस्त असलेले लोक: त्यांना संसर्गाचा धोका जास्त असतो. कुपोषणाने ग्रस्त असलेले लोक: त्यांचे शरीर संसर्गाशी लढण्यास सक्षम नसते. ज्यांची पचनसंस्था खराब आहे: त्यांना पोटाच्या समस्यांचा धोका जास्त असतो. प्रश्न- दूध उकळल्याने कोलिफॉर्म बॅक्टेरिया नष्ट होतात का? उत्तर- बॅक्टेरिया उच्च तापमान सहन करू शकत नाहीत. उकळल्याने संसर्गाचा धोका खूप कमी होतो. तथापि, जर दूध उकळल्यानंतर दूषित भांडी किंवा अस्वच्छ हातांच्या संपर्कात आले, तर बॅक्टेरिया पुन्हा वाढू शकतात. म्हणून, उकळण्यासोबतच स्वच्छता देखील आवश्यक आहे. प्रश्न- दूध खरेदी करताना पॅकेटवर कोणत्या गोष्टी नक्की तपासल्या पाहिजेत? उत्तर- पॅकेज्ड दूध खरेदी करतानाही काही खबरदारी घेणे आवश्यक आहे. ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- खुले आणि पॅकेज्ड दुधामध्ये कोणते जास्त सुरक्षित आहे आणि का? उत्तर- पॅकेज्ड दूध अनेक बाबतीत जास्त सुरक्षित मानले जाते, कारण प्रक्रिया आणि पॅकिंग दरम्यान FSSAI ने ठरवलेल्या सुरक्षा आणि गुणवत्ता मानकांचे पालन करणे आवश्यक असते. यात पाश्चरायझेशन (ही अशी प्रक्रिया आहे, ज्यात दुधातील हानिकारक जीवाणू नष्ट करण्यासाठी एका निश्चित वेळेपर्यंत उच्च तापमानावर गरम केले जाते आणि नंतर लगेच थंड केले जाते.) सारखी प्रक्रिया वापरली जाते, ज्यामुळे हानिकारक जीवाणू खूप कमी होतात. तर, खुल्या दुधात दूध काढताना, साठवताना आणि वाहतूक करताना किती स्वच्छता राखली गेली आहे, हे शोधणे कठीण होते. यामुळे संसर्गाचा धोका वाढू शकतो. तथापि, दूध पॅकेज केलेले असो किंवा खुले, दोन्ही आहारात समाविष्ट करण्यापूर्वी स्वच्छ भांड्यात चांगले उकळणे आवश्यक आहे, जेणेकरून संभाव्य जीवाणू नष्ट होतील. प्रश्न- जर दूषित दूध प्यायले गेले तर कोणती लक्षणे दिसू शकतात? उत्तर- दूषित दूध प्यायल्याने अनेक आरोग्य धोके होऊ शकतात. जसे की- प्रश्न- दूषित दूध प्यायल्यानंतर वरील लक्षणे दिसल्यास त्वरित काय करावे? उत्तर- वरील लक्षणे दिसल्यास त्वरित हे काम करा- प्रश्न- रोजच्या आहारात दूध सुरक्षितपणे समाविष्ट करण्याचा योग्य मार्ग कोणता आहे? उत्तर- यासाठी नेहमी विश्वसनीय स्त्रोताकडून दूध खरेदी करा आणि पॅकिंग, एक्सपायरी डेट व साठवण्याच्या योग्य पद्धतीचे पालन करा. दूध पिण्यापूर्वी स्वच्छ भांड्यात चांगले उकळा, कारण गरम केल्याने बहुतेक हानिकारक जीवाणू नष्ट होतात. दूध उकळल्यानंतर झाकून ठेवा आणि जास्त काळ खोलीच्या तापमानावर ठेवू नका. गरज असल्यास, फ्रिजमध्ये 4C च्या आसपास साठवा. दूध काढण्यासाठी आणि ठेवण्यासाठी स्वच्छ भांडी आणि चमचा वापरा, जेणेकरून पुन्हा संक्रमण होणार नाही. खराब वास, खराब चव यांसारखी चिन्हे दिसल्यास दुधाचे सेवन करू नका. ही बातमी पण वाचा कामाची बातमी- केळी वाढवते चांगले बॅक्टेरिया:पोटॅशियमचा सर्वोत्तम स्रोत, रोज एक केळी खा, पोषणतज्ञांकडून जाणून घ्या कोणी खाऊ नये केळी फायबर, पोटॅशियम, व्हिटॅमिन B6 आणि C ने समृद्ध असते. यात अँटीऑक्सिडंट्स असतात. जर एखाद्याचा रक्तदाब जास्त राहत असेल, तर केळीमध्ये असलेले पोटॅशियम ते संतुलित करण्यास मदत करते. यामुळे हृदय संबंधित आजारांचा धोका कमी होतो. वाचा सविस्तर…

कामाची बातमी- केळी वाढवते चांगले बॅक्टेरिया:पोटॅशियमचा सर्वोत्तम स्रोत, रोज एक केळी खा, पोषणतज्ञांकडून जाणून घ्या कोणी खाऊ नये

केळी हे जगातील सर्वाधिक खाल्लं जाणारं फळ आहे. ते प्रत्येक हंगामात, प्रत्येक ठिकाणी सहज उपलब्ध होतं. अनेक लोक याला फक्त एक झटपट नाश्ता मानतात, पण हे स्वादिष्ट फळ हृदयाचे आरोग्य, पचन आणि रोगप्रतिकारशक्तीलाही मदत करते. केळी फायबर, पोटॅशियम, व्हिटॅमिन बी6 आणि सी ने समृद्ध असतं. यात अँटीऑक्सिडंट्स आणि फायटोन्यूट्रिएंट्सही असतात. जर एखाद्याचा रक्तदाब जास्त राहत असेल, तर केळीतील पोटॅशियम तो संतुलित ठेवण्यास मदत करते. यामुळे हृदयविकारांचा धोका कमी होतो. आज कामाच्या बातमी मध्ये केळीबद्दल बोलूया. तसेच जाणून घेऊया की- तज्ञ: डॉ. अनु अग्रवाल, पोषणतज्ञ आणि ‘वनडाइटटुडे’ च्या संस्थापक प्रश्न- केळीचे पौष्टिक मूल्य काय असते? उत्तर- केळी हे कमी कॅलरी आणि उच्च पोषक तत्वांचे फळ आहे. यात कर्बोदके जास्त असतात, पण त्यात फायबर आणि पाणी देखील भरपूर प्रमाणात असते. चरबी न वाढवता त्वरित ऊर्जा मिळवण्यासाठी हा एक उत्तम स्रोत आहे. 100 ग्रॅम केळ्याचे पौष्टिक मूल्य ग्राफिक्समध्ये पाहा. प्रश्न- केळीमध्ये कोणते जीवनसत्त्वे आणि खनिजे असतात? उत्तर- केळीमध्ये शरीरासाठी आवश्यक अनेक जीवनसत्त्वे आणि खनिजे असतात. यात सर्वाधिक पोटॅशियम असते, जे हृदय आणि स्नायूंच्या आरोग्यासाठी आवश्यक आहे. व्हिटॅमिन B6 आणि C देखील पुरेसे प्रमाणात असतात. ग्राफिक पाहा- जर आपण रोज 100 ग्रॅम केळी खाल्ली तर शरीराची रोजची जीवनसत्त्वे आणि खनिजांची किती गरज पूर्ण होते, ग्राफिकमध्ये बघा. प्रश्न- केळीमध्ये कोणते औषधी गुणधर्म असतात? उत्तर- केळीमध्ये अनेक औषधी गुणधर्म असतात. त्यातील पोटॅशियम रक्तदाब नियंत्रित करते आणि हृदयाच्या आरोग्यास मदत करते. फायबर पचन सुधारते आणि कोलेस्ट्रॉल कमी करण्यास मदत करते. अँटीऑक्सिडंट्स शरीराला फ्री रॅडिकल्सपासून वाचवतात. जर तुम्ही कच्च्या केळीची कोणतीही डिश खात असाल, तर तुम्हाला रेझिस्टंट स्टार्च मिळतो, जो प्रीबायोटिक म्हणून काम करतो आणि निरोगी आतड्यांतील बॅक्टेरिया वाढवतो. व्हिटॅमिन सी रोगप्रतिकारशक्ती मजबूत करते. एकूणच केळी हे हृदय, पोट आणि संपूर्ण आरोग्यासाठी एक उत्कृष्ट फळ आहे. प्रश्न- रोज केळी खाण्याचे काय फायदे आहेत? उत्तर- केळी त्वरित ऊर्जा देते, पचन सुधारते, रक्तदाब नियंत्रित करण्यास मदत करते आणि रोगप्रतिकारशक्ती वाढवते. जेव्हा हवामानात बदल होतो, तेव्हा पचन मंदावते आणि संसर्गाचा धोकाही वाढतो. अशा परिस्थितीत, केळीतील फायबर बद्धकोष्ठता दूर करते, पोटॅशियम हृदयाच्या आरोग्यास मदत करते. व्हिटॅमिन सी च्या उपस्थितीमुळे रोगप्रतिकारशक्ती मजबूत होते आणि संसर्गापासून संरक्षण मिळते. प्रश्न- हे हृदयाच्या आरोग्यासाठी किती फायदेशीर आहे? उत्तर- जेव्हा थंडीमुळे किंवा कोणत्याही आरोग्य स्थितीमुळे रक्तवाहिन्या आकुंचन पावतात, रक्तदाब वाढतो आणि हृदयावर ताण येतो. अशा परिस्थितीत, केळीतील पोटॅशियम सोडियमला ​​संतुलित करते, रक्तवाहिन्यांना आराम देते आणि रक्तदाब स्थिर ठेवण्यास मदत करते. व्हिटॅमिन B6 लाल रक्तपेशी तयार करते आणि रक्ताभिसरण सुधारते. फायबर खराब कोलेस्ट्रॉल कमी करते. नियमितपणे दररोज एक केळी खाल्ल्याने हृदयरोगाचा धोका कमी होऊ शकतो. प्रश्न- केळी आतड्यांच्या आरोग्यासाठी कसे फायदेशीर आहे? उत्तर- केळीमध्ये विद्राव्य फायबर पेक्टिन असते, जे आतड्यांची हालचाल नियंत्रित करते आणि चांगले बॅक्टेरिया वाढवते. हवामान बदलल्यावर लोक थोडे आळशी होतात आणि त्यांची शारीरिक हालचाल कमी होते, ज्यामुळे बद्धकोष्ठता आणि पोटफुगी वाढते. अशा परिस्थितीत केळी पोटासाठी एक सौम्य मित्र ठरते. ते पचनाचा आळस दूर करते. त्यातील रेझिस्टंट स्टार्च प्रीबायोटिकसारखे काम करते, जे आतड्यांतील सूक्ष्मजीवांचे संतुलन राखते आणि पोषक तत्वांच्या शोषणातही मदत करते. प्रश्न- रोज किती केळी खाणे सुरक्षित आहे? उत्तर- बहुतेक लोकांसाठी रोज 1-2 केळी खाणे पूर्णपणे सुरक्षित आणि फायदेशीर आहे. एक मध्यम आकाराची केळी सुमारे 100-120 ग्रॅमची असते. यामुळे त्वरित ऊर्जा मिळते, पचन चांगले राहते आणि भरपूर पोषण मिळते. तथापि, एकाच वेळी जास्त केळी खाल्ल्याने काही लोकांना पोट फुगल्यासारखे वाटू शकते. प्रश्न- मधुमेहाच्या रुग्णांसाठी केळी खाणे सुरक्षित आहे का? उत्तर- होय, मधुमेहाचे रुग्ण केळी खाऊ शकतात, परंतु मर्यादित प्रमाणात खावी. केळीमध्ये नैसर्गिक साखर असते, परंतु फायबरमुळे रक्तातील साखर तितक्या वेगाने वाढत नाही. विशेषतः, यात रेझिस्टंट स्टार्च असतो, जो साखरेचे शोषण कमी करतो. थोड्या कच्च्या किंवा कमी पिकलेल्या केळीचा GI (ग्लायसेमिक इंडेक्स) कमी असतो. तरीही, मधुमेहाच्या रुग्णांनी एका वेळी एकापेक्षा जास्त केळी खाऊ नयेत. जर रक्तातील साखर खूप जास्त राहत असेल तर आधी डॉक्टरांचा सल्ला घ्या किंवा ते खाणे टाळा. प्रश्न- हिवाळ्यात केळी खाणे सुरक्षित नाही का? उत्तर- हिवाळ्यात केळी खाणे हानिकारक आहे. - ही फक्त एक गैरसमजूत आहे. हिवाळ्यात केळी खाणे पूर्णपणे सुरक्षित आहे, किंबहुना फायदेशीर आहे. त्यातील व्हिटॅमिन सी रोगप्रतिकारशक्ती वाढवते, जे सर्दी-खोकल्यापासून संरक्षण करते. जर आधीच सर्दी-खोकला असेल तर थोडे कमी खा, कारण ते श्लेष्मा आणि कफ वाढवू शकते. परंतु सामान्यतः हिवाळ्यात केळी हृदय आणि पोटाच्या आरोग्यासाठी उपयुक्त ठरते. प्रश्न- कोणत्या लोकांनी केळी खाऊ नये? उत्तर- बहुतेक लोकांसाठी केळी सुरक्षित आहे, परंतु काही लोकांनी मर्यादित प्रमाणात खावी किंवा टाळावी- हे लक्षात ठेवा की जास्त केळी खाल्ल्याने पोट फुगणे किंवा पोटदुखीची समस्या होऊ शकते. एकूणच, संतुलित प्रमाणात केळी खाणे जवळजवळ प्रत्येकासाठी चांगले आहे.

कामाची बातमी- तुमचा लठ्ठपणा चरबी आहे की वॉटर वेट:जाणून घ्या हे काय आहे, शरीर पाणी का साठवते, डॉक्टरांना कधी दाखवणे आवश्यक

माणसाच्या शरीरात जवळपास 60% भाग पाणी असते. हे शरीराच्या प्रत्येक कार्यात महत्त्वाची भूमिका बजावते. पण काय होईल जर शरीर गरजेपेक्षा जास्त पाणी साठवू लागले तर? यामुळे अचानक वजन वाढू शकते. शरीर फुगल्यासारखे वाटू शकते. याला ‘वॉटर वेट’ म्हणतात. सामान्यतः हे काही काळासाठी असते. शरीरातील पाणी, मीठ आणि हार्मोन्सचा समतोल बिघडल्याने ही स्थिती निर्माण होते. यामुळे शरीर पाणी साठवू लागते. या अतिरिक्त पाण्यामुळे शरीराला नुकसान होऊ शकते का? हे एखाद्या आजाराचे लक्षण असू शकते का? शरीरातील लठ्ठपणा फॅट वेट आहे की वॉटर वेट? आज कामाच्या बातमी मध्ये वॉटर वेटशी संबंधित याच काही प्रश्नांवर चर्चा करणार आहोत. तसेच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. अंकित बंसल, सल्लागार, इंटरनल मेडिसिन आणि संसर्गजन्य रोग, श्री बालाजी ॲक्शन मेडिकल इन्स्टिट्यूट, दिल्ली प्रश्न- वॉटर वेट म्हणजे काय आणि तो बॉडी फॅटपेक्षा कसा वेगळा आहे? उत्तर- वॉटर वेट ही अशी स्थिती आहे, जेव्हा शरीर आपल्या ऊतींमध्ये गरजेपेक्षा जास्त पाणी साठवून ठेवू लागते. प्रश्न- वॉटर वेट का वाढते? उत्तर- निसर्ग आणि आपले शरीर, या दोघांच्याही कार्यपद्धतीचे विज्ञान सारखेच आहे. दोन्ही संतुलन राखण्यासाठी कार्य करतात. शरीराला जेव्हा असे वाटते की संतुलन राखण्यासाठी जास्त पाण्याची गरज आहे, तेव्हा ते जास्त पाणी साठवून ठेवते. तुम्ही कदाचित अनुभवले असेल की जेव्हा तुम्ही जास्त मीठ खाता, तेव्हा जास्त तहान लागते. याचे कारण असे आहे की शरीर मिठातील सोडियमचे संतुलन राखण्यासाठी जास्त पाणी साठवून ठेवते. वॉटर वेट वाढण्याची सर्व कारणे ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- जर वॉटर वेट वाढण्याचे एक कारण वॉटर रिटेंशन असेल, तर प्रश्न असा आहे की शरीरात वॉटर रिटेंशन का होते? उत्तर- शरीराच्या संतुलित कार्यासाठी बॉडी फ्लूइडचे संतुलन राखणे आवश्यक आहे. प्रश्न- जर अचानक एखाद्याचे वजन वाढले तर त्यामागे वॉटर वेट (शरीरातील पाण्याचे वजन) हे कारण असू शकते का? उत्तर- होय, जर एखाद्याचे वजन अचानक वाढले, तर त्यामागे वॉटर वेट (शरीरातील पाण्याचे वजन) हे एक मोठे कारण असू शकते. प्रश्न- आपले वजन फॅट वेट आहे की वॉटर वेट, हे कसे कळेल? उत्तर- वाढलेले वजन फॅट वेट आहे की वॉटर वेट हे ओळखणे फार कठीण काम नाही. वॉटर वेटमध्ये वजन अचानक वाढते किंवा कमी होते. यात पोट, चेहरा, हात किंवा पायांवर सूज दिसते. अनेकदा त्वचा दाबल्यावर हलका खड्डाही तयार होतो, जो काही सेकंदात भरून जातो. तर फॅट वेट हळूहळू वाढते आणि यात सूज नसते. जर पुरेसे पाणी पिण्याने, मीठ कमी केल्याने किंवा शारीरिक हालचाल वाढवल्याने वजन काही दिवसांत कमी झाले, तर हे वॉटर वेट असू शकते. प्रश्न- डॉक्टरांचे म्हणणे आहे की पाणी कमी प्यायल्यानेही वॉटर वेट वाढते? असे का होते? उत्तर- ही गोष्ट अगदी बरोबर आहे. खरेतर, आपले शरीर वैज्ञानिक पद्धतीने कार्य करते. जेव्हा माणूस सभ्यतेच्या मार्गावर चालला नव्हता, तेव्हा तो जंगलात आणि गुहांमध्ये लपून राहत असे. तेव्हा दररोजच्या जेवणासाठी रोज शिकार करावी लागत असे. त्यावेळी शरीराला अनेक दिवस अन्न-पाण्याशिवाय राहावे लागत असे. त्या काळात शरीराने शिकले की, ज्या गोष्टी शरीरासाठी महत्त्वाच्या (जगण्यासाठी अत्यंत आवश्यक) आहेत, जर त्या कमी प्रमाणात मिळत असतील तर त्यांना वाचवून ठेवणे आवश्यक आहे. म्हणून, जेव्हा शरीराला पुरेसे पाणी मिळत नाही, तेव्हा त्याला डिहायड्रेशनचा धोका जाणवतो. डिहायड्रेशन म्हणजे शरीरातील पाण्याची कमतरता. या स्थितीत शरीर स्वतःला सुरक्षित ठेवण्यासाठी पाणी साठवून ठेवू लागते. प्रश्न- मीठ, हार्मोन्स आणि ताण (स्ट्रेस) वॉटर वेट कसे वाढवतात? उत्तर- मीठ, हार्मोन्स आणि ताण या तिघांचाही वॉटर वेटशी थेट संबंध आहे. मीठ हार्मोन्स ताण प्रश्न- जर शरीरातील पाण्याचे वजन (Water Weight) वाढले असेल तर ते कमी करण्यासाठी काय करावे? उत्तर- जर शरीरातील पाण्याचे वजन वाढले असेल तर घाबरण्याची गरज नाही. सर्वात आधी पुरेसे पाणी प्या. मीठ आणि प्रक्रिया केलेले अन्न (Processed Food) कमी खा, कारण त्यात सोडियमचे प्रमाण जास्त असते. यामुळे शरीरात पाणी जमा होऊ लागते. सर्व उपाय ग्राफिक्समध्ये पाहा- प्रश्न- शरीरातील पाण्याचे वजन वाढण्यापासून रोखायचे असेल तर आपली जीवनशैली कशी असावी? उत्तर- यासाठी जीवनशैली संतुलित असणे आवश्यक आहे. रोज पुरेसे पाणी प्या, जेणेकरून शरीराला पाणी साठवण्याची गरज भासणार नाही. प्रश्न- वॉटर वेटच्या कोणत्या लक्षणांमध्ये डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे? उत्तर- जर दीर्घकाळ हात, पाय, घोटे किंवा चेहऱ्यावर सूज राहिली. ही सूज आराम केल्याने किंवा पुरेसे पाणी प्यायल्याने कमी होत नसेल, तर सावध होण्याची गरज आहे. अशी सर्व लक्षणे ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- वारंवार वॉटर वेट वाढणे एखाद्या गंभीर आजाराचे लक्षण असू शकते का? उत्तर- होय, हे किडनी, लिव्हर किंवा हृदयाशी संबंधित समस्येकडे निर्देश करू शकते. थायरॉईड हार्मोनचे असंतुलन देखील एक कारण असू शकते. वॉटर वेट वाढण्यासोबत धाप लागत असेल, लघवी कमी येत असेल, सतत थकवा जाणवत असेल किंवा चेहरा-पायांवर सूज असेल तर डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.

नाते तुटल्यानंतर ‘होम मेकओव्हर’ बनले थेरपी:वकिलाकडे जाण्यापूर्वी लोक वास्तुविशारदाकडे जात आहेत, घराची सजावट बदलत आहेत

जेव्हा एखादे नाते तुटते, तेव्हा फक्त हृदयच तुटत नाही, तर त्या घराशी संबंधित आठवणीही ओझे बनतात. अलीकडील ट्रेंड्स आणि संशोधनानुसार, जगातील अनेक देशांमध्ये घटस्फोट किंवा ब्रेकअपनंतर लोक आता फक्त वकिलांचीच नाही, तर सर्वात आधी इंटीरियर डिझायनरची मदत घेत आहेत. तज्ञांचे मत आहे की घराची सजावट बदलणे मानसिक शांती आणि नवीन सुरुवातीसाठी एक प्रभावी पाऊल बनत आहे. इंटीरियर डिझाइन सायकोलॉजिस्ट टोबी इजराइल म्हणतात की घराला नव्याने सजवणे स्वतःवर नियंत्रण मिळवण्यासारखे आहे. ही ‘आपण’ पासून ‘मी’ कडे जाण्याची सुरुवात आहे. नवीन घरात स्थलांतरित झालेल्या नॅन्सी हरमन (61) म्हणतात, 'पहिल्यांदाच मी माझ्या आवडीचा पिवळा रंग निवडला आणि गडद निळ्या रंगाचा पावडर रूम बनवला. यामुळे मला स्वतःला पुन्हा अनुभवण्यास मदत झाली.' तज्ञ म्हणाले-घटस्फोटानंतर जुन्या वस्तू काढणे ‘इमोशनल हीलिंग’चे माध्यम 'हॅपी स्टार्ट्स ॲट होम' च्या लेखिका रेबेका वेस्ट सांगतात की, 2007 मध्ये घटस्फोटानंतर त्यांनी आपला सोफा, बेड आणि अगदी हनिमूनच्या वेळी खरेदी केलेला पोस्टरही विकून टाकला. त्या म्हणतात की, प्रत्येक गोष्ट भावनांचा त्सुनामी घेऊन येत असे. भिंतींना निळ्या, काळ्या आणि फिकट हिरव्या रंगांनी रंगवले. सुरुवातीला विचित्र वाटले, पण या बदलाने मला पुढे जाण्याची ताकद दिली. तज्ञांचे म्हणणे आहे की, चमकदार रंग आणि नवीन नमुने सकारात्मक ऊर्जेने भरून ताण कमी करतात. नवीन सुरुवातीसाठी व्हिजन बोर्ड तयार करा तज्ञांनी सांगितले की, ज्या गोष्टी जुन्या आठवणी ताज्या करून उदास करतात, त्या लगेच विकून टाका किंवा दान करा. रंगांसोबत प्रयोग करा- पांढऱ्या भिंतींऐवजी निळे किंवा हिरवे यांसारखे चमकदार रंग वापरून पहा. मित्रांची मदत घ्या- एकट्याने पेंट करण्याऐवजी 'पेंटिंग पार्टी' ठेवा, यामुळे एकटेपणा जाणवणार नाही. त्याचबरोबर एक व्हिजन बोर्ड तयार करा. तुम्ही भविष्यात स्वतःला जसे पाहू इच्छिता, त्या थीमवर घराची सजावट करा.

गव्हापेक्षा जास्त आरोग्यदायी ज्वारी-नाचणी:ग्लूटेन-मुक्त आहे, पोषक मूल्य, आरोग्य फायदे, कोणी खाऊ नये हे जाणून घ्या

काही दिवसांपूर्वी बॉलिवूड अभिनेत्री रकुलप्रीत सिंहने एका मुलाखतीत तिच्या आहाराबद्दल मोकळेपणाने सांगितले. यावेळी तिने सांगितले की ती गेल्या 10 वर्षांपासून गव्हाच्या पिठाऐवजी ज्वारी आणि नाचणीसारख्या भरड धान्याच्या पिठाचे सेवन करत आहे. अशा परिस्थितीत प्रश्न पडतो की गव्हाच्या पिठाच्या तुलनेत ज्वारी-नाचणीचे पीठ आरोग्यासाठी जास्त फायदेशीर आहे का? खरं तर, आपण रोज खाण्यासाठी ज्या पिठाचा वापर करतो, त्याचा थेट परिणाम आपल्या पचन, वजन आणि रक्तातील साखरेच्या पातळीवर होतो. अशा परिस्थितीत, आपल्या दैनंदिन आहारात कोणते पीठ समाविष्ट करावे हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. तर चला, आज ‘कामाची बातमी’ मध्ये आपण ज्वारी-नाचणीच्या आरोग्य फायद्यांबद्दल बोलू. तसेच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. पूनम तिवारी, वरिष्ठ आहारतज्ज्ञ, डॉ. राम मनोहर लोहिया आयुर्विज्ञान संस्था, लखनऊ प्रश्न- ज्वारी आणि नाचणीमध्ये कोणती पोषक तत्वे असतात? उत्तर- युनायटेड स्टेट्स डिपार्टमेंट ऑफ ॲग्रिकल्चर (USDA) नुसार, ज्वारी आणि नाचणी दोन्ही पोषक तत्वांनी समृद्ध भरड धान्ये आहेत. यामध्ये कॉम्प्लेक्स कार्बोहायड्रेट्स, वनस्पती-आधारित प्रथिने आणि फायबर चांगल्या प्रमाणात असतात, जे दीर्घकाळ ऊर्जा देण्यासाठी आणि पचन सुधारण्यास मदत करतात. नाचणी कॅल्शियम आणि लोहाचा चांगला स्रोत आहे. तर ज्वारीमध्ये मॅग्नेशियम, पोटॅशियम आणि अनेक अँटीऑक्सिडंट्स आढळतात. याशिवाय, दोघांमध्ये अनेक आवश्यक जीवनसत्त्वे आणि खनिजे असतात, जे संपूर्ण आरोग्याला मदत करतात. खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून 100 ग्रॅम ज्वारी-नाचणीचे पौष्टिक मूल्य समजून घ्या- प्रश्न- गहू आणि ज्वारी-नाचणीच्या पिठाच्या पौष्टिक मूल्यात काय फरक आहे? उत्तर- यात फरक काही विशिष्ट पोषक तत्वांच्या कारणामुळे असतो. जसे की- प्रश्न- ज्वारी आणि नाचणीचे आरोग्यासाठी काय फायदे आहेत? उत्तर- हे दोन्ही पोषक तत्वांनी परिपूर्ण भरडधान्ये आहेत आणि आरोग्याला अनेक प्रकारे फायदा पोहोचवतात. जसे की- नियमित आणि संतुलित प्रमाणात त्यांचे सेवन संपूर्ण आरोग्यासाठी फायदेशीर आहे. हे खालील ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- ज्वारी आणि नाचणी आहारात समाविष्ट करण्याचा योग्य मार्ग कोणता आहे? उत्तर- याचे अनेक मार्ग आहेत. उदाहरणार्थ- लक्षात ठेवा, आहारात संतुलन राखण्यासाठी हे नेहमी डाळ, भाजी किंवा दह्यासोबत घ्या. प्रश्न- गव्हाच्या पिठाऐवजी ज्वारी-नाचणी वापरणे योग्य आहे का? उत्तर- बदलण्याऐवजी, ते संतुलित पद्धतीने आहारात समाविष्ट करणे चांगले आहे. ज्वारी-नाचणी ग्लूटेन-मुक्त असण्यासोबतच फायबर आणि खनिजांनी परिपूर्ण असतात. त्यामुळे ते आरोग्यासाठी अधिक फायदेशीर आहेत. गहू कार्बोहायड्रेट आणि प्रथिनांचा चांगला स्रोत आहे. म्हणून, आहारात गहू आणि भरड धान्य (मिलेट्स) या दोन्ही पिठांचा आलटून पालटून समावेश करणे चांगले आहे, जेणेकरून शरीराला सर्व आवश्यक पोषक तत्वे मिळत राहतील. प्रश्न- मधुमेहाचे रुग्ण ज्वारी आणि नाचणी खाऊ शकतात का? उत्तर- होय, मधुमेहाच्या रुग्णांसाठी गव्हाऐवजी ज्वारी-नाचणी खाणे चांगले मानले जाते. या दोन्ही भरड धान्यांचा ग्लायसेमिक इंडेक्स गव्हापेक्षा कमी असतो, ज्यामुळे रक्तातील साखर हळूहळू वाढते. तथापि, यामध्ये कार्बोहायड्रेट्स देखील असतात, म्हणून मर्यादित प्रमाणातच खावे. दैनंदिन आहारात समाविष्ट करण्यापूर्वी आहारतज्ञांचा सल्ला नक्की घ्या. प्रश्न- लहान मुलांना आणि वृद्धांना ज्वारी-नाचणीची भाकरी खायला देऊ शकतो का? उत्तर- होय, वय आणि पचनक्षमता लक्षात घेऊन लहान मुलांना आणि वृद्धांना ज्वारी-नाचणीची भाकरी खायला देऊ शकता. कॅल्शियम आणि लोहयुक्त नाचणी लहान मुलांच्या वाढीसाठी आणि वृद्धांच्या हाडांसाठी फायदेशीर आहे. उत्तम पचनासाठी लहान मुलांना आणि वृद्धांना नाचणीचे दलिया, चीला किंवा डोसा यांसारखे पर्याय देणे अधिक योग्य आहे. सुरुवात कमी प्रमाणात करा आणि कोणतीही समस्या जाणवल्यास डॉक्टरांचा सल्ला नक्की घ्या. प्रश्न- ज्वारी-नाचणीचे जास्त सेवन हानिकारक ठरू शकते का? उत्तर- होय, गरजेपेक्षा जास्त सेवन केल्यास गॅस किंवा अपचनाची समस्या होऊ शकते. काही लोकांना ज्वारी-नाचणीची ऍलर्जी असू शकते, त्यांनी ते खाऊ नये. तसे पाहिले तर ज्वारी-नाचणीचे पीठ सहसा सर्वांसाठी सुरक्षित आहे, परंतु काही लोकांनी डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय त्याचे सेवन करू नये. जसे की- एकूणच, ज्वारी-नाचणी संतुलित प्रमाणात आणि इतर धान्यांसोबत आलटून पालटून आहारात समाविष्ट करणे चांगले आहे.

नातेसंबंधात खर्चावर बोलणे टाळणे चुकीचे:मनासोबत 'मनी'वरही बोला, यावर मौनामुळे नातेसंबंध पोकळ होऊ शकतात, खर्चांवर चर्चेने विश्वास वाढतो

नात्यांमध्ये आपण मनातील गोष्टी मोकळेपणाने बोलतो, पण पैसा मध्ये आला की शांतता पसरते. कोण किती खर्च करेल, बचत कशी होईल, कर्ज किंवा नोकरी सुटल्यास काय होईल, या प्रश्नांपासून लोक अनेकदा दूर राहतात. तज्ज्ञ म्हणतात की, पैशांवर किंवा बजेट व्यवस्थापनावर बोलणेच नात्याला सर्वात सुरक्षित आणि घट्ट बनवते. याला ‘फायनान्शियल रोमान्स’ म्हटले जात आहे. याचा अर्थ आहे - आदर, समानता आणि सहमती. न्यूयॉर्कच्या फायनान्शियल थेरपिस्ट अमांडा क्लेमन म्हणतात, ‘जेव्हा आपण पैशांबद्दल बोलतो, तेव्हा आपण याला चर्चेचा विषयच मानत नाही आणि ही एक चूक आहे, कारण पैसा आपल्याला एकमेकांच्या जवळ आणू शकतो.’ अमांडा सांगतात की, पैशांवर चर्चा न करणे नात्यांमध्ये हळूहळू अविश्वास निर्माण करते. तर मोकळी चर्चा भावनिक संबंध वाढवते.’ लोक विचार करतात की पैशांवर चर्चा म्हणजे भांडणाची सुरुवात. तर यामुळे नातेसंबंध अधिक सुरक्षित होतात. अमांडा म्हणतात, ‘पैशांचे प्रश्न कधीच फक्त पैशांचे नसतात; ते सुरक्षितता, विश्वास, आत्मसन्मान आणि नियंत्रणाच्या भावनांशी संबंधित असतात.’ उदाहरणार्थ, किराणा, सुट्टी किंवा प्रवासाचा खर्च आणि बजेट काय असेल? वीज किंवा नेटफ्लिक्सचे बिल कोण देईल?, या छोट्या-छोट्या गोष्टी नात्याबद्दल विश्वास वाढवतात. तणाव कमी होतो अमेरिकन सायकॉलॉजिकल असोसिएशनच्या अभ्यासानुसार, जे जोडपे दैनंदिन खर्चांवर सहजपणे बोलतात, त्यांना भविष्यातील मोठे निर्णय - घर, मुलांचे शिक्षण, गुंतवणूक याबद्दल कमी ताण जाणवतो. पैशांबाबत पारदर्शकता असलेल्या नात्यांमध्ये विभक्त होण्याची शक्यता कमी असते. म्हणूनच अमांडा सुचवते की, वित्त हे एक प्रकारचे प्रणय आहे. आपल्या जोडीदारासोबत पैशांबद्दलच्या आपल्या भावनांवर चर्चा करण्यासाठी थोडा वेळ काढा. खर्चाची माहिती दोघांनाही असावी. कठीण काळात एकत्र राहणे हेच खरे जवळचे नाते आहे नोकरी जाणे, पगार कमी होणे किंवा कर्जात अडकणे, ही नात्यांची खरी परीक्षा असते. अनेकदा लोक अशा वेळी स्वतःला वेगळे करतात किंवा बोलणे टाळतात. पण तज्ञांचे मत आहे की हेच क्षण सर्वात खोल रोमँटिक असू शकतात. रिहॅबिलिटेशन कौन्सिल ऑफ इंडियामध्ये नोंदणीकृत क्लिनिकल सायकॉलॉजिस्ट डॉ. नीरज कुमार म्हणतात, ‘जेव्हा दोन लोक आर्थिक संकटात एकमेकांना दोष देण्याऐवजी उपाय शोधतात, तेव्हा नाते भागीदारीचेही बनते. अशा परिस्थितीत पैशांवर बोलणे हाच सर्वात प्रभावी उपाय आहे.’

किडल्टिंग: प्रौढांनी खेळण्यांची 7 टक्के जागतिक विक्री वाढवली:खेळणी आता ‘मुलांचा खेळ’ राहिली नाहीत; प्रौढ यावर लाखो रुपये खर्च करत आहेत

अलीकडे जर्मनीमध्ये झालेल्या जगातील सर्वात मोठ्या खेळण्यांच्या मेळ्यात एक धक्कादायक दृश्य दिसले. रेसिंग कार ट्रॅक असलेली खेळणी आणि 'स्ट्रेंजर थिंग्ज'च्या आकृत्या असलेल्या दुकानांवर प्रचंड गर्दी दिसली... पण येथे मुले नाहीत, तर मोठे खरेदीदार जास्त होते. खेळण्यांच्या जगात सर्वात मोठा बदल हाच आहे - आता प्रौढ स्वतःसाठी खेळणी खरेदी करत आहेत. या प्रवृत्तीला 'किडल्टिंग' असे म्हटले जात आहे. डेटा फर्म सर्कानाच्या मते, 2023 मध्ये जागतिक खेळण्यांची विक्री 7% वाढली आणि याचे मोठे कारण 'किडल्ट्स' आहेत. युरोपमधील पाच मोठ्या बाजारपेठांमध्ये 10 वर्षांपूर्वी प्रौढांचा वाटा केवळ 9% होता, जो आता दुप्पट झाला आहे. कंपन्या हा ट्रेंड कॅश करण्याच्या प्रयत्नात आहेत, विशेषतः ते प्रौढ ज्यांना मुले नाहीत आणि जे वर्षभर स्वतःवर खर्च करतात. हेच ग्राहक खेळण्यांच्या उद्योगासाठी महत्त्वाचे बनले आहेत. टॉय कंपन्यांनाही माहीत आहे की खरे ग्राहक पाळण्यात नाहीत, तर कार्यालयांमध्ये बसलेले आहेत. त्यामुळे बाजारात अशी खेळणी येत आहेत जी कदाचित मुलांना विकत घेता येणार नाहीत. जसे की ₹ 90 हजार रुपयांचे ‘स्टार वॉर्स लेगो डेथ स्टार’ असो किंवा 11 हजार रुपयांचे स्टार वॉर्स हेल्मेट, जे खेळण्यापेक्षा एखाद्या चित्रपटाचा भाग वाटते. ज्या प्रौढांना मुले नाहीत, ते छंद म्हणून अशी महागडी खेळणी वर्षभर खरेदी करतात. मुलांची खरेदी सणांपुरती मर्यादित असते, तर प्रौढ कंपन्यांना सतत नफा देतात. मॅटल (हॉट व्हील्स) सारखे ब्रँड्स आता गुची आणि फॉर्म्युला वनसोबत स्पेशल एडिशन काढून आकर्षित करत आहेत. मर्यादित स्टॉक आणि अद्वितीयतेद्वारे कंपन्या खेळणी खरेदी करण्याचा अनुभव रोमांचक बनवत आहेत. फिनलंडच्या संशोधक कटरीना हेलयक्का म्हणतात, ‘प्रौढ खेळण्यांद्वारे बालपणात परत जात नाहीत, तर ते ‘प्रौढत्व’ त्यांच्या पद्धतीने परिभाषित करतात.’ कतरिना म्हणते, तसेही माणसांमध्ये आश्चर्य आणि कुतूहल आयुष्यभर टिकून राहते. काही तज्ज्ञ याला समाजात वाढणाऱ्या 'बालिश प्रवृत्ती'शी जोडून पाहतात, जिथे आजची पिढी उशिरा आत्मनिर्भर होते आणि आठवणींमध्ये समाधान शोधते. मात्र, हा कल फक्त तरुणांपुरता मर्यादित नाही; आता प्रत्येक वयोगटातील लोक खेळण्यांना मनोरंजन आणि मानसिक शांतीचे एक प्रभावी माध्यम मानत आहेत. भारतातही वेगाने वाढत आहे ट्रेंड फिक्की आणि केपीएमजीच्या अहवालानुसार, भारताची खेळणी बाजारपेठ वेगाने वाढत आहे. देशात प्रौढांमध्ये 'कलेक्टिबल्स' (संग्रहणीय वस्तू) बद्दल वाढती आवड आश्चर्यचकित करते. हॅमलीज आणि 'टॉयज आर अस' सारख्या मोठ्या किरकोळ विक्रेत्यांच्या भारतीय आउटलेट्समध्ये आता 15-20% विक्री थेट प्रौढांसाठी खरेदी केलेल्या खेळण्यांमधून येते. यामध्ये लेगोचे जटिल आर्किटेक्चर सेट्स आणि मार्वल/डीसीचे प्रीमियम फिगर्स सर्वाधिक लोकप्रिय आहेत.

आरोग्याचा खजिना कुलथी डाळ:प्रथिनेचा सर्वोत्तम स्रोत, बद्धकोष्ठतेत फायदेशीर, याची पौष्टिक मूल्ये आणि आरोग्य फायदे जाणून घ्या

आजकाल दररोज कोणताही नवीन आहार किंवा नवीन 'सुपरफूड' ट्रेंडमध्ये असतो. सोशल मीडियावरही याच गोष्टी जास्त दिसतात. त्यामुळे आपल्या स्वयंपाकघरातील अनेक जुन्या आणि आरोग्यदायी गोष्टी हळूहळू मागे पडल्या आहेत. अशीच एक शक्तिशाली, पण कमी चर्चेत असलेली डाळ म्हणजे 'कुलथीची डाळ' आहे. अमेरिकेच्या नॅशनल ॲकॅडमी ऑफ सायन्सेसने याला भविष्यासाठी एक उत्तम आणि संभाव्य अन्न मानले आहे. ही काही नवीन गोष्ट नाही, तर हजारो वर्षांपूर्वीची डाळ आहे. कुलथी डाळ उडीद, तूर किंवा मूग इतकी प्रसिद्ध नाही. पण पोषणाच्या बाबतीत ती त्यांच्यापेक्षा कमी नाही. देशाच्या वेगवेगळ्या भागांमध्ये याला कुलथी, हुराळी किंवा 'मद्रास ग्राम' असे म्हणतात. ही डाळ प्रथिने आणि ऊर्जेचा उत्तम स्रोत आहे. याचा अंदाज यावरून लावता येतो की, पूर्वी ती शर्यतीत धावणाऱ्या घोड्यांना खायला दिली जात असे. जेणेकरून ते मजबूत आणि चपळ राहतील. म्हणून याला 'हॉर्स ग्राम' म्हणजे घोड्यांचे हरभरे असेही म्हणतात. म्हणून आज कामाची बातमी मध्ये जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. अमृता मिश्रा, वरिष्ठ आहारतज्ज्ञ, दिल्ली प्रश्न- कुलथी डाळ काय आहे? उत्तर- कुलथी डाळीला हॉर्स ग्राम या नावानेही ओळखले जाते. ही एक प्रकारची डाळ आहे, जी दक्षिण-पूर्व आशियामध्ये आढळते, म्हणजेच येथील हवामान ती पिकवण्यासाठी अनुकूल आहे. तिची कोरडी आणि कडक रचना तसेच चव आणि सुगंध तिला खास बनवतात. म्हणून ती अनेक पारंपरिक पदार्थांचा एक महत्त्वाचा भाग असते. कुलथी डाळ जगातील सर्वाधिक प्रथिनेयुक्त डाळींपैकी एक मानली जाते. प्रश्न- कुलथी डाळ कुठे पिकते? उत्तर- कुलथी डाळ भारताच्या अनेक भागांमध्ये पिकते, विशेषतः डोंगराळ आणि कोरड्या प्रदेशात. उत्तराखंड आणि हिमाचल प्रदेशात ती खूप सामान्य आहे, जिथे ती पारंपरिक पद्धतीने खाल्ली जाते. याशिवाय महाराष्ट्र, कर्नाटक, तामिळनाडू, आंध्र प्रदेश आणि तेलंगणा यांसारख्या राज्यांमध्येही कुळथाची लागवड होते. दक्षिण भारतात याला ‘हॉर्स ग्राम’ असे म्हणतात. ती पिकवण्यासाठी जास्त खत-पाण्याची गरज नसते, त्यामुळे ही डाळ ग्रामीण आणि आदिवासी भागांमध्ये दीर्घकाळापासून आहाराचा भाग राहिली आहे. प्रश्न– कुलथी डाळीचे पौष्टिक मूल्य किती असते? उत्तर- कुलथी डाळ पोषक तत्वांनी परिपूर्ण असते. यात प्रथिने, कर्बोदके, फायबरसोबत अनेक आवश्यक खनिजेही चांगल्या प्रमाणात असतात. 100 ग्रॅम कुलथी डाळीचे पौष्टिक मूल्य ग्राफिक्समध्ये पहा- प्रश्न- कुलथी डाळीमध्ये कोणते जीवनसत्त्वे आणि खनिजे असतात? उत्तर- कुलथी डाळ खनिजांनी समृद्ध असते. यात विशेषतः लोह, कॅल्शियम आणि फॉस्फरस भरपूर प्रमाणात असते. याशिवाय यात बी-कॉम्प्लेक्स जीवनसत्त्वे देखील आढळतात, जी ऊर्जा चयापचयासाठी (एनर्जी मेटाबॉलिज्म) आवश्यक आहेत. ग्राफिक पहा- जर आपण 100 ग्रॅम कच्ची कुलथी डाळ घेतली, तर रोजच्या मिनरल गरजेचा किती भाग पूर्ण होतो, ग्राफिकमध्ये पाहा. प्रश्न- कुलथी डाळीचे आरोग्य फायदे काय आहेत? उत्तर- कुलथी डाळ ही पोषक तत्वांनी परिपूर्ण डाळ आहे, जी आरोग्याच्या दृष्टीने विशेष मानली जाते. त्यातील प्रथिने, फायबर आणि आवश्यक खनिजे शरीराला ताकद देण्यासोबतच अनेक रोगांपासून बचाव करण्यास मदत करतात. कुलथी डाळीचे नियमित सेवन स्नायूंची मजबूती, उत्तम पचन आणि ऊर्जा पातळी राखण्यास उपयुक्त ठरते. याच कारणामुळे तिला संतुलित आहाराचा महत्त्वाचा भाग मानले जाते. प्रश्न- दररोज किती प्रमाणात कुलथी डाळ खावी? उत्तर- सामान्यतः एका निरोगी प्रौढ व्यक्तीसाठी दररोज 25-30 ग्रॅम कुलथी डाळ पुरेशी मानली जाते, जी शिजल्यानंतर साधारणपणे एका लहान वाटीएवढी असते. ज्या लोकांना किडनी स्टोन, ॲसिडिटीचा त्रास आहे, त्यांनी प्रमाण आणि वारंवारता डॉक्टर किंवा पोषणतज्ञांना विचारून ठरवावी. प्रश्न- कोणत्या आजारांमध्ये कुलथी डाळ फायदेशीर ठरू शकते? उत्तर- कुलथी डाळीला आयुर्वेदात एक शक्तिशाली औषध मानले गेले आहे. यात अनेक पोषक तत्वे असतात, जी अनेक गंभीर आजारांमध्ये फायदेशीर ठरतात. ग्राफिकमधून समजून घेऊया की कोणत्या आजारांमध्ये कुलथी डाळ फायदेशीर ठरते- प्रश्न- कुलथी डाळ कोणी खाऊ नये? उत्तर- कुलथी डाळीचा गुणधर्म उष्ण असतो. त्यामुळे काही वैद्यकीय परिस्थितीत त्याचे सेवन हानिकारक ठरू शकते. ग्राफिकमधून समजून घेऊया की ही डाळ कोणी खाऊ नये- प्रश्न- कुलथी डाळीचा आहारात कसा समावेश करावा? उत्तर- कुलथी डाळीचा आहारात अनेक प्रकारे वापर करता येतो. ती धुवून रात्रभर भिजत ठेवा आणि नंतर प्रेशर कुकरमध्ये शिजवून साधी डाळ, सूप किंवा रसमसारखी खा. अशा प्रकारे खाल्ल्याने ही डाळ सहज पचते. कुलथी डाळ मोड आणून भाजी किंवा सॅलडमध्येही घालता येते, तर काही ठिकाणी तिचा काढा बनवून पिण्याची परंपरा आहे. तिचे पीठ बनवून पोळी किंवा चिल्ला तयार करता येतो आणि भातासोबत खिचडीच्या रूपातही हा एक पौष्टिक पर्याय आहे. उत्तम चव आणि पोषणासाठी यात जिरे, लसूण, हिंग आणि हलक्या मसाल्यांचा तडका दिला जाऊ शकतो.

रोज किती प्रथिने घेणे गरजेचे?:थकवा, कोरडी त्वचा - शरीरातील प्रथिनांच्या कमतरतेचे 4 संकेत जाणून घ्या

तुम्हाला जेवणानंतर थकवा जाणवतो का किंवा तुमचे केस आणि नखे कमकुवत होत आहेत का? याचे कारण शरीरातील प्रथिनांची कमतरता असू शकते. प्रथिने चयापचय (metabolism), हार्मोन संतुलन, रोगप्रतिकारशक्ती आणि त्वचेला निरोगी ठेवण्यास मदत करतात. सेंटारा मेडिकल ग्रुपचे इंटरनल मेडिसिन फिजिशियन डॉ. ग्लेन जोन्स यांच्या मते, जेव्हा आहारात प्रथिनांचे प्रमाण कमी असते, तेव्हा शरीर स्नायूंना तोडून प्रथिनांची गरज पूर्ण करू लागते. याचा परिणाम हळूहळू ऊर्जा, ताकद आणि एकूण आरोग्यावर होतो. अपुरे प्रथिने: स्नायू कमकुवत आणि चयापचय मंदावते 1. सतत थकवाकमी प्रथिनांमुळे ऊर्जा कमी होते, स्नायू कमकुवत होतात आणि चयापचय मंदावू शकते. यामुळे एकाग्रतेचा अभाव आणि मनःस्थितीत बदल देखील होऊ शकतात. 2. वारंवार भूक लागणेप्रथिने पोट जास्त काळ भरलेले ठेवतात. कमी प्रथिने आणि जास्त कर्बोदके घेतल्याने रक्तातील साखर वेगाने वर-खाली होते, ज्यामुळे लवकर भूक लागते. 3. केस-नखे कमकुवतकेस पातळ होणे, नखे तुटणे हे प्रथिनांच्या कमतरतेमुळे होऊ शकते. याशिवाय त्वचा कोरडी होणे हे देखील प्रथिनांच्या कमतरतेचे प्रारंभिक लक्षण असू शकते. 4. वारंवार आजारी पडणेप्रथिने अँटीबॉडीज आणि एन्झाईम्स तयार करण्यास मदत करतात. त्याच्या कमतरतेमुळे रोगप्रतिकारशक्ती कमकुवत होऊ शकते. यामुळे आजारपणात बरे होण्यासाठी जास्त वेळ लागू शकतो. किती प्रथिने आवश्यक?तज्ञांच्या मते, प्रौढांनी दररोज प्रति किलो वजनानुसार 1-1.2 ग्रॅम प्रथिने घ्यावीत. 100 ग्रॅम पनीरमध्ये 18-20 ग्रॅम आणि एका वाटी डाळीमध्ये 7-9 ग्रॅम प्रथिने असतात.

मेथड ड्रेसिंग, ऑफिसमध्ये गणवेशाची नवीन व्याख्या:औपचारिक कपड्यांमध्येही युवकांना आराम हवा आहे

पूर्वी ऑफिसच्या कपड्यांचा अर्थ स्पष्ट होता - फॉर्मल शर्ट, पॅन्ट किंवा ब्लेझर. पण आता बिझनेस कॅज्युअल, ऑफिस वेअर, स्मार्ट कॅज्युअल यांसारख्या संज्ञा वाढत आहेत. याच दरम्यान 'मेथड ड्रेसिंग' ही एक संज्ञा उदयास आली आहे. याचा सरळ अर्थ असा आहे की, ज्या जॉब रोलमध्ये तुम्हाला स्वतःला बघायचे आहे, त्याच रोलसारखे कपडे घाला... म्हणजे, जर तुम्ही स्वतःला त्या खुर्चीवर पाहू शकत असाल, तर तुमचे कपडेही तोच आत्मविश्वास दर्शवावेत. ऑफिस वेअरमध्ये सध्या कोणते कपडे ट्रेंडमध्ये आहेत ते जाणून घेऊया. आता तरुण ‘कॅप्सूल वॉर्डरोब’ स्वीकारत आहेत अनेक तरुण कॅप्सूल वॉर्डरोब स्वीकारत आहेत, म्हणजे एकाच पॅन्टचे वेगवेगळे रंग, बेसिक शर्ट्स, न्यूट्रल जॅकेट्स जेणेकरून रोज 'काय घालावे' याचा ताण कमी होईल. नवीन पिढीचे व्यावसायिक सांगतात की, बहुतेक कंपन्यांमध्ये ड्रेस कोड आता कठोर नियम नसून, निर्णयावर सोडलेले एक मार्गदर्शन आहे. कायद्यासारख्या व्यवसायात साधे आणि व्यवस्थित कपडे आवश्यक आहेत. जॅकेट, बंद शूज, सॉलिड कलर्स. ‘युनिफॉर्म’चा नवीन अर्थ जाणून घ्या आज युनिफॉर्मचा अर्थ सूट-टाय नाही, तर कार्यस्थळाच्या वातावरणाशी जुळवून घेणे आहे. फायनान्समध्ये वेस्ट जॅकेट, कन्सल्टिंगमध्ये स्मार्ट-कंफर्ट पॅन्ट, टेकमध्ये जीन्स-शर्ट किंवा चिनो... म्हणजेच प्रत्येक क्षेत्राची स्वतःची ओळख आहे. युवकांचे लक्ष असे कपडे शोधण्यावर आहे जे रोज घालण्यासाठी सोपे असतील आणि जास्त फॉर्मलही दिसणार नाहीत. नवीन पिढीच्या ऑफिस लुकची सर्वात मोठी खासियत आहे कम्फर्ट आणि फॉर्मलचे मिश्रण. अशी पॅन्ट किंवा ट्राउझर जी फॉर्मल दिसेल, पण जिम-वेअरसारखे कम्फर्ट असले पाहिजे. नवीन पिढीच्या ऑफिस लुकची सर्वात मोठी खासियत आहे कम्फर्ट आणि फॉर्मलचे मिश्रण. अशी पॅन्ट किंवा ट्राउझर जी फॉर्मल दिसेल, पण जिम वेअरसारखे कम्फर्ट असले पाहिजे.

आरोग्याचे विज्ञान- OMAD डाएटमुळे वजन कमी होईल का?:हा आहे इंटरमिटेंट फास्टिंगचा नवीन मार्ग, अनुसरण करण्यापूर्वी संपूर्ण सत्य जाणून घ्या

वजन कमी करण्यासाठी अनेक प्रकारचे उपवास (फास्टिंग) लोकप्रिय आहेत. त्याचप्रमाणे, सध्या OMAD म्हणजे 'वन मील अ डे' इंटरमिटेंट फास्टिंग वेगाने प्रचलित होत आहे. अशा परिस्थितीत, आज आपण या नवीन फास्टिंगबद्दल जाणून घेऊया… आणि यामागील विज्ञान काय आहे हे देखील पाहूया? प्रश्न- OMAD डाएट काय आहे? उत्तर- OMAD म्हणजे 'वन मील अ डे' हा इंटरमिटेंट फास्टिंगचा एक प्रकार आहे, ज्यामध्ये व्यक्ती दिवसाची संपूर्ण कॅलरी एकाच जेवणात (सुमारे 1-2 तासांच्या वेळेत) घेतो आणि उर्वरित 22-23 तास उपवास करतो. याचा फायदा असा होतो की यामुळे एकूण कॅलरीज आपोआप कमी होतात, ज्यामुळे वजन कमी होण्यास मदत होऊ शकते. बहुतेक लोकांसाठी, OMAD आठवड्यातून 1-2 दिवस आणि जास्तीत जास्त 3 दिवस करण्याची शिफारस केली जाते. प्रश्न- OMAD मुळे वजन कमी होते का? उत्तर- होय, OMAD मुळे वजन कमी होऊ शकते, परंतु याचे कारण कॅलरी डेफिसिट आहे, केवळ एकदाच खाणे नाही. फ्रंटियर इन सायकॉलॉजीच्या एका अभ्यासात असे आढळून आले की ज्या लोकांनी त्यांच्या सर्व कॅलरीज संध्याकाळी 5 ते 7 या वेळेत घेतल्या, त्यांचे वजन आणि शरीरातील चरबी दिवसातून तीन वेळा खाणाऱ्यांपेक्षा थोडी जास्त कमी झाली. तथापि, जामा नेटवर्कच्या एका संशोधनानुसार, याचे बहुतेक फायदे कॅलरीज कमी करणे आणि उपवासाशी संबंधित आहेत, केवळ ओएमएडीमुळे नाही. यासोबतच, जर प्रथिने कमी घेतली आणि स्ट्रेंथ ट्रेनिंग केले नाही, तर स्नायूंच्या नुकसानीचा धोका देखील वाढू शकतो. प्रश्न- ओएमएडी वजन कमी करण्यासाठी सर्वोत्तम मार्ग आहे का? उत्तर- नाही, ओमेड ही काही जादुई पद्धत नाही. जर तुम्ही तेवढ्याच कॅलरीज तीन वेळा जेवणात खाल्ल्या, तर वजन कमी होण्याचा परिणाम जवळपास सारखाच असतो. नॅशनल लायब्ररी ऑफ सायन्सच्या एका संशोधनानुसार, वजन कमी होणे कॅलरीज कमी करण्यावर अवलंबून असते, केवळ ओमेडवर नाही. प्रश्न- हे सर्वांसाठी सुरक्षित आहे का? उत्तर- ओएमएडी सर्व वयोगटातील लोकांसाठी सुरक्षित नाही. हे १८ वर्षांवरील निरोगी लोकांसाठी असू शकते, जे उपवास सहन करू शकतात. परंतु गर्भवती किंवा स्तनपान करणाऱ्या महिला, १८ वर्षांखालील मुले, खूप बारीक किंवा वृद्ध लोक, मधुमेहाचे रुग्ण आणि खाण्याच्या विकारांनी (ईटिंग डिसऑर्डर) ग्रस्त असलेल्या लोकांनी हे टाळावे. जर कोणी हे करत असेल, तर आहारतज्ञांच्या सल्ल्यानेच करावे. प्रश्न- OMAD चा शरीर आणि आरोग्यावर काय परिणाम होऊ शकतो? उत्तर- नॅशनल लायब्ररी ऑफ सायन्सच्या अभ्यासात काही लोकांमध्ये इन्सुलिन संवेदनशीलता आणि रक्तदाब सुधारलेला दिसला आहे. परंतु, याचे तोटे देखील शक्य आहेत, विशेषतः चुकीच्या पद्धतीने केल्यास. एकाच वेळी जास्त खाल्ल्याने रक्तातील साखर वाढू शकते. तसेच, सतत ओमेडवर राहिल्याने आणि स्ट्रेंथ ट्रेनिंग न केल्याने थकवा, चक्कर येणे, अशक्तपणा, मूड स्विंग्स, दीर्घकाळात जीवनसत्त्वे आणि खनिजांची कमतरता वाढू शकते. रेणु रखेजा या प्रसिद्ध न्यूट्रिशनिस्ट आणि हेल्थ कोच आहेत. @consciouslivingtips

पोट भरलेले, तरीही खाण्याचा विचार:तुम्हीही फूड नॉइजचे बळी आहात का, अति खाणे टाळायचे असेल तर ही 11 कामे नक्की करा

कल्पना करा, तुम्ही सकाळी पोटभर नाश्ता केला आणि ऑफिसला पोहोचलात. लॅपटॉप उघडला आणि मीटिंगमध्ये बसलात. प्रेझेंटेशन देत आहात किंवा एखाद्या महत्त्वाच्या रिपोर्टवर काम करत आहात, तेव्हा अचानक डोक्यात बिर्याणीचा सुगंध किंवा केकच्या गोडव्याचा विचार येऊ लागतो. हा विचार एकदा नाही, तर वारंवार येतो. तुम्ही कामावर लक्ष केंद्रित करण्याचा प्रयत्न करता, पण मन वारंवार खाण्याकडे जाते. पोट भरलेले आहे, भूकही नाही. तरीही मनात फक्त खाण्याबद्दलचे विचार फिरत राहतात. जेव्हा ते लक्ष विचलित करतात, तेव्हा या स्थितीला 'फूड नॉइज' (Food Noise) असे म्हणतात. क्लिनिकल न्यूट्रिशन जर्नल 'नेचर न्यूट्रिशन' मध्ये प्रकाशित झालेल्या एका पीअर-रिव्ह्यूड अभ्यासानुसार, फूड नॉइज म्हणजे भूक नसतानाही खाण्याशी संबंधित विचार, जे वारंवार मनात येतात. अभ्यासानुसार, मेंदू हे विचार एका लूपमध्ये पुन्हा पुन्हा करत राहतो आणि यामुळे काम, आराम किंवा सामाजिक जीवनातून लक्ष विचलित होऊ शकते. म्हणून आजच्या कामाच्या बातमीत आपण जाणून घेऊया की- • फूड नॉइज म्हणजे काय? • फूड नॉइज का होते? • याला कसे नियंत्रित केले जाऊ शकते? तज्ञ: डॉ. आशीष मेहरोत्रा, सल्लागार, क्रिटिकल केअर, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, कानपूर प्रश्न- फूड नॉइज काय आहे? उत्तर- फूड नॉइज म्हणजे मेंदूत सतत येणारे खाण्याशी संबंधित विचार. फूड नॉइजमुळे पोट भरलेले असूनही मन वारंवार खाण्याकडे ओढले जाते. काय खावे, कधी खावे किंवा आणखी काही खावे, असे विचार मनात फिरत राहतात. वैद्यकीय भाषेत याला असे समजले जाते की मेंदूची एक प्रणाली असते. हीच प्रणाली भूक नियंत्रित करते. हीच समाधान आणि रिवॉर्ड थॉट (बक्षिसाची भावना) सांभाळते. यासोबतच ती तणावावरही परिणाम करते. जेव्हा ही प्रणाली योग्य समन्वयाने काम करत नाही, तेव्हा खाण्याशी संबंधित विचार वारंवार मनात येऊ लागतात. प्रश्न- फूड नॉइज का होते? उत्तर- फूड नॉइज फक्त एका कारणामुळे होत नाही. यामागे शरीर आणि मेंदूशी संबंधित अनेक कारणे एकत्र काम करतात. जर तुम्ही वेळेवर जेवण करत नसाल किंवा जेवण वगळत असाल, तर शरीरात भूक वाढवणारे हार्मोन्स जास्त प्रमाणात तयार होऊ लागतात. यामुळे मेंदू वारंवार खाण्याचे संकेत पाठवतो. जर कंबरेवरील चरबी (पोटाभोवतीची चरबी) जास्त असेल, तर मेंदूला अन्नातून समाधानाची भावना मिळत नाही. दीर्घकाळ तणावात राहिल्याने स्ट्रेस हार्मोन्स वाढतात. खूप जास्त गोड खाल्ल्याने मेंदूची आनंद अनुभवण्याची क्षमता हळूहळू कमी होऊ लागते. मग तोच आनंद मिळवण्यासाठी मेंदू वारंवार खाण्याची मागणी करतो. या सर्व कारणांमुळे फूड नॉइज वाढू लागते. याव्यतिरिक्त काही इतर घटक देखील आहेत. चला, हे ग्राफिक्सच्या मदतीने समजून घेऊया- या सर्व कारणांचा एकत्रित परिणाम मेंदूला हे जाणवून देतो की खाणे आवश्यक आहे, जरी त्याला प्रत्यक्षात त्याची गरज नसली तरी. प्रश्न- फूड नॉइजची काय लक्षणे आहेत? उत्तर- अनेक लोकांना असे वाटते की मन वारंवार खाण्याकडे जात आहे. हा विचार दैनंदिन कामांदरम्यान पार्श्वभूमीत चालू राहतो आणि कंटाळा किंवा ताण आल्यास अचानक प्रभावी होतो. फूड नॉइजची लक्षणे खालील मुद्द्यांवरून सहजपणे समजून घेता येतात- प्रश्न- भूक लागणे आणि फूड नॉइजमध्ये काय फरक आहे? उत्तर- खाण्याबद्दल विचार करणे हा आपल्या दैनंदिन जीवनाचा एक सामान्य भाग आहे. पण प्रश्न असा आहे की मनात येणारे विचार हे सामान्य फूड थॉट्स आहेत की फूड नॉइज. ग्राफिक्समधून समजून घेऊया- प्रश्न- फूड नॉइज कधी समस्या बनू शकते? उत्तर- फूड नॉइज तेव्हा समस्या बनू शकते, जेव्हा ती सामान्य खाण्याच्या इच्छेच्या पलीकडे जाऊन दैनंदिन जीवनावर हावी होऊ लागते. तर हे संकेत आहे की फूड नॉइज एक समस्या बनत आहे. एवढेच नाही, तर अनेक लोक या चिंतेमुळे सामाजिक कार्यक्रमांपासून दूर राहतात. जेव्हा खाण्याचे विचार इतके मनावर हावी होतात की ते मनःस्थिती, लक्ष आणि जीवनशैलीवर परिणाम करू लागतात, तेव्हा ती स्पष्टपणे फूड नॉइजची समस्या बनते. प्रश्न- फूड नॉइजशी कसे सामोरे जावे? उत्तर- फूड नॉइज कमी करण्याची सुरुवात शरीरातील त्या प्रणालींना संतुलित करण्यापासून होते, ज्या भूक आणि पचन नियंत्रित करतात. जेव्हा शरीराला योग्य वेळी योग्य पोषण मिळते आणि जीवनशैली थोडी संतुलित असते, तेव्हा मेंदूला वारंवार खाण्याचे संकेत पाठवण्याची गरज पडत नाही. हे ग्राफिकमधून समजून घेऊया- फूड नॉइजशी संबंधित काही सामान्य प्रश्न आणि उत्तरे प्रश्न- फूड नॉइजचा वजन वाढण्याशी काय संबंध आहे? उत्तर- नाही, फूड नॉइजचा वजन किंवा डाएटशी थेट कोणताही संबंध नाही. तथापि, जर एखाद्याला दीर्घकाळ फूड नॉइजची समस्या असेल तर त्याचे वजन वाढू शकते. प्रश्न- फूड नॉइज एखाद्या विशिष्ट खाद्यपदार्थाशी संबंधित आहे का? उत्तर- नाही, फूड नॉईज कोणत्याही प्रकारच्या खाण्याशी संबंधित असू शकतो. प्रश्न- फूड नॉईज फक्त मानसिक समस्या आहे की त्याचा शरीरावरही परिणाम होतो? उत्तर- फूड नॉईज मानसिक आणि शारीरिक दोन्ही प्रकारे परिणाम करू शकतो. तो मूड, झोप, ऊर्जा पातळी आणि पचनावरही परिणाम करतो. अनेक वेळा यामुळे वजन वाढू शकते. प्रश्न- फूड नॉईज लहान मुलांमध्ये आणि वृद्धांमध्येही होऊ शकतो का? उत्तर- होय, हे वयावर अवलंबून नाही. लहान मुलांमध्ये हे अनेकदा भावनिक कारणांमुळे तर वृद्धांमध्ये हार्मोनल बदल किंवा तणावामुळे होते. प्रश्न- फूड नॉईज पूर्णपणे थांबवणे शक्य आहे का? उत्तर- यावर पूर्णपणे नियंत्रण ठेवणे कठीण असू शकते, परंतु योग्य खाण्याच्या सवयी अवलंबून ते बऱ्याच अंशी कमी करता येते.

कामाची बातमी- कधीही घट्ट जीन्स घालू नका:स्किनी जीन्स सिंड्रोम होऊ शकतो, पुरुषांना वंध्यत्वाचा धोका, यासंबंधित युरोलॉजिस्टचे मत जाणून घ्या

आजकाल टाइट जीन्स फॅशनचा महत्त्वाचा भाग बनला आहे, पण हे आपल्या आरोग्यावर भारी पडू शकते. अलीकडेच ‘अमेरिकन जर्नल ऑफ पब्लिक हेल्थ’मध्ये प्रकाशित झालेल्या एका अभ्यासानुसार, खूप घट्ट कपडे घातल्याने युरिनरी ट्रॅक्ट इन्फेक्शन (UTI) चा धोका वाढू शकतो. घट्ट कपडे किंवा जीन्स घातल्याने शरीराच्या खासगी भागांमध्ये हवेचा संचार कमी होतो, ज्यामुळे घाम वाढतो आणि ओलावा टिकून राहतो. हे जीवाणू वाढण्यासाठी अनुकूल वातावरण आहे, जे UTI चे मोठे कारण आहे. याकडे दुर्लक्ष केल्यास किडनी खराब होण्याचा धोका वाढतो. टाइट जीन्समुळे त्वचेची जळजळ, बुरशीजन्य संसर्ग आणि अस्वस्थता देखील वाढते. याला ‘स्किनी जीन्स सिंड्रोम’ असेही म्हणतात. म्हणून कामाच्या बातमीमध्ये टाइट जीन्स घालण्याचे आरोग्यासाठीचे धोके समजून घेऊ. तसेच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. शिवराम, सल्लागार, युरोलॉजी, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, जयपूर प्रश्न- टाइट जीन्स घालणे आरोग्यासाठी का हानिकारक आहे? उत्तर- टाइट जीन्स घातल्याने शरीरावर सतत दाब राहतो. यामुळे रक्तप्रवाहात अडथळा येतो आणि नसांवर दाब येऊ शकतो. पोटावर जास्त दाब असल्यामुळे गॅस, ऍसिडिटी आणि पचनाच्या समस्या उद्भवू शकतात. खूप घट्ट कपडे घातल्यामुळे त्वचेची जळजळ किंवा संसर्गाचा धोका वाढू शकतो. ही समस्या महिलांना जास्त होते. यामुळे पुरुषांच्या शुक्राणूंची गुणवत्ता देखील प्रभावित होऊ शकते. प्रश्न- जास्त काळ टाइट जीन्स घातल्याने आरोग्याला कोणते धोके होऊ शकतात? उत्तर- जर कोणी सतत अनेक दिवस घट्ट जीन्स घालत असेल, तर त्याचे अनेक आरोग्य धोके असू शकतात. ते ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- घट्ट जीन्स घातल्याने महिलांच्या योनीमार्गाच्या आरोग्यावर परिणाम होतो का? उत्तर- होय, जास्त काळ घट्ट जीन्स घातल्याने महिलांच्या योनीमार्गाच्या आरोग्यावर परिणाम होऊ शकतो. खूप घट्ट कपडे घातल्याने हवा खेळती राहत नाही, ज्यामुळे घाम सुकत नाही. यामुळे ओलावा टिकून राहतो, ज्यामुळे बॅक्टेरिया आणि बुरशी वाढण्याचा धोका वाढतो. यामुळे खाज सुटणे, जळजळ आणि यीस्ट इन्फेक्शन होऊ शकते. मूत्ररोगतज्ज्ञ डॉ. शिवराम सांगतात की, टाइट जीन्स त्वचेवर वारंवार घासल्याने त्वचेची जळजळ (इरिटेशन) देखील होऊ शकते. त्यामुळे सैल आणि सुती कपडे योनीमार्गाच्या आरोग्यासाठी अधिक सुरक्षित असतात. प्रश्न- टाइट जीन्समुळे यीस्ट इन्फेक्शन, बॅक्टेरियल इन्फेक्शनचा धोका कसा वाढतो? उत्तर- होय, खूप घट्ट कपडे घातल्याने खासगी भागात घाम आणि ओलावा जमा होतो. यामुळे यीस्ट इन्फेक्शन, खाज सुटणे आणि जळजळ होऊ शकते. बॅक्टेरियल इन्फेक्शन देखील होऊ शकते. याशिवाय, टाइट जीन्सच्या जास्त दाबामुळे रक्तप्रवाहांवर परिणाम होतो, ज्यामुळे अस्वस्थता वाढते. कधीतरी टाइट जीन्स घालणे हानिकारक नाही, परंतु दररोजसाठी सैल, सुती आणि आरामदायक कपडेच अधिक सुरक्षित असतात. प्रश्न- ‘स्किनी जीन्स सिंड्रोम’ काय आहे आणि त्याची लक्षणे काय आहेत? उत्तर- ‘स्किनी जीन्स सिंड्रोम’ हा कोणताही आजार नाही. खूप घट्ट जीन्स घातल्याने उद्भवणाऱ्या आरोग्य समस्यांसाठी ही एक सामान्य संज्ञा आहे. जर जीन्स काढल्यानंतर लगेच आराम मिळाला, तर हे स्किनी जीन्स सिंड्रोमचे मुख्य लक्षण आहे. सर्व लक्षणे ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- सतत अनेक दिवस टाइट जीन्स घातल्याने काय गुंतागुंत होऊ शकतात? उत्तर- टाइट जीन्समुळे नसांवर दीर्घकाळ दाब राहिल्याने नर्व्ह डॅमेजचा धोका वाढतो. वारंवार बुरशीजन्य किंवा जिवाणू संसर्गामुळे किडनीच्या आजाराचा धोका वाढतो. पुरुषांचे टेस्टिक्युलर तापमान वाढल्याने प्रजननक्षमतेवर परिणाम होऊ शकतो. प्रश्न- टाइट जीन्समुळे पुरुषांच्या प्रजननक्षमतेवर परिणाम का होतो? उत्तर- यामुळे वृषणांभोवतीचे तापमान वाढते. शुक्राणूंच्या निर्मितीसाठी आणि ते सुरक्षित राहण्यासाठी वृषणांचे तापमान शरीराच्या सामान्य तापमानापेक्षा थोडे कमी असावे लागते. जर अंडकोषाभोवती जास्त काळ तापमान जास्त राहिले तर शुक्राणूंची संख्या कमी होऊ शकते. शुक्राणूंच्या हालचालीची क्षमता कमी होते. प्रश्न- टाइट जीन्स घातल्याने कंबर, गुडघे आणि पाठदुखीची समस्या वाढते का? उत्तर- डॉ. शिवराम म्हणतात की सतत टाइट जीन्स घातल्याने कंबर, गुडघे आणि पाठदुखीची समस्या वाढू शकते. प्रश्न- टाइट जीन्स घातल्याने ॲसिडिटी, गॅस किंवा पचनाशी संबंधित समस्या वाढतात का? उत्तर- होय, यामुळे पचनाशी संबंधित समस्या वाढू शकतात. प्रश्न- कोणत्या लोकांनी विशेषतः घट्ट जीन्स घालणे टाळावे? उत्तर- दीर्घकाळ घट्ट जीन्स घालणे सर्वांसाठी हानिकारक आहे, परंतु काही लोकांनी ते विशेषतः टाळावे. उदाहरणार्थ– घट्ट जीन्स कधीतरी घालणे ठीक आहे, पण रोज खूप घट्ट कपडे घातल्याने अनेक आरोग्य समस्या उद्भवू शकतात. आरामदायक, सैल आणि सुती कपडे घालून संसर्ग आणि इतर समस्या टाळता येतात.

मानसिक आरोग्य– मला मोबाईलचे व्यसन:5 मिनिटेही लक्ष केंद्रित करू शकत नाही, हे ADHD तर नाही ना, औषधाने मदत मिळेल का?

प्रश्न– माझे वय 23 वर्षे आहे आणि मी एका मीडिया कंपनीत डेटा ॲनालिस्ट म्हणून काम करते. मला नोकरीला लागून अजून फक्त सहा महिनेच झाले आहेत. माझी समस्या खूप विचित्र आहे. मला प्रत्येक वेळी अस्वस्थ (anxious) वाटते. मी कोणत्याही एका ठिकाणी किंवा एका कामावर जास्त वेळ लक्ष केंद्रित करू शकत नाही. नोकरीही रोमांचक वाटत नाहीये. मी एका पॉडकास्टमध्ये ऐकले की अटेंशन डेफिसिट ही संपूर्ण Gen-Z ची समस्या आहे. मोबाईल फोनचा जास्त वापर केल्यामुळे हे होत आहे. हे ऐकून मला वाटले की मी पण हेच करते. घरी गेल्यानंतर दोन-तीन तास फक्त माझा मोबाईल स्क्रोल करत राहते. एक रील, दोन रील कधी 50-100 रील होतात, कळतच नाही. दोन दिवस इन्स्टावर काही पोस्ट केले नाही तर फोमो (FOMO) वाटू लागतो. सकाळीही ताजेतवाने वाटत नाही, प्रत्येक वेळी थकलेली असते. कोणत्या औषधाने मदत मिळू शकते का? मी काय करू? तज्ज्ञ– डॉ. द्रोण शर्मा, कन्सल्टंट सायकियाट्रिस्ट, आयर्लंड, यूके. यूके, आयरिश आणि जिब्राल्टर मेडिकल कौन्सिलचे सदस्य. समस्येचे सार तुमचा अनुभव खरं तर DADS (डिजिटल इरा अटेंशन डेफिसिट सिंड्रोम) शी जुळतो. ही समस्या लक्ष केंद्रित न होणे आणि झोप न येण्याशी संबंधित आहे. याचा संबंध खूप जास्त डिजिटल वापराशी आहे. सतत स्क्रीन पाहिल्याने आणि ऑनलाइन सामग्री वापरल्याने मज्जासंस्था नेहमी उत्तेजित राहते, ज्यामुळे ही समस्या निर्माण होते. तर ADHD (अटेंशन डेफिसिट हायपरॲक्टिव्हिटी डिसऑर्डर) हा लहानपणापासून सुरू होणारा एक न्यूरोडेव्हलपमेंटल (मज्जातंतू विकासाशी संबंधित) मुद्दा आहे. जर एखाद्याला लहानपणी लक्ष केंद्रित करण्याची समस्या नव्हती, हायपरॲक्टिव्हिटी नव्हती आणि फक्त प्रौढ झाल्यावर या समस्या येत असतील, तर येथे डिजिटल ओव्हरलोडची शक्यता जास्त आहे. डिजिटल लक्ष्य विचलिततेचे धोके जेव्हा एखादी व्यक्ती सतत स्क्रीन पाहत राहते आणि नवीन-नवीन माहिती घेत राहते, तेव्हा यामुळे मेंदूतील डोपामिन रिवॉर्ड सर्किट्स खूप जास्त सक्रिय होतात. प्रत्येक थोड्या वेळाने उत्तेजित करणारी नवीन माहिती मिळते आणि मग डोपामिन स्रवते. याचा परिणाम तीन स्तरांवर दिसतो: मानसिक आरोग्यावर परिणाम: याचा पहिला परिणाम मानसिक आरोग्यावर होतो आणि मुख्यतः ही लक्षणे दिसतात– नात्यांवर परिणाम: डिजिटल ओव्हरलोडचा परिणाम नात्यांवरही होतो. जसे की– कामावर परिणाम: डिजिटल ओव्हरलोडचा परिणाम आपल्या कामाच्या कामगिरीवर आणि कामावरही होतो. जसे की– एकूणच, डिजिटल ओव्हरलोड असे समजले पाहिजे की जर ही स्थिती दीर्घकाळ टिकून राहिली तर ते आत्मसन्मान आणि प्रेरणा यावरही नकारात्मक परिणाम करते. हा केवळ 'सवयी'चा प्रश्न नाही. हा एक मानसिक आरोग्याचा धोका आहे, जो दीर्घकाळात नैराश्याचे कारण बनू शकतो. ADHD आणि डिजिटल ओव्हरलोडमध्ये काय फरक आहे? डिजिटल ओव्हरलोडमुळे निर्माण होणाऱ्या समस्यांना लोक अनेकदा ADHD (अटेंशन डेफिसिट हायपरॲक्टिव्हिटी डिसऑर्डर) शी जोडून पाहतात. पण हे निदान योग्य नाही. समस्येची योग्य तपासणी करण्यासाठी दोघांमधील फरक समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. खालील ग्राफिकमध्ये ADHD आणि डिजिटल ओव्हरलोडमध्ये काय फरक आहे ते पाहा. तुमची समस्या ओळखा सेल्फ असेसमेंट टेस्ट करा येथे मी तुम्हाला एक सेल्फ असेसमेंट टेस्ट देत आहे. खालील ग्राफिक्समध्ये एकूण 13 प्रश्न आहेत. यापैकी काही ADHD चे संकेत आहेत आणि काही डिजिटल ओव्हरलोडचे संकेत आहेत. तुम्ही हे प्रश्न काळजीपूर्वक वाचा आणि 0 ते 3 च्या स्केलवर त्यांना रेट करा. उदाहरणार्थ, पहिल्या प्रश्नाचे तुमचे उत्तर जर 'कधीच नाही' असेल तर 0 गुण द्या आणि जर तुमचे उत्तर 'जवळपास रोज' असेल तर 3 गुण द्या. शेवटी तुमच्या एकूण गुणांचे विश्लेषण करा. गुणांनुसार त्याचे स्पष्टीकरण ग्राफिकमध्ये दिले आहे. ADHD क्लस्टरशी संबंधित प्रश्नांमध्ये तुमचा स्कोअर 5 पेक्षा जास्त असल्यास, ADHD ची शक्यता असू शकते. अशा परिस्थितीत तज्ञांकडून तपासणी करून घेणे आवश्यक आहे. त्याचप्रमाणे, जर डिजिटल क्लस्टरच्या प्रश्नांमध्ये तुमचा स्कोअर 5 पेक्षा जास्त असेल, परंतु ADHD क्लस्टरच्या प्रश्नांमध्ये 4 पेक्षा कमी असेल, तर तुमची समस्या डिजिटल अटेंशन डेफिसिटची आहे. अशा परिस्थितीत स्क्रीन टाइम कमी केल्याने मदत होईल. इतर तपशील खालील ग्राफिकमध्ये पहा आणि तुमच्या स्कोअरचे विश्लेषण करा. 4 आठवड्यांचा सेल्फ हेल्प प्लॅन आठवडा 1 जागरूक राहणे आणि झोप घेणे आठवडा 2 डिजिटल मर्यादा निश्चित करणे आठवडा 3 फोकस री-ट्रेनिंग आठवडा 4 पुनर्मूल्यांकन (रीव्हॅल्युएशन) कॉग्निटिव्ह बिहेवियर थेरपी (CBT) ची मदत डिजिटल ओव्हरलोडचे एक कारण आपले मन आणि विचार करण्याची पद्धत देखील आहे. हे बदलण्यासाठी कॉग्निटिव्ह बिहेवियर थेरपी (CBT) उपयुक्त ठरू शकते. खाली काही उदाहरणे पाहा– स्थिती: “मी दर 5 मिनिटांनी फोन पाहते.” स्वयंचलित विचार: “जर फोन पाहणे चुकले, तर सर्वजण पुढे निघून जातील, मी मागे राहीन.” पर्यायी विचार: “जर मी एक तास कामावर लक्ष केंद्रित केले, तर काम लवकर पूर्ण होईल आणि मग खरोखरच मोकळा वेळ मिळेल.” कृती: फोन दुसऱ्या खोलीत ठेवा, टाइमर लावा, 1 तासानंतर बघा. तज्ञांची मदत कधी घ्यावी? जर तुमची समस्या डिजिटल ओव्हरलोडची असेल, तर माइंडफुलनेसचा सराव करून आणि स्क्रीन टाइम कमी करून ही समस्या दूर होऊ शकते. पण तरीही काही परिस्थितीत तज्ञांच्या मदतीची गरज भासू शकते. तपशील खालील ग्राफिकमध्ये पाहा– निष्कर्ष तुमची समस्या कोणताही आजार नाही. हे या गोष्टीचे संकेत आहे की मेंदूवर त्याच्या क्षमतेपेक्षा जास्त ताण पडत आहे. जेव्हाही लक्ष केंद्रित करण्यात समस्या येते, तेव्हा समजून घ्या की मेंदू तुम्हाला सांगत आहे – “मी थकून गेलो आहे. मला विश्रांतीची गरज आहे.” तुम्हाला फक्त थोडी विश्रांती घ्यायची आहे, स्क्रीनपासून दूर राहायचे आहे, पूर्ण झोप घ्यायची आहे आणि माइंडफुलनेसचा सराव करायचा आहे. यामुळे तुमची समस्या आपोआप दूर होईल. लक्षात ठेवा, लक्ष केंद्रित करण्याची आपल्या मेंदूची क्षमता आपली सर्वात मौल्यवान संपत्ती आहे. याला जपून ठेवणे महत्त्वाचे आहे. याला असेच खर्च करू नका.

पेनसिल्व्हेनिया विद्यापीठाच्या मनोचिकित्सकाचे सल्ले:प्रत्येक चुकीला व्यक्तिमत्त्वाशी जोडू नका, गिल्ट नेहमीच वाईट नसतो, तो सुधारणेचे साधन देखील आहे

दररोज तुम्ही स्वतःला किती वेळा दोष देता? कदाचित वेळेवर जिममध्ये जाऊ शकला नाही किंवा आई-वडिलांना फोन करायला विसरलात म्हणून. प्रत्येक लहान चुकीवर अपराधीपणाची भावना येतेच. अमेरिकेतील पेनसिल्व्हेनिया विद्यापीठाच्या मानसोपचारतज्ज्ञ डॉ. जेनिफर रीड म्हणतात की, गिल्ट (अपराधीपणाची भावना) तुम्हाला एक चांगला माणूस बनण्यासाठी प्रेरित करू शकते, परंतु जेव्हा ती जास्त होते, तेव्हा ती चिंता, राग आणि नैराश्याचे कारण बनते. डॉ. रीड यांच्या मते, अशा परिस्थितीत या भावनेला समजून घेऊन त्यातून बाहेर पडणे महत्त्वाचे आहे. वाचा महत्त्वाच्या टिप्स... चुका सर्वांकडून होतात डॉ. रीड म्हणतात की जेव्हा आपण एखादी चूक करतो, तेव्हा अनेकदा ती आपल्या चारित्र्याशी जोडतो. जसे की, जर काही चांगले काम केले नाही, तर स्वतःला ‘आळशी’ मानणे. ही विचारसरणी एक मानसिक भ्रम आहे, ज्यामुळे आत्मसन्मानावर परिणाम होतो. चूक ही एक घटना मानावी, व्यक्तिमत्त्वाचा भाग नाही, हे अधिक चांगले आहे. जसे की- मित्राचा वाढदिवस विसरलो... असे म्हणणे ठीक आहे, पण ‘मी वाईट मित्र आहे...’ असे म्हणणे चुकीचे आहे. डॉ. रीड सांगतात की अपराधीपणातून बाहेर पडण्यासाठी आतल्या टीकाकाराला शांत करा. वारंवार खेद व्यक्त करू नका. समजा- माणूस चुका करतो आणि प्रत्येक चुकीचा अर्थ असा नाही की तुम्ही चांगले माणूस नाही. सकारात्मक दिशा अपराधीपणाची भावना चांगले बनण्याची प्रेरणा देखील देते. नात्यांमध्ये झालेल्या चुकीचा गिल्ट आपल्याला सुधारणेकडे घेऊन जाऊ शकतो. डॉ. रीड म्हणतात की जर चांगला बदल होत असेल, तर तो स्वीकारा. अपराधीपणाची भावना ओळखा आणि स्वतःला विचारा- हे योग्य आहे का? मी यात सुधारणा करू शकतो का? जर उत्तर 'होय' असेल, तर पाऊल उचला. जर नाही, तर स्वतःला माफ करायला शिका. यामुळे मानसिक शांती मिळेल. व्यावसायिकाची मदत घेण्यास संकोच करू नका अपराधी भावना जर झोप, भूक किंवा कामकाजावर परिणाम करत असेल, तर मानसोपचारतज्ज्ञांना भेटणे आवश्यक आहे. डॉ. रीड म्हणतात की, अपराधी भावनेकडे दुर्लक्ष करणे मानसिक आरोग्यासाठी धोकादायक ठरू शकते. थेरपीमुळे तुम्ही तुमच्या विचारांना समजू शकता आणि ते बदलू शकता.

चमकदार त्वचा पाहिजे तर व्हिटॅमिन-सी खा:याच्या कमतरतेमुळे होतात त्वचेचे 9 नुकसान, आहारात समाविष्ट करा हे आरोग्यदायी पदार्थ

व्हिटॅमिन सी हे एक आवश्यक व्हिटॅमिन आहे, जे आपल्या शरीरातील अनेक महत्त्वाच्या कार्यांमध्ये मोठी भूमिका बजावते. याला ‘आवश्यक पोषक तत्व’ म्हटले जाते. शरीर ते स्वतः तयार करत नाही, तर आपल्याला ते अन्नातूनच घ्यावे लागते. अलीकडच्या वर्षांत, व्हिटॅमिन सी ची ओळख केवळ आरोग्यापुरती मर्यादित राहिलेली नाही. आता ते स्किनकेअर उद्योगातील एक लोकप्रिय आणि प्रभावी घटक बनले आहे. अँटी-एजिंग, त्वचा घट्ट ठेवण्यासाठी आणि त्वचेला चमकदार व तेजस्वी बनवण्यासाठी याचा मोठ्या प्रमाणात वापर केला जात आहे. इंग्रजीमध्ये एक प्रसिद्ध म्हण आहे की, “स्किन केअर इज व्हॉट यू ईट.” म्हणजेच, आपला आहार थेट त्वचेच्या आरोग्यावर परिणाम करतो. जर्नल ऑफ इन्वेस्टिगेटिव डर्मेटोलॉजीमध्ये प्रकाशित झालेल्या संशोधनानुसार, आहारातून घेतलेले व्हिटॅमिन सी त्वचेपर्यंत चांगल्या प्रकारे पोहोचते. हे कोलेजन तयार करण्यास, त्वचेचे थर मजबूत करण्यास आणि दुरुस्ती प्रक्रिया वेगवान करण्यास मदत करते. म्हणून आज कामाची बातमी मध्ये जाणून घेऊया की तज्ज्ञ: डॉ. अनु अग्रवाल, पोषणतज्ञ आणि ‘वनडाएटटुडे’ च्या संस्थापक प्रश्न- व्हिटॅमिन सी युक्त पदार्थ खाल्ल्याने त्वचेवर सकारात्मक परिणाम होतो. याबद्दल नवीन अभ्यास काय सांगतो? उत्तर- ओटागो विद्यापीठातील शास्त्रज्ञांनुसार, जेव्हा तुम्ही व्हिटॅमिन सी-युक्त पदार्थ खाता, तेव्हा त्याची पातळी रक्त आणि त्वचा या दोन्हीमध्ये वाढते. यामुळे त्वचेचे आरोग्य सुधारते. तसेच त्वचेची जाडी, कोलेजनचे उत्पादन आणि त्वचेच्या वरच्या थराच्या नूतनीकरण प्रक्रियेतही सुधारणा होते. हा अभ्यास जर्नल ऑफ इन्वेस्टिगेटिव्ह डर्मेटोलॉजीमध्ये प्रकाशित झाला. शास्त्रज्ञांनी हे देखील सांगितले की, व्हिटॅमिन सी रक्ताद्वारे त्वचेच्या सर्व स्तरांपर्यंत पोहोचते. यामुळे त्वचेच्या कार्यक्षमतेत सुधारणा होते, तर त्वचेवर थेट लावलेल्या क्रीमच्या तुलनेत आहारातून घेतलेले व्हिटॅमिन सी अधिक प्रभावी ठरले. म्हणून, त्वचेच्या आरोग्यासाठी आहारातून व्हिटॅमिन सी घेणे अधिक चांगले असते. प्रश्न- व्हिटॅमिन सी युक्त पदार्थ त्वचेसाठी कसे फायदेशीर आहेत? उत्तर- व्हिटॅमिन सी युक्त पदार्थ त्वचेसाठी अनेक प्रकारे फायदेशीर असतात. हे पोषक तत्व त्वचेच्या प्रत्येक स्तरापर्यंत पोहोचून तिला निरोगी आणि चमकदार बनवतात. यासोबतच, त्वचेचे वृद्धत्व रोखतात. खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून समजून घेऊया की व्हिटॅमिन सी युक्त पदार्थ त्वचेसाठी कसे फायदेशीर आहेत- प्रश्न- निरोगी त्वचेसाठी दररोज किती व्हिटॅमिन सी घेणे आवश्यक आहे? उत्तर- निरोगी त्वचेसाठी व्हिटॅमिन सीची गरज प्रत्येक लिंगगटामध्ये भिन्न असू शकते. याव्यतिरिक्त, काही विशिष्ट परिस्थितीत याची गरज बदलू शकते. जसे की- प्रौढ (19+ वय) पुरुष- अंदाजे 90 मिलीग्राम प्रौढ (19+ वय) महिला- अंदाजे 75 मिलीग्राम गर्भवती महिला- अंदाजे 85 मिलीग्राम स्तनपान (ब्रेस्टफीडिंग) करणाऱ्या महिलांमध्ये ही गरज दररोज 120 मिलीग्राम होते. तर जे लोक धूम्रपान करतात, त्यांच्या शरीरात व्हिटॅमिन सीची कमतरता वेगाने होते. त्यामुळे या लोकांना ठरलेल्या प्रमाणाव्यतिरिक्त अंदाजे 35 मिलीग्राम अतिरिक्त व्हिटॅमिन सी घेण्याचा सल्ला दिला जातो. प्रश्न-व्हिटॅमिन सीच्या कमतरतेमुळे त्वचेला काय नुकसान होते? उत्तर- व्हिटॅमिन सीच्या कमतरतेमुळे त्वचेशी संबंधित अनेक प्रकारच्या समस्या उद्भवू शकतात. कारण कोलेजन (एक प्रकारचे प्रोटीन जे त्वचेला आर्द्रता आणि लवचिकता देते) तयार होण्यासाठी आणि त्वचेच्या दुरुस्तीसाठी ते खूप महत्त्वाचे आहे. ग्राफिकमधून त्याचे नुकसान समजून घेऊया- प्रश्न- व्हिटॅमिन सीच्या कमतरतेमुळे त्वचेवर कोणती लक्षणे दिसतात? उत्तर- व्हिटॅमिन सीच्या कमतरतेमुळे त्वचा कोरडी होते. अनेकदा त्वचेवर लहान लाल पुरळ किंवा फोड दिसू लागतात, जे त्वचा कमकुवत झाल्याचे लक्षण आहे. यासोबतच त्वचा आणि केस दोन्ही निर्जीव दिसू लागतात. प्रश्न- त्वचेच्या आरोग्यासाठी व्हिटॅमिन सी व्यतिरिक्त आणखी कोणते व्हिटॅमिन आवश्यक असतात? उत्तर- त्वचेचे आरोग्य केवळ व्हिटॅमिन सी वर अवलंबून नसते. त्वचा निरोगी, चमकदार आणि मजबूत ठेवण्यासाठी इतर काही व्हिटॅमिन देखील तितकेच महत्त्वाचे असतात. जसे की- व्हिटॅमिन ए हे त्वचेच्या पेशींच्या नूतनीकरणात मदत करते आणि त्वचा गुळगुळीत ठेवते. याच्या कमतरतेमुळे त्वचा कोरडी होऊ शकते आणि मुरुमांची समस्या वाढू शकते. व्हिटॅमिन ई व्हिटॅमिन ई एक शक्तिशाली अँटीऑक्सिडंट आहे, जे त्वचेला सूर्यप्रकाश आणि प्रदूषणापासून होणाऱ्या नुकसानीपासून वाचवते. हे त्वचेला मॉइश्चराइज ठेवते आणि कोरडेपणा कमी करते. व्हिटॅमिन डी हे त्वचेची प्रतिकारशक्ती मजबूत करते आणि त्वचेच्या पेशींचे कार्य सुधारते. याच्या कमतरतेमुळे त्वचा निर्जीव आणि कमकुवत होऊ शकते. व्हिटॅमिन बी कॉम्प्लेक्स यात समाविष्ट असलेले B3 (नियासिनमाइड), B5 आणि B7 (बायोटिन) त्वचेसाठी विशेष मानले जातात. ते त्वचेचा अडथळा मजबूत करतात, लालसरपणा कमी करतात आणि त्वचा निरोगी ठेवतात. व्हिटॅमिन K हे डोळ्यांखालील डार्क सर्कल्स, लाल खुणा आणि ब्रुजेस (त्वचा निळी पडणे) हलके करण्यास मदत करते. प्रश्न- त्वचेच्या काळजीच्या दिनचर्येत जीवनसत्त्वे कशी समाविष्ट करावी? उत्तर- जीवनसत्त्वयुक्त पदार्थांसोबतच जीवनसत्त्वयुक्त उत्पादने वापरणे त्वचेसाठी फायदेशीर असते. व्हिटॅमिन C, E आणि A असलेले क्रीम आणि सीरम थेट त्वचेवर परिणाम करतात आणि विशिष्ट त्वचेच्या समस्यांना लक्ष्य करतात. प्रश्न- निरोगी त्वचेसाठी काय खावे? उत्तर- निरोगी आणि चमकदार त्वचेसाठी खाण्याच्या ताटात काय आहे, हे सर्वात महत्त्वाचे आहे. योग्य आहार त्वचेला आतून पोषण देतो आणि दीर्घकाळ परिणाम दाखवतो. ग्राफिकमधून समजून घेऊया निरोगी त्वचेसाठी काय खावे प्रश्न- असे कोणते पदार्थ आहेत ज्यांमध्ये व्हिटॅमिन सी भरपूर प्रमाणात आढळते? उत्तर- व्हिटॅमिन सी समृद्ध पदार्थांमध्ये अनेक प्रकारच्या भाज्या आणि फळे समाविष्ट असतात. भाज्यांमध्ये ढोबळी मिरची (विशेषतः लाल आणि पिवळी), ब्रोकोली, टोमॅटो आणि हिरव्या पालेभाज्यांचा समावेश होतो. तर फळांमध्ये आवळा, पेरू, संत्री/मोसंबी, लिंबू, किवी, स्ट्रॉबेरी, पपई, अननस यांसारखी फळे व्हिटॅमिन सीचे चांगले स्रोत आहेत. लक्षात ठेवा, व्हिटॅमिन सी शिजवल्याने कमी होऊ शकते. म्हणून हे पदार्थ कच्चे किंवा हलके शिजवून खाणे अधिक फायदेशीर ठरते. लक्षात ठेवा की निरोगी त्वचेची सुरुवात स्वयंपाकघरातून होते आणि रोजच्या छोट्या-छोट्या निरोगी सवयी सर्वात मोठा फरक घडवू शकतात.

व्हाईट की ब्राऊन शुगर, कोणती चांगली?:मधुमेहाच्या रुग्णांसाठी ब्राऊन शुगर सुरक्षित आहे का, दोन्हीचे फायदे-तोटे जाणून घ्या

एका सर्वेक्षणानुसार, भारतातील 80% पेक्षा जास्त लोकसंख्या रोज सकाळी चहा पिते. म्हणजेच, आपल्या दिवसाची सुरुवात अनेकदा एक चमचा साखरेने होते, पण ही गोष्ट फक्त चहापुरती मर्यादित नाही. आपल्या दैनंदिन जीवनात साखर इतकी मिसळून गेली आहे की, तिची जाणीवही होत नाही. बिस्किटे आणि मिठाईपासून ते पॅकेटबंद खाद्यपदार्थांपर्यंत, प्रत्येक ठिकाणी साखर आढळतेच. गेल्या काही वर्षांपासून मात्र सोशल मीडियापासून ते मोठ्या डॉक्टरांपर्यंत, पुस्तके आणि आरोग्य वेबसाइट्सपर्यंत, प्रत्येक ठिकाणी साखरेच्या दुष्परिणामांवर उघडपणे चर्चा होऊ लागली आहे. यामुळे लोक पांढऱ्या साखरेपासून दूर राहू लागले आहेत. पण आश्चर्याची गोष्ट अशी आहे की, अनेक लोक याऐवजी ब्राऊन शुगरला आरोग्यदायी मानून आपल्या आहारात समाविष्ट करतात. वास्तविक, ही केवळ एक गैरसमजूत आहे. रंग आणि चवीतील फरक असूनही, ब्राऊन आणि पांढऱ्या साखरेचे पोषणमूल्य आणि आरोग्यावर होणारे परिणाम सारखेच आहेत. याबाबत अनेक गैरसमज पसरले आहेत. अशा परिस्थितीत, योग्य माहिती असणे अत्यंत आवश्यक आहे. तर चला, आज कामाची बातमी मध्ये आपण व्हाईट आणि ब्राऊन शुगरबद्दल सविस्तर बोलू. यासोबतच जाणून घेऊया की- तज्ञ: डॉ. पूनम तिवारी, ज्येष्ठ आहारतज्ञ, डॉ. राम मनोहर लोहिया आयुर्विज्ञान संस्था, लखनऊ प्रश्न- व्हाईट आणि ब्राऊन शुगरमध्ये काय फरक आहे? उत्तर- व्हाईट आणि ब्राऊन शुगर मूळतः एकाच स्त्रोतापासून (ऊस) बनतात. त्यांच्यातील खरा फरक त्यांच्या प्रक्रियेत आणि मोलासेस (गुळासारखा घट्ट पाक) च्या प्रमाणात असतो. व्हाईट शुगर पूर्णपणे रिफाईन केली जाते, ज्यातून मोलासेस काढून टाकले जाते. यामुळेच तिचा रंग पांढरा आणि दाणे कोरडे असतात. मोलासेस काढल्यामुळे तिला एक विशिष्ट प्रकारचा सुगंध नसतो, जो ब्राऊन शुगरमध्ये असतो. व्हाईट साखर चहा, कॉफी आणि बहुतेक रेसिपीमध्ये सहज विरघळते. तर, जेव्हा रिफाईन केलेल्या व्हाईट शुगरमध्ये पुन्हा मोलासेस मिसळून साखर बनवली जाते, तेव्हा ती ब्राऊन शुगर होते. मोलासेसचे प्रमाण 3% ते 10% पर्यंत असू शकते. हे ब्राऊन शुगरच्या गुणवत्तेवर आणि तिच्या जाडीवर अवलंबून असते. लाईट ब्राऊन शुगरमध्ये मोलासेस कमी असते, तर डार्क ब्राऊन शुगरमध्ये त्याचे प्रमाण जास्त असते. यामुळेच ब्राऊन शुगर ओलसर, मऊ असते. तिला हलकी कॅरामेल (भाजलेल्या गोडव्यासारखी) चव येते. एकूणच सांगायचे झाल्यास, पांढरी साखर आणि ब्राऊन साखर यांच्यातील फरक केवळ चव, ओलावा आणि रंगाचा आहे. दोघांच्या पोषणमूल्यांमध्ये कोणताही विशेष फरक नाही. आरोग्यावर दोघांचाही प्रभाव अगदी सारखाच आहे. खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून व्हाईट आणि ब्राऊन शुगरची पोषणमूल्ये समजून घ्या- प्रश्न- लोक व्हाईट शुगरऐवजी ब्राऊन शुगर खाणे का पसंत करतात? उत्तर- आता लोक आरोग्याबाबत पूर्वीपेक्षा अधिक जागरूक झाले आहेत. आता सोशल मीडिया, फिटनेस तज्ञ आणि ऑनलाइन लेख, सर्वजण साखरेच्या धोक्यांबद्दल सावध करत आहेत. सर्वजण एकच गोष्ट सांगत आहेत की व्हाईट शुगर रिफाइंड आहे, ती आरोग्यासाठी हानिकारक आहे. सोशल मीडियामुळेच लोकांना हे देखील कळते की ब्राऊन शुगर हा त्याचा आरोग्यदायी पर्याय आहे. ब्राऊन शुगरचा रंग गडद असल्यामुळे आणि त्यात मोलासेस असल्यामुळे लोकांना वाटते की त्यात खनिजे आहेत आणि ती नैसर्गिक आहे. मात्र, डॉक्टरला विचारण्याची किंवा कोणताही वैज्ञानिक अभ्यास वाचण्याची कोणीही तसदी घेत नाही. लोक फक्त असे गृहीत धरतात की ब्राऊन शुगर चांगली आहे. ते वस्तुस्थिती तपासत नाहीत. याशिवाय, त्याची हलकी कॅरमेलसारखी चव चहा-कॉफी आणि मिठाईला वेगळी चव देते, ज्यामुळे लोक ते अधिक चांगले समजू लागतात. काही लोकांचा असाही विश्वास आहे की ब्राऊन शुगर खाल्ल्याने रक्तातील साखर वेगाने वाढत नाही, तर वैज्ञानिकदृष्ट्या ही गोष्ट पूर्णपणे चुकीची आहे. प्रश्न- ब्राऊन शुगर व्हाईट शुगरपेक्षा चांगली असते का? उत्तर- ब्राऊन शुगरला लोक अनेकदा व्हाईट शुगरचा आरोग्यदायी पर्याय मानतात, पण हे खरे नाही. खाली दिलेल्या मुद्द्यांवरून हे समजून घ्या- प्रश्न- पांढऱ्या आणि तपकिरी साखरेचा रक्तातील साखरेवर काय परिणाम होतो? उत्तर- पांढरी आणि तपकिरी साखर, दोन्ही शरीरात जाऊन ग्लुकोज आणि फ्रुक्टोजमध्ये रूपांतरित होतात. यामुळे रक्तातील साखरेच्या पातळीवर दोघांचाही परिणाम जवळपास सारखाच असतो. दोन्हीपैकी काहीही खा, इन्सुलिन बाहेर पडणारच. जर खूप जास्त प्रमाणात खाल्ले तर इन्सुलिन रेझिस्टन्स देखील निर्माण होणारच. त्यामुळे जर तुम्ही मधुमेहग्रस्त किंवा प्री-डायबेटिक असाल तर तपकिरी साखरेला साखरेचा आरोग्यदायी पर्याय मानू नका. तुमच्यासाठी तपकिरी साखरही तितकीच धोकादायक आहे. प्रश्न- एडेड शुगरचे सेवन कमी का करावे? उत्तर- एडेड शुगर अशी साखर असते, जी खाण्यापिण्याच्या वस्तूंमध्ये वरून मिसळली जाते आणि ती शरीराला फक्त कॅलरीज देते, पोषण नाही. तिच्या जास्त सेवनाने रक्तातील साखर वारंवार वाढवते, ज्यामुळे इन्सुलिनवर ताण येतो. दीर्घकाळ एडेड शुगर घेतल्याने मधुमेह, लठ्ठपणा, हृदयविकार आणि उच्च रक्तदाबाचा धोका वाढतो. याव्यतिरिक्त, ती दातांची कीड आणि फॅटी लिव्हरसारख्या समस्यांशी देखील संबंधित आहे. म्हणून, आरोग्य संतुलित ठेवण्यासाठी एडेड शुगर टाळली पाहिजे. प्रश्न- पांढऱ्या आणि ब्राऊन शुगरचे काय पर्याय असू शकतात? उत्तर- जर तुम्हाला आहारात साखरेचे प्रमाण कमी करायचे असेल तर पांढऱ्या आणि ब्राऊन साखरेऐवजी काही चांगले पर्याय वापरले जाऊ शकतात. तथापि, त्यांचे सेवन मर्यादित प्रमाणात केले पाहिजे. प्रश्न- मधुमेहाचे रुग्ण ब्राऊन शुगर वापरू शकतात का? उत्तर- ब्राऊन आणि पांढरी साखर दोन्ही रक्तातील साखरेची पातळी जवळपास सारख्याच प्रमाणात वाढवतात. म्हणून, मधुमेहाच्या रुग्णांसाठी ब्राऊन शुगर हा सुरक्षित पर्याय नाही. प्रश्न- चहा-कॉफीमध्ये पांढऱ्या साखरेऐवजी ब्राऊन शुगर वापरणे योग्य आहे का? उत्तर- चहा-कॉफीमध्ये पांढऱ्या साखरेऐवजी ब्राऊन शुगर घेणे आरोग्याच्या दृष्टीने फारसा फरक करत नाही. फक्त चव बदलते, याचा कोणताही आरोग्यदायी फायदा नाही. जर उद्देश आरोग्य सुधारणे असेल तर साखरेचा प्रकार बदलण्यापेक्षा तिचे प्रमाण कमी करणे अधिक महत्त्वाचे आहे. प्रश्न- एका दिवसात किती साखर खाणे सुरक्षित मानले जाते? उत्तर- ज्येष्ठ आहारतज्ञ डॉ. पूनम तिवारी सांगतात की, जर एखादी व्यक्ती दररोज सुमारे 2000 कॅलरीज घेत असेल तर, त्याने दिवसातून 1-2 चमच्यांपेक्षा जास्त अतिरिक्त साखर घेऊ नये.

विजयाचा मानसिक मंत्र:सर्व काही स्वतःच करण्याची जिद्द सोडा व सहकाऱ्यांवर विश्वास ठेवा, या सूत्रामुळे यशाचा मार्ग सोपा होईल

रस्टिन डॉड | आपण सर्वजण आपल्या आयुष्याच्या कथेचे नायक आहोत. अनेकदा आपल्याला वाटते की यश मिळवण्यासाठी आपल्याला 'सुपरमॅन' बनावे लागेल, सर्व कठीण कामे स्वतः करावी लागतील आणि विजयाचे संपूर्ण श्रेय आपल्यालाच मिळाले पाहिजे. पण मानसशास्त्र आणि क्रीडा जगतातील उदाहरणे सांगतात की हाच 'हिरो सिंड्रोम' आपल्या अपयशाचे सर्वात मोठे कारण बनू शकतो. अमेरिकन फुटबॉल लीग एनएफएलचे क्वार्टरबॅक सॅम डार्नोल्ड यांची कथा याचे जिवंत उदाहरण आहे. 2018 मध्ये जेव्हा त्यांची कारकीर्द सुरू झाली, तेव्हा त्यांच्याकडून खूप अपेक्षा होत्या, पण ते दबावाखाली विखुरले आणि अपयशाच्या काळातून गेले. बदल तेव्हा आला जेव्हा 2023 मध्ये सॅन फ्रान्सिस्को 49ers चे स्टार खेळाडू ब्रॉक पर्डी यांनी त्यांना एक सल्ला दिला; 'सुपरमॅन बनू नका, बास्केटबॉलच्या 'पॉइंट गार्ड'सारखा विचार करा.' बास्केटबॉलमध्ये पॉइंट गार्डचे काम प्रत्येक वेळी स्वतः गोल करणे नसते, तर चेंडू त्या खेळाडूपर्यंत (प्लेमेकर) पोहोचवणे असते जो गोल करण्याच्या सर्वोत्तम स्थितीत असतो. जेव्हा डार्नोल्डला हे समजले की त्याचे काम फक्त चेंडू योग्य हातात सोपवणे आहे आणि बाकीची जादू सहकाऱ्यांना करू देणे आहे, तेव्हा त्यांचा खेळ सोपा झाला. या विचारसरणीमुळे त्यांना 14 सामने जिंकण्यास आणि संघाला अंतिम फेरीच्या शर्यतीत आणण्यास मदत झाली. ही केवळ खेळाची रणनीती नाही, तर एक मानसिक सत्य आहे. 1980 च्या दशकात, मानसशास्त्रज्ञ जॉन स्वेलर यांनी कॉग्निटिव्ह लोड थिअरीमध्ये सांगितले की, जेव्हा आपण 'हिरो' बनून सर्व भार स्वतः उचलण्याचा प्रयत्न करतो, तेव्हा आपल्या मेंदूवरील 'कॉग्निटिव्ह लोड' (ओझे) वाढते. यामुळे थकवा येतो आणि चुका होण्याची शक्यता वाढते. याउलट, जेव्हा आपण इतरांना यशस्वी करण्यावर लक्ष केंद्रित करतो, तेव्हा आपला ताण कमी होतो आणि आपण चांगले निर्णय घेऊ शकतो. महान बास्केटबॉल खेळाडू मायकल जॉर्डन देखील सुरुवातीला एकट्यानेच सर्व गुण मिळवू इच्छित होते. ते वैयक्तिकरित्या महान होते, पण त्यांची टीम जिंकत नव्हती. जेव्हा त्यांचे प्रशिक्षक फिल जॅक्सन यांनी त्यांना ‘निस्वार्थ जागरूकता’ शिकवली आणि त्यांनी सहकाऱ्यांवर विश्वास ठेवण्यास सुरुवात केली, तेव्हाच त्यांची टीम चॅम्पियन बनू शकली. हा मंत्र ऑफिस आणि घर, दोन्ही ठिकाणी लागू होतो. जेव्हा आपण ‘सर्व काही मलाच करायचे आहे’ असा विचार करणे थांबवतो आणि ‘मी इतरांना कशी मदत करू शकेन’ यावर लक्ष केंद्रित करतो, तेव्हा आपली कामगिरी आपोआप सुधारते. हे विजयाचे सर्वात मोठे सूत्र आहे.

सिगारेट सोडून द्या, स्मरणशक्ती चांगली होईल:45 वर्षांनंतर सोडणे देखील फायदेशीर, धूम्रपानामुळे होतात 10 मोठे आजार

तुमचं वय 40 च्या वर आहे आणि तुम्ही अजूनही सिगारेट पिता का? तुम्हाला माहीत आहे की सिगारेट हानिकारक आहे, पण तरीही तुम्हाला वाटतं की आता सोडायला खूप उशीर झाला आहे. जेवढं नुकसान व्हायचं होतं, तेवढं झालं आहे. जर असं असेल तर तुमच्यासाठी एक आनंदाची बातमी आहे. अलीकडेच 'लॅन्सेट हेल्दी लॉन्गेविटी' या हेल्थ जर्नलमध्ये प्रकाशित झालेल्या एका अभ्यासानुसार, 40 नंतरही जर तुम्ही सिगारेट पिणं सोडलं, तर तुमची स्मरणशक्ती आणि विचार करण्याची क्षमता अशा लोकांपेक्षा चांगली असेल, जे 40 नंतरही सिगारेट पीत आहेत. म्हणून, अजूनही उशीर झालेला नाही. या अभ्यासात 40 वर्षे किंवा त्याहून अधिक वयाच्या 9,436 लोकांच्या डेटाचा अभ्यास करण्यात आला. यात ज्यांनी धूम्रपान सोडलं होतं आणि जे अजूनही धूम्रपान करत होते, अशा दोन्ही प्रकारच्या लोकांचा समावेश होता. दोन्ही प्रकारच्या लोकांची स्मरणशक्ती आणि बोलण्याची क्षमता यांसारख्या अनेक चाचण्या घेण्यात आल्या. अभ्यासात असं आढळून आलं की धूम्रपान सोडल्याने केवळ फुफ्फुसे आणि हृदयाचं आरोग्यच सुधारत नाही, तर मेंदूच्या आरोग्यातही सुधारणा होते. डिमेंशियाचा धोकाही कमी होतो. म्हणून, ‘फिजिकल हेल्थ’मध्ये आज आपण जाणून घेणार आहोत की धूम्रपान सोडल्यानंतर मेंदूचे आरोग्य कसे सुधारते. यासोबतच हे देखील जाणून घेऊया की- धूम्रपानामुळे मेंदूचे काय नुकसान होते? धूम्रपानामुळे मेंदूपर्यंत रक्तपुरवठा करणाऱ्या रक्तवाहिन्यांना नुकसान होते. यामुळे फ्री रॅडिकल्स वाढतात आणि ऑक्सिडेटिव्ह स्ट्रेस वाढतो. यामुळे मेंदूच्या पेशी खराब होतात. यामुळे हळूहळू कॉग्निटिव्ह डिक्लाइन (मेंदूच्या कार्यक्षमतेत घट) होत राहते, जे डिमेंशियाचे कारण बनते. धूम्रपानामुळे कोणत्या आजारांचा धोका वाढतो? सिगारेटचा धूर फुफ्फुसातून हृदयापर्यंत पोहोचतो, त्यानंतर रक्ताद्वारे संपूर्ण शरीरात पसरतो. यात निकोटीन, कार्बन मोनोऑक्साइड आणि हजारो कार्सिनोजेन्स असतात, जे कर्करोगास कारणीभूत ठरतात. धूम्रपानामुळे हृदयविकार, स्ट्रोक, मधुमेह आणि कर्करोगाचा धोका अनेक पटींनी वाढतो. ग्राफिकमध्ये पाहा धूम्रपानामुळे कोणते आजार होतात- डॉ. रोहित शर्मा यांच्या मते, या आजारांपासून बचाव करण्याचा एकमेव मार्ग म्हणजे धूम्रपान सोडणे. शरीरात स्वतःला बरे करण्याची क्षमता असते, परंतु जे लोक दीर्घकाळापासून धूम्रपान करत आहेत, त्यांना जास्त वेळ लागतो. संयम ठेवा, परिणाम हळूहळू दिसतील. सिगारेट सोडण्यासाठी कधीही उशीर होत नाही लॅन्सेटच्या या अभ्यासातून असे दिसून येते की, कोणत्याही वयात धूम्रपान सोडल्यास व्यक्तीच्या मेंदूच्या आरोग्यात नक्कीच सुधारणा होते. तर लोकांना वाटते की, जर धूम्रपान करताना जास्त वय झाले असेल तर ते सोडण्यात काही अर्थ नाही. जर धूम्रपान करणाऱ्यांना हे कळले की कोणत्याही वयात सिगारेट सोडल्याने स्मरणशक्ती आणि विचार करण्याची क्षमता सुधारू शकते, तर ही त्यांच्यासाठी मोठी प्रेरणा ठरू शकते. यानंतर शरीरात काय बदल होतात? धूम्रपान सोडल्यानंतर लगेच शरीर बरे होण्यास सुरुवात करते. त्यानंतर 2 ते 3 आठवड्यांतच शरीरात सकारात्मक सुधारणा दिसू लागतात. 1 ते 9 महिन्यांच्या दरम्यान शरीर हळूहळू स्वतःची दुरुस्ती करते. रक्तभिसरण सुधारते, फुफ्फुसे स्वच्छ होऊ लागतात, धाप लागत नाही आणि व्यक्ती अधिक उत्साही वाटू लागते. धूम्रपान कसे सोडावे यासाठी, सर्वात आधी काहीतरी प्रेरणा शोधा. तुम्ही असा विचार करू शकता की कुटुंबातील कोणालाही पॅसिव्ह स्मोकर बनवायचे नाही. पॅसिव्ह स्मोकर म्हणजे अशी व्यक्ती, जी स्वतः धूम्रपान करत नाही, परंतु धूम्रपान करणाऱ्या व्यक्तीच्या आसपास राहिल्यामुळे त्याच्या सोडलेल्या धुराला श्वासाद्वारे आत घेते. स्वतःच्या चांगल्या आरोग्यासाठी किंवा दीर्घायुष्यासाठी प्रतिज्ञा घेऊ शकता. सिगारेट सोडण्यासाठी तुम्हाला तुमची प्रेरणा माहित नसेल, तर खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून निवडू शकता- धूम्रपान सोडण्याचे प्रभावी मार्ग धूम्रपान सोडण्याच्या सामान्य पद्धतींपेक्षा वेगळे असे काहीतरी आम्ही सांगत आहोत, जे तुमचा हा प्रवास अधिक मनोरंजक बनवेल. ग्राफिकमध्ये पहा- चला, समजून घेऊया की ही पुस्तके सिगारेट सोडण्यात कशी मदत करतात- 1. द इजी वे टू स्टॉप स्मोकिंग ॲलन कारचे हे पुस्तक सिगारेटच्या मानसिक व्यसनावर मात करते. भीती, तणाव कमी करण्यासोबतच “सिगारेटशिवाय जगू शकत नाही” या विचारालाही ते संपवते. यामुळे धूम्रपान सोडणे सोपे होते. तुम्हाला जास्त संघर्ष करावा लागत नाही. 2. स्मोक फ्री इन 30 डेज डॅनियल एफ. साइडमनचे हे पुस्तक 30 दिवसांची स्टेप-बाय-स्टेप योजना देते. दररोज लहान उद्दिष्टे ठरवण्यात मदत करते. यामुळे निकोटीनची तीव्र इच्छा (क्रेविंग) आणि मूड स्विंगचा धोका कमी होतो आणि हळूहळू सवय सुटते. 3. हाऊ टू स्टॉप स्मोकिंग: 30 सोल्युशन्स टू सूट यू मॅथ्यू एल्ड्रिक यांनी या पुस्तकात सांगितले आहे की प्रत्येक धूम्रपान करणारा सारखा नसतो. त्यामुळे हे पुस्तक सिगारेट सोडण्यासाठी 30 वेगवेगळ्या पद्धतींचे पर्याय देते, जेणेकरून व्यक्ती आपले व्यक्तिमत्त्व, जीवनशैली आणि ट्रिगर्सनुसार योग्य पद्धत निवडू शकेल. 4. स्टॉप स्मोकिंग विथ सीबीटी (CBT) मॅक्स पेंबर्टन यांचे हे पुस्तक सीबीटी (CBT) म्हणजेच कॉग्निटिव्ह बिहेवियरल थेरपीवर आधारित आहे. हे शिकवते की ताण, राग किंवा कंटाळा आल्यावर सिगारेटची इच्छा का होते आणि त्या विचारसरणीचे नमुने कसे बदलावे. 5. स्टॉप स्मोकिंग स्टे कूल रिचर्ड क्रेज यांचे हे पुस्तक सिगारेट सोडण्याची प्रक्रिया सोपी करते. वास्तविक जीवनातील अनुभवांद्वारे हे सांगते की सुरुवातीच्या दिवसांतील अस्वस्थता सामान्य आहे आणि योग्य मानसिकतेने याला दबावाशिवाय हाताळता येते. पॉडकास्ट देखील मदत करतील पॉडकास्टसाठी तुम्हाला अतिरिक्त वेळ देण्याची गरज नाही. हे पॉडकास्ट तुम्ही चालताना, ऑफिसला जाताना किंवा स्वयंपाकघरात जेवण बनवताना ऐकू शकता. हे सतत ऐकल्याने क्रेविंग्ज, ट्रिगर्स आणि मेंटल ब्लॉक्स ओळखणे आणि ते ठीक करणे सोपे होते. हे पॉडकास्ट धूम्रपान सोडण्यात कसे उपयुक्त आहेत, समजून घ्या फ्रीडम फ्रॉम स्मोकिंग: द ॲलन कार जर्नी या पॉडकास्टमध्ये ॲलन कारची पद्धत आणि त्यांची खरी सोडण्याची (quit) जर्नी शेअर केली आहे. खऱ्या कथांमधून प्रेरणा मिळते, ज्यामुळे सवयीचे मूळ समजून घेण्यास आणि ती सोडण्यास मदत होते. ॲलन कार हे एक ब्रिटिश लेखक होते. त्यांनी 'इझी वे टू स्टॉप स्मोकिंग' नावाचे प्रसिद्ध पुस्तक लिहिले, ज्याच्या मदतीने जगभरातील लाखो लोकांनी कोणत्याही संघर्षाशिवाय धूम्रपान सोडले. स्टॉप स्मोकिंग हिप्नोसिस जेसन न्यूलँडची ही मालिका हिप्नोसिस आणि रिलॅक्सेशन पद्धतींनी मनाला रीप्रोग्राम करते, लालसा कमी करते आणि तणावाचा सामना करण्यास मदत करते. जेसन न्यूलँड हे एक ब्रिटिश हिप्नोथेरपिस्ट आहेत, जे विशेषतः स्टॉप स्मोकिंग हिप्नोसिससाठी ओळखले जातात. क्विट स्मोकिंग टुडे पॉडकास्ट वैज्ञानिक टिप्स, कॉग्निटिव्ह कोचिंग आणि हिप्नोसिस पद्धतींसह हा पॉडकास्ट टप्प्याटप्प्याने मार्गदर्शन करतो की त्रासाशिवाय धूम्रपान कसे सोडणे शक्य आहे. क्विट स्मोकिंग नाऊ पॉडकास्ट डॉ. डॅनियल सेडमेन यांच्यासोबत डॉ. सेडमेन यांचे तज्ज्ञ सत्र लहान, प्रभावी आहेत. हे वेगवेगळ्या विषयांवर लक्ष केंद्रित करतात, जेणेकरून तुम्ही तुमची जुनी विचारसरणी आणि सवय बदलू शकाल. यू कॅन क्विट स्मोकिंग प्रेरणादायी मुलाखती आणि वास्तविक जीवनातील कथांद्वारे हा पॉडकास्ट तुमचे मनोधैर्य मजबूत करतो. तसेच तो विश्वास देतो की सिगारेट सोडणे शक्य आहे.

इंटर्नशिपच्या नावाखाली होतेय फसवणूक:कसे ओळखावे, नोकरीची ऑफर बनावट तर नाही, बचावासाठी आवश्यक 11 खबरदारी

सायबर गुन्हेगार दररोज फसवणुकीचे नवनवीन मार्ग अवलंबत आहेत. आता ते कॉलेजमधील अशा विद्यार्थ्यांना लक्ष्य करत आहेत, जे इंटर्नशिपच्या शोधात आहेत. सायबर ठग इंटर्नशिपच्या नावाखाली चांगला पगार आणि हमी प्लेसमेंटसारख्या आकर्षक ऑफर दाखवून तरुणांची फसवणूक करत आहेत. हा धोका लक्षात घेऊन, अलीकडेच इंडियन सायबर क्राईम कोऑर्डिनेशन सेंटर (I4C) ने एक अलर्ट जारी केला आहे. I4C ने आपल्या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मद्वारे विद्यार्थ्यांना आणि पालकांना या नवीन घोटाळ्यापासून सावध राहण्याचा इशारा दिला आहे. तर चला, आज सायबर साक्षरता या स्तंभात आपण जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: राहुल मिश्रा, सायबर सुरक्षा सल्लागार, उत्तर प्रदेश पोलिस प्रश्न- इंटर्नशिप घोटाळा काय आहे? उत्तर- इंटर्नशिप घोटाळ्यात सायबर गुन्हेगार बनावट इंटर्नशिपचे आमिष दाखवून विद्यार्थ्यांना जाळ्यात ओढतात. ते सोपे काम, प्रमाणपत्र, स्टायपेंड आणि प्लेसमेंटचे आमिष दाखवून वैयक्तिक माहिती मिळवतात. नंतर विद्यार्थ्यांच्या वैयक्तिक माहितीचा गैरवापर करतात. प्रश्न- इंटर्नशिपच्या नावाखाली ठग घोटाळा कसा करत आहेत? उत्तर- इंटर्नशिप घोटाळ्यात ठग विद्यार्थ्यांना लवकर इंटर्नशिप मिळवण्याची इच्छा आणि करिअरच्या दबावाचा फायदा घेतात. ते बनावट ऑफर दाखवून विद्यार्थ्यांकडून पैसे आणि वैयक्तिक तपशील मागतात. सुरुवातीला सर्व काही व्यावसायिक आणि खरे असल्यासारखे वाटते. पण प्रत्यक्षात कोणतीही खरी कंपनी नसते आणि कोणतेही काम नसते. याचा उद्देश फक्त फसवणूक करणे आणि वैयक्तिक डेटा मिळवणे हा असतो. खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून हे समजून घ्या- प्रश्न- विद्यार्थी ठगांच्या जाळ्यात का अडकतात? उत्तर- अनेकदा विद्यार्थी लवकर इंटर्नशिप, प्रमाणपत्र आणि कमाईच्या आशेने पडताळणी न करताच अशा ऑफर्सवर विश्वास ठेवतात. करिअरचा ताण, माहितीचा अभाव आणि आकर्षक ऑफर्स त्यांच्या समजूतदारपणावर भारी पडतात. प्रश्न- अशा फसवणुकीपासून वाचण्यासाठी कोणती खबरदारी घ्यावी? उत्तर- अशा घोटाळ्यांपासून वाचण्यासाठी कोणत्याही ऑफरवर डोळे झाकून विश्वास ठेवू नका. इंटर्नशिपसाठी अर्ज करण्यापूर्वी कंपनी आणि प्लॅटफॉर्मची संपूर्ण माहिती घ्या. प्रत्येक तपशील पडताळून पाहा. एक छोटीशी निष्काळजीपणा मोठ्या नुकसानीचे कारण बनू शकते. म्हणून काही गोष्टींची विशेष काळजी घ्या. हे खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- इंटर्नशिपच्या नावाखाली स्कॅमर्स तुमचा जो डेटा घेतात, त्याचा कोणत्या-कोणत्या प्रकारे गैरवापर करू शकतात? उत्तर- स्कॅमर्स तुमच्या वैयक्तिक आणि आर्थिक डेटाचा वापर अनेक प्रकारच्या फसवणुकीसाठी करू शकतात. यामुळे तुमची ओळख आणि पैसा धोक्यात येतोच, पण तुमच्या नावावर मोठे आर्थिक घोटाळेही होऊ शकतात. बऱ्याचदा पीडितेला तेव्हा कळते, जेव्हा त्याच्या नावावर कोणते कर्ज किंवा फसवणूक होते. इंटर्नशिपशी संबंधित काही सामान्य प्रश्न आणि उत्तरे प्रश्न- लिंक्डइनवर (Linkedin) दिसणारी नोकरीची ऑफर बनावट तर नाही ना, हे कसे ओळखावे? उत्तर- लिंक्डइनवर कोणतीही नोकरी किंवा इंटर्नशिप ऑफर खरी मानण्यापूर्वी कंपनीचे प्रोफाइल, वेबसाइट आणि ई-मेल आयडी नक्की तपासा. जर ऑफर मुलाखतीशिवाय दिली जात असेल, लवकर जॉईन करण्यासाठी दबाव टाकला जात असेल किंवा कोणत्याही प्रकारची फी मागितली जात असेल, तर ती बनावट असू शकते. खऱ्या कंपन्या नोकरी किंवा इंटर्नशिपसाठी कधीही पैसे मागत नाहीत. प्रश्न- लिंक्डइन व्यतिरिक्त इतर कोणत्याही ठिकाणाहून मिळत असलेल्या बनावट नोकरीच्या ऑफरला कसे ओळखावे? उत्तर- यासाठी काही सोपे संकेत आहेत. जसे की – प्रश्न- बनावट ऑफर लेटर कसे ओळखावे? उत्तर- बनावट ऑफर लेटरमध्ये काही मूलभूत त्रुटी असतात, ज्याकडे लक्ष देणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. जसे की- प्रश्न- कोणतीही अधिकृत कंपनी नोकरीच्या प्रशिक्षणासाठी पैसे मागते का? उत्तर- नाही, कोणतीही अधिकृत आणि व्यावसायिक कंपनी नोकरी किंवा इंटर्नशिप देण्याच्या बदल्यात किंवा प्रशिक्षणासाठी पैसे मागत नाही. जर एखाद्या ऑफरमध्ये प्रशिक्षण, नोंदणी किंवा प्रक्रिया शुल्काची चर्चा होत असेल, तर ते स्पष्टपणे बनावट असल्याचे संकेत आहे. प्रश्न- इंटर्नशिप घोटाळ्याची तक्रार कुठे आणि कशी करावी? उत्तर- यासाठी नॅशनल सायबर क्राईम रिपोर्टिंग पोर्टल cybercrime.gov.in वर जाऊन ऑनलाइन तक्रार नोंदवा किंवा सायबर हेल्पलाइन नंबर 1930 वर कॉल करा. तक्रार करण्यासाठी सर्व ई-मेल/संदेश संवादाचे पुरावे सोबत ठेवा. आपण आपल्या जवळच्या पोलिस ठाण्यातही याची तक्रार नोंदवू शकता.

प्रवास:हिमाचलची अनोखी परंपरा आहे 'धाम', तुम्ही कधी याची चव घेतली आहे का?

डोंगरांवर जेव्हा पितळी भांड्यांमधून मसाल्यांचा सुगंध दरवळतो, तेव्हा समजा ‘धाम’ची पंगत सजली आहे. हे केवळ जेवण नाही, तर पवित्र भूमीत सामूहिक उत्सवांच्या परंपरेची अनोखी झलक असलेला एक भोजन संस्कार देखील आहे. शेकडो वर्षांपूर्वी जेव्हा हिमाचलच्या थंडगार दऱ्यांमध्ये सामूहिक उत्सवांची परंपरा सुरू झाली, तेव्हा ‘बोटी’ (पारंपरिक स्वयंपाकी) यांनी स्थानिक साहित्य आणि शुद्धतेच्या संयोगाने एक अद्भुत भोजन तयार केले, ज्याला ‘धाम’ भोजन संस्कार असे म्हटले गेले. पितळी भांड्यांमध्ये (चरौटी) मंद आचेवर शिजणारे हे जेवण स्वतःमध्ये चवीची गोडी घेऊन नात्यांमध्येही प्रेम मिसळून जाते. लाकडी मंद आचेवर पितळीच्या मोठ्या भांड्यांमध्ये बनवले जाणारे हे भोजन हिमाचलच्या कांगडा, मंडी आणि चंबा प्रदेशात आजही आपली ओळख टिकवून आहे. सात्विकता आणि चवीचा संगम धामची सर्वात मोठी विशेषता म्हणजे ते पूर्णतः शाकाहारी आणि सात्विक असणे ही आहे. यात कांदा, लसूण किंवा आले वापरले जात नाही. वाढण्याचाही एक नियम असतो. टोर (साल) च्या मोठ्या पानांवर ते वाढले जाते. आधी तुम्हाला पाणी दिले जाते जेणेकरून तुम्ही थोडे पाणी शिंपडून ही पत्रावळ धुवू शकाल. नंतर त्यावर भात वाढला जातो, मग सेपू वडी (काही भागांमध्ये माद्रा म्हणजे राजमा) पासून सुरुवात होते. त्यानंतर 3-4 हंगामी भाज्या क्रमाने वाढल्या जातात. भोपळ्याची आंबट भाजी आणि बदाण्याचे गोड वाढले जाते. या दरम्यान, तुम्हाला हवे असल्यास तुम्ही कितीही वेळा भात घेऊ शकता, पण त्यानंतर येतो मनोरंजक भाग, शेवटी माश डाळ आणि कढी वाढली जाते ज्याचा अर्थ पंगत पूर्ण झाली. काही जिल्ह्यांमध्ये पंगतीचा शेवट गोड भात वाढून केला जातो, त्यानंतर तुम्ही भात मागू शकत नाही. आणखी एक गोष्ट, हे संपूर्ण जेवण हातानेच खायचे असते. पंगत आणि पत्रावळीचे अनुशासन धाम केवळ चवीचे साधन नाही, तर सामाजिक एकोप्याचे प्रतीक आहे. जमिनीवर अंथरलेल्या तागाच्या लांब रांगांमध्ये बसून लोक पत्रावळींवर जेवण करतात. येथे श्रीमंत-गरीब असा भेद मिटून जातो आणि शिस्तीचे पालन सर्वात महत्त्वाचे असते. मातीच्या सुगंधात पानांवर वाढलेले गरमागरम जेवण साधेपणा आणि मर्यादेचे रुचकर मिश्रण वाटते.

परीक्षेची तयारी:परीक्षेची तयारी कशी करावी, कमी वेळेत उत्तम निकालासाठी वास्तववादी वेळापत्रक व उजळणीच्या टिप्स जाणून घ्या

जसजशी परीक्षा जवळ येते, तसतशी मुलांची धाकधूक वाढू लागते. दिवसभर अभ्यास करूनही काहीच आठवत नाहीये असं वाटतं…, अभ्यासक्रम अजूनही डोंगराएवढा उभा आहे… आणि जे वाचलं आहे ते डोक्यात राहील की नाही! खरं तर, या प्रश्नांची आणि गोंधळाची कारणं त्यांच्या अभ्यासाची पद्धतच आहे. लक्षात ठेवा, संपूर्ण अभ्यासक्रम पाठ करणे हेच ध्येय नाही. त्यापेक्षा जास्त महत्त्वाचं आहे ते योग्य प्रकारे समजून वाचणे. समजून अभ्यास केल्यास मेहनत अर्धी आणि निकाल दुप्पट होईल. वास्तववादी वेळापत्रक तयार करा अनेकदा मुलं उत्साहात येऊन 14-15 तास अभ्यास करण्याचा नियम बनवतात, जो दोन दिवसांनी तुटतो. सुरुवातीला 5-6 तास लक्षपूर्वक अभ्यास करणे चांगले राहील. हळूहळू वेळ वाढवा. 50/10 चा नियम वापरा सतत अनेक तास अभ्यास केल्याने मेंदू थकून जातो. 50 मिनिटे पूर्ण एकाग्रतेने वाचा. 10 मिनिटांचा ब्रेक घेऊन फिरा किंवा स्ट्रेचिंग करा. या काळात फोन किंवा सोशल मीडियापासून दूर राहा. अशा प्रकारे वेळापत्रक तयार करा ही एक सामान्य चौकट आहे, जी मुले परीक्षेच्या तयारीसाठी वापरू शकतात- सकाळ... गणित किंवा विज्ञान यांसारखे कठीण विषय सकाळी वाचावेत. या वेळी मेंदू ताजातवाना असतो, त्यामुळे आवडीने वाचणे, समजून घेणे व लक्षात ठेवणे सोपे होते. दुपार... थोडे सोपे विषय वाचावेत. दुपारी झोप येऊ शकते, त्यामुळे लिहून सराव करणे चांगले राहील. संध्याकाळ... असे विषय वाचा जे फार कठीण नाहीत आणि फार सोपेही नाहीत. मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका देखील सोडवू शकता. यामुळे परीक्षार्थी प्रश्न कसे फिरवून विचारतात याचा अंदाज येतो. अनेकदा बोर्ड परीक्षांमध्ये प्रश्न पुन्हा विचारले जातात किंवा त्याच संकल्पनेवर आधारित असतात. रात्र... दिवसभर जे वाचले त्याचा सराव (रिव्हिजन) करा. आपली लय ओळखा- प्रत्येक विद्यार्थ्याचे 'जैविक घड्याळ' वेगळे असते. त्यानुसार वेळ निश्चित करा. मित्रांची नक्कल करू नका. परीक्षा हॉलमधील रणनीती… तयारी कितीही चांगली असली तरी, परीक्षेचे ३ तास तुमचे निकाल ठरवतात. प्रश्नपत्रिका वाचा... प्रश्नपत्रिकेवरील सूचना काळजीपूर्वक वाचा. अनेकदा घाईघाईत विद्यार्थी 'आणि' ऐवजी 'किंवा' समजतात आणि संपूर्ण प्रश्नपत्रिका सोडवण्यास चुकून जातात. अशा चुका टाळा. वेळेचे व्यवस्थापन... जितके विचारले आहे, तितकेच उत्तर द्या. 2 गुणांच्या प्रश्नासाठी 2 पाने भरल्याने जास्त गुण मिळणार नाहीत. इतर प्रश्नांसाठी वेळ कमी पडेल. त्यामुळे घरी परीक्षेच्या वेळेनुसार सराव परीक्षा द्या. कठीण पेपरचा सामना... जर प्रश्नपत्रिका कठीण वाटली, तर ती दोन टप्प्यांत सोडवा. पहिल्या टप्प्यात जे प्रश्न चांगले येतात ते सोडवा. यामुळे आत्मविश्वास वाढेल. दुसऱ्या टप्प्यात कठीण प्रश्नांवर लक्ष केंद्रित करा. स्वतःची सामग्री... परीक्षेत लिहिण्यासाठी लागणारे साहित्य, जसे की पेन, पेन्सिल, रबर, स्केल इत्यादी घेऊन जा. मित्रांवर अवलंबून राहू नका. अतिरिक्त पेन नेहमी सोबत ठेवा. चित्रे आणि सादरीकरण… प्रश्नाच्या उत्तरात गरजेनुसार चित्रे/आकृत्या आणि मुद्द्यांचा समावेश असल्यास गुण वाढतात. परीक्षकाला उत्तरपत्रिका तपासताना जेवढी सोय होईल, तेवढे चांगले गुण मिळतील.

रेसिपी:मुलांना अभ्यासासाठी भरपूर ऊर्जा मिळेल, त्यांना या रेसिपी बनवून खाऊ घाला

अभ्यास करताना शरीराला अधिक ऊर्जेची गरज असते, त्यामुळे भूकही खूप लागते. पण समस्या अशी आहे की जड जेवण केल्याने शरीर जड वाटते आणि झोप येऊ लागते. अशा परिस्थितीत अभ्यास कसा होणार? म्हणून आहारात बदल करा आणि मुलांना हलके व पौष्टिक अन्न द्या. अशाच काही पाककृती जाणून घ्या. सुपर ब्रेन मॅजिक काय हवे बाजरीचे पीठ- २ मोठे चमचे, दही- १ वाटी, पाणी- २ वाट्या, जिरे- १/२ छोटा चमचा, कढीपत्ता- थोडेसे, कांदा- १ चिरलेला, किसलेले गाजर- १ मोठा चमचा, हिरवी मिरची आणि आले पेस्ट- २ छोटे चमचे, बारीक चिरलेली कोथिंबीर- ३ छोटे चमचे, भरडसर कुटलेले शेंगदाणे- २ छोटे चमचे, मीठ- चवीनुसार, काळी मिरी पावडर- १/४ छोटा चमचा, तूप- २ मोठे चमचे. असे बनवा बाजरीचे पीठ, दही आणि पाणी एकत्र करा. कढईत अर्धा चमचा तूप गरम करून जिरे तडतडू द्या, नंतर कढीपत्ता घालून परतून घ्या. कांदा, गाजर आणि हिरवी मिरची-आले पेस्ट परतून घ्या. शेंगदाणे घालून परतून घ्या. बाजरीचे मिश्रण घालून सतत ढवळत शिजवा. हलके घट्ट झाल्यावर कोथिंबीर आणि तूप घालून बाळाला गरमागरम खायला द्या. गाजर-आले सूप काय लागेल गाजर- 3 चिरलेली, टोमॅटो- 2, चिरलेले आले- 1 लहान चमचा, लसूण पाकळ्या- 4, तूप- 1 लहान चमचा, मीठ- चवीनुसार, काळी मिरी पावडर- 1/4 लहान चमचा, किसलेले पनीर- 4 लहान चमचे. असे बनवा कुकरमध्ये गाजर, टोमॅटो, मीठ, आले आणि एक वाटी पाणी घालून दोन शिट्ट्या होईपर्यंत शिजवा. ते थंड करून वाटून घ्या. पॅनमध्ये तूप गरम करून लसूण परतून घ्या. नंतर काळी मिरी घालून वाटलेले टोमॅटो-गाजर मिश्रण घालून शिजवा. सूप गाळून घ्या. गरमागरम गाजर सूपमध्ये पनीर घालून सर्व्ह करा. गाजर-खजूर दूध काय हवे गाजर- 1 किसलेले, दूध- 2 वाट्या, खजूर- 3 चिरलेले, गुलाबाच्या पाकळ्या- 1/2 मोठा चमचा (सुक्या किंवा ताज्या), चिरलेले बदाम- 1/2 लहान चमचा, तीळ- 1/4 लहान चमचा. असे बनवा कढईत बदाम, गुलाबाच्या पाकळ्या आणि तीळ हलके भाजून काढून घ्या. त्याच कढईत दूध आणि गाजर घालून मंद आचेवर शिजवा. गाजर शिजल्यावर त्यात खजूर घालून शिजवा. नंतर बदाम, तीळ आणि गुलाबाच्या पाकळ्या घालून सर्व्ह करा. आले पालक थाळी काय हवे मूग डाळ- १/२ वाटी, चिरलेली पालक- १ कप, किसलेले आले- २ लहान चमचे, बारीक चिरलेला लसूण- १ लहान चमचा, तूप- १ मोठा चमचा, जिरे- १/२ लहान चमचा, मीठ- चवीनुसार, हळद पावडर- १/४ लहान चमचा, लाल मिरची पावडर- १/२ लहान चमचा, धणे पावडर- १ लहान चमचा, लिंबाचा रस- १ लहान चमचा. असे बनवा डाळ अर्धा तास भिजत ठेवा. कुकरमध्ये तूप गरम करून जिरे फोडणीला टाका. लसूण आणि आले घालून परतून घ्या. पालक, डाळ (पाणी काढून) आणि मसाले घालून मिक्स करा. पाणी घालून दोन शिट्ट्या होईपर्यंत शिजवा. वाढण्यापूर्वी लिंबाचा रस घाला. पातळ पोळीसोबत थोडे सॅलड वाढा.

कुटुंबातील संबंध: लपवलेल्या निर्णयांनी तणाव वाढतो:मौन व गैरसमजांमुळे संबंध बिघडतात; मर्यादा निश्चित केल्याने व संवादाने नात्यात आदर परत येतो

कुटुंबांमधील संबंध अनेक प्रकारच्या गुंतागुंतीतून जातात. कुठे स्वभाव जुळत नाही, कुठे संवाद तुटतो आणि कुठे अपेक्षा ओझे बनतात. अशाच विविध प्रकारच्या द्विधा मनःस्थिती एनवायटीच्या 'दि एथिसिस्ट' स्तंभात वाचक पाठवतात, जिथे तज्ञ त्यांचे निराकरण सुचवतात. नाते कोणतेही असो, आव्हान तेच राहते आणि अनेकदा उपायही - स्पेस, मर्यादा आणि संवाद. पहिले प्रकरण एका संयुक्त कुटुंबाचे आहे, जिथे अनेक वर्षांनंतर भेटीची योजना आखली जात होती. संवाद सहजपणे सुरू होता, पण एका सदस्याचे नाव येताच वातावरण बदलले. ती व्यक्ती वादामुळे अनेक नात्यांपासून दुरावली होती. मागील गेट-टुगेदर याच तणावामुळे बिघडले होते. यावेळी त्यांच्या मुलाने स्पष्टपणे सांगितले, ‘आम्ही तेव्हाच येऊ, जेव्हा ते नसतील.’ कुटुंब गोंधळात होते. शेवटी निर्णय झाला की त्या सदस्याला आमंत्रण पाठवू नये. निर्णय समोर आल्यावर नाराजी वाढली, नंतर संवादातून स्पष्ट करण्यात आले की उद्देश कोणालाही दूर करणे हा नव्हता, तर दुसऱ्या कोणालातरी भावनिक जागा देणे हा होता. पती-पत्नीमध्ये संवाद कमी झाला, अंतर वाढत गेले दुसरी गोष्ट पती-पत्नीची आहे. वर्षानुवर्षे जुन्या विवाहात संवाद कमी झाला होता. गोष्टी साचत गेल्या, अंतर वाढत गेले. एका दिवशी वादविवादानंतर पत्नीने काही काळ वेगळे राहण्याचा निर्णय घेतला. नंतर झालेल्या प्रामाणिक संवादाने वर्षांची धूळ कमी केली आणि मर्यादा निश्चित झाल्यानंतर संबंध अधिक संतुलित झाला. तिसरी गोष्ट सासू-सुनेची आहे. सुनेला वाटत होते की सासू तिच्या दिनचर्येत हस्तक्षेप करते, तर सासू याला काळजीचा भाग मानत होती. गैरसमजांमुळे अंतर वाढत गेले. शेवटी, सुनेने थेट बोलून आपल्या जागेची (स्पेसची) गरज समजावून सांगितली. संवादाने दोघांनाही हे समजण्यास मदत केली की सहअस्तित्वासाठी मर्यादा निश्चित करणे आवश्यक आहे. तज्ञांचे मत: नात्यांमध्ये स्पष्टताच सुरक्षितता देते मनोचिकित्सक रसेल यांच्या मते, ‘नात्यांमध्ये कधी शांतता बचाव करते तर कधी संवाद उपाय ठरतो. फरक फक्त वेळ आणि परिस्थितीचा असतो.’ तर समाजशास्त्रज्ञ केविन वुड यांच्या मते, नात्यांमध्ये दयाळूपणा आणि नम्रतेचा समतोल अनिवार्य आहे. न बोललेले विरोध अनेक वर्षे त्रास देतात, परंतु योग्य वेळी बोललेली योग्य गोष्ट भविष्याला सुरक्षित करते.

तज्ञांचे मत: अति-शेअरिंगमुळे नात्यात दुरावा येऊ शकतो:जोडीदारासोबत छोट्या-छोट्या गोष्टी शेअर करणे योग्य नाही, स्पेसही गरजेची, तेव्हाच आकर्षण टिकेल

अनेकदा असे म्हटले जाते की नात्यात मोकळेपणाने बोलणे महत्त्वाचे आहे. काही लोक प्रत्येक लहान-मोठी गोष्ट जोडीदारासोबत शेअर करतात... इतकेच काय, उद्या दुपारी काय खाणार यासारखी सामान्य गोष्टही. पण प्रत्येक व्यक्तीला आयुष्यात थोडी गोपनीयता हवी असते. मानसशास्त्रज्ञ मार्क ट्रॅव्हर्स यांचे मत आहे की गरजेपेक्षा जास्त बोलणे हानिकारक असू शकते. प्रामाणिक संवाद नातेसंबंध मजबूत करतो, पण प्रत्येक भावना प्रत्येक वेळी शेअर करणे योग्य नाही. अनेकदा लोक विचार न करता भावना व्यक्त करतात, ज्यामुळे नात्यात थकवा आणि दुरावा निर्माण होतो. ट्रॅव्हर्स म्हणतात, ‘जर तुम्ही नात्यात गरजेपेक्षा जास्त बोलत असाल. उदाहरणार्थ- तुम्ही वारंवार जोडीदाराला विचारता की सर्व ठीक आहे का किंवा नाते योग्य दिशेने जात आहे का. लोक स्पष्टतेऐवजी आश्वासन शोधतात आणि तीच गोष्ट पुन्हा पुन्हा बोलतात. यामुळे जोडीदार कंटाळू शकतो आणि नात्यात तणाव येऊ शकतो. नात्यावर विश्वास ठेवणे आणि प्रत्येक लहान गोष्टीवर खात्री न करणे महत्त्वाचे आहे.’ थेरपिस्ट जेफ गुएंथर यांच्या मते, काही लोक आपल्या प्रत्येक भावना लगेच व्यक्त करतात... भावना समजून न घेताच समोरच्यावर लादण्याला ओव्हरप्रोसेसिंग म्हणतात. यामुळे नात्यात गोंधळ आणि थकवा वाढतो. आधी विचार करणे चांगले, नंतर गरज असल्यास सांगावे. यामुळे संवाद संतुलित आणि प्रभावी बनतो. ओव्हरकम्युनिकेशन नसावे मानसशास्त्रज्ञ युशिन सन म्हणतात, 'जर तुम्ही नात्याच्या प्रत्येक पैलूवर सतत चर्चा करत असाल - कसे भेटता, काय विचार करता, काय बदलले पाहिजे... तर हे ओव्हरकम्युनिकेशन आहे.' ट्रॅव्हर्स म्हणतात, 'संवाद इतका वाढला की आकर्षणच संपायला लागले, तर हे धोक्याचे लक्षण आहे. नात्यात काही गोष्टी न बोलताही समजून घेतल्या जातात, ज्यामुळे सहजता आणि मोकळीक टिकून राहते.' कधी बोलणे आवश्यक आहे, कधी नाही... हे जाणून घेणे महत्त्वाचे आहे ट्रॅव्हर्स म्हणतात की जोडप्याने समजून घेतले पाहिजे... निरोगी अभिव्यक्ती आणि अति-प्रक्रिया (ओवरप्रोसेसिंग) वेगळ्या आहेत. याचा अर्थ भावना लपवणे असा नाही, तर कधी बोलणे आवश्यक आहे आणि कधी नाही हे जाणून घेणे आहे. जेव्हा जोडीदाराला विश्वास असतो की महत्त्वाच्या गोष्टी नक्कीच शेअर केल्या जातील, तेव्हाच त्यांना सुरक्षित वाटते. नात्यात काही गुपिते देखील आवश्यक असतात, ज्यामुळे आकर्षण टिकून राहते. प्रत्येक गोष्ट शेअर करणे आवश्यक नाही, तर आवश्यक गोष्टी योग्य वेळी शेअर करणे अधिक फायदेशीर ठरते.

माचापासून ते रोज टी सारखे पर्याय तरुणांमध्ये लोकप्रिय:स्किनकेअर रूटीन बदलत आहेत जेन-झी, आता ब्युटी ड्रिंक्स लोकप्रिय

आजच्या स्किनकेअर जगात 'ग्लो-टी' चा ट्रेंड उदयास आला आहे. असा चहा, जो बाहेरून नाही, तर आतून त्वचेला आधार देतो. प्रदूषण, रात्री उशिरापर्यंत स्क्रीनचा वापर, अनियमित झोप आणि ताण... या सर्वांचा परिणाम सर्वात आधी चेहऱ्यावर दिसतो. ग्लो टी याच नुकसानीला आतून प्रतिकार करण्याचा दावा करते. याचे कारण म्हणजे यात असलेले अँटीऑक्सिडंट्स, जीवनसत्त्वे आणि दाहक-विरोधी संयुगे (अँटी-इन्फ्लेमेटरी कंपाउंड्स). अशा परिस्थितीत, कोणता चहा लोकप्रिय होत आहेत ते जाणून घ्या? 1. ब्लू टी - स्किनकेअरमध्ये उपयुक्त ब्लू टी म्हणजे बटरफ्लाय पी फ्लॉवर टी. यातील अँटीऑक्सिडंट्स त्वचेची लवचिकता टिकवून ठेवण्यास मदत करतात, बारीक रेषा (फाइन लाइन्स) कमी करतात. हा चहा पिण्यासाठी, सुकी फुले 10-15 मिनिटे पाण्यात टाका. लिंबू मिसळल्यास रंग निळ्यावरून जांभळा होतो. 2. रोज टी - संवेदनशील त्वचेसाठी मऊ आधार रोज टीमध्ये असलेले व्हिटॅमिन सी आणि ई त्वचा चमकदार आणि मऊ ठेवण्यास मदत करतात. छिद्र (पोर्स) सुधारण्यासाठी आणि तेलाचे संतुलन राखण्यासाठी देखील ते फायदेशीर मानले जाते. हे पिण्यासाठी, सुक्या गुलाबाच्या पाकळ्या 10-15 मिनिटे पाण्यात टाका. हलक्या गोडव्यासाठी मध मिसळता येतो. 3. माचा टी - निस्तेज त्वचा आणि मुरुमांसाठी सोशल मीडियावर माचा लोकप्रिय झाले आहे. यात अँटीऑक्सिडंट असतात. माचामध्ये असलेले घटक प्रदूषण आणि यूव्ही नुकसानीशी लढतात. ते तेलकट त्वचा आणि मुरुम काढण्यासाठी विशेषतः फायदेशीर मानले जातात.

रताळ्यामध्ये रोडामीन-बी ची भेसळ:FSSAI ने सांगितले शुद्धता कशी तपासावी, चमकदार नाही, माती असलेलेच खरेदी करा

रताळे आरोग्याचा खजिना आहे. 50 ग्रॅमचे एक छोटे रताळे रोज खाल्ल्यास त्यातून 4 ग्रॅम फायबर मिळते. हे एक पोषक तत्वांनी समृद्ध अन्न आहे, ज्यात व्हिटॅमिन ए, व्हिटॅमिन सी, फायबर, पोटॅशियम आणि अँटीऑक्सिडंट्स भरपूर प्रमाणात असतात. मात्र, रताळ्याला बाहेरून गुलाबी आणि चमकदार दिसण्यासाठी त्यात मोठ्या प्रमाणात भेसळ केली जाते. भेसळ करणारे बाजारात मिळणाऱ्या गुलाबी किंवा गडद जांभळ्या रंगाच्या रताळ्यांना अधिक ताजे, चमकदार आणि आकर्षक दिसण्यासाठी रासायनिक रंगांचा वापर करतात. हे सिंथेटिक रंग शरीरासाठी खूप हानिकारक आहेत. याच गोष्टी लक्षात घेऊन, नुकतेच फूड सेफ्टी अँड स्टँडर्ड्स अथॉरिटी ऑफ इंडिया (FSSAI) ने भेसळयुक्त रताळ्यांबाबत सतर्क केले आहे. त्याचबरोबर भेसळ ओळखण्याचा एक सोपा मार्गही सांगितला आहे. तर चला, आज कामाची बातमी मध्ये आपण रताळ्यांबद्दल सविस्तर बोलूया. त्याचबरोबर जाणून घेऊया की- तज्ञ: डॉ. रोहित शर्मा, सल्लागार, अंतर्गत औषध विभाग, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, जयपूर डॉ. उमेश कुमार, अन्न विश्लेषक, अन्न सुरक्षा आणि औषध प्रशासन, उत्तर प्रदेश प्रश्न- रताळ्यामध्ये कशाची भेसळ केली जात आहे? उत्तर- रताळ्यामध्ये सिंथेटिक रासायनिक रंग रोडामिन-बी (Rhodamine B) ची भेसळ केली जात आहे. रताळे अधिक लाल, गुलाबी आणि चमकदार दिसण्यासाठी ते वरून लावले जाते. प्रश्न- रोडामिन-बी काय असते? उत्तर- हे एक सिंथेटिक केमिकल डाय आहे. याचा वापर कपडे, कागद आणि पेंट यांसारख्या औद्योगिक कामांमध्ये होतो. हे खाण्याच्या वस्तूंमध्ये वापरण्यासाठी अजिबात सुरक्षित नाही. FSSAI नुसार, भारतात खाद्यपदार्थांमध्ये याचा वापर प्रतिबंधित आहे. प्रश्न- रोडामिन-बी खाल्ल्याने कोणत्या प्रकारच्या आरोग्य समस्या उद्भवू शकतात? उत्तर- नॅशनल लायब्ररी ऑफ मेडिसिनमध्ये प्रकाशित झालेल्या एका अभ्यासानुसार, रोडामिन-बी खाण्यासाठी अजिबात सुरक्षित नाही. हे एक विषारी केमिकल डाय आहे, जे शरीरावर नकारात्मक परिणाम करू शकते. याच्या सेवनाने कर्करोगासारख्या गंभीर आजाराचा धोकाही वाढतो. हे रसायन हळूहळू शरीरातील अंतर्गत अवयवांना कमकुवत करते आणि अनेक गंभीर आरोग्य समस्यांचे कारण बनू शकते. खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून रोडामिन-बी चे आरोग्य धोके समजून घ्या– प्रश्न- घरी रताळ्यातील भेसळ कशी तपासावी? उत्तर- FSSAI ने घरी रताळ्यातील भेसळ तपासण्यासाठी एक सोपा मार्ग सांगितला आहे. हे खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून समजून घ्या- याव्यतिरिक्त, काही इतर सोप्या घरगुती पद्धतींनी रताळ्याची शुद्धता ओळखू शकता. जसे की- प्रश्न- बाजारातून रताळे खरेदी करताना कोणत्या गोष्टींची काळजी घ्यावी? उत्तर- अन्न विश्लेषक डॉ. उमेश कुमार सांगतात की, बाजारातून रताळे खरेदी करताना काही मूलभूत गोष्टी लक्षात ठेवणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. जसे की- प्रश्न- अन्नात भेसळ झाल्याची तक्रार कुठे आणि कशी करू शकता? उत्तर- FSSAI च्या टोल-फ्री हेल्पलाइन नंबर 1800-112-100 वर कॉल करून कोणत्याही अन्नातील भेसळीची तक्रार नोंदवू शकता. याव्यतिरिक्त, ‘फूड सेफ्टी कनेक्ट’ ॲप आणि FSSAI च्या अधिकृत वेबसाइट fssai.gov.in वर जाऊनही तक्रार नोंदवता येते. तसेच, आपल्या जवळच्या अन्न सुरक्षा अधिकारी किंवा अन्न विभागाच्या कार्यालयात जाऊन लेखी तक्रारही करू शकता. लक्षात ठेवा, तक्रार करताना दुकानाचे नाव, पत्ता, पावती, उत्पादनाचे नाव आणि शक्य असल्यास फोटो/व्हिडिओ नक्की शेअर करा. यामुळे त्वरित कारवाई होण्यास मदत होते. प्रश्न- अन्नात भेसळ आढळल्यास काय कारवाई होऊ शकते? उत्तर- अन्नामध्ये भेसळ आढळल्यास अन्न सुरक्षा आणि मानक कायदा, 2006 अंतर्गत कठोर कारवाई केली जाते. या अंतर्गत काही कृती केल्या जाऊ शकतात. जसे की- रताळ्याचे आरोग्य फायदे सामान्य प्रश्न आणि उत्तरे प्रश्न- रताळ्यामध्ये कोणती पोषक तत्वे आढळतात? उत्तर- युनायटेड स्टेट्स डिपार्टमेंट ऑफ ॲग्रीकल्चर (USDA) नुसार, रताळ्यामध्ये अनेक आवश्यक जीवनसत्त्वे आणि खनिजे असतात. खालील ग्राफिकमधून १८० ग्रॅम रताळ्याचे पौष्टिक मूल्य समजून घ्या- प्रश्न- रताळे खाण्याचे काय फायदे आहेत? उत्तर- हे एक रोगप्रतिकारशक्ती वाढवणारे सुपरफूड आहे. रोज रताळे खाल्ल्याने शरीराला अनेक प्रकारे फायदा होतो. यात मधुमेहविरोधी आणि कर्करोगविरोधी गुणधर्म आहेत. हे शरीरातील सूज कमी करण्यास मदत करते. तसेच, हृदयाच्या आरोग्यासाठीही ते फायदेशीर आहे. खालील ग्राफिकमधून त्याचे आरोग्य फायदे समजून घ्या- प्रश्न- रताळ्याचा आपल्या आहारात कसा समावेश करू शकतो? उत्तर- रताळ्याचा अनेक सोप्या आणि आरोग्यदायी मार्गांनी आपल्या आहारात समावेश करू शकतो. जसे की- प्रश्न- कोणत्या लोकांनी रताळे खाऊ नये? उत्तर- अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल (जयपूर) येथील इंटरनल मेडिसिन कन्सल्टंट डॉ. रोहित शर्मा सांगतात की, रताळ्यामध्ये ऑक्सलेटचे प्रमाण जास्त असते. त्यामुळे काही लोकांनी ते खाणे टाळावे. जसे की- सामान्यतः रताळे आरोग्यदायी असते. परंतु, जर तुम्हाला कोणतीही आरोग्य समस्या असेल, तर ते खाण्यापूर्वी एकदा डॉक्टरांचा सल्ला नक्की घ्या.

येथे आहेत टॉयलेट सीटपेक्षा जास्त बॅक्टेरिया:वाढवतात आजारांचा धोका, नियमित स्वच्छता आवश्यक, 10 आरोग्यदायी स्वच्छतेच्या सवयी

घरातील सर्वात घाणेरडी जागा कोणती आहे? हा प्रश्न ऐकताच मनात सर्वात आधी टॉयलेट सीटचाच विचार येतो. कदाचित याच कारणामुळे आपण त्याच्या स्वच्छतेबाबत सर्वाधिक सतर्क असतो. पण जरा थांबा. विचार करा की ज्या वस्तू आपण दिवसातून अनेक वेळा हातात घेतो, खाताना-पिताना स्पर्श करतो किंवा थेट चेहऱ्याजवळ नेतो, त्या खरोखरच तितक्या स्वच्छ असतात का, जितक्या स्वच्छ आपण त्यांना मानत आहोत? सत्य हे आहे की रोजच्या वापरातील या वस्तू अनेकदा टॉयलेट सीटपेक्षाही जास्त घाणेरड्या असू शकतात. अनेक अभ्यासातून असे दिसून आले आहे की किचन स्पंज, मोबाईल फोन, टीव्ही रिमोट, की-बोर्ड यांसारख्या पृष्ठभागांवर टॉयलेट सीटच्या तुलनेत शेकडो-हजारो पटीने जास्त बॅक्टेरिया असू शकतात. अशा परिस्थितीत आज कामाची बातमी मध्ये जाणून घेऊया की– घरातील अशा कोणत्या जागा आहेत, जिथे टॉयलेट सीटपेक्षा जास्त बॅक्टेरिया असू शकतात? यांवर असलेल्या जंतूंमुळे कोणत्या आजारांचा धोका वाढतो? कोणत्या आरोग्यदायी स्वच्छतेच्या सवयी आहेत, ज्या आपण नक्कीच पाळल्या पाहिजेत? तज्ज्ञ: डॉ. रोहित शर्मा, कन्सल्टंट, इंटरनल मेडिसिन, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, जयपूर डॉ. शीतल वर्मा, प्रोफेसर, क्लिनिकल मायक्रोबायोलॉजी, किंग जॉर्ज मेडिकल युनिव्हर्सिटी, लखनऊ प्रश्न– अशा कोणत्या जागा किंवा वस्तू आहेत, जिथे टॉयलेट सीटपेक्षा जास्त बॅक्टेरिया असू शकतात, पण त्याबद्दल आपल्याला माहिती नसते? उत्तर– अभ्यासानुसार, घर आणि ऑफिसमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या अनेक सामान्य वस्तू अशा आहेत, ज्यांवर टॉयलेट सीटपेक्षा कितीतरी जास्त बॅक्टेरिया आढळतात. याचे कारण असे आहे की या वस्तू वारंवार हाताळल्या जातात, पण आपण त्या कधीच स्वच्छ करत नाही. ग्राफिकमधून समजून घेऊया- आता यांना एक-एक करून थोडे सविस्तरपणे समजून घेऊया. टीव्ही रिमोट टीव्ही पाहताना आपण अनेकदा खात-पीत असतो आणि त्याच वेळी रिमोटही हातात असतो. पण रिमोट स्वच्छ करण्याचा विचार कदाचितच कोणाला येतो. यूकेमधील चर्चिल इन्शुरन्स या कंपनीच्या सर्वेक्षणानुसार असे आढळून आले की, एक टीव्ही रिमोट टॉयलेट सीटपेक्षा सुमारे 15 पट जास्त घाणेरडा असू शकतो. कटिंग बोर्ड स्वयंपाकघरात कटिंग बोर्डचा वापर भाज्या, फळे आणि कच्चे मांस कापण्यासाठी केला जातो. युनिव्हर्सिटी ऑफ ऍरिझोनाच्या एका अभ्यासानुसार, सरासरी एका कटिंग बोर्डमध्ये टॉयलेट सीटपेक्षा 200 पट जास्त फीकल बॅक्टेरिया (मल-संबधित जीवाणू) असू शकतात, जे फूड पॉयझनिंगचे कारण बनू शकतात. स्मार्टफोन मोबाइल फोन दिवसभर आपल्या हातात असतो. अनेक लोक याचा वापर शौचालयातही करतात. वॉशरूम स्वच्छतेवर अभ्यास-सर्वेक्षण करणाऱ्या इनिशियल वॉशरूम कंपनीच्या 2018 च्या एका अभ्यासानुसार, मोबाइल फोन टॉयलेट सीटपेक्षा सुमारे 7 पट जास्त गलिच्छ असू शकतात. शौचालयात फोन वापरल्याने बॅक्टेरिया थेट स्क्रीन आणि कव्हरवर हस्तांतरित होतात. पिलो कव्हर झोपताना उशीच्या कव्हरवर घाम, लाळ आणि मृत त्वचेच्या पेशी जमा होत राहतात. जर ते नियमितपणे धुतले नाहीत, तर ते बॅक्टेरिया आणि बुरशीचे घर बनू शकतात. किचन स्पंज किचन स्पंजची गणना सर्वात गलिच्छ घरगुती वस्तूंमध्ये केली जाते. संशोधन सांगते की एका किचन स्पंजमध्ये ई कोली आणि साल्मोनेलासारखे धोकादायक बॅक्टेरिया असू शकतात. सरासरी एका किचन स्पंजमध्ये प्रति वर्ग सेंटीमीटर 45 अब्ज सूक्ष्मजंतू (मायक्रोब्स) पर्यंत बॅक्टेरिया आढळले आहेत, जे टॉयलेट सीटपेक्षा हजारो पटीने जास्त आहेत. की-बोर्ड की-बोर्डवरही अन्नाचे कण, धूळ आणि हाताचे जंतू जमा होत राहतात. त्यामुळे तिथेही टॉयलेट सीटपेक्षा 200 पट जास्त बॅक्टेरिया असू शकतात. दरवाजांचे हँडल आणि स्विचेस दरवाजांचे हँडल, नळाचे हँडल, इलेक्ट्रिक स्विचेस आणि लिफ्टच्या बटणांना दिवसभर अनेक लोक स्पर्श करतात. ते स्वच्छ केले जात नाहीत. त्यामुळे या पृष्ठभागांवरही अनेक जंतू असू शकतात. ऑफिस डेस्क अनेक अभ्यासातून असे दिसून आले आहे की, सरासरी एक ऑफिस डेस्क किचन टेबलपेक्षा 100 पट जास्त घाणेरडे आणि टॉयलेट सीटपेक्षा 400 पट कमी स्वच्छ असू शकते. टूथब्रश टूथब्रशमध्येही बॅक्टेरिया असू शकतात. संशोधनानुसार, एका टूथब्रशमध्ये 2 लाख पर्यंत बॅक्टेरिया असू शकतात. त्यामुळे टूथब्रश वेळोवेळी बदलणे अत्यंत आवश्यक आहे. पाळीव प्राण्यांचे फूड बाउल संशोधनानुसार, जर एखाद्या कुत्र्याने टॉयलेट सीट चाटली, तर त्याला प्रति चौरस इंच सुमारे 296 बॅक्टेरिया मिळतात. परंतु त्याच्या खाण्याच्या भांड्यात प्रति चौरस इंच 2,000 पेक्षा जास्त बॅक्टेरिया आढळले आहेत. प्रश्न– या बॅक्टेरिया असलेल्या वस्तू आणि पृष्ठभागांमुळे कोणत्या आजारांचा धोका वाढू शकतो? उत्तर– या पृष्ठभागांवर असलेले बॅक्टेरिया आणि व्हायरस शरीरात प्रवेश करून अनेक प्रकारचे संक्रमण पसरवू शकतात. विशेषतः जर आपण या पृष्ठभागांना स्पर्श केल्यानंतर व्यवस्थित हात स्वच्छ केले नाहीत, थेट जेवण केले किंवा घाणेरड्या हातांनी डोळे, नाक, तोंड यांना स्पर्श केला. प्रश्न– कोणत्या लोकांना बॅक्टेरियल इन्फेक्शनचा धोका जास्त असतो? उत्तर– खालील मुद्द्यांमध्ये पहा– प्रश्न – वर दिलेल्या यादीतील वस्तूंची स्वच्छता किती वेळा आणि कशी करावी? उत्तर– घरातील आणि ऑफिसमधील ज्या वस्तूंना आपण दिवसातून अनेक वेळा स्पर्श करतो, त्यांच्यामुळे सर्वाधिक बॅक्टेरिया पसरतात. चला जाणून घेऊया की त्यांना कधी आणि कसे स्वच्छ करावे. मोबाइल फोन मोबाइल फोन आठवड्यातून किमान 3–4 वेळा अल्कोहोल-आधारित वाइप किंवा मायक्रोफायबर कापडाने स्वच्छ करा. टीव्ही रिमोट टीव्ही रिमोट आठवड्यातून 2–3 वेळा डिसइन्फेक्टंट वाइपने स्वच्छ करणे आवश्यक आहे. बटणांमधील साचलेली घाण काढण्यासाठी सुक्या कापडाचा किंवा इअरबडचा वापर करा. कटिंग बोर्ड कटिंग बोर्ड प्रत्येक वापरानंतर गरम पाणी आणि डिशवॉशर लिक्विडने चांगले धुवा. कच्चे मांस आणि भाज्यांसाठी वेगवेगळे बोर्ड वापरल्याने फूड इन्फेक्शनचा धोका कमी होतो. किचन स्पंज किचन स्पंज 1–2 आठवड्यांत बदलण्याची सवय लावा. दररोज वापरल्यानंतर स्पंज पिळून वाळवणे आवश्यक आहे, कारण ओलसरपणामुळे बॅक्टेरिया वेगाने वाढतात. की-बोर्ड की-बोर्ड आठवड्यातून कमीतकमी दोनदा स्वच्छ करा. आधी धूळ झटकून टाका, नंतर अल्कोहोल वाइपने बटणे आणि पृष्ठभाग पुसून घ्या, विशेषतः जेव्हा अनेक लोक ते वापरत असतील. उशीचे कव्हर उशीचे कव्हर आठवड्यातून कमीतकमी एकदा धुवा. दरवाजाचे हँडल आणि लाईट स्विच दरवाजाचे हँडल आणि इलेक्ट्रिक स्विच दर 2-3 दिवसांनी जंतुनाशक वाइपने स्वच्छ करा. ऑफिस डेस्क ऑफिस डेस्क नियमितपणे स्वच्छ ठेवणे महत्त्वाचे आहे. आठवड्यातून कमीतकमी 2 वेळा पृष्ठभाग निर्जंतुक करा. टूथब्रश टूथब्रश योग्य ठिकाणी ठेवा आणि 3-4 महिन्यांनी नक्की बदला. ओल्या ठिकाणी ठेवलेल्या टूथब्रशमध्ये बॅक्टेरिया लवकर वाढतात. पाळीव प्राण्याचे खाण्याचे भांडे पाळीव प्राण्याच्या खाण्याचे भांडे रोज गरम पाण्याने धुवा. प्रश्न – दैनंदिन जीवनातील 10 आरोग्यदायी स्वच्छतेच्या सवयी कोणत्या आहेत, ज्यांचे सर्वांनी नक्की पालन केले पाहिजे? उत्तर- खालील ग्राफिकमध्ये लिहिलेले मुद्दे वाचा आणि या सवयींचा तुमच्या दैनंदिन जीवनात समावेश करा. दैनंदिन जीवनात या सामान्य वाटणाऱ्या, पण अत्यंत महत्त्वाच्या खबरदाऱ्या पाळून आपण स्वतःला आणि आपल्या कुटुंबाला निरोगी ठेवू शकतो.

मध्यम वयापासून दिसतात स्मृतिभ्रंशाची लक्षणे:संशोधनातून खुलासा, 11 सवयींमुळे धोका वाढतो, डॉक्टरांकडून जाणून घ्या निरोगी मेंदूच्या सवयी

कल्पना करा, तुमचे वय 40 च्या वर आहे. कधी एखादी महत्त्वाची वस्तू कुठे ठेवून विसरता, कधी कोणाचे नाव आठवत नाही. कधी काम करताना लक्ष विचलित होते, तर कधी विचित्र नैराश्य आणि अशक्तपणा जाणवतो. अशा छोट्या-छोट्या लक्षणांना आपण अनेकदा वय, कामाचा ताण किंवा दैनंदिन तणावाचा परिणाम मानून दुर्लक्ष करतो. पण हे बदल नेहमी इतके सामान्य नसतात. अलीकडेच ‘द लॅन्सेट सायकेट्री’मध्ये प्रकाशित झालेल्या युनिव्हर्सिटी कॉलेज लंडन (Uसीएल) च्या एका अभ्यासात यावर प्रकाश टाकण्यात आला आहे. या संशोधनात मध्यम वयातील सहा विशिष्ट नैराश्याच्या लक्षणांची ओळख पटवण्यात आली आहे. ही लक्षणे पुढे धोक्याची घंटा ठरू शकतात. अभ्यासात असे दिसून आले आहे की डिमेंशिया एका रात्रीत होत नाही. त्याची लक्षणे दोन दशकांपूर्वीपासूनच दिसू लागतात. आत्मविश्वासाची कमतरता, सततची अस्वस्थता आणि भावनिक बदल ही केवळ नैराश्याची लक्षणे नाहीत. हे मेंदूत सुरू होणाऱ्या न्यूरोडीजेनेरेटिव्ह प्रक्रियेची सुरुवातीची चेतावणी देखील असू शकतात. न्यूरोडीजेनेरेटिव्ह प्रक्रियेचा अर्थ असा आहे की मेंदूच्या पेशी हळूहळू कमकुवत होत आहेत आणि नष्ट होत आहेत. ‘अल्झायमर डिसीज इंटरनॅशनल’ च्या वर्ल्ड अल्झायमर रिपोर्टनुसार, जगात दर तीन सेकंदाला एक नवीन व्यक्ती डिमेंशियाचा बळी ठरत आहे. येत्या काही वर्षांत हा धोका आणखी वेगाने वाढणार आहे. जर वेळेत ठोस पावले उचलली नाहीत, तर 2060 पर्यंत दरवर्षी डिमेंशियाची सुमारे 10 लाख नवीन प्रकरणे समोर येऊ शकतात. अशा परिस्थितीत आज आपण कामाची बातमी मध्ये जाणून घेऊया की – तज्ज्ञ: डॉ. झुबैर सरकार, वरिष्ठ सल्लागार, न्यूरोलॉजी अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, कानपूर प्रश्न- मध्यम वयात डिमेंशियाचा धोका वाढतो. यावर झालेल्या नवीन अभ्यासात काय म्हटले आहे? उत्तर- युनिव्हर्सिटी कॉलेज लंडन (UCL) च्या एका अभ्यासात 55 वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्या 5,000 पेक्षा जास्त लोकांच्या आयुष्याचा दोन दशकांपर्यंत मागोवा घेण्यात आला. संशोधकांना असे आढळले की ज्या लोकांमध्ये काही विशिष्ट प्रकारचे नैराश्याचे (डिप्रेसिव्ह) लक्षणे एकाच वेळी दिसत होती, त्यांना पुढे डिमेंशियाचा धोका जास्त होता. प्रश्न- डिमेंशियाची संभाव्य लक्षणे मध्यम वयातच दिसू लागतात का? उत्तर- होय, संशोधनानुसार, डिमेंशियाशी संबंधित अनेक धोक्याची चिन्हे 60 वर्षांच्या आधीच दिसू लागतात. संशोधनानुसार, डिमेंशिया अचानक होत नाही, तर ही एक दीर्घ प्रक्रिया आहे, जी अनेक वर्षांपूर्वी लहान-लहान मानसिक आणि भावनिक बदलांच्या रूपात समोर येते. मध्यम वयात दिसणारी ही चिन्हे अनेकदा स्मरणशक्तीपेक्षा जास्त वर्तन, विचार करण्याची पद्धत आणि भावनिक प्रतिसादाशी संबंधित असतात. प्रश्न- मध्यम वयातील अशी कोणती लक्षणे आहेत, जी भविष्यातील डिमेंशियाची चिन्हे असू शकतात? उत्तर- संशोधनात मध्य आयुष्यातील काही असे मानसिक आणि भावनिक बदल समोर आले आहेत, जे पहिल्या दृष्टीक्षेपात सामान्य वाटतात, परंतु पुढे जाऊन डिमेंशियाचा धोका वाढवू शकतात. खालील मुद्द्यांद्वारे ही लक्षणे समजून घेऊया- स्वत:वरील विश्वास कमी होणे अभ्यासात सहभागी झालेल्या ज्या लोकांनी सांगितले की त्यांचा आत्मविश्वास पूर्वीपेक्षा कमी झाला आहे, त्यांच्यामध्ये डिमेंशिया विकसित होण्याचा धोका 51% पर्यंत जास्त आढळला. समस्यांना सामोरे जाण्यात अडचण अभ्यासानुसार, जे लोक आपल्या दैनंदिन समस्यांना सामोरे जाणे टाळू लागले, त्यांच्यामध्ये डिमेंशियाचा धोका 49% जास्त दिसून आला. उत्साह आणि भावनिक जवळीक कमी होणे आपल्या जवळच्या लोकांशी भावनिकरित्या जोडले जाण्यात अडचण येणे हे देखील डिमेंशियाच्या सुरुवातीच्या लक्षणांमध्ये समाविष्ट असू शकते. सततची अस्वस्थता किंवा बेचैनी जर दीर्घकाळ चिंता आणि मानसिक ताण कायम राहिला तर यामुळे मेंदूच्या क्षमता कमकुवत होऊ शकतात. ही स्थिती डिमेंशियाची शक्यता देखील वाढवू शकते. काम पूर्ण झाल्यानंतरही असमाधान कोणतेही काम पूर्ण केल्यानंतरही समाधान न मिळणे किंवा उत्पादकतेबद्दल असमाधान वाटणे हे देखील एक धोक्याचे चिन्ह असू शकते. लक्ष केंद्रित करण्यात अडचण लक्ष केंद्रित ठेवण्यात, निर्णय घेण्यात किंवा एकाच कामावर टिकून राहण्यात अडचण येणे हे भविष्यात उद्भवणाऱ्या संज्ञानात्मक समस्यांकडे (cognitive problems) निर्देश करू शकते. प्रश्न- जर माझे वय 45 वर्षे असेल, तर मी माझ्या दैनंदिन जीवनात कोणत्या लक्षणांकडे लक्ष दिले पाहिजे? उत्तर- अशा परिस्थितीत तुम्ही स्वतःला हे प्रश्न विचारले पाहिजेत- कधीकधी असे वाटणे सामान्य आहे, परंतु जर दैनंदिन जीवनात अशी नैराश्याची भावना नेहमीच जाणवत असेल, तर याकडे फक्त वय किंवा ताण मानून दुर्लक्ष करू नका. प्रश्न- दैनंदिन जीवनातील कोणत्या सवयी आहेत, ज्या आपल्या मेंदूला हानी पोहोचवतात? उत्तर- आपल्या रोजच्या अनेक सवयी नकळतपणे मेंदूवर हळूहळू नकारात्मक परिणाम करतात. या सवयी थेट स्मरणशक्ती, एकाग्रता आणि मानसिक आरोग्याला कमकुवत करू शकतात आणि दीर्घकाळात मेंदूच्या वृद्धत्वाची गती वाढवू शकतात. ग्राफिक्समधून समजून घेऊया- प्रश्न- वयानुसार मेंदूचे वृद्धत्व कमी करण्यासाठी काय करावे? उत्तर- दैनंदिन जीवनशैलीत छोटे बदल देखील आपल्या मेंदूच्या आरोग्यात मोठा फरक घडवू शकतात. प्रश्न- स्मृतिभ्रंशाचा (डिमेंशिया) धोका कमी करण्यासाठी आहारात काय समाविष्ट करावे? उत्तर- तज्ञांनी मेंदूसाठी अनुकूल पदार्थांना एकत्र करून एक विशेष आहार विकसित केला आहे, ज्याला ‘माइंड डाएट’ म्हणतात. याचे पूर्ण नाव आहे – मेडिटेरेनियन/डॅश इंटरव्हेंशन फॉर न्यूरोडीजनरेटिव्ह डिले. हा आहार मेडिटेरेनियन आणि डॅश डाएटचे मिश्रण आहे. या आहारात फळे-भाज्या, मासे, पोल्ट्री, अंडी, संपूर्ण धान्य आणि ऑलिव्ह ऑइलसारखे आरोग्यदायी फॅट्स समाविष्ट असतात. संशोधनात असे दिसून आले आहे की जे लोक पालेभाज्या, जांभळे, नट्स आणि संपूर्ण धान्य खातात, त्यांच्यामध्ये डिमेंशियाचा धोका कमी असतो. हे सर्व दाह (इंफ्लेमेशन) कमी करण्यास, पेशींना (सेल्स) नुकसान होण्यापासून वाचवण्यास आणि मेंदूच्या वृद्धत्वाची (ब्रेन एजिंग) गती कमी करण्यास मदत करतात. प्रश्न- सामान्य विस्मरण आणि डिमेंशियामध्ये फरक आहे का? उत्तर- होय, दोघांमध्ये मोठा फरक आहे. कधीकधी आपण सर्व गोष्टी विसरतो. अनेकदा याचे कारण व्हिटॅमिन-डी आणि व्हिटॅमिन-बी12 ची कमतरता देखील असू शकते. पण ते डिमेंशिया नसते. डिमेंशिया ही एक गंभीर स्थिती आहे, ज्यात स्मरणशक्तीसोबतच आपल्या विचार करण्याच्या, निर्णय घेण्याच्या, बोलण्याच्या आणि सामाजिक वर्तनाच्या क्षमतेवरही परिणाम होतो. डिमेंशिया म्हणजे फक्त स्मरणशक्ती गमावणे नव्हे, तर ही संपूर्ण आयुष्यावर परिणाम करणारी स्थिती असू शकते. चांगली गोष्ट अशी आहे की, वेळेत लक्षणे ओळखून आणि जीवनशैलीत बदल करून धोका मोठ्या प्रमाणात कमी केला जाऊ शकतो.

विराट सामन्यादरम्यान पिकल ज्यूस प्यायला:हे पेय काय आहे, याचे फायदे काय आहेत, डॉक्टरांकडून जाणून घ्या की कोणी ते पिऊ नये

अलीकडेच विराट कोहलीचा एक व्हिडिओ सोशल मीडियावर व्हायरल झाला. यात तो इंदूरच्या होळकर स्टेडियममध्ये सामन्यादरम्यान एक रहस्यमय पेय पिताना दिसला. विराट कोहलीने त्या पेयाचा एक शॉट घेताच, त्याच्या चेहऱ्यावरील हावभाव पाहून लोक थक्क झाले. सोशल मीडियावर कोणी याला ‘कडू औषध’ तर कोणी ‘एनर्जी ड्रिंक’ म्हटले. मात्र, नंतर हे पेय पिकल ज्यूस असल्याचे समोर आले. नॅशनल लायब्ररी ऑफ मेडिसिनमध्ये प्रकाशित झालेल्या एका अभ्यासानुसार, पिकल ज्यूस स्नायूंच्या पेटकेमध्ये (मसल क्रॅम्प्स) वेगाने आराम देतो. आजकाल खेळाडू स्नायूंच्या पेटके टाळण्यासाठी, थकवा कमी करण्यासाठी आणि शरीरातील इलेक्ट्रोलाइट्सचे संतुलन राखण्यासाठी याचा वापर करतात. अनेक व्यावसायिक खेळाडू याचा नैसर्गिक स्पोर्ट्स ड्रिंक म्हणूनही वापर करतात. तर चला, आज कामाची बातमी मध्ये आपण पिकल ज्यूसच्या आरोग्य फायद्यांबद्दल बोलूया. यासोबतच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. पूनम तिवारी, वरिष्ठ आहारतज्ज्ञ, डॉ. राम मनोहर लोहिया आयुर्विज्ञान संस्था, लखनऊ प्रश्न- पिकल ज्यूस काय असते? उत्तर- पिकल ज्यूसचे नाव ऐकताच लोकांच्या मनात सर्वात आधी पिकल या शब्दावरून ‘लोणचे’ हा विचार येतो. पण इथे आपण फणस, लसूण, आंबा, करवंद यांसारख्या देशी लोणच्यांच्या रसांबद्दल बोलत नाही आहोत. यांमध्ये खूप तेल आणि तिखट मसाले असतात. खेळाडू जे पिकल ज्यूस पितात, ते सहसा काकडी, गाजर किंवा बीट यांसारख्या भाज्यांपासून बनवलेले असते. हे एक प्रकारचे आंबट-खारट पाणी आहे, ज्यात काकडी किंवा इतर भाज्या टाकल्या जातात. हे पाणी, मीठ आणि सफरचंद सायडर व्हिनेगरपासून बनवले जाते. यात भाज्या काही काळ भिजवून ठेवल्या जातात, जेणेकरून त्यातील खनिजे त्यात विरघळतात. हा ज्यूस नैसर्गिक इलेक्ट्रोलाइट्सचे काम करतो. प्रश्न- पिकल ज्यूस आणि इलेक्ट्रोलाइट ड्रिंकमध्ये काय फरक आहे? उत्तर- पिकल ज्यूस आणि इलेक्ट्रोलाइट ड्रिंक या दोन्हीचे काम शरीरातील खनिजांची कमतरता पूर्ण करणे आहे, परंतु दोघांमध्ये फरक असतो. पिकल ज्यूस हे एक नैसर्गिक आरोग्यदायी पेय आहे. यात मीठ आणि व्हिनेगरमधून मिळणारे इलेक्ट्रोलाइट्स असतात, जसे की सोडियम आणि थोड्या प्रमाणात पोटॅशियम. यात सहसा साखर नसते आणि कॅलरीजही खूप कमी असतात. यामुळेच स्नायूंच्या पेटकेपासून लवकर आराम मिळण्यास मदत होते. तर, बाजारात मिळणाऱ्या इलेक्ट्रोलाइट्स ड्रिंकमध्ये इलेक्ट्रोलाइट्ससोबत साखर, फ्लेवर आणि कधीकधी प्रिझर्व्हेटिव्ह्ज देखील मिसळले जातात. हे जास्त वेळ खेळताना किंवा खूप थकवा आल्यास उपयोगी पडतात. प्रश्न- पिकल ज्यूस शरीरात जाऊन काय काम करतो? उत्तर- पिकल ज्यूस शरीरात जाताच सर्वात आधी नसा आणि स्नायूंवर परिणाम करतो. त्यात असलेले सोडियम आणि व्हिनेगर तोंड आणि घशातील नसांना त्वरित सक्रिय करते. यामुळे मेंदूपर्यंत हा सिग्नल पोहोचतो की स्नायूंना आराम द्यायचा आहे. म्हणूनच पिकल ज्यूस घेतल्याच्या काही वेळातच स्नायूंच्या पेटक्यांपासून आराम मिळतो. यासोबतच ते शरीरातील इलेक्ट्रोलाइट्सचे संतुलन राखण्यासही मदत करते. प्रश्न- पिकल ज्यूसचे आरोग्य फायदे काय आहेत? उत्तर- पिकल ज्यूस शरीराला त्वरित इलेक्ट्रोलाइट सपोर्ट देतो आणि विशेषतः स्नायूंच्या पेटक्यांमध्ये त्वरित आराम देण्यासाठी ओळखला जातो. जर ते योग्य प्रमाणात घेतले तर त्याचे अनेक आरोग्य फायदे होऊ शकतात. ते खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- पिकल ज्यूस सर्वांसाठी सुरक्षित आहे का? उत्तर- नाही, पिकल ज्यूस सर्वांसाठी सुरक्षित नाही. जरी तो नैसर्गिक इलेक्ट्रोलाइट्सचा चांगला स्रोत असला तरी, त्यात सोडिअमचे प्रमाण खूप जास्त असते. त्यामुळे काही लोकांनी तो काळजीपूर्वक किंवा अजिबात घेऊ नये. उच्च रक्तदाब, किडनीचे आजार, अल्सर, ॲसिडिटी आणि गॅसच्या समस्येने ग्रस्त लोकांसाठी पिकल ज्यूस हानिकारक असू शकतो. याव्यतिरिक्त, गर्भवती महिलांनी डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय पिकल ज्यूस घेऊ नये. उच्च तीव्रतेचे व्यायाम करणाऱ्या लोकांसाठी आणि ॲथलीट्ससाठी पिकल ज्यूस अधिक फायदेशीर आहे. प्रश्न- दररोज पिकल ज्यूस पिणे सुरक्षित आहे का? उत्तर- वरिष्ठ आहारतज्ज्ञ डॉ. पूनम तिवारी सांगतात की, पिकल ज्यूस दररोजच्या आरोग्य पेयासारखा नाही, तर गरज पडल्यास घ्यावा. जसे की स्नायू दुखत असताना, खूप घाम आल्यानंतर किंवा जास्त थकवा आल्यावर. पिकल ज्यूस पाण्यासारखा प्यायला जात नाही. तो खूप कमी प्रमाणात घ्यावा लागतो. साधारणपणे एक किंवा दोन चमचे पुरेसे आहे. तो कधीतरी मर्यादित प्रमाणात औषधाप्रमाणेच घ्यावा. प्रश्न- पिकल ज्यूसचे काही दुष्परिणाम देखील होऊ शकतात का? उत्तर- पिकल ज्यूसमध्ये सोडियम आणि पोटॅशियमचे प्रमाण जास्त असते. तो रोज प्यायल्याने पोटात जळजळ, उलटी, इलेक्ट्रोलाइट असंतुलन, उच्च रक्तदाब, किडनीवर ताण आणि ॲसिडिटीसारख्या समस्या उद्भवू शकतात. प्रश्न- कोणत्या लोकांनी पिकल ज्यूस पिऊ नये? उत्तर- पिकल ज्यूसमध्ये सोडियम आणि आम्लयुक्त घटक जास्त असतात. त्यामुळे काही लोकांनी तो पिऊ नये. हे खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- बाजारात मिळणारा पिकल ज्यूस सुरक्षित असतो का? उत्तर- हे पूर्णपणे पिकल ज्यूसची गुणवत्ता आणि घटकांवर अवलंबून असते. प्रत्येक पॅक केलेला पिकल ज्यूस आरोग्यदायी असेलच असे नाही. अनेक उत्पादनांमध्ये खूप जास्त सोडियम, कृत्रिम फ्लेवर, प्रिझर्व्हेटिव्ह्ज आणि अतिरिक्त ऍसिड मिसळले जातात, जे आरोग्यासाठी हानिकारक असू शकतात. बाजारातून पिकल ज्यूस खरेदी करताना लेबल नक्की वाचा. त्यात फक्त पाणी, मीठ आणि आंबवलेल्या भाज्यांचा अर्क किंवा नैसर्गिक व्हिनेगर असावे. त्याचबरोबर हे पाहणे देखील महत्त्वाचे आहे की ते आंबवलेले (fermented) आहे की फक्त व्हिनेगर-आधारित (vinegar-based) आहे. आंबवलेला पिकल ज्यूस (fermented pickle juice) आतड्यांच्या आरोग्यासाठी (gut health) अधिक फायदेशीर असतो. तर, फक्त व्हिनेगर असलेला रस स्नायूंच्या पेटकेसाठी (muscle cramps) योग्य असतो. बाजारातील पिकल ज्यूस देखील मर्यादित प्रमाणात आणि गरज पडल्यास घ्यावा. प्रश्न- घरी पिकल ज्यूस बनवता येतो का? उत्तर- होय, पिकल ज्यूस घरी सहज बनवता येतो. हे खालील मुद्द्यांवरून समजून घ्या-

कोरड्या खोकल्याकडे दुर्लक्ष करू नका:आजाराचे लक्षण असू शकते, डॉक्टरांकडून जाणून घ्या कारणे आणि लक्षणे, 6 घरगुती उपाय

अनेकदा कोरड्या खोकल्याची (कफ नसलेला खोकला) समस्या उद्भवते. सर्दी, कफ नसतो, फक्त खोकला येतो. घशात सतत खवखवणे, दुखणे किंवा खोकल्यामुळे रात्री वारंवार झोप मोडणे, ही सर्व कोरड्या खोकल्याची लक्षणे आहेत. अनेकदा लोक याला किरकोळ समजून दुर्लक्ष करतात. पण जर कोरडा खोकला जास्त काळ राहिला, तर तो एखाद्या अंतर्गत समस्येचे लक्षण असू शकतो. तरीही, वेळेवर उपचार आणि योग्य काळजी घेतल्यास तो बरा होऊ शकतो. तर चला, आज कामाच्या बातमी मध्ये आपण याबद्दल सविस्तर बोलू. यासोबतच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. अरविंद अग्रवाल, संचालक, इंटरनल मेडिसिन आणि इन्फेक्शियस डिसीजेस, श्री बालाजी ॲक्शन मेडिकल इन्स्टिट्यूट, दिल्ली प्रश्न- कोरडा खोकला काय आहे? उत्तर- हा असा खोकला आहे, ज्यात कफ तयार होत नाही. यात घसा किंवा श्वसनमार्गात जळजळ, खाज सुटणे किंवा टोचल्यासारखे वाटते. यामुळे वारंवार खोकण्याची इच्छा होते. हा सहसा ॲलर्जी, पोस्ट व्हायरल इन्फेक्शन, दमा, ॲसिड रिफ्लक्स, प्रदूषण किंवा हवेतील कोरडेपणामुळे होतो. कोरडा खोकला अनेकदा रात्री किंवा झोपल्यावर वाढतो. तसेच हसताना-बोलताना आणि थंड हवेच्या संपर्कात आल्यावरही तो वाढतो. प्रश्न- कोरडा खोकला का होतो? उत्तर- कोरडा खोकला तेव्हा होतो, जेव्हा घसा किंवा श्वासनलिकेत जळजळ, कोरडेपणा किंवा सूज येते. ही शरीरात होणारी एक प्रतिक्षिप्त क्रिया आहे, ज्यामुळे शरीर घशातील त्रासदायक घटक साफ करण्याचा प्रयत्न करते. यामागे अनेक कारणे असू शकतात. हे खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- कोरड्या खोकल्याची लक्षणे काय आहेत? उत्तर- कोरड्या खोकल्यामध्ये घशात सतत जळजळ होते. याची लक्षणे हळूहळू वाढू शकतात, ज्यामुळे दैनंदिन जीवनावर परिणाम होतो. हे खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- रात्री कोरडा खोकला का वाढतो? उत्तर- याचे सर्वात मोठे कारण शरीराची स्थिती असते. जेव्हा आपण झोपतो, तेव्हा घसा आणि श्वासनलिकेतील जमा झालेली जळजळ साफ होऊ शकत नाही, ज्यामुळे खोकल्याचा रिफ्लेक्स अधिक सक्रिय होतो. याशिवाय रात्री ऍसिड रिफ्लक्सची समस्या देखील वाढते. पोटातील ऍसिड वरच्या दिशेने येऊन घशाला त्रास देते, ज्यामुळे खोकला तीव्र होतो. रात्रीची हवा सामान्यतः थंड आणि कोरडी असते, ज्यामुळे घसा आणखी कोरडा होतो. तसेच झोपताना लाळ कमी तयार होते, ज्यामुळे घसा अधिक कोरडा होतो. याच कारणांमुळे रात्री कोरडा खोकला जास्त त्रास देतो. प्रश्न- कोरड्या खोकल्याचे निदान करण्यासाठी डॉक्टर काही वैद्यकीय चाचण्या देखील करतात का? उत्तर- होय, जर कोरडा खोकला दीर्घकाळ टिकून राहिला किंवा वारंवार होत असेल तर डॉक्टर त्याचे कारण समजून घेण्यासाठी काही वैद्यकीय चाचण्या करतात. या चाचण्यांद्वारे डॉक्टर योग्य कारण शोधतात आणि नंतर त्यावर आधारित उपचार करतात. प्रश्न- कोरड्या खोकल्यावर उपचार काय आहेत? उत्तर- कोरड्या खोकळ्यावरील उपचार त्याच्या कारणावर अवलंबून असतात. म्हणून, खोकला ॲलर्जीमुळे आहे, संसर्गामुळे आहे, ॲसिड रिफ्लक्समुळे आहे की इतर कोणत्याही कारणामुळे आहे हे आधी जाणून घेणे महत्त्वाचे आहे. प्रश्न- कोरडा खोकला आपोआप बरा होऊ शकतो का? उत्तर- होय, काही प्रकरणांमध्ये कोरडा खोकला आपोआप बरा होऊ शकतो. विशेषतः जेव्हा त्याचे कारण व्हायरल इन्फेक्शन, हवामानातील बदल किंवा सौम्य ॲलर्जी असेल. अशा प्रकरणांमध्ये, घशातील जळजळ कमी होताच खोकला हळूहळू बरा होतो. प्रश्न- कोरड्या खोकल्यावर घरगुती उपाय देखील प्रभावी ठरू शकतात का? उत्तर- होय, सौम्य आणि सुरुवातीच्या कोरड्या खोकल्यावर घरगुती उपाय बऱ्याच अंशी आराम देऊ शकतात. ते घशातील जळजळ कमी करतात आणि कोरडेपणा दूर करतात. हे खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- कोणत्या परिस्थितीत डॉक्टरांना दाखवणे आवश्यक आहे? उत्तर- काही परिस्थितीत कोरड्या खोकल्याकडे अजिबात दुर्लक्ष करू नये. जर खालीलपैकी कोणतेही लक्षण दिसल्यास त्वरित डॉक्टरांशी संपर्क साधा. ही लक्षणे या गोष्टीचे संकेत असू शकतात की खोकला इतर कोणत्याही आरोग्य स्थितीशी संबंधित आहे. म्हणून वेळेवर तपासणी आणि उपचार खूप महत्त्वाचे आहेत. प्रश्न- जर कोरड्या खोकल्यावर उपचार केले नाहीत तर कोणत्या समस्या उद्भवू शकतात? उत्तर- दीर्घकाळ खोकला राहिल्यास घशातील नसा अधिक संवेदनशील होतात, ज्यामुळे खोकला आणखी वाढू शकतो. यामुळे झोप पूर्ण होत नाही, शरीरात थकवा आणि चिडचिडेपणा वाढतो. दीर्घकाळ खोकला राहिल्यास छाती आणि पोटाच्या स्नायूंमध्ये वेदना देखील होऊ शकतात. जर खोकला एखाद्या अंतर्गत आजारामुळे (जसे की दमा, टीबी, ऍलर्जी, ऍसिड रिफ्लक्स किंवा फुफ्फुसांची समस्या) असेल आणि त्यावर उपचार केले नाहीत तर तो आजार गंभीर स्वरूप धारण करू शकतो. कोरडा खोकला हे फक्त एक लक्षण आहे. याकडे दुर्लक्ष केल्यास खरा आजार लपून राहतो, जो पुढे जाऊन मोठी समस्या बनू शकतो.

ट्रेनमध्ये तब्येत बिघडल्यास काय करावे?:5 मार्गांनी मागा मदत, प्रत्येक ट्रेनमध्ये या सुविधा असतात, सुरक्षित प्रवासासाठी 10 टिप्स

ट्रेनने प्रवास करणे खूप किफायतशीर आणि सोयीचे असते. पण लांबचा प्रवास अनेकदा आरोग्यासाठी आव्हान बनतो. तासनतास प्रवास आणि दिनचर्येत होणारा व्यत्यय शरीरावर परिणाम करतो. अनेकदा झोप पूर्ण होत नाही. स्वच्छतेचा अभाव आणि गर्दीमुळेही समस्या वाढते. या कारणांमुळे प्रवासात आजारी पडण्याचा धोका वाढतो. प्रवासात थोडासा निष्काळजीपणाही मोठी समस्या निर्माण करू शकतो. फूड पॉयझनिंग, ताप किंवा डोकेदुखीसारख्या समस्या प्रवासाचा अनुभव खराब करतात. अशा परिस्थितीत, जर अचानक ट्रेनमध्ये तब्येत बिघडली तर त्वरित कोणती पावले उचलावीत हे जाणून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. या स्थितीत भारतीय रेल्वे कशी मदत करते. चला, आज कामाच्या बातमी मध्ये आम्ही ट्रेनमध्ये सुरक्षित प्रवासासाठी सोप्या टिप्स सांगणार आहोत. तसेच जाणून घेऊया की- तज्ञ- नवल अग्रवाल, जनसंपर्क अधिकारी, भोपाळ रेल्वे मंडळ डॉ. रोहित शर्मा, सल्लागार, अंतर्गत औषधशास्त्र, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, जयपूर प्रश्न- जर ट्रेनमध्ये प्रवास करताना अचानक तब्येत बिघडली तर काय करावे? उत्तर- ट्रेनमध्ये अचानक तब्येत बिघडल्यास घाबरण्याऐवजी त्वरित योग्य पाऊले उचला. जसे की- वेळेवर योग्य पाऊल उचलल्यास परिस्थिती बिघडण्यापासून रोखता येते. हे खालील ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- मेडिकल इमर्जन्सी नंबर 139 वर कॉल केल्याने काय मदत मिळते? उत्तर- या नंबरवर कॉल केल्याने रेल्वेच्या इमर्जन्सी हेल्प सेंटरशी संपर्क साधला जातो. माहिती मिळताच संबंधित अधिकारी प्रकरणाचे गांभीर्य समजून घेतात. परिस्थितीनुसार, जवळच्या स्टेशनवर डॉक्टर, मेडिकल टीम किंवा रुग्णवाहिकेची व्यवस्था केली जाते. गरज पडल्यास ट्रेन स्टाफला अलर्ट केले जाते. ट्रेन स्टेशनवर पोहोचण्यापूर्वीच वैद्यकीय मदत तयार ठेवली जाते. यामुळे वेळेवर उपचार शक्य होतात आणि प्रवाशाची प्रकृती बिघडण्यापासून रोखता येते. प्रश्न- ट्रेनमध्ये डॉक्टरांची मदत कशी आणि कुठे मिळू शकते? उत्तर- यासाठी, सर्वात आधी तुम्ही TTE, ट्रेन गार्ड किंवा ऑन-बोर्ड कर्मचाऱ्यांना तुमची समस्या सांगावी. ते प्रवासी यादी पाहून ट्रेनमध्ये कोणताही डॉक्टर किंवा वैद्यकीय व्यावसायिक प्रवास करत आहे की नाही हे शोधतात. गरज पडल्यास त्यांची मदत घेतली जाते. याव्यतिरिक्त, आपत्कालीन क्रमांक 139 वर कॉल केल्यास रेल्वे पुढील स्टेशनवर डॉक्टर किंवा वैद्यकीय पथकाची व्यवस्था करते. अनेक मोठ्या स्थानकांवर रेल्वे रुग्णालय किंवा अधिकृत डॉक्टर आधीच उपस्थित असतात, जे ट्रेन पोहोचताच रुग्णाला प्राथमिक उपचार देतात. गंभीर परिस्थितीत प्रवाशाला जवळच्या रुग्णालयातही रेफर केले जाऊ शकते. प्रश्न- ट्रेनमध्ये किंवा स्टेशनवर मेडिकल बॉक्स कुठे उपलब्ध असतो आणि तो कसा मिळवावा? उत्तर- भारतीय रेल्वेद्वारे लांब पल्ल्याच्या ट्रेनमध्ये आणि स्टेशनवर मेडिकल बॉक्स उपलब्ध करून दिला जातो. हा बॉक्स सहसा ट्रेनच्या गार्ड, TTE किंवा ट्रेन सुपरिटेंडेंटकडे असतो. गरज पडल्यास प्रवासी थेट त्यांच्याशी संपर्क साधून मेडिकल बॉक्स मिळवू शकतात. याव्यतिरिक्त प्रमुख रेल्वे स्थानकांवर स्टेशन मास्तरकडेही मेडिकल बॉक्स असतो. ट्रेनमध्ये एखाद्या प्रवाशाची तब्येत बिघडल्यास ऑन-बोर्ड कर्मचारी मेडिकल बॉक्समधून आवश्यक औषधे, प्रथमोपचार किंवा ऑक्सिजनसारख्या सुविधा उपलब्ध करून देतो. त्याचबरोबर, पुढील वैद्यकीय व्यवस्था देखील करतो. प्रश्न- ट्रेनमध्ये गंभीर रुग्णासाठी आपत्कालीन थांबा (इमर्जन्सी स्टॉप) मिळू शकतो का? उत्तर- होय, ट्रेनमध्ये एखाद्या प्रवाशाची प्रकृती गंभीर झाल्यास आपत्कालीन थांबा (इमर्जन्सी स्टॉप) मिळू शकतो. वैद्यकीय आपत्कालीन स्थितीची माहिती मिळताच रेल्वे अधिकारी परिस्थितीचे मूल्यांकन करतात. गरज पडल्यास ट्रेनला जवळच्या स्टेशनवर किंवा योग्य ठिकाणी थांबवले जाऊ शकते. प्रश्न- ट्रेनमध्ये प्रवासादरम्यान आजारी पडू नये यासाठी कोणत्या गोष्टींची काळजी घ्यावी? उत्तर- यासाठी थोडी सावधगिरी आणि योग्य स्वच्छतेच्या सवयी (हायजीन हॅबिट्स) अवलंबणे खूप महत्त्वाचे आहे. स्वच्छता आणि योग्य आहाराची काळजी घेतल्यास प्रवास सुरक्षित आणि आरामदायक राहतो. हे खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- ट्रेन प्रवासासाठी कोणकोणत्या आवश्यक वस्तू सोबत ठेवाव्यात? उत्तर- ट्रेन प्रवास सुरक्षित आणि आरामदायक बनवण्यासाठी काही आवश्यक वस्तू सोबत ठेवणे खूप उपयुक्त ठरते. या वस्तू केवळ प्रवास सोपा करत नाहीत, तर अचानक आजारी पडल्यास किंवा गैरसोयीच्या स्थितीतही उपयोगी पडतात. प्रश्न- ट्रेन प्रवासादरम्यान काय खाल्ल्याने फूड पॉयझनिंगचा धोका वाढतो? उत्तर- अनेकदा लोक रेल्वे प्रवासात फास्ट फूड किंवा स्टेशनवर मिळणारे तेलकट/मसालेदार पदार्थ खातात. यामुळे फूड पॉयझनिंगचा धोका वाढतो. विशेषतः उघड्यावर ठेवलेले आणि शिळे अन्न देखील संसर्गाचे कारण बनू शकते. म्हणून प्रवासात असे पदार्थ टाळावेत जे लवकर खराब होतात किंवा ज्यांच्या स्वच्छतेवर विश्वास नसेल. प्रश्न- रेल्वे प्रवासात फूड पॉयझनिंग टाळण्यासाठी कोणत्या खबरदारी घेणे आवश्यक आहे? उत्तर- यासाठी काही गोष्टींची विशेष काळजी घ्या. जसे की- प्रश्न- ट्रेन प्रवासादरम्यान फर्स्ट-एड बॉक्समध्ये कोणती औषधे असावीत? उत्तर- ट्रेन प्रवासादरम्यान आपल्यासोबत फर्स्ट-एड किट नक्की ठेवा. यामुळे लहान-सहान अडचणी सहज हाताळता येतात. यात काही गोष्टी नक्की समाविष्ट करा. हे खालील ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- ट्रेन प्रवासादरम्यान वृद्ध, लहान मुले किंवा आजारी प्रवाशांची विशेष काळजी कशी घ्यावी? उत्तर- ट्रेन प्रवासादरम्यान वृद्ध, लहान मुले आणि आजारी प्रवाशांना अतिरिक्त काळजीची गरज असते. थोडी सावधगिरी आणि योग्य व्यवस्थेने त्यांचा प्रवास सुरक्षित आणि आरामदायक बनवता येतो. जसे की-

घसा दुखणे टॉन्सिलायटिस असू शकते:डॉक्टरांकडून जाणून घ्या हे काय आहे, का होते, लक्षणे आणि बचावासाठी आवश्यक खबरदारी

तुम्ही कधीतरी घशात दुखणे किंवा खवखव अनुभवली असेल. अनेकदा यामुळे काहीही गिळताना त्रास होतो आणि बोलणेही कठीण होते. आपण अनेकदा याला सामान्य खवखव समजून दुर्लक्ष करतो. पण अनेकदा यामागे टॉन्सिलायटिसची समस्या असू शकते. टॉन्सिल आपल्या शरीरातील रोगप्रतिकारशक्तीचा एक महत्त्वाचा भाग आहेत. ते बाहेरून येणारे बॅक्टेरिया-व्हायरस रोखण्याचे काम करतात. पण जेव्हा टॉन्सिल्समध्ये इन्फेक्शन होते, तेव्हा त्यात सूज आणि वेदनांसारख्या समस्या सुरू होतात. यालाच टॉन्सिलायटिस म्हणतात. जर वेळेवर उपचार झाले नाहीत तर पुढे जाऊन टॉन्सिलायटिस गंभीर समस्यांचे कारण बनू शकतो. तथापि, योग्य माहिती आणि वेळेत योग्य पावले उचलल्यास यातून लवकर आराम मिळू शकतो. तर चला, आज कामाची बातमी मध्ये आपण टॉन्सिलायटिसबद्दल सविस्तर बोलू. त्याचबरोबर जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. नित्या सुब्रमण्यम, वरिष्ठ सल्लागार, ईएनटी, हेड अँड नेक सर्जरी, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, दिल्ली प्रश्न- टॉन्सिल काय असतात आणि ते शरीरात काय कार्य करतात? उत्तर- टॉन्सिल घशाच्या मागील बाजूस दोन्ही बाजूंना असलेले दोन लहान मऊ ऊतक (टिश्यू) असतात. ते आपल्या शरीराच्या रोगप्रतिकारशक्ती प्रणालीचा (इम्यून सिस्टम) भाग असतात. त्यांचे मुख्य कार्य तोंड आणि नाकाच्या मार्गाने शरीरात प्रवेश करणाऱ्या जीवाणू-विषाणूंना (बॅक्टेरिया-व्हायरस) रोखणे हे आहे. टॉन्सिल संक्रमणाशी लढण्यास शरीराला मदत करतात आणि आपल्याला आजारी पडण्यापासून वाचवतात. प्रश्न- टॉन्सिलायटिस काय आहे? उत्तर- टॉन्सिलायटिस ही अशी स्थिती आहे, जेव्हा टॉन्सिलमध्ये संक्रमण होते. यामुळे टॉन्सिलमध्ये सूज (इंफ्लेमेशन) आणि लालसरपणा येतो. त्याचबरोबर वेदनाही होतात. टॉन्सिलायटिसमध्ये घशात तीव्र खवखव, गिळण्यास त्रास आणि ताप येऊ शकतो. कधीकधी टॉन्सिलवर पांढरे डाग देखील दिसतात. ही समस्या विषाणू किंवा जीवाणू या दोन्हीमुळे होऊ शकते. प्रश्न- टॉन्सिलायटिस का होतो? उत्तर- टॉन्सिलायटिस तेव्हा होतो, जेव्हा टॉन्सिलवर विषाणू किंवा जिवाणूंचा संसर्ग होतो. बहुतेक प्रकरणांमध्ये, याचे कारण सर्दी-खोकला किंवा फ्लू सारखे व्हायरल इन्फेक्शन असतात. काही प्रकरणांमध्ये, हे ग्रुप-ए स्ट्रेप्टोकोकस बॅक्टेरियामुळे (सामान्यतः घसा आणि त्वचेत आढळणारे बॅक्टेरिया) होते. हे बॅक्टेरिया अनेकदा संक्रमित व्यक्तीच्या संपर्कात आल्याने पसरतात. प्रश्न- टॉन्सिलायटिसची लक्षणे काय आहेत? उत्तर- टॉन्सिलायटिसमध्ये घसा आणि टॉन्सिलशी संबंधित काही समस्या उद्भवतात, ज्यामुळे आपले दैनंदिन जीवन प्रभावित होते. याची लक्षणे खाली दिलेल्या ग्राफिकमध्ये समजून घ्या- प्रश्न- टॉन्सिलायटिस एका व्यक्तीकडून दुसऱ्या व्यक्तीकडे पसरू शकतो का? उत्तर- होय, टॉन्सिलायटिस निर्माण करणारे विषाणू आणि जीवाणू अत्यंत संसर्गजन्य असतात. ते अनेक मार्गांनी पसरू शकतात. हे खालील ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- टॉन्सिलायटिसचा धोका कोणत्या लोकांना जास्त असतो? उत्तर- टॉन्सिलाइटिस बहुतेक मुलांमध्ये आणि किशोरांमध्ये होतो. याशिवाय, जे लोक शाळा-ऑफिसला जातात किंवा गर्दीच्या ठिकाणी राहतात, त्यांनाही याचा त्रास होतो. येथे संसर्ग लवकर पसरतो. आधीच आजारी असलेल्या किंवा रोगप्रतिकारशक्ती कमकुवत असलेल्या लोकांमध्ये याचा धोका जास्त असतो. प्रश्न- टॉन्सिलाइटिसकडे दुर्लक्ष केल्यास कोणत्या प्रकारची गुंतागुंत होऊ शकते? उत्तर- यामुळे अनेक समस्यांचा धोका निर्माण होऊ शकतो. टॉन्सिलच्या आसपास पू जमा होऊ शकतो. यामुळे फोड तयार होतो आणि तोंड उघडताना किंवा गिळताना तीव्र वेदना होतात. याशिवाय, श्वास घेण्यास त्रास होऊ शकतो आणि झोपेत घोरण्याची समस्या येऊ शकते. वारंवार झाल्यास टॉन्सिलमध्ये स्टोन (खडे) तयार होऊ शकतात. जर टॉन्सिलाइटिसचे कारण जिवाणू संसर्ग (बॅक्टेरियल इन्फेक्शन) असेल आणि वेळेवर उपचार केले नाहीत, तर संसर्ग शरीराच्या इतर अवयवांपर्यंतही पोहोचू शकतो. जसे की सांधेदुखी आणि सूज, किडनीमध्ये सूज आणि स्कार्लेट फीवर (ग्रुप A स्ट्रेप्टोकोकस बॅक्टेरियामुळे होणारा संसर्ग) यांसारख्या गंभीर परिस्थिती निर्माण होऊ शकतात. प्रश्न- टॉन्सिलायटिसवर कोणताही घरगुती उपाय आहे का? उत्तर- होय, टॉन्सिलायटिसमध्ये डॉक्टरांच्या सल्ल्यासोबतच काही घरगुती उपाय लक्षणे कमी करण्यास मदत करू शकतात. हे खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- टॉन्सिलायटिस टाळण्यासाठी कोणत्या गोष्टींची काळजी घेणे आवश्यक आहे? उत्तर- टॉन्सिलायटिस पूर्णपणे टाळणे कठीण आहे, कारण तो खूप संसर्गजन्य असतो. तथापि, योग्य स्वच्छता आणि काही खबरदारी घेऊन त्याचा धोका मोठ्या प्रमाणात कमी केला जाऊ शकतो. हे खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- टॉन्सिलायटिसचे निदान करण्यासाठी कोणत्या चाचण्या केल्या जातात? उत्तर- यासाठी डॉक्टर सर्वात आधी घशाची तपासणी करतात आणि लक्षणांबद्दल विचारतात. संक्रमण व्हायरल आहे की बॅक्टेरियल, हे शोधण्यासाठी घशातून कॉटन स्वॅब घेऊन चाचणी केली जाते. याच आधारावर पुढील उपचार निश्चित केले जातात. प्रश्न- टॉन्सिलायटिसवर उपचार काय आहे? उत्तर- याचे उपचार टॉन्सिलायटिसच्या कारणावर अवलंबून असतात. जर याचे कारण व्हायरस असेल, तर बहुतेक प्रकरणांमध्ये आराम केल्याने, लिक्विड डाएट घेतल्याने आणि पेन किलर घेतल्याने ते आपोआप बरे होते. जर याचे कारण बॅक्टेरिया असेल तर डॉक्टर अँटीबायोटिक औषधे देतात. याचा कोर्स पूर्ण करणे खूप महत्त्वाचे आहे. यासोबत ताप आणि वेदना कमी करणारी औषधे दिली जातात. गंभीर स्थितीत टॉन्सिल काढण्याच्या शस्त्रक्रियेचा सल्ला देखील दिला जाऊ शकतो. प्रश्न- टॉन्सिलायटिस किती दिवसात बरा होतो? उत्तर- टॉन्सिलायटिस साधारणपणे 3 ते 4 दिवसांत बरा होऊ लागतो. साधारणपणे एका आठवड्यात तो पूर्णपणे बरा होतो. जर तो बॅक्टेरियल असेल तर 7 ते 10 दिवस लागू शकतात. प्रश्न- कोणत्या परिस्थितीत डॉक्टरांना दाखवणे आवश्यक आहे? उत्तर- काही परिस्थितीत त्वरित वैद्यकीय सल्ला आवश्यक असतो. जसे की-

आरोग्य:पोषणासाठी व्हिटॅमिन-डी किती प्रमाणात आवश्यक? व्हिटॅमिन-डी कोणत्या पदार्थांमधून मिळते ते जाणून घ्या

आजच्या काळात व्हिटॅमिन-डीची कमतरता एक सामान्य समस्या बनत चालली आहे. संशोधनानुसार, दर पाचपैकी एक व्यक्ती या कमतरतेने प्रभावित आहे. चिंतेची बाब म्हणजे, या कमतरतेमुळे हळूहळू अनेक प्रकारच्या आरोग्य समस्या निर्माण होतात, कारण व्हिटॅमिन-डी केवळ हाडे मजबूत ठेवण्यासाठीच नव्हे, तर संपूर्ण शरीराच्या सुरळीत कार्यासाठीही अत्यंत आवश्यक आहे. असे काम करते व्हिटॅमिन-डी जेव्हा आपली त्वचा सूर्यप्रकाशाच्या संपर्कात येते, तेव्हा शरीर स्वतः व्हिटॅमिन-डी तयार करते. हे व्हिटॅमिन शरीरात कॅल्शियम आणि फॉस्फरसच्या शोषणात मदत करते, ज्यामुळे हाडे आणि दात मजबूत राहतात. जेव्हा शरीरात व्हिटॅमिन-डीची पातळी कमी होते, तेव्हा कॅल्शियम योग्य प्रकारे शोषले जात नाही. याचा थेट परिणाम हाडे, स्नायू आणि रोगप्रतिकारशक्तीवर होतो. महिलांमध्ये हार्मोनल संतुलन राखण्यातही याची महत्त्वाची भूमिका असते. यामुळे होते कमतरता लोक बहुतेक वेळ घर किंवा कार्यालयाच्या आत घालवतात आणि सकाळच्या उन्हातही जात नाहीत. असंतुलित आहार, प्रक्रिया केलेल्या पदार्थांवर अवलंबून राहणे आणि वाढते वय देखील ही कमतरता वाढवते. लक्षणे सांगतात गरज सतत थकवा जाणवणे, हाडे, सांधे आणि कंबरेत दुखणे, वारंवार सर्दी-खोकला होणे, केस गळणे आणि मनःस्थितीत बदल होणे ही याची सामान्य लक्षणे आहेत.दीर्घकाळ व्हिटॅमिन-डीच्या कमतरतेमुळे हाडे कमकुवत होतात, स्नायूंमध्ये अशक्तपणा आणि रोगप्रतिकारशक्तीशी संबंधित समस्या उद्भवू शकतात, विशेषतः महिला आणि वृद्धांमध्ये. रोजच्या आहारातून होईल पूर्तता मुले... (1-12 वर्षे)दैनंदिन गरज- अंदाजे 10-15 मायक्रोग्राम. किशोर आणि प्रौढ... (13-55 वर्षे)दैनंदिन गरज- 15-20 मायक्रोग्राम. ज्येष्ठ नागरिक... (56+ वर्षे)दैनंदिन गरज- 20-25 मायक्रोग्राम. महिला... (18-40 वर्षे)दैनंदिन गरज- 15-20 मायक्रोग्राम. गर्भवती आणि स्तनपान करणाऱ्या महिलादैनंदिन गरज- 20-25 मायक्रोग्राम. 40+ महिला/रजोनिवृत्तीच्या आसपासदैनंदिन गरज- 20-25 मायक्रोग्राम. येथे मिळेल व्हिटॅमिन-डी सूर्यप्रकाश हा व्हिटॅमिन-डी मिळवण्याचा सर्वोत्तम स्रोत आहे. सकाळी 8:30-10:30 दरम्यान 15-20 मिनिटे उन्हात बसा. हात, पाय आणि चेहरा उघडा असावा, याची काळजी घ्या. काचेच्या मागे, ढगाळ वातावरणातील उन्हात किंवा सनस्क्रीन लावून ऊन घेऊ नका. आहार... तूप, लोणी, दूध किंवा दही घ्या. घरी बनवलेले पनीर घेणे फायदेशीर आहे. तीळ, शेंगदाणे आणि चणे (हाडे मजबूत करण्यासाठी) सेवन करा.मांसाहारी आहार... अंड्यातील पिवळा बलक (आठवड्यातून 2-3 वेळा) घ्या. फॅटी मासे, जसे की - मॅकेरल, हिलसा आणि सार्डिन इत्यादी व्हिटॅमिन-डी चे चांगले स्रोत आहेत. यांना नियमित आहारात समाविष्ट करा. याव्यतिरिक्त, रोहू, साल्मन आणि ट्यूना मासे देखील व्हिटॅमिन-डी चे चांगले स्रोत आहेत, ज्यांचे सेवन आठवड्यातून 1-2 वेळा करावे.3 सप्लिमेंट्स... आहारातून व्हिटॅमिन-डी ची पूर्तता केली जाऊ शकत नाही. अधिक कमतरतेच्या स्थितीत डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार सप्लिमेंट्स घेतले जातात. हे स्वतः घेऊ नका. कॅल्शियमसोबत फायदा मिळेल व्हिटॅमिन-डी कॅल्शियमसोबत घेतल्याने फायदा मिळतो. उदाहरणार्थ- फॅटी फिश आणि तीळ/चणे- माशांमध्ये व्हिटॅमिन-डी आणि तीळ/चण्यांमध्ये कॅल्शियम आणि खनिजे असतात. अंड्यातील पिवळा बलक व दूध/दही- अंड्यातील पिवळ्या बलकामध्ये व्हिटॅमिन-डी व दूध/दह्यामध्ये कॅल्शियम असते. व्हिटॅमिन-डी आणि कॅल्शियम यांचे योग्य संयोजन असणे आवश्यक आहे, परंतु योग्य प्रमाणाशिवाय केवळ संयोजनाने कमतरता पूर्ण होत नाही. म्हणून यासाठी आहारतज्ञांचा सल्ला घेतल्यास उत्तम राहील.

तुमचा पैसा- रोज फक्त 340 रुपये गुंतवा:5 वर्षांत सात लाख रुपयांचा निधी मिळेल, जाणून घ्या पोस्ट ऑफिस RD योजना, गुंतवणूक कशी करावी

तुमच्याकडे एकाच वेळी भरपूर निधी असल्यास, तुम्ही फिक्स डिपॉझिट (एफडी) करू शकता किंवा एकरकमी म्युच्युअल फंडात गुंतवणूक करू शकता. पण जर तुमच्याकडे एकाच वेळी इतका निधी नसेल आणि दर महिन्याला फक्त थोडी-थोडी बचत करणे शक्य असेल, तर बचत करण्यासाठी आणि मोठा निधी तयार करण्यासाठी तुम्हाला काय करावे लागेल? अशा लोकांसाठी पोस्ट ऑफिसच्या बचत योजना खूप विश्वासार्ह आणि उपयुक्त आहेत. सरकारी योजना असल्याने, यात गुंतवणूक करणे सोपे आणि सुरक्षित आहे. विशेष म्हणजे, यात खूप मोठी रक्कम गुंतवण्याची गरज नसते. पोस्ट ऑफिसच्या रिकरिंग डिपॉझिट (RD) योजनेत नियमित गुंतवणूक केल्यास तुम्हाला निश्चित व्याजासह हमी परतावा मिळतो. आज आपण तुमचा पैसा या कॉलममध्ये पोस्ट ऑफिसच्या याच योजनेबद्दल बोलणार आहोत. यासोबतच आपण जाणून घेऊया की- प्रश्न- पोस्ट ऑफिसची RD योजना काय आहे? उत्तर- पोस्ट ऑफिसची रिकरिंग डिपॉझिट (RD) योजना एक सरकारी बचत योजना आहे. यात दरमहा एक निश्चित रक्कम गुंतवावी लागते. ही योजना विशेषतः नियमित बचत करणाऱ्यांसाठी तयार केली आहे, ज्यात व्याजदर निश्चित असतो आणि पैसे पूर्णपणे सुरक्षित राहतात. सध्या पोस्ट ऑफिस RD वर 6.7% वार्षिक व्याज मिळत आहे, जे दर तीन महिन्यांनी मोजले जाते. यावर मिळणारे व्याज चक्रवाढ असते, म्हणजेच व्याजावरही व्याज मिळते, ज्यामुळे परतावा अधिक चांगला होतो. प्रश्न– पोस्ट ऑफिसच्या RD योजनेचे काय फायदे आहेत? उत्तर– पोस्ट ऑफिसची RD योजना सुरक्षित गुंतवणुकीचा पर्याय आहे, ज्यात लहान बचतीतून मोठा निधी तयार करता येतो. यात सरकारी हमी मिळते, निश्चित व्याज मिळते आणि दरमहा नियमित गुंतवणुकीची सवयही लागते. याचे सर्व फायदे ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- जर 5 वर्षांत 7 लाख रुपयांचा निधी तयार करायचा असेल तर किती गुंतवणूक करावी लागेल? उत्तर- जर तुम्ही दररोज फक्त 340 रुपये वाचवून पोस्ट ऑफिस RD योजनेत गुंतवता, तर 5 वर्षांत तुमची एकूण जमा रक्कम 6 लाख रुपये होईल. दररोज 340 रुपये गुंतवण्याचा अर्थ आहे, महिन्याचे 10,000 रुपये. यावर 6.7% चक्रवाढ व्याजासह तुम्हाला सुमारे 1 लाख रुपयांचे व्याज मिळेल. म्हणजेच, 5 वर्षे पूर्ण होताच तुम्हाला 7 लाख रुपयांच्या आसपास परतावा मिळू शकतो. हे सूत्र अशा लोकांसाठी योग्य आहे, जे दरमहा थोडी-थोडी बचत करून ठराविक वेळेत मोठा निधी तयार करू इच्छितात. प्रश्न- पोस्ट ऑफिसच्या RD योजनेत गुंतवणूक कशी करावी? उत्तर- तुम्ही थेट पोस्ट ऑफिसमध्ये खाते उघडून रिकरिंग डिपॉझिट सुरू करू शकता. तुम्ही ऑनलाइन देखील खाते उघडू शकता. चला, हे ग्राफिकद्वारे स्टेप-बाय-स्टेप समजून घेऊया. प्रश्न- जर मध्येच पैशांची गरज पडली तर यावर कर्ज घेता येते का? उत्तर- जर पैशांची गरज पडल्यास, तुम्ही पोस्ट ऑफिस आरडीवर कर्ज घेऊ शकता. यासाठी अट अशी आहे की तुमच्या आरडी खात्यात किमान 12 हप्ते जमा झालेले असावेत. खात्यात जमा झालेल्या रकमेच्या 50% पर्यंत कर्ज मिळू शकते. मात्र, कर्जावर 2% जास्त व्याज द्यावे लागते. उदाहरणार्थ, जर आरडीवर 6.7% व्याज मिळत असेल, तर त्याविरुद्ध घेतलेल्या कर्जावर 8.7% व्याज द्यावे लागेल, म्हणजे 2% जास्त व्याज लागेल. तुम्ही कर्ज मुदतीपूर्वी हप्त्यांमध्ये किंवा एकाच वेळी फेडू शकता. जर कर्ज वेळेवर फेडले नाही तर मुदतपूर्ती रकमेतून प्रथम कर्जाची रक्कम वजा केली जाईल आणि नंतर उर्वरित पैसे व्याजासह मिळतील. प्रश्न– पोस्ट ऑफिस बचत योजना बँक योजनांच्या तुलनेत अधिक फायदेशीर आहे का? उत्तर– ही तुलना करता येत नाही. बँक आणि पोस्ट ऑफिस, दोन्ही योजनांचे स्वतःचे फायदे आहेत. पोस्ट ऑफिस बचत योजना खालील तीन कारणांमुळे सोप्या आणि सोयीस्कर आहेत– प्रश्न- पोस्ट ऑफिस आरडी योजना कोणासाठी फायदेशीर आहे? उत्तर- ही योजना खालील लोकांसाठी अधिक फायदेशीर आहे– प्रश्न- पोस्ट ऑफिस आरडी योजनेचा लाभ कोण घेऊ शकतो? उत्तर- याचा लाभ कोणीही घेऊ शकतो. यासाठी कोणत्याही विशिष्ट श्रेणीची आवश्यकता नाही. तुम्ही विद्यार्थी असाल, नोकरदार असाल किंवा स्वतःचा व्यवसाय करत असाल, कोणीही यात गुंतवणूक करू शकतो. विशेष बाब म्हणजे यात वयाची कोणतीही मर्यादा नाही. याचा अर्थ लहान मुले, तरुण किंवा वृद्ध सर्वजण सुरक्षित बचत आणि व्याजाचा लाभ घेऊ शकतात. आरडी योजनेत नियमितपणे छोट्या-छोट्या हप्त्यांमध्ये रक्कम जमा करून तुम्ही तुमचा निधी हळूहळू वाढवू शकता. प्रश्न- पोस्ट ऑफिस आरडी योजना किती वर्षांपर्यंत चालते? उत्तर- पोस्ट ऑफिस आरडी योजना 5 वर्षांपर्यंत चालते. यात तुम्ही दरमहा छोटी-छोटी रक्कम जमा करता. 5 वर्षांनंतर तुमची जमा केलेली रक्कम आणि व्याज दोन्ही मिळून मॅच्युरिटी रक्कम बनते. गरज पडल्यास योजना मुदतीपूर्वी बंद करण्याचा पर्याय देखील आहे. प्रश्न- पोस्ट ऑफिसमध्ये खाते उघडण्यासाठी कोणत्या कागदपत्रांची आवश्यकता असते? उत्तर- पोस्ट ऑफिसमध्ये खाते उघडण्यासाठी तीन प्रकारच्या कागदपत्रांची आवश्यकता असते. यांच्या मदतीने तुम्ही ऑनलाइन किंवा ऑफलाइन तुमचे खाते उघडू शकता. जर तुम्हाला नॉमिनी (नामनिर्देशित व्यक्ती) जोडायचा असेल तर नॉमिनीचे ओळखपत्र आणि जन्मतारीख पुरावा देखील आवश्यक आहे. पोस्ट ऑफिस आरडीशी संबंधित सामान्य प्रश्न आणि उत्तरे प्रश्न – पोस्ट ऑफिस आरडीची किमान ठेव रक्कम किती आहे? उत्तर – पोस्ट ऑफिस आरडीची किमान ठेव रक्कम 100 रुपये आहे. प्रश्न – जर कोणी पोस्ट ऑफिस आरडीचा हप्ता वेळेवर भरू शकला नाही तर काय होईल? उत्तर – जर तुम्ही महिन्याच्या निर्धारित तारखेपर्यंत आरडीचा हप्ता भरू शकला नाही, तर तो महिना डिफॉल्ट (चुकलेला) मानला जाईल. तुम्ही जितके महिने हप्ता वेळेवर भरणार नाही, तो महिना डिफॉल्ट मानला जाईल. प्रत्येक 100 रुपयांच्या डिफॉल्टवर 1 रुपया दंड आकारला जाईल. प्रश्न – पोस्ट ऑफिस आरडीवर कर्ज देखील घेता येते का? उत्तर– होय, 12 हप्ते जमा केल्यानंतर आणि आपले खाते एक वर्षापर्यंत सक्रिय ठेवल्यानंतर आरडीवर कर्ज घेता येते. खात्यात जमा झालेल्या रकमेच्या 50% पर्यंत कर्ज घेता येते. परंतु कर्जावर व्याज द्यावे लागते. प्रश्न– पोस्ट ऑफिस आरडीची मुदत वाढवता येते का? उत्तर– होय, पोस्ट ऑफिस आरडीची मुदत 5 वर्षांपर्यंत वाढवता येते. प्रश्न– आरडीवर मिळणारे व्याज कसे मोजले जाते? उत्तर– आरडीवर दर तीन महिन्यांनी चक्रवाढ व्याज मोजले जाते. प्रश्न– पोस्ट ऑफिस आरडी करमुक्त असते का? उत्तर– होय, 80C अंतर्गत सूट मिळते.

लवकरच स्लीप-एपनियाचे औषध येऊ शकते:घोरण्यापासून मिळेल सुटका, जाणून घ्या ते कसे काम करेल, भारतात कधीपर्यंत उपलब्ध होईल

ऑल इंडिया इन्स्टिट्यूट ऑफ मेडिकल सायन्सेस (AIIMS) नुसार, भारतात सुमारे 10.4 कोटी लोक ऑब्स्ट्रक्टिव्ह स्लीप ॲपनिया (OSA) ने ग्रस्त आहेत. हा आकडा 2023 सालचा आहे. निश्चितच ही संख्या आता आणखी वाढली असेल. स्लीप ॲपनियाला लोक अनेकदा फक्त घोरण्याची समस्या मानून दुर्लक्ष करतात. तर वस्तुस्थिती अशी आहे की हा आजार हळूहळू हृदय, मेंदू आणि चयापचय (मेटाबॉलिझम) सह संपूर्ण आरोग्यावर गंभीरपणे परिणाम करतो. स्लीप ॲपनियासाठी अजूनपर्यंत कोणतेही समर्पित औषध नाही. सामान्यतः, यावर जीवनशैलीतील बदल आणि काही विशिष्ट उपकरणांद्वारे उपचार केले जातात. अशा परिस्थितीत, जर यावर औषधाने उपचार शक्य झाले, तर वैद्यकीय विज्ञानात ही एक मोठी क्रांती ठरेल. अमेरिकेत गेल्या काही वर्षांपासून यावर संशोधन सुरू होते. तेथील डॉक्टरांनी एक ओरल पिल (तोंडी गोळी) तयार केली आहे, जी तिसऱ्या टप्प्यातील क्लिनिकल चाचणीनंतर मंजुरीच्या प्रतीक्षेत आहे. या औषधाला सध्या अमेरिकन फूड अँड ड्रग ॲडमिनिस्ट्रेशन (FDA) च्या मंजुरीची प्रतीक्षा आहे. जर याला मंजुरी मिळाली, तर स्लीप ॲपनियाच्या उपचारासाठी हे पहिले औषध असेल. तर चला, आज कामाच्या बातमीमध्ये आपण या ओरल पिलबद्दल सविस्तर बोलूया. यासोबतच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. संदीप कटियार, कन्सल्टंट, पल्मोनोलॉजी, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, कानपूर प्रश्न- स्लीप ॲपनिया म्हणजे काय? उत्तर- हा एक गंभीर स्लीप डिसऑर्डर आहे, ज्यामध्ये झोपताना श्वास मध्येच थांबतो. असे यासाठी होते, कारण झोपेदरम्यान घशाचे स्नायू कमी सक्रिय होतात. अनेक वेळा काही काळासाठी श्वासनलिका बंद देखील होते. यामुळे शरीराला पुरेसा ऑक्सिजन मिळत नाही आणि झोप वारंवार मोडते. बऱ्याचदा व्यक्तीला याची जाणीव नसते. दीर्घकाळ याकडे दुर्लक्ष केल्यास हृदयविकार, उच्च रक्तदाब, स्ट्रोक, मधुमेह आणि मेंदूशी संबंधित समस्यांचा धोका वाढतो. ही केवळ घोरण्याची समस्या नाही, तर एक मोठा आरोग्य धोका आहे. प्रश्न- स्लीप ॲपनियाच्या ज्या औषधाला मंजुरीची प्रतीक्षा आहे, ते कसे काम करेल? उत्तर- ही एक गोळी आहे, जी रात्री झोपण्यापूर्वी घेतली जाईल. ती विशेषतः ऑब्स्ट्रक्टिव्ह स्लीप ॲपनियाच्या उपचारासाठी तयार करण्यात आली आहे. हे औषध घशातील स्नायूंना सक्रिय ठेवते, जेणेकरून झोपेच्या वेळी श्वासनलिका शिथिल होऊन बंद होऊ नये. हे औषध शरीरातील त्या प्रक्रियेला मजबूत करते, जी वायुमार्ग (एयर-वे) खुला ठेवते. एका अर्थाने, हे औषध अंतर्गत प्रणालीला (सिस्टमला) आधार देते. यामुळे श्वास घेण्याची प्रक्रिया सामान्य राहते. प्रश्न- हे औषध स्लीप ॲपनियाच्या उपचारात कसे प्रभावी ठरेल? उत्तर- हे औषध झोपेत असताना घशातील स्नायूंना सक्रिय ठेवून श्वासनलिका बंद होण्यापासून वाचवेल. यामुळे श्वास थांबण्याची समस्या कमी होईल. त्याचबरोबर ऑक्सिजनचा पुरवठा सुधारेल आणि स्लीप ॲपनियाची तीव्रताही कमी होईल. या औषधामुळे स्लीप ॲपनियामुळे होणाऱ्या गुंतागुंतीचा धोका कमी होईल. प्रश्न– वैद्यकीय विज्ञान आणि डॉक्टरांचे या औषधाबद्दल काय म्हणणे आहे? उत्तर- मेडिकल सायन्स आणि डॉक्टर्स या औषधाला स्लीप ॲपनियाच्या उपचारासाठी एक नवीन आशा मानत आहेत. ही गोळी अशा रुग्णांसाठी विशेषतः फायदेशीर ठरू शकते, जे CPAP मशीनवर अवलंबून आहेत. CPAP (कंटिन्युअस पॉझिटिव्ह एअरवे प्रेशर) मशीन मास्कद्वारे हवा देऊन श्वासनलिका खुली ठेवण्यास मदत करते. तथापि, फूड अँड ड्रग ॲडमिनिस्ट्रेशन (FDA) ची मंजुरी आणि त्याचा परिणाम पाहिल्यानंतरच या औषधावर निर्णय घेतला जाईल. प्रश्न- आतापर्यंत स्लीप ॲपनियावर उपचार कसे केले जात आहेत? उत्तर- आतापर्यंत स्लीप ॲपनियावर उपचार प्रामुख्याने उपकरणे आणि जीवनशैलीतील बदलांवर आधारित आहेत. CPAP मशीन यात प्रमुख आहे. तपशील खालील ग्राफिकमध्ये पाहा– प्रश्न- नवीन औषध स्लीप ॲपनिया बरा करण्यात किती टक्के प्रभावी आहे? उत्तर- या औषधाने फेज-3 क्लिनिकल ट्रायलमध्ये स्लीप ॲपनियाच्या तीव्रतेत सुमारे 47% पर्यंत घट दर्शविली आहे. म्हणजेच, ट्रायलच्या निष्कर्षांनुसार, हे औषध स्लीप ॲपनिया नियंत्रित करण्यात सुमारे अर्ध्यापर्यंत प्रभावी ठरले आहे, जी वैद्यकीय विज्ञानासाठी एक मोठी उपलब्धी मानली जात आहे. प्रश्न- हे पहिले औषध आहे का, जे विशेषतः स्लीप ॲपनियासाठी बनवले आहे? उत्तर- होय, जर याला FDA कडून मंजुरी मिळाली तर हे पहिले असे औषध असेल, जे विशेषतः ऑब्स्ट्रक्टिव्ह स्लीप ॲप्नियाच्या उपचारात वापरले जाईल. प्रश्न- या औषधाचे काही दुष्परिणाम देखील होऊ शकतात का? उत्तर- क्लिनिकल ट्रायलमध्ये या औषधाचे दुष्परिणाम फारसे गंभीर आढळले नाहीत. काही रुग्णांमध्ये तोंड कोरडे पडणे आणि झोप येण्यास थोडी अडचण येणे यासारख्या किरकोळ समस्या दिसून आल्या. सध्या कोणताही मोठा किंवा धोकादायक दुष्परिणाम समोर आलेला नाही. तथापि, FDA ची मंजुरी आणि दीर्घकाळ वापरल्यानंतरच परिस्थिती पूर्णपणे स्पष्ट होईल. प्रश्न- पारंपारिकपणे स्लीप ॲपनियाच्या स्थितीत CPAP मशीनचा वापर केला जात आहे. हे औषध मशीनचा पर्याय बनू शकते का? उत्तर- सध्या डॉक्टर याला CPAP मशीनचा पर्याय मानण्याऐवजी उपचाराची एक नवीन पद्धत मानत आहेत. CPAP आजही एक प्रभावी उपचार आहे, परंतु अनेकदा रुग्ण त्याचा नियमित वापर करू शकत नाहीत. त्यामुळे हे औषध एक चांगला आणि सोपा पर्याय ठरू शकते. भविष्यात हे औषध अनेक रुग्णांसाठी मशीनवरील अवलंबित्व कमी करू शकते. परंतु ते पूर्णपणे त्याची जागा घेईल की नाही, हे पुढील वैद्यकीय डेटावर अवलंबून असेल. प्रश्न- हे औषध भारतात कधीपर्यंत उपलब्ध होऊ शकते? उत्तर- भारतात हे औषध तोपर्यंत उपलब्ध होणार नाही, जोपर्यंत त्याला अमेरिका किंवा इतर प्रमुख देशांमध्ये मंजुरी मिळत नाही. ते भारतात कधी मिळेल याची कोणतीही निश्चित वेळ नाही. सध्या हे औषध अमेरिकेत FDA मंजुरीसाठी अर्ज करण्याच्या टप्प्यात आहे. जर याला मंजुरी मिळाली तर ते 2027 च्या सुरुवातीपर्यंत बाजारात येऊ शकते. प्रश्न- जर स्लीप ॲपनियावर वेळेवर उपचार केले नाहीत तर यामुळे कोणते आरोग्य धोके होऊ शकतात? उत्तर- स्लीप ॲप्नियामुळे इतर अनेक गंभीर आजारांचा धोका वाढू शकतो. हे खालील ग्राफिकमधून समजून घ्या- एकूणच, सध्या आपल्याला स्लीप ॲपनियाच्या या औषधासाठी काही महिने वाट पाहावी लागू शकते. मात्र, औषध प्रभावी ठरल्यास स्लीप ॲप्नियाच्या रुग्णांना मोठा दिलासा मिळेल.

पतीला बायपोलर डिसऑर्डर आहे:12 वर्षांपासून सेवा करतेय, प्रत्येक वेळी थकवा जाणवतो, मला नैराश्य येत आहे, मी काय करू?

प्रश्न– माझ्या पतीला बायपोलर डिसऑर्डर आहे. आमच्या लग्नाला १२ वर्षे झाली आहेत. बऱ्याच काळापर्यंत आम्हाला माहीतच नव्हते की त्यांना ही स्थिती आहे. कधी ते खूप आनंदी, खूप उत्साही असायचे आणि कधी अचानक खूप जास्त निराश. सुरुवातीला तर हे सामान्य मूड स्विंगच वाटत होते. पण नंतर नैराश्याचा काळ इतका लांबला की ते आठवडेभर ऑफिसलाच जात नसत. खोली बंद करून पडून राहायचे. चार वर्षांपूर्वी आम्हाला कळले की, त्यांना बायपोलर डिसऑर्डर आहे. त्यांचे उपचार सुरू आहेत. नियमित औषधेही घेत आहेत. पण १२ वर्षांपासून काळजी घेता-घेता मी आता पूर्णपणे थकून गेले आहे. आता मला मदतीची गरज आहे. माझे मानसिक आरोग्य बिघडत आहे असे वाटत आहे. मी काय करू? तज्ज्ञ– डॉ. द्रोण शर्मा, कन्सल्टंट सायकियाट्रिस्ट, आयर्लंड, यूके. यूके, आयरिश आणि जिब्राल्टर मेडिकल कौन्सिलचे सदस्य. सर्वात आधी प्रश्न विचारल्याबद्दल आपले आभार. मला समजू शकते की आपल्या संस्कृती आणि सामाजिक परिस्थितीमध्ये हा प्रश्न विचारणे किती धाडसाचे काम आहे. आपला प्रश्न अगदी योग्य आहे आणि मी शक्य तितके त्याचे उत्तर देण्याचा प्रयत्न करेन. केअरगिव्हर स्ट्रेस म्हणजे काय? कोणत्याही प्रकारच्या शारीरिक किंवा मानसिक आजाराने त्रस्त असलेल्या व्यक्तीची काळजी घेणारा स्वतःही खोल तणावातून जातो. त्याच्यावर आजारी व्यक्तीच्या काळजीची संपूर्ण जबाबदारी असते. हे काम करण्यासाठी ज्या पाठिंब्याची आणि मदतीची गरज असते, ती अनेकदा केअरगिव्हरला मिळत नाही. अशा परिस्थितीत केअरगिव्हरच्या मानसिक आणि शारीरिक आरोग्यावरही नकारात्मक परिणाम होतो. मानसशास्त्राच्या भाषेत याला केअरगिव्हर स्ट्रेस म्हणतात. केअरगिव्हरची संकल्पना कुठून आली? केअरगिव्हर स्ट्रेसची संकल्पना पहिल्यांदा तेव्हा समोर आली, जेव्हा हे दिसून आले की दीर्घकाळापासून आजाराने त्रस्त असलेल्या व्यक्तीची काळजी घेणारे लोक स्वतःही आजारी पडू लागले आहेत, जरी ते “पेशंट” नव्हते. 1970–80 च्या दशकात डिमेंशिया, स्ट्रोक, कर्करोग आणि गंभीर मानसिक आजारांवर काम करणाऱ्या संशोधकांना असे आढळले की काळजी घेणाऱ्या लोकांचे शारीरिक आणि मानसिक आरोग्य देखील बिघडत आहे. हे लोक भावनिक थकवा (इमोशनल बर्नआउट) आणि चिंता (एंग्जायटी) चे बळी ठरू लागले. त्यांच्यात चिडचिडेपणा वाढला. इतकंच नाही, तर त्यांच्यात मधुमेह (डायबिटीज) सारख्या चयापचय विकारांचे (मेटाबॉलिक डिसऑर्डर) प्रमाणही वाढू लागले. इथूनच ही समज निर्माण झाली की, कोणाची तरी काळजी घेणे म्हणजे फक्त आपला वेळ देणे नाही. काळजी घेण्याच्या कामात मानसिक ऊर्जा लागते. यासाठी भावनिकदृष्ट्या सहनशील असणे आवश्यक आहे. काळजी घेणाऱ्या व्यक्तीला (केअरगिव्हरला) प्रत्येक वेळी सतर्क राहावे लागते आणि हा सततचा ताण केअर स्ट्रेसला जन्म देतो. केअरगिव्हर स्ट्रेस कोणत्या परिस्थितीत होतो? खरं तर, केअरगिव्हर स्ट्रेस कोणत्याही दीर्घकाळ चालणाऱ्या आजारात रुग्णाची काळजी घेणाऱ्या व्यक्तीला होऊ शकतो, जसे की पॅरालिसिस, कर्करोग, पार्किन्सन्स रोग, दीर्घकाळचा वेदना इत्यादी. परंतु मानसिक आजारांनी ग्रस्त असलेल्या लोकांची काळजी घेणाऱ्यांमध्ये हा ताण अधिक खोलवर दिसून येतो. याची कारणे स्पष्ट आहेत: 1. आजाराचे अनिश्चित स्वरूप मानसिक आजाराच्या स्थितीत, आजार, उपचार आणि सुधारणेसाठी कोणतीही निश्चित वेळरेषा नसते. रुग्णाला कधीही बरे वाटू शकते आणि त्याची स्थिती कधीही बिघडू शकते. अशा परिस्थितीत केअरगिव्हरला नेहमी सतर्क राहावे लागते. अनिश्चितता त्याला नेहमी सतर्क ठेवते. 2. वर्तणुकीतील बदल डिप्रेशन, बायपोलर डिसऑर्डर आणि स्किझोफ्रेनियासारख्या स्थितींमध्ये व्यक्तीचे वर्तन कधीही बदलू शकते. त्याला/तिला प्रत्येक वेळी काळजीची गरज असते. काळजी घेणाऱ्यासाठी भावनिकदृष्ट्या हा खूप थकवणारा अनुभव असतो. 3. न दिसणारा आजार मानसिक आजारासोबत एक अडचण अशीही आहे की तो बाहेरून दिसत नाही. त्यामुळे काळजी घेणाऱ्याला त्याच्या/तिच्या मेहनतीचे आणि समर्पणाचे कौतुकही मिळत नाही. ना कुटुंबाकडून, ना समाजाकडून. 4. सतत भावनिक निरीक्षण रुग्णाची औषधे, झोप, मनःस्थिती, सामाजिक अलिप्तता, प्रत्येक गोष्टीवर लक्ष ठेवण्याचा भार काळजी घेणाऱ्यावर येतो. 5. भूमिकांची अदलाबदल कुटुंबातील एखाद्या सदस्याच्या दीर्घ आजारात पत्नी/पती, मुलगा/मुलगी हळूहळू “केअर मॅनेजर” बनतात. अशा परिस्थितीत नात्याचे नैसर्गिक संतुलन बिघडते. 6. भारतीय सामाजिक अपेक्षा भारतात काळजी घेणाऱ्यांकडून अशी अपेक्षा केली जाते की त्यांनी तक्रार करू नये, सर्व काही सांभाळावे आणि आपला थकवा दाबून ठेवावा. यामुळे ताण आणखी वाढतो. केअरगिव्हर स्ट्रेस आणि डिप्रेशनमधील फरक केअरगिव्हर स्ट्रेस आणि डिप्रेशन या दोन्ही वेगवेगळ्या गोष्टी आहेत. अनेकदा या दोन्ही गोष्टी एकच समजल्या जातात. काळजी घेण्याच्या परिश्रमामुळे आणि दबावामुळे दीर्घकाळ थकवा जाणवू लागतो, ज्यामुळे उदासी आणि चिडचिडेपणा येतो. यालाच अनेकदा लोक डिप्रेशन समजून गोंधळतात. म्हणून, या दोन्हीतील फरक समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. लक्षात घेण्यासारखी गोष्ट: येथे सर्वात महत्त्वाची गोष्ट लक्षात घेण्यासारखी आहे की, जर केअरगिव्हर स्ट्रेसकडे दीर्घकाळ दुर्लक्ष केले गेले, तर तो क्लिनिकल डिप्रेशनमध्ये बदलू शकतो. केअरगिव्हर स्ट्रेसचे संभाव्य धोके जर काळजीचा ताण खूप वाढला आणि नियंत्रणाबाहेर गेला, तर यामुळे अनेक आरोग्य धोके निर्माण होऊ शकतात. तपशील खालील ग्राफिक्समध्ये पाहा- काळजीवाहकाच्या ताणामुळे रुग्णाला होणारे धोके जर काळजीवाहकाला दीर्घकाळ ताण असेल, तर यामुळे रुग्णासाठीही धोका निर्माण होऊ शकतो. त्यासाठी काही धोके खालीलप्रमाणे असू शकतात– ● काळजीच्या गुणवत्तेत घट ● भावनिक दुर्लक्ष (अजाणतेपणी असले तरी) ● वेळेवर औषधे न देऊ शकणे ● रुग्ण आणि काळजीवाहकामध्ये संघर्ष वाढणे ● काळजीवाहकाच्या चिडचिडेपणामुळे रुग्णाची स्थिती आणखी बिघडणे ● पुन्हा आजार बळावणे, संकट किंवा वैद्यकीय आणीबाणीचा धोका वाढणे तुम्ही काळजीच्या ताणाने त्रस्त आहात का? येथे मी तुम्हाला एक सेल्फ असेसमेंट टेस्ट देत आहे. खालील ग्राफिक्समध्ये एकूण 8 प्रश्न आहेत. तुम्हाला हे प्रश्न काळजीपूर्वक वाचायचे आहेत आणि 0 ते 3 च्या स्केलवर त्यांना रेट करायचे आहे. उदाहरणार्थ, पहिल्या प्रश्नाचे तुमचे उत्तर जर 'नाही' असेल तर 0 गुण द्या आणि जर तुमचे उत्तर 'जवळपास रोज' असेल तर 3 गुण द्या. शेवटी तुमच्या एकूण गुणांचे विश्लेषण करा. गुणांनुसार त्याचे स्पष्टीकरण देखील ग्राफिकमध्ये दिले आहे. उदाहरणार्थ, जर तुमचा स्कोअर 0 ते 6 च्या दरम्यान असेल तर याचा अर्थ असा आहे की तणाव व्यवस्थापित केला जाऊ शकतो. परंतु जर तुमचा स्कोअर 14 पेक्षा जास्त असेल तर तुम्हाला बर्नआउटचा धोका आहे. तुम्हाला तुमच्या मानसिक आरोग्याकडे लक्ष देण्याची गरज आहे. CBT च्या माध्यमातून केअरगिव्हर स्ट्रेस समजून घेणे आणि हाताळणे CBT (कॉग्निटिव्ह बिहेवियर थेरपी) असे मानते की आपला ताण केवळ परिस्थितीमुळे नाही, तर आपल्या विचारांमुळेही निर्माण होतो. केअरगिव्हरच्या ताणामध्ये ही एक सामान्य विचारसरणी असते की- ● “मला कोणत्याही परिस्थितीत मजबूत राहावे लागेल.” ● “जर मी नियंत्रण सोडले तर सर्व काही बिघडेल.” ● “माझा थकवा दुय्यम आहे.” CBT द्वारे या विचारसरणीला पुन्हा मांडणे जुनी विचारसरणी: “मी थकले आहे, म्हणजे मी कमकुवत आहे.” नवीन विचारसरणी: “मी थकले आहे कारण मी बऱ्याच काळापासून काळजी घेत आहे. ही एक मानवी प्रतिक्रिया आहे.” ही गोष्ट रोज लिहायची आणि वारंवार आपल्या मनात दोहरायची आहे. असे केल्याने विचारसरणी बदलते. मन पर्यायी विचारांना स्वीकारू लागते. पत्नी काय करू शकते काही व्यावहारिक पावले 1. भूमिकेच्या मर्यादा निश्चित करा लक्षात ठेवा- 2. संकट आणि दिनचर्या यात फरक करा लक्षात ठेवा- 3. स्वतःसाठी वेळ अत्यावश्यक आहे लक्षात ठेवा- 4. एक व्यक्ती, ज्याच्याशी मन मोकळे करू शकाल 5. व्यावसायिक मदत घेण्याचे धैर्य केअरगिव्हरलाही थेरपी किंवा समुपदेशनाची गरज भासू शकते. म्हणून मदत घेण्यास अजिबात संकोच करू नका. ही केअरगिव्हरची कमजोरी नसून, गरज आहे. तत्काळ मदतीची कधी गरज? या परिस्थितीत तातडीची मदत किंवा व्यावसायिक मदत खूप महत्त्वाची असते. खालील ग्राफिकमध्ये दिलेल्या परिस्थितीतून कोणतीही परिस्थिती उद्भवल्यास मदत घेण्यास संकोच करू नका. अंतिम गोष्ट केअरगिव्हर स्ट्रेस हा काही साधा किंवा दुर्लक्षित मुद्दा नाही. ही एक गंभीर स्थिती आहे. पण जर वेळेवर ओळखले आणि त्यावर उपाययोजना केली तर ती सहजपणे व्यवस्थापित केली जाऊ शकते. लक्षात ठेवा:

राजरोसपणे विकला जातोय भेसळयुक्त सॉस:डॉक्टरांचा सल्ला- स्ट्रीट फूड खाऊ नका, घरी अशी ओळखा सॉसमधील भेसळ

गेल्या एका महिन्यात यूपी आणि हरियाणातील तीन जिल्ह्यांतून भेसळयुक्त सॉस पकडल्याच्या बातम्या समोर आल्या आहेत. यूपीच्या बागपत जिल्ह्यातील बडौतमध्ये अन्न सुरक्षा विभागाने बनावट मेयोनीज आणि सॉसचा पुरवठा करणाऱ्या एका मोठ्या रॅकेटचा पर्दाफाश केला. येथे एका गोदामातून भेसळयुक्त सॉसने भरलेले ड्रम जप्त करण्यात आले. याशिवाय रामपूर जिल्ह्यात अन्न सुरक्षा विभागाने तपासणीदरम्यान पथारीवाल्यांचा खराब आणि भेसळयुक्त सॉस जप्त केला. तर हरियाणाच्या सोनीपतमध्ये मुख्यमंत्री फ्लाइंग टीमने सॉस बनवणाऱ्या कारखान्यावर छापा टाकून सुमारे 600 किलो भेसळयुक्त सॉस नष्ट केला. सतत समोर येणारी ही प्रकरणे सांगतात की बाजारात मोठ्या प्रमाणावर भेसळयुक्त सॉसचा वापर होत आहे, जो आरोग्यासाठी अत्यंत हानिकारक आहे. तर चला, आज कामाची बातमी मध्ये आपण भेसळयुक्त सॉस बद्दल सविस्तर बोलू. यासोबतच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. अरविंद अग्रवाल, संचालक, अंतर्गत औषध आणि संसर्गजन्य रोग, श्री बालाजी ॲक्शन मेडिकल इन्स्टिट्यूट, दिल्ली एस.एम. भारद्वाज, निवृत्त मुख्य अन्न विश्लेषक, राज्य अन्न प्रयोगशाळा, नवी दिल्ली प्रश्न- रेड आणि ग्रीन सॉसमध्ये सामान्यतः कोणत्या गोष्टींची भेसळ केली जाते? उत्तर- रेड-ग्रीन सॉसमध्ये खर्च कमी करण्यासाठी आणि जास्त काळ साठवण्यासाठी अनेक प्रकारची भेसळ केली जाते. जसे की– अरारूट, कॉर्न स्टार्च आणि रासायनिक घट्ट करणारे पदार्थ यांची भेसळ सॉसला घट्ट करण्यासाठी केली जाते. तसेच, यात अतिरिक्त मीठ आणि साखर देखील असते. प्रश्न- भेसळयुक्त सॉस खाल्ल्याने कोणत्या प्रकारच्या आरोग्य समस्या उद्भवू शकतात? उत्तर- भेसळयुक्त सॉसमध्ये वापरले जाणारे कृत्रिम रंग, रासायनिक फ्लेवर आणि जास्त प्रमाणात असलेले प्रिझर्व्हेटिव्ह आरोग्यावर गंभीर परिणाम करू शकतात. हे रोज खाल्ल्याने पोटदुखी, गॅस, ऍसिडिटी, उलटी आणि जुलाब यांसारख्या पचनसंस्थेशी संबंधित समस्या उद्भवू शकतात. याव्यतिरिक्त, भेसळयुक्त सॉस खाल्ल्याने रोगप्रतिकारशक्ती कमकुवत होणे, ऍलर्जी, त्वचेवर पुरळ येणे आणि हार्मोनल असंतुलनाचा धोका वाढतो. दीर्घकाळ याचे सेवन केल्याने यकृत आणि किडनीला नुकसान होऊ शकते. तसेच, यामुळे मुलांमध्ये अटेंशन डेफिसिट हायपरऍक्टिव्हिटी डिसऑर्डर (ADHD) आणि एकाग्रतेची कमतरता येऊ शकते. हे खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- सॉसमधील भेसळ कशी ओळखावी? उत्तर- काही सोप्या संकेतांवरून सॉसमध्ये भेसळ ओळखता येते. जर सॉसचा रंग खूप चमकदार असेल, वास गरजेपेक्षा जास्त तीव्र किंवा रासायनिक असेल, चव अनैसर्गिक असेल तर सावध व्हा. याशिवाय, सॉसमध्ये भेसळीची आणखी काही चिन्हे असू शकतात. हे खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- बाजारातून सॉस खरेदी करताना कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात? उत्तर- जर तुम्हीही बाजारातून रेड किंवा ग्रीन सॉस खरेदी करत असाल तर काही गोष्टींची विशेष काळजी घ्या. थोडीशी खबरदारी तुम्हाला भेसळीच्या धोक्यापासून वाचवू शकते. हे खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- ब्रँडेड टोमॅटो केचप खाणे सुरक्षित आहे का? उत्तर- डॉ. अरविंद अग्रवाल सांगतात की, जर टोमॅटो केचप एखाद्या विश्वसनीय ब्रँडचा असेल, योग्य प्रकारे पॅक केलेला असेल आणि एक्सपायरी डेटच्या आत असेल तर कधीतरी मर्यादित प्रमाणात खाऊ शकता. यातही साखर, मीठ आणि प्रिझर्व्हेटिव्ह्जचे प्रमाण जास्त असते. त्यामुळे ते रोज खाणे किंवा जास्त प्रमाणात खाणे आरोग्यासाठी हानिकारक आहे. प्रश्न- सॉस किती दिवसांपर्यंत साठवून ठेवता येतो? उत्तर- डॉ. अरविंद अग्रवाल सांगतात की, हे सॉसच्या गुणवत्तेवर आणि साठवणुकीच्या स्थितीवर अवलंबून असते. पॅक केलेला सॉस उघडल्यानंतर, तो साधारणपणे 1 महिना फ्रीजमध्ये सुरक्षित राहतो, जर तो स्वच्छ चमच्याने काढला गेला आणि झाकण व्यवस्थित बंद ठेवले गेले. तर, घरी बनवलेला सॉस फ्रीजमध्ये 3-5 दिवसांपेक्षा जास्त काळ साठवू नये. जर रंग, वास किंवा चवीमध्ये बदल दिसला, तर सॉस वापरू नका. प्रश्न- घरी सॉस बनवण्याची योग्य आणि सुरक्षित पद्धत कोणती आहे? उत्तर- यासाठी ताजे टोमॅटो, मिरची आणि इतर भाज्या घ्या. सामग्री व्यवस्थित धुऊन उकळा किंवा शिजवा. नंतर स्वच्छ मिक्सरमध्ये वाटून घ्या. चवीनुसार मर्यादित प्रमाणात मीठ, साखर आणि व्हिनेगर घाला. कोणत्याही प्रकारचे फूड कलर किंवा रासायनिक संरक्षक (केमिकल प्रिजर्वेटिव्ह) घालू नका. तयार सॉस थंड करून स्वच्छ, कोरड्या आणि हवाबंद काचेच्या बाटलीत ठेवा आणि नेहमी स्वच्छ चमच्यानेच काढा. तो फ्रीजमध्ये ठेवून 5–7 दिवसांच्या आत वापरणे सर्वात सुरक्षित आहे. प्रश्न- खराब किंवा शिळ्या सॉसची काय चिन्हे आहेत? उत्तर- जर सॉसचा रंग बदलला असेल, वास आणि चव विचित्र असेल तर याचा अर्थ तो खराब झाला आहे. बाटली उघडताच फेस/गॅस बाहेर येणे, झाकण फुगलेले असणे किंवा वर बुरशी दिसणे ही देखील सॉस खराब होण्याची चिन्हे आहेत. असा सॉस अजिबात खाऊ नका. प्रश्न- भेसळयुक्त अन्नाची तक्रार कुठे आणि कशी करू शकता? उत्तर- यासाठी FSSAI च्या टोल-फ्री हेल्पलाइन 1800-112-100 वर कॉल करा. तसेच ‘फूड सेफ्टी कनेक्ट’ ॲपद्वारे ऑनलाइन तक्रार देखील नोंदवू शकता. याव्यतिरिक्त, तुम्ही तुमच्या जिल्ह्यातील अन्न सुरक्षा अधिकारी किंवा जिल्हा प्रशासनाकडे थेट तक्रार करू शकता. लक्षात ठेवा, तक्रार करताना अन्नपदार्थाचे नाव, खरेदीचे ठिकाण, बिल (असल्यास) आणि फोटो यांसारखी माहिती द्या, जेणेकरून वेळेवर कारवाई करता येईल. प्रश्न- अन्नपदार्थात भेसळ आढळल्यास काय कारवाई होऊ शकते? उत्तर- अन्नपदार्थात भेसळ आढळल्यास FSSAI च्या नियमांनुसार कठोर कारवाई केली जाऊ शकते. यात मोठा दंड आकारला जाऊ शकतो. परवाना रद्द किंवा निलंबित केला जाऊ शकतो. जर भेसळीमुळे लोकांच्या आरोग्याला हानी पोहोचली असेल, तर दोषींवर फौजदारी गुन्हा देखील दाखल केला जाऊ शकतो. गंभीर प्रकरणांमध्ये तुरुंगवासाची शिक्षा देखील होऊ शकते.

मुलीला शाळेतील एका मुलावर क्रश आहे:16 वर्षांच्या वयात हे योग्य आहे का, मुलांशी रिलेशनशिपबद्दल कसे बोलावे

बुक रिव्ह्यू : धावपळीच्या जीवनात शांतीचा शोध:गीतेकडे परत या, प्राचीन ज्ञानाचे सोपे स्पष्टीकरण, जे तरुणांनाही समजेल

पुस्तकाचे नाव: गीता युवाओ के लिए ('गीता फॉर द यंग अँड द अर्बन' चे हिंदी भाषांतर) लेखक: नित्यानंद चरण दास प्रकाशक: पेंग्विन अनुवाद: एम. ए. समीर किंमत: 399 रुपये आजच्या धावपळीच्या जीवनात प्रत्येक माणूस कुठेतरी त्रस्त आणि थकून गेलेला आहे. अतिविचार, ध्येयांच्या मागे धावणे आणि सतत व्यस्त राहण्याच्या सवयीने लोकांच्या मनाची शांती हिरावून घेतली आहे. अनेकदा मनात प्रश्न येतो की खरंच हेच जीवन आहे का? अशा परिस्थितीत नित्यानंद चरण दास यांचे 'गीता युवाओ के लिए' हे पुस्तक एक दिलासा देणारा मार्ग दाखवते. हे पुस्तक भगवद्गीतेचे सखोल ज्ञान शहराची चकाचौंध, ट्रॅफिक जाम आणि मध्यरात्रीचे स्क्रोलिंग यांसारख्या आजच्या वास्तवाशी जोडून सोप्या आणि संबंधित पद्धतीने सादर करते. नित्यानंद चरण दास हे एक प्रसिद्ध आध्यात्मिक मार्गदर्शक आणि इस्कॉनचे साधू आहेत. ते मुंबईतील श्री राधा गोपीनाथ मंदिराशी संबंधित आहेत. नित्यानंद तरुणांना साधे, उद्देशपूर्ण जीवन जगण्याचे मार्गदर्शन देतात. त्यांनी आतापर्यंत अनेक पुस्तके लिहिली आहेत. यामध्ये 'ए मॉन्क्स अल्मनैक' आणि 'आयकॉन्स ऑफ ग्रेस' यांचा समावेश आहे, जी प्राचीन वैदिक ज्ञानाला आधुनिक संदर्भात सादर करतात. नित्यानंद यांनी त्यांच्या 'गीता युवाओ के लिए' या पुस्तकात भगवद्गीतेला इतक्या सोप्या आणि व्यावहारिक पद्धतीने लिहिले आहे की प्रत्येक व्यक्ती ते आपल्या जीवनात अंगीकारू शकेल. पुस्तकाचा उद्देश आणि महत्त्व हे पुस्तक शहराच्या धावपळीत आणि मनाच्या शांतीमध्ये गीतेला एक पूल म्हणून सादर करते. या पुस्तकाचा उद्देश तरुणांना या प्रचंड जगात स्वतःला समजून घेण्यासाठी, मन शांत ठेवण्यासाठी आणि योग्य दिशेने विचार करण्यासाठी एक व्यावहारिक मार्गदर्शन देणे आहे. नित्यानंदजी धर्म, कर्म आणि समर्पण यांसारख्या गहन संकल्पना कथांच्या माध्यमातून इतक्या सोप्या पद्धतीने समजावून सांगतात की त्या आपल्या दैनंदिन जीवनाशी थेट जोडल्या जातात. खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून पुस्तकाचे 8 मुख्य धडे अधिक सोप्या पद्धतीने समजून घेता येतात. हे पुस्तक चार मुख्य विषयांवर आधारित आहे. चला, त्यांना सविस्तरपणे समजून घेऊया. आधुनिक जीवन आणि शांतीचा शोध पुस्तकात नित्यानंदजी सांगतात की, शहराच्या धावपळीच्या जीवनात मोबाइल नोटिफिकेशन्स, कामाचा ताण आणि सततची तुलना यांसारख्या गोष्टी आपल्याला प्रत्येक क्षणी विचलित करत राहतात. पण आपण शांती बाहेर शोधत राहतो. गीता आपल्याला शिकवते की, जोपर्यंत मन शांत होत नाही, तोपर्यंत कोणतीही बाह्य सुविधा आपल्याला समाधान देऊ शकत नाही. हे पुस्तक आपल्याला आंतरिक अभ्यासाकडे घेऊन जाते. म्हणजेच, आपल्या विचारांना समजून घेणे, इच्छांवर नियंत्रण ठेवणे, कर्म करताना परिणामाची चिंता न करणे आणि प्रत्येक परिस्थितीत संतुलन राखणे. हाच अभ्यास हळूहळू आपल्याला आतून स्थिर, मजबूत आणि शांत बनवतो. कर्म आणि उद्देश: आसक्तीशिवाय कृती पुस्तकात कर्मयोगाला जीवनाचा मूळ आधार सांगितले आहे. नित्यानंदजी समजावून सांगतात की, आपले काम आपले कर्तव्य पूर्ण प्रामाणिकपणे पार पाडणे आहे, पण त्याच्या फळाबद्दल जास्त चिंता करू नये. हा अध्याय शिकवतो की जेव्हा आपण भीती, दबाव आणि अपेक्षांच्या ओझ्याशिवाय कर्म करतो, तेव्हा आपले मन हलके राहते. यामुळे लक्ष केंद्रित होते आणि कामाची गुणवत्ताही सुधारते. हेच आहे आसक्तीशिवाय कर्म. म्हणजे प्रयत्न पूर्ण करणे, पण मन पूर्णपणे शांत आणि मुक्त ठेवणे. मनावर नियंत्रण या अध्यायात नित्यानंदजी म्हणतात, आपल्या पहिल्या श्वासापासून ते शेवटच्या श्वासापर्यंत आत्म्याचा एक प्रवास असतो. या प्रवासातील सर्वात मोठे आव्हान म्हणजे मनाला समजून घेणे आणि त्यावर नियंत्रण मिळवणे. ते सांगतात की मन जर मोहाने बांधलेले राहिले, तर तेच आपल्याला अस्वस्थता आणि दुःखाकडे घेऊन जाते, तर वैराग्य आपल्याला आतून मुक्त करते. कथांच्या माध्यमातून नित्यानंदजी समजावून सांगतात की गुरूचे कार्य आत्म्याला उच्च स्तरावर घेऊन जाणे हे असते. जेव्हा आपण स्वतःला ईश्वर आणि योग्य मार्गदर्शनाकडे सोपवतो, तेव्हा आपले मन शांत होते आणि जीवनाकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन बदलू लागतो. सामाजिक संबंध आणि समर्पण पुस्तकाचा अंतिम भाग सेवा आणि जोडणीच्या भावनेवर केंद्रित आहे. नित्यानंदजी म्हणतात, “आध्यात्मिक जीवन म्हणजे अस्वीकृती नव्हे, तर जोडणी आहे.” ते तरुणांना शिकवतात की शहरातील जीवनात एकाकीपणा असला तरी, माणूस इतरांशी जोडूनच आतून मजबूत बनतो. हा अध्याय सांगतो की जेव्हा आपण आपल्या संघर्षांना ओझे मानण्याऐवजी त्यांना एक आध्यात्मिक साधना म्हणून स्वीकारतो, तेव्हा ते सोपे होते. नित्यानंदजी समजावतात की जेव्हा आपण गोष्टींना चिकटून राहतो तेव्हा मोहात अडकतो. जेव्हा आपण सोडून द्यायला शिकतो तेव्हा मुक्त होऊ लागतो. हाच मोक्षाचा खरा अर्थ आहे. हे पुस्तक का वाचावे? जर तुम्हाला शहरांच्या धावपळीच्या जीवनात हरवल्यासारखे वाटत असेल तर हे पुस्तक तुमच्यासाठी आहे. याशिवाय, हे पुस्तक इतर काही लोकांसाठी देखील उपयुक्त ठरू शकते. पुस्तकाविषयी माझे मत ‘गीता युवाओ के लिए’ हा काही जड तात्विक ग्रंथ नाही, तर आधुनिक जीवनासाठी एक मार्गदर्शक आहे. नित्यानंदजींची कथा सांगण्याची शैली इतकी सुंदर आहे की, पहिल्यांदा गीता वाचणारेही स्वतःला जोडून घेतात. काही ठिकाणी पुनरावृत्ती जाणवते, पण संदेश इतका प्रेरणादायी आहे की कंटाळा येत नाही. हे वाचताना मला असे वाटले की जणू एखादा मार्गदर्शक बोलत आहे. नित्यानंदजी आपल्याला आठवण करून देतात की पहिल्या श्वासापासून ते शेवटच्या श्वासापर्यंत आत्म्याचा प्रवास सुरू आहे, फक्त त्यात सामील व्हा. शहराच्या धावपळीत जर तुम्हाला शांतता हवी असेल, तर हे पुस्तक आजच वाचा. हे पुस्तक तुमच्यात निश्चितपणे काही बदल घडवून आणेल आणि तुम्हाला चांगल्या आयुष्याकडे घेऊन जाईल.

हिवाळ्यातील कपडे कसे ठेवावे:लोकरीचे कपडे धुताना आणि ठेवताना या 10 गोष्टी लक्षात ठेवा, या 9 चुका करू नका

हिवाळ्याचा निरोप घेण्याची वेळ आली आहे. सकाळ-संध्याकाळच्या हलक्या थंडीसोबत दिवसा कडक ऊन पडत आहे. लोक स्वेटर, शाल आणि जॅकेट परत सुरक्षितपणे ठेवण्याची तयारी करत आहेत. लोकरीचे कपडे ठेवताना थोडासा निष्काळजीपणा दुर्गंधी, बुरशी किंवा किड्यांची समस्या निर्माण करू शकते. त्यामुळे हिवाळ्यातील सर्व कपडे पॅक करण्यापूर्वी योग्य पद्धत जाणून घेणे महत्त्वाचे आहे, जेणेकरून पुढील हिवाळ्यात ते सुरक्षित, स्वच्छ आणि घालण्यायोग्य राहतील. म्हणून कामाची बातमी मध्ये आज आपण हिवाळ्याचे कपडे साठवण्याची योग्य पद्धत काय आहे हे जाणून घेणार आहोत. तसेच आपण हे देखील जाणून घेणार आहोत की- प्रश्न- हिवाळ्याचे कपडे साठवताना कोणत्या गोष्टींची काळजी घ्यावी? उत्तर- सर्वात महत्त्वाची गोष्ट ही आहे की लोकरीचे कपडे पूर्णपणे स्वच्छ आणि कोरडे असावेत. ओलावा राहिल्यास बुरशी आणि दुर्गंधी येऊ शकते. कपड्यांना थेट उन्हात वाळवण्याऐवजी हलक्या हवेत वाळवणे चांगले असते. त्यांच्या साठवणुकीची जागा थंड, कोरडी आणि हवेशीर असावी. कीटक-मुंग्यांपासून वाचवण्यासाठी कडुलिंबाची पाने किंवा कापूर ठेवा. काही महिन्यांच्या अंतराने कपडे तपासणे देखील आवश्यक आहे. प्रश्न- लोकरीचे कपडे प्लास्टिकच्या पिशवीत, कापडी पिशवीत की कॉटन बॉक्समध्ये, कशात साठवणे सर्वात योग्य आहे? उत्तर- लोकरीच्या कपड्यांसाठी सर्वात योग्य पर्याय म्हणजे कॉटन बॅग किंवा कपड्यांचा बॉक्स. यामुळे हवा खेळती राहते, ज्यामुळे कपड्यांमध्ये ओलावा टिकून राहत नाही. प्लास्टिकच्या पिशव्या हवाबंद असतात. जर त्या बंद करताना थोडा जरी ओलावा राहिला, तर बुरशी लागण्याचा धोका वाढतो. जर प्लास्टिकचा वापर करणे आवश्यक असेल, तर त्यात लहान-लहान व्हेंटिलेशन होल करा, जेणेकरून हवा खेळती राहील. प्रश्न- लोकरीचे कपडे पॅक करण्यापूर्वी धुणे का आवश्यक आहे? उत्तर- लोकरीचे कपडे पॅक करण्यापूर्वी धुणे आवश्यक आहे कारण त्यात घाम, त्वचेतील तेल आणि अन्नाचे सूक्ष्म कण राहतात. हे कपड्यांवर किड्यांना आकर्षित करतात. तसेच, किडे घाणीत जास्त वाढतात, स्वच्छ कपड्यांमध्ये नाही. न धुता कपडे ठेवल्यास त्यांना डाग पडू शकतात आणि दुर्गंधी देखील येऊ शकते. स्वच्छ आणि सुके कपडे दीर्घकाळ सुरक्षित राहतात आणि पुढील हिवाळ्यात थेट घालण्यायोग्य असतात. प्रश्न- पॅकिंग करण्यापूर्वी लोकरीचे शाल-स्वेटर कसे वाळवावे जेणेकरून ओलावा अजिबात राहणार नाही? उत्तर- लोकरी शाल आणि स्वेटर धुतल्यानंतर, त्यांना पिळण्याऐवजी हलके दाबून अतिरिक्त पाणी काढून टाका. नंतर त्यांना एखाद्या कापडावर पसरवून सपाट पृष्ठभागावर वाळवा. थेट कडक उन्हात ठेवल्याने लोकरीचे तंतू कडक होऊ शकतात. म्हणून, त्यांना वाळवण्यासाठी सावलीची आणि हवेशीर जागा चांगली असते. लोकर आर्द्रता आतपर्यंत शोषून घेते. म्हणून, पॅक करण्यापूर्वी त्यांना कमीतकमी 24 तास पूर्णपणे वाळू द्या. प्रश्न- ओलसरपणापासून वाचवण्यासाठी पॅकिंगसोबत डांबराच्या गोळ्या (नॅप्थलीन) टाकणे आवश्यक आहे का? उत्तर- ओलसरपणापासून वाचवण्यासाठी डांबराच्या गोळ्या टाकणे आवश्यक नाही. डांबराच्या गोळ्या किडे दूर ठेवण्यास मदत करतात, पण त्या आर्द्रता शोषून घेत नाहीत. नेफ्थलीनमधून निघणारा वायू काही लोकांसाठी डोकेदुखी, ॲलर्जीचे कारण बनू शकतो. यामुळे श्वासोच्छ्वासाशी संबंधित समस्या देखील होऊ शकते. जर कपडे चांगले वाळलेले असतील आणि हवा खेळती राहणाऱ्या पिशव्यांमध्ये ठेवले असतील, तर ओलसरपणाचा धोका कमी होतो. आर्द्रतेपासून बचाव करण्यासाठी सोबत काही सुके कपडे ठेवणे हा एक चांगला पर्याय आहे. प्रश्न- जर नेफ्थलीनची ॲलर्जी असेल तर त्याचा कोणताही देशी, घरगुती पर्याय वापरला जाऊ शकतो का? उत्तर- होय, नेफ्थलीनचे काही सुरक्षित घरगुती पर्याय देखील आहेत, जसे की कापूर आणि कडुलिंब. कापराचा सुगंध कीटक-मुंग्यांना दूर ठेवतो. हे अँटी-फंगल म्हणूनही काम करते. कडुलिंबाची सुकी पाने किंवा कडुलिंबाची पावडर कपड्याच्या छोट्या पिशवीत ठेवून वापरली जाऊ शकते. कडुलिंबामध्ये असलेले नैसर्गिक घटक कीटकांना वाढू देत नाहीत. यातून कोणताही रासायनिक वायू बाहेर पडत नाही. प्रश्न- लोकरीचे कपडे दुमडून साठवणे योग्य आहे की हँगरमध्ये टांगणे योग्य आहे? उत्तर- लोकरीचे कपडे दुमडून साठवणे अधिक योग्य मानले जाते. लोकरीचे तंतू मऊ आणि जड असतात. त्यामुळे हँगरमध्ये टांगल्यास कपडा स्वतःच्या वजनाने ताणला जाऊ शकतो आणि खांद्यांचा आकार बिघडू शकतो. लोकरमध्ये लवचिकता कमी असते, त्यामुळे जास्त काळ टांगल्यास ते सैल होऊ शकते. स्वेटर, शाल आणि कार्डिगन स्वच्छ, कोरड्या जागी हलके दुमडून ठेवणे चांगले आहे. फक्त हलके लोकरीचे जॅकेट रुंद, पॅडेड हँगरवर टांगता येतात. प्रश्न- लोकरीच्या कपड्यांना ओलसरपणा आणि बुरशीपासून वाचवण्यासाठी कोणत्या गोष्टींची काळजी घ्यावी? उत्तर- लोकरीच्या कपड्यांना ओलावा आणि बुरशीपासून वाचवण्यासाठी ते पूर्णपणे वाळवूनच साठवणे महत्त्वाचे आहे. साठवण्याची जागा हवेशीर आणि कोरडी असावी. हवाबंद प्लास्टिकच्या पिशव्यांमध्ये पॅक करणे टाळा, कारण पॅक करताना त्यात ओलावा राहिल्यास तो आतच अडकून राहील. लोकर ओलावा लवकर शोषून घेते, ज्यामुळे बुरशीचा धोका निर्माण होऊ शकतो. सोबत ओलावा शोषून घेण्यासाठी कोरडे वर्तमानपत्र किंवा कॉटन पाउच ठेवू शकता. प्रश्न- लोकरीच्या कपड्यांसोबत कोणत्या गोष्टी ठेवू नयेत? उत्तर- लोकरीच्या कपड्यांसोबत ओले किंवा अर्धवट सुकलेले कपडे कधीही ठेवू नयेत, कारण यामुळे ओलावा वाढतो. परफ्यूम, डिओडोरंट किंवा कोणतेही रासायनिक स्प्रे थेट कपड्यांजवळ ठेवणे हानिकारक असू शकते. या रसायनांचा वायू लोकरीचे तंतू कमकुवत करू शकतो. खाद्यपदार्थ किंवा त्यांचे तुकडे देखील ठेवू नयेत, कारण ते किड्यांना आकर्षित करतात. तीव्र वासाचे साबण किंवा डिटर्जंट देखील लोकरीच्या कपड्यांचा रंग आणि पोत खराब करू शकतात. प्रश्न- लोकरीचे कपडे साठवताना लोक अनेकदा कोणत्या चुका करतात? उत्तर- लोकरीचे कपडे साठवताना सर्वात सामान्य चूक म्हणजे ते न धुता किंवा अर्धवट सुकलेल्या स्थितीत पॅक करणे ही आहे. कपड्यांमध्ये घाम आणि शरीरातील तेल राहिल्याने कीटक आणि बुरशी लवकर लागते. ग्राफिकमध्ये पाहा, कोणत्या चुका करू नयेत- प्रश्न- जर साठवणुकीदरम्यान कपड्यांना वास येऊ लागला किंवा बुरशी लागली तर काय करावे? उत्तर- जर लोकरीच्या कपड्यांना वास येऊ लागला किंवा बुरशी लागली, तर सर्वात आधी त्यांना साठवणुकीतून बाहेर काढून मोकळ्या हवेत ठेवा. त्यांना हलक्या उन्हात किंवा सावलीच्या-हवेशीर ठिकाणी पसरवून वाळवा. बुरशीचे डाग असल्यास हलक्या कोमट पाण्यात आणि वूलन फ्रेंडली डिटर्जंटने धुवा. धुऊन झाल्यावर कपडे पूर्णपणे वाळवा आणि पुन्हा साठवताना ओलावा शोषून घेणारे पाउच सोबत नक्की ठेवा.

तुम्हालाही वॉशरूम एंग्झायटी आहे?:सार्वजनिक स्वच्छतागृह वापरताना भीती वाटते, मानसशास्त्रज्ञांकडून जाणून घ्या व्यवस्थापनाच्या टिप्स

तुम्हालाही ऑफिस, शाळा-कॉलेज किंवा मॉलमध्ये टॉयलेटला जाण्यास संकोच वाटतो का? किंवा कुठेही, कोणत्याही परिस्थितीत सार्वजनिक शौचालय वापरताना त्रास होतो का? जर होय, तर हा संकोच तुमच्या दैनंदिन जीवनावर परिणाम करू शकतो. तसेच आरोग्यावरही वाईट परिणाम करू शकतो. अनेक लोक याच कारणामुळे पाणी कमी पितात, लांबच्या मीटिंग्ज किंवा प्रवासाला टाळतात. यामुळे मानसिक ताणही वाढतो. वैद्यकीय भाषेत याला पॅरुरेसिस (Paruresis) किंवा शाय ब्लॅडर सिंड्रोम (Shy Bladder Syndrome) म्हणतात. ही एक प्रकारची चिंता आहे, ज्याला ‘वॉशरूम एंग्झायटी’ असे म्हणतात. वेळेत याबद्दल जाणून घेणे आणि योग्य उपाययोजना करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. तथापि, चांगली गोष्ट अशी आहे की काही मूलभूत गोष्टींची काळजी घेऊन या समस्येपासून मुक्तता मिळवता येते. तर चला, आज कामाची बातमी मध्ये आपण वॉशरूम एंग्झायटीबद्दल सविस्तर बोलूया. तसेच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. अर्चना शर्मा, वरिष्ठ सल्लागार, मानसशास्त्र, श्री बालाजी ॲक्शन मेडिकल इन्स्टिट्यूट, दिल्ली प्रश्न- वॉशरूम एंग्झायटी म्हणजे काय? उत्तर- ही एक अशी मानसिक स्थिती आहे, ज्यात व्यक्तीला सार्वजनिक शौचालय वापरताना भीती, चिंता किंवा अस्वस्थता जाणवते. यात व्यक्ती अनेकदा विचार करतो की कोणीतरी त्याला जज करेल. काही लोक गोपनीयतेमुळेही वॉशरूम वापरत नाहीत. दीर्घकाळात याचा शारीरिक आणि मानसिक आरोग्यावर वाईट परिणाम होतो. प्रश्न- वॉशरूम एंग्झायटी का होते? उत्तर- वॉशरूम एंग्झायटी अनेक कारणांमुळे होऊ शकते. ही केवळ लाज किंवा संकोच नाही, तर याचे अनेक सामाजिक आणि मानसिक पैलू देखील असू शकतात. हे खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- वॉशरूम एंग्झायटीची काय लक्षणे आहेत? उत्तर- याची लक्षणे शारीरिक, मानसिक आणि व्यावहारिक अशा तिन्ही प्रकारची असू शकतात. अनेकदा लोक याला सामान्य अस्वस्थता समजून दुर्लक्ष करतात. पण जर हे वारंवार होत असेल तर सावध झाले पाहिजे. खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून हे समजून घ्या- प्रश्न- वॉशरूम एंग्झायटीचा दैनंदिन जीवनावर काय परिणाम होतो? उत्तर- याचा परिणाम व्यक्तीच्या दैनंदिन जीवनावर हळूहळू होतो. यामुळे केवळ शारीरिक अस्वस्थताच नाही, तर मानसिक ताणही वाढतो. यामुळे पीडित लोक अनेकदा पाणी कमी पिऊ लागतात, ज्यामुळे डिहायड्रेशन, डोकेदुखी आणि युरिन इन्फेक्शनसारख्या समस्या उद्भवू शकतात. अशा लोकांसाठी ऑफिसच्या लांब मीटिंग्ज, शाळेतील वर्ग किंवा प्रवास तणावपूर्ण बनतात. यामुळे पीडित लोक अनेकदा सामाजिक कार्यक्रमांपासून दूर राहू लागतात, ज्यामुळे एकटेपणा वाढू शकतो. तसेच, लघवी रोखून ठेवल्याने पोटदुखी, मूत्राशयाच्या समस्या आणि पचनाशी संबंधित अडचणी येऊ शकतात. कालांतराने यामुळे उत्पादकता आणि मानसिक आरोग्यावरही परिणाम होतो. प्रश्न- वॉशरूम एंग्झायटी कोणत्या लोकांमध्ये जास्त असते? उत्तर- ज्या लोकांना सोशल एंग्झायटी किंवा जास्त अस्वस्थता असते, त्यांच्यामध्ये ही समस्या सहसा जास्त दिसून येते. असे लोक जे इतरांच्या मतांबद्दल खूप संवेदनशील असतात किंवा ज्यांना जज केले जाण्याची भीती वाटते, त्यांना सार्वजनिक वॉशरूम वापरताना जास्त अस्वस्थता वाटते. लहानपणी कोणत्याही प्रकारच्या बुलिंगचा बळी ठरलेल्या किंवा लाजिरवाण्या प्रसंगातून गेलेल्या लोकांमध्येही वॉशरूम एंग्जायटी असू शकते. थोडक्यात सांगायचे झाल्यास, कोणताही वाईट किंवा भीतीदायक अनुभव याचे कारण असू शकते. याशिवाय, जे लोक जास्त विचार करतात किंवा तणावात असतात, त्यांनाही या समस्येचा त्रास होऊ शकतो. घाण किंवा संसर्गाला घाबरणारे लोकही सार्वजनिक शौचालये वापरणे टाळतात. प्रश्न- ही समस्या एखाद्या आजाराशी संबंधित असू शकते का? उत्तर- ही एक प्रकारची मानसिक स्थिती आहे, जी सोशल एंग्जायटी डिसऑर्डर आणि ऑब्सेसिव्ह-कंपल्सिव्ह डिसऑर्डर (OCD) शी संबंधित आहे. अनेक प्रकरणांमध्ये, भीती आणि तणावामुळे शरीराची सामान्य प्रक्रिया बाधित होते. यामुळे लघवी किंवा शौचास त्रास होतो. जर तुम्हाला लघवी करताना वारंवार जळजळ, वेदना आणि बद्धकोष्ठतेचा त्रास होत असेल, तर हे एखाद्या वैद्यकीय स्थितीचे लक्षण असू शकते. त्यामुळे मानसिक समस्यांसोबतच शारीरिक समस्यांकडेही दुर्लक्ष करू नये आणि गरज पडल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे. प्रश्न- वॉशरूम एंग्झायटी कशी व्यवस्थापित करावी? उत्तर- वॉशरूम एंग्झायटी योग्य समज, संयम आणि छोट्या-छोट्या प्रयत्नांनी हळूहळू व्यवस्थापित केली जाऊ शकते. यासाठी स्वतःवर दबाव टाकण्याऐवजी सहज मार्ग अवलंबणे महत्त्वाचे आहे. हे खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- वॉशरूम एंग्झायटी पूर्णपणे बरी होऊ शकते का? उत्तर- होय, वॉशरूम एंग्झायटी बऱ्याच अंशी व्यवस्थापित (मॅनेज) केली जाऊ शकते. यासाठी योग्य समज, नियमित सराव आणि संयम आवश्यक आहे. जेव्हा व्यक्ती हळूहळू आपल्या भीतीचा सामना करते, रिलॅक्सेशन तंत्रांचा वापर करते, तेव्हा ही एंग्झायटी कमी होते. प्रश्न- वॉशरूम एंग्झायटीमध्ये कधी डॉक्टर किंवा समुपदेशकाचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे? उत्तर- जेव्हा वॉशरूम एंग्झायटी दैनंदिन जीवन, काम, अभ्यास किंवा आरोग्यावर परिणाम करू लागते, तेव्हा डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ- याव्यतिरिक्त, जर घाबरण्यासोबतच जलद हृदयाचे ठोके, घाम येणे किंवा खूप जास्त मानसिक ताण जाणवत असेल, तर व्यावसायिक मदत (प्रोफेशनल हेल्प) घ्यावी. योग्य वेळी समुपदेशन (काउंसलिंग) किंवा थेरपी घेतल्याने समस्या अधिक चांगल्या प्रकारे व्यवस्थापित (मॅनेज) केली जाऊ शकते.

कृत्रिम स्वीटनर्समुळे मेंदू लवकर वृद्ध होतो:‘शुगर फ्री’पासून सावधान, आरोग्यावरील धोके जाणून घ्या; लोक कृत्रिम स्वीटनर का खातात?

कृत्रिम स्वीटनर्स आपल्या दैनंदिन आहाराचा भाग बनले आहेत. कोणतेही शुगर-फ्री प्रक्रिया केलेले अन्न, प्रोटीन पावडर, फ्लेवर्ड योगर्ट किंवा डाएट सोडा घेऊन पाहिले तर त्याच्या घटकांमध्ये कोणताही ना कोणताही कृत्रिम स्वीटनर नक्कीच मिळेल. हे स्वीटनर साखरेच्या पर्यायी म्हणून वापरले जातात कारण ते इन्सुलिन स्पाइक करत नाहीत आणि कॅलरीजशिवाय गोडवा देतात. याच कारणामुळे मधुमेह असलेले लोक, वजन कमी करणारे लोक आणि निरोगी आहार घेणारे लोक याचा वापर करतात. पण प्रश्न असा आहे की हे खरोखरच आपल्या आरोग्यासाठी सुरक्षित आहे का? ऑक्टोबर, 2025 मध्ये ‘अमेरिकन ॲकॅडमी ऑफ न्यूरोलॉजी’ च्या मेडिकल जर्नलमध्ये एक अभ्यास प्रकाशित झाला. यानुसार, कृत्रिम स्वीटनर्सचे जास्त सेवन स्मरणशक्ती आणि विचार करण्याच्या क्षमतेला कमी करू शकते. अशा परिस्थितीत, ते पूर्णपणे निश्चिंतपणे घेणे शहाणपणाचे नाही. तर चला, आज फिजिकल हेल्थ मध्ये आपण कृत्रिम स्वीटनर्सबद्दल सविस्तरपणे बोलू. यासोबतच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. साकेत कांत, वरिष्ठ सल्लागार एंडोक्रोनोलॉजी, श्री बालाजी ॲक्शन मेडिकल इन्स्टिट्यूट, दिल्ली प्रश्न- कृत्रिम स्वीटनरवर झालेला नवीन अभ्यास काय सांगतो? उत्तर- हा अभ्यास ब्राझीलमधील १२,७७२ लोकांवर करण्यात आला, ज्यांचे सरासरी वय ५२ वर्षे होते. संशोधनात सहभागी लोकांना सुमारे आठ वर्षे निरीक्षण केले गेले. या काळात त्यांच्या खाण्यापिण्याची माहिती घेण्यात आली आणि वेळोवेळी मेंदूच्या चाचण्या करण्यात आल्या. या संशोधनात एस्पार्टेम, सॅकरिन, एससल्फेम-K, एरिथ्रिटॉल, झायलिटॉल, सॉर्बिटॉल आणि टॅगॅटोज यांसारख्या ७ कृत्रिम स्वीटनर्सची तपासणी करण्यात आली. यात असे आढळून आले की, जे लोक जास्त कृत्रिम स्वीटनर्स घेत होते, त्यांची विचार करण्याची आणि लक्षात ठेवण्याची क्षमता इतरांच्या तुलनेत 62% वेगाने कमी झाली. ही घट अशी होती, जणू काही मेंदू त्याच्या वास्तविक वयापेक्षा 1.6 वर्षांनी जास्त वृद्ध झाला होता. अभ्यास सूचित करतो की साखरेच्या पर्यायी म्हणून वापरले जाणारे हे स्वीटनर्स दीर्घकाळात आपल्या मेंदूच्या आरोग्याला हानी पोहोचवू शकतात. प्रश्न- कृत्रिम स्वीटनर काय आहे? उत्तर- हे असे रसायने किंवा प्रक्रिया केलेले पदार्थ आहेत, जे साखरेच्या पर्यायी म्हणून वापरले जातात. ते शुगर-फ्री पदार्थ, डाएट सोडा आणि कमी-कॅलरी उत्पादनांमध्ये मिसळले जातात. कृत्रिम स्वीटनरची प्रमुख वैशिष्ट्ये अशी आहेत– म्हणून, मधुमेह असलेले लोक आणि वजन कमी करू इच्छिणारे लोक कृत्रिम स्वीटनर निवडतात. तथापि, हे नैसर्गिक साखर नसतात आणि फॅक्टरी प्रक्रियेतून जातात. त्यामुळे दीर्घकाळ त्यांचे सेवन करणे हानिकारक असू शकते. सध्या यावर सखोल संशोधन सुरू आहे. प्रश्न- मेंदूव्यतिरिक्त, कृत्रिम स्वीटनरचे इतर आरोग्य धोके काय आहेत? उत्तर- कृत्रिम स्वीटनरबद्दल सतत नवीन अभ्यास (स्टडीज) होत आहेत. आतापर्यंतच्या सध्याच्या अभ्यासानुसार, त्याच्या दीर्घकाळ सेवनाने मेटाबॉलिक सिंड्रोमपासून ते कर्करोगापर्यंतचा धोका वाढतो. तपशील खालील ग्राफिकमध्ये पहा– प्रश्न- कृत्रिम स्वीटनर आणि साखर यामध्ये काय फरक आहे? उत्तर- साखर एक नैसर्गिक कार्बोहायड्रेट आहे, जी शरीराला त्वरित ऊर्जा देते. परंतु जास्त प्रमाणात सेवन केल्यास वजन आणि रक्तातील साखर वाढण्याचा धोका असतो. तरीही, ती शरीरात नैसर्गिकरित्या चयापचय (metabolize) होते. तर कृत्रिम स्वीटनर शरीराला गोडवा देतात, परंतु कोणतेही पोषण देत नाहीत. म्हणजे, यामध्ये कॅलरीज नसतात, ना जीवनसत्त्वे, ना खनिजे आणि शरीरासाठी उपयुक्त असे कोणतेही पोषक तत्व नसते. रक्तातील साखर आणि इन्सुलिनवरही यांचा परिणाम शून्य असतो. आपल्या मेटाबॉलिक आरोग्यावर साखरेचे दुष्परिणाम समोर आल्यानंतर, हे आर्टिफिशियल स्वीटनर खूप लोकप्रिय झाले, कारण ते चवीला साखरेसारखेच गोड होते, पण ते खाल्ल्याने साखर वाढत नव्हती. ते इन्सुलिन स्पाइक थांबवत होते. त्यात कॅलरीज शून्य होत्या, ज्यामुळे वजन वाढत नव्हते. एकूणच, डॉक्टर आणि शास्त्रज्ञांनी हे साखरेचा एक चांगला आरोग्यदायी पर्याय असू शकतो असे मानले. पण आता हळूहळू यावर होत असलेले अभ्यास काही वेगळेच संकेत देत आहेत. आता असे मानले जात आहे की, जर दीर्घकाळ याचे सेवन केले तर आतड्यांचे आरोग्य (गट हेल्थ), मेंदूचे आरोग्य (ब्रेन हेल्थ), भूक नियंत्रण आणि मेंदूच्या सिग्नलिंगवर नकारात्मक परिणाम होतो. प्रश्न- लोक आर्टिफिशियल स्वीटनर का खातात? उत्तर- अनेकदा लोक साखरेच्या दुष्परिणामांपासून वाचण्यासाठी, वजन नियंत्रित करण्यासाठी, मधुमेह व्यवस्थापित करण्यासाठी आणि फिटनेस ट्रेंड फॉलो करण्यासाठी आर्टिफिशियल स्वीटनर निवडतात. खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- कोणत्या पदार्थांमध्ये कृत्रिम स्वीटनर असू शकते? उत्तर- दैनंदिन जीवनातील अनेक प्रक्रिया केलेल्या पदार्थांमध्ये (processed foods) कृत्रिम स्वीटनर असू शकतात. बाजारात मिळणाऱ्या ज्या खाद्यपदार्थांवर 'शुगर-फ्री' असे लेबल असते, त्या सर्वांमध्ये साखरेच्या पर्यायी म्हणून कृत्रिम स्वीटनरचा वापर केला जातो. 'लो कॅलरी' किंवा 'डाएट' असे लेबल देखील या गोष्टीचे संकेत देते की त्या उत्पादनामध्ये साखरेऐवजी गोडपणासाठी कृत्रिम स्वीटनरचा वापर केला आहे. म्हणून, लेबल वाचणे महत्त्वाचे आहे. खालील ग्राफिकमध्ये कृत्रिम स्वीटनर असलेल्या पदार्थांची यादी पहा- प्रश्न- एखाद्या पदार्थात कृत्रिम स्वीटनर आहे की नाही हे कसे ओळखावे? उत्तर- हे शोधण्याचा एकमेव मार्ग म्हणजे पदार्थावर लिहिलेले घटक लेबल (ingredient label) काळजीपूर्वक वाचणे. प्रश्न- पदार्थाच्या लेबलवर कृत्रिम स्वीटनर कोणत्या नावांनी लिहिलेले असतात? उत्तर- कृत्रिम स्वीटनर अनेक प्रकारचे असतात आणि बाजारात अनेक नावांनी उपलब्ध असतात. एखाद्या पदार्थात त्यांची उपस्थिती शोधण्याचा एकमेव मार्ग म्हणजे तुम्हाला वेगवेगळ्या प्रकारच्या कृत्रिम स्वीटनर्सची नावे माहित असणे आवश्यक आहे. पदार्थाच्या लेबलवरील घटक सूचीमध्ये (ingredient list) खालील नावे दिसल्यास, समजून घ्या की त्या पदार्थात कृत्रिम स्वीटनर मिसळले आहे. उदाहरणार्थ- याव्यतिरिक्त, ‘शुगर फ्री’, ‘नो एडेड शुगर‘ किंवा ‘लो कॅलरी‘ यांसारखे दावे देखील सूचित करतात की गोडपणासाठी कृत्रिम स्वीटनर वापरले गेले असावे. त्यामुळे केवळ समोर लिहिलेल्या दाव्यांवर विश्वास ठेवू नका. फूड लेबलवर दिलेली घटकांची यादी (इंग्रीडिएंट्स लिस्ट) नक्की पहा. प्रश्न- ज्या कृत्रिम स्वीटनर्सवर हे संशोधन झाले आहे, त्यापैकी अनेकांना भारतात FSSAI ची मंजुरी मिळाली आहे. अशा परिस्थितीत, सामान्य व्यक्तीसाठी या दोन्ही गोष्टी गोंधळ निर्माण करू शकतात. उत्तर- ही गोष्ट अगदी खरी आहे. पण FSSAI एकटा नाही. जगभरातील अन्न प्राधिकरणांनी या कृत्रिम स्वीटनर्सना मान्यता दिली, कारण सुरुवातीला त्यांना सुरक्षित मानले जात होते. पण गेल्या दशकात, एक-एक करून अनेक असे अभ्यास समोर आले आहेत, जे त्यांच्या धोक्यांकडे लक्ष वेधत आहेत. संशोधकांचे मत आहे की या क्षेत्रात अजून वैज्ञानिक पुराव्यांची गरज आहे. पण सध्याचे पुरावे देखील आपल्याला सावध करण्यासाठी पुरेसे आहेत. प्रश्न- कृत्रिम स्वीटनरच्या पर्यायी म्हणून कोणत्या गोष्टी वापरल्या जाऊ शकतात? उत्तर- कृत्रिम स्वीटनरऐवजी नैसर्गिक आणि कमी प्रक्रिया केलेले पर्याय वापरले जाऊ शकतात. मर्यादित प्रमाणात त्यांचे सेवन सुरक्षित मानले जाते. जसे की – मध, खजूर, फळे, स्टीव्हिया आणि मोंक फ्रूट. मध आणि खजूरमध्ये नैसर्गिक साखरेसोबत खनिजे आणि अँटीऑक्सिडंट्स असतात. तर फळे नैसर्गिक गोडव्यासोबत फायबर देखील देतात, जे रक्तातील साखर वेगाने वाढण्यापासून रोखते. मोंक फ्रूट आणि स्टीव्हिया हे प्लांट-बेस्ड, नॉन-कॅलरी स्वीटनर आहेत. त्यांचा ग्लायसेमिक इंडेक्स शून्य असतो. म्हणून ते मधुमेही लोकांसाठीही उत्तम पर्याय मानले जातात. तथापि, त्यांचे सेवन मर्यादित प्रमाणातच केले पाहिजे. प्रश्न- मेंदू निरोगी ठेवण्यासाठी काय करावे? उत्तर- मेंदूचे आरोग्य आपल्या दैनंदिन सवयींशी जोडलेले असते. योग्य जीवनशैलीमुळे स्मरणशक्ती, एकाग्रता आणि विचार करण्याची क्षमता दीर्घकाळ चांगली राहू शकते. उदाहरणार्थ-

सायबर लिटरेसी- कॉल फॉरवर्डिंगमुळे होणारी फसवणूक:डिलिव्हरी एजंट बनून फसवतात स्कॅमर, सायबर तज्ज्ञांकडून जाणून घ्या फसवणुकीपासून कसे वाचावे

आजच्या काळात मोबाइल आपल्या जीवनाचा एक महत्त्वाचा भाग बनला आहे. बँकेचे काम असो, ऑनलाइन पेमेंट करणे असो, कॉल करणे असो किंवा कागदपत्रे सुरक्षित ठेवणे असो, सर्व काही याच एका डिव्हाइसशी जोडलेले आहे. याच कारणामुळे सायबर गुन्हेगार सतत मोबाइल वापरकर्त्यांना लक्ष्य करत आहेत आणि दररोज फसवणुकीचे नवनवीन मार्ग शोधत आहेत. आता ठगांनी सायबर फसवणुकीचा आणखी एक धोकादायक मार्ग शोधला आहे. यात ते स्वतःला डिलिव्हरी किंवा कुरिअर कंपनीचे एजंट असल्याचे सांगून लोकांना कॉल करतात. पार्सल कन्फर्म करण्याच्या किंवा डिलिव्हरी रीशेड्यूल करण्याच्या बहाण्याने एक विशिष्ट कोड डायल करण्यास सांगतात. जसा वापरकर्ता तो कोड डायल करतो, तसे त्याच्या फोनमध्ये कॉल फॉरवर्डिंग सक्रिय होते. यामुळे त्याचे OTP आणि महत्त्वाचे कॉल्स दुसऱ्या नंबरवर फॉरवर्ड होऊ लागतात. याला कॉल फॉरवर्डिंग स्कॅम म्हणतात. अलीकडेच इंडियन सायबर क्राईम कोऑर्डिनेशन सेंटर म्हणजेच I4C ने या स्कॅमबद्दल एक अलर्ट जारी केला आहे. I4C ने लोकांना या स्कॅमपासून सावध राहण्याचा सल्ला दिला आहे. तर चला, आज सायबर साक्षरता या स्तंभात आपण कॉल फॉरवर्डिंग स्कॅमबद्दल सविस्तर बोलू. यासोबतच आपण जाणून घेऊ की- तज्ञ: राहुल मिश्रा, सायबर सुरक्षा सल्लागार, उत्तर प्रदेश पोलीस प्रश्न- कॉल फॉरवर्डिंग स्कॅम काय आहे? उत्तर- हा एक असा सायबर फसवणूक प्रकार आहे, ज्यात चोर कोणत्याही बहाण्याने वापरकर्त्याच्या फोनमध्ये कॉल फॉरवर्डिंग सक्रिय करतात. यासाठी ते स्वतःला कुरिअर किंवा डिलिव्हरी एजंट असल्याचे सांगून वापरकर्त्याला एक विशिष्ट कोड डायल करण्यास सांगतात. वापरकर्ता तो कोड डायल करताच, त्याच्या फोनवर येणारे कॉल, OTP थेट चोरांच्या नंबरवर फॉरवर्ड होऊ लागतात. यामुळे त्यांना वापरकर्त्याच्या बँक आणि सोशल मीडिया खात्यांपर्यंत पोहोच मिळते. प्रश्न- सायबर चोर कॉल फॉरवर्डिंग स्कॅम कसा करतात? उत्तर- सायबर ठग हे स्कॅम खूप चालाकीने करतात. ते आधी कुरियर किंवा डिलिव्हरी एजंट बनून युझरला कॉल करतात आणि पार्सलबद्दल बोलतात. विश्वास जिंकल्यानंतर ते एक SMS पाठवतात. यात *21*, *61*, *67* किंवा *401* ने सुरू होणारा एक USSD कोड असतो. ते म्हणतात की हा कोड डायल केल्याने पार्सल कन्फर्म होईल किंवा डिलिव्हरी रीशेड्यूल होईल. खरं तर, हा कोड ठगाच्या मोबाईल नंबरशी जोडलेला असतो. पीडित व्यक्ती तो कोड डायल करताच, त्याच्या फोनमध्ये कॉल फॉरवर्डिंग आपोआप ॲक्टिव्ह होते. हे खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- कॉल फॉरवर्डिंग स्कॅमचे काय धोके असू शकतात? उत्तर- याचा सर्वात मोठा धोका हा आहे की बँकेतून येणारे कॉल, ट्रान्झॅक्शन OTP आणि व्हॉट्सॲप, टेलिग्रामसारख्या ॲप्सचे व्हेरिफिकेशन कॉल थेट सायबर गुन्हेगारांच्या फोनवर जाऊ लागतात. यामुळे ठग बँक खात्यातून पैसे काढू शकतात आणि सोशल मीडिया खात्यांवरही ताबा मिळवू शकतात. बऱ्याचदा पीडितेला याची माहिती तेव्हा मिळते, जेव्हा त्याचे बँक खाते रिकामे होते किंवा सोशल मीडिया खाते हॅक होते. म्हणजेच, हा घोटाळा वापरकर्त्याच्या आर्थिक सुरक्षिततेसाठी आणि डिजिटल ओळखीसाठी दोन्हीसाठी मोठा धोका आहे. प्रश्न- लोक कॉल फॉरवर्डिंग स्कॅममध्ये सहज का अडकतात? उत्तर- या स्कॅममध्ये ठग खूप विश्वासार्ह पद्धतीने बोलतात. डिलिव्हरी किंवा पार्सलचे नाव ऐकताच लोकांना वाटते की कॉल खरा आहे. त्याचबरोबर घाई करण्याचा दबाव टाकला जातो. यामुळे व्यक्ती कोणताही विचार न करता सांगितलेले कोड डायल करतो आणि फसवणुकीचा बळी ठरतो. प्रश्न- कॉल फॉरवर्डिंग स्कॅमपासून वाचण्यासाठी कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात? उत्तर- या स्कॅमपासून वाचण्यासाठी सर्वात महत्त्वाचे आहे की कोणत्याही अनोळखी कॉलरवर लगेच विश्वास ठेवू नका. जर कोणी कुरिअर किंवा डिलिव्हरीच्या नावाखाली तुम्हाला कोणताही कोड डायल करण्यास सांगितले, तर त्याला स्पष्टपणे नकार द्या. लक्षात ठेवा, कोणतीही खरी कंपनी तुम्हाला अशा प्रकारचा कोड डायल करण्यास सांगत नाही. तसेच, तुमच्या फोनच्या सेटिंग्स आणि कॉल फॉरवर्डिंग पर्यायाची माहिती ठेवा, जेणेकरून चुकून काही झाले तरी तुम्ही ते लगेच बंद करू शकाल. हे खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- जर कॉल फॉरवर्डिंग स्कॅमचे बळी ठरलात तर लगेच काय करावे? उत्तर- अशा परिस्थितीत, सर्वात आधी लगेच ##002# डायल करून तुमच्या फोनवरील सर्व प्रकारची कॉल फॉरवर्डिंग बंद करा. लगेच बँकेला याची माहिती द्या. तसेच, तुमच्या मित्र आणि नातेवाईकांनाही याबद्दल सांगा, जेणेकरून ते तुमच्या नावावर कोणत्याही फसवणुकीला बळी पडू नयेत. प्रश्न- कॉल फॉरवर्डिंग स्कॅमची तक्रार कुठे करू शकता? उत्तर- सायबर क्राईम हेल्पलाइन नंबर 1930 वर कॉल करून किंवा अधिकृत वेबसाइट www.cybercrime.gov.in वर जाऊन याची तक्रार करू शकता. याव्यतिरिक्त, तुम्ही तुमच्या जवळच्या पोलीस ठाण्यातही याची तक्रार नोंदवू शकता. जितक्या लवकर तुम्ही तक्रार नोंदवाल, तितकी नुकसानीपासून वाचण्याची शक्यता वाढते.

कामाची बातमी- थंडीत वाढतो चिल ब्लेन्सचा धोका:बोटांमध्ये सूज, महिलांना जास्त धोका, डॉक्टरांकडून जाणून घ्या कसे टाळावे

हवामान बदलताच शरीराला नवीन परिस्थितीशी जुळवून घ्यावे लागते. तापमानातील चढ-उतार शरीरावर परिणाम करू शकतात. अनेकदा हा बदल अंतर्गत संतुलन बिघडवतो. याचा परिणाम वेगवेगळ्या शारीरिक समस्यांच्या रूपात समोर येतो. यापैकी एक समस्या म्हणजे बोटांना सूज येणे (इंफ्लेमेशन). ही समस्या रोजची कामेही कठीण बनवते. अचानक सुजलेली बोटे वेदना, जळजळ आणि अस्वस्थता निर्माण करू शकतात, ज्यामुळे मनात प्रश्न येतो की हे असे का होत आहे. खरं तर, थंडीत रक्तवाहिन्या आकुंचन पावतात आणि रक्ताभिसरण कमी होते, ज्यामुळे बोटांना सूज येते (इंफ्लेमेशन). वैद्यकीय भाषेत या स्थितीला 'चिल ब्लेन' म्हणतात. म्हणूनच आज गरजेची बातमी मध्ये आपण जाणून घेणार आहोत की- तज्ज्ञ: डॉ. रोहित शर्मा, सल्लागार, अंतर्गत औषध, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, जयपूर प्रश्न- चिल ब्लेन म्हणजे काय? उत्तर- चिल ब्लेनला पर्निओसिस किंवा पर्निओ असेही म्हणतात. खरं तर, जेव्हा त्वचा जास्त काळ थंड, दमट हवेत राहते, तेव्हा पृष्ठभागाजवळील रक्तवाहिन्या आकुंचन पावतात, ज्यामुळे ऑक्सिजनचा प्रवाह कमी होतो आणि सूज येऊ लागते. नंतर जेव्हा त्वचा अचानक गरम होते, तेव्हा रक्तवाहिन्या वेगाने पसरतात. हा बदल अनेकदा इतका वेगवान असतो की अतिरिक्त रक्त आसपासच्या ऊतींमध्ये झिरपू लागते, ज्यामुळे खाज सुटणे, लालसरपणा आणि सूज वाढते. प्रश्न- शरीराच्या कोणत्या भागावर चिल ब्लेन होतात? उत्तर- चिल ब्लेन सामान्यतः शरीराच्या त्या भागांवर होतात, जे उघडे असतात. हे बहुतेक हात-पाय यांसारख्या भागांवर दिसतात. जसे गाल, पायांची बोटे, नाक, कान, टाच आणि हाताची बोटे. काही वेळा हे घट्ट कपड्यांच्या घर्षणाने देखील होतात. अशा परिस्थितीत मांडीवर किंवा हिप्सवर होऊ शकतात. काही वेळा दुर्मिळ प्रकरणांमध्ये चिल ब्लेन बटॉक्सवर देखील होऊ शकतात. प्रश्न- चिल ब्लेनची लक्षणे काय आहेत? उत्तर- चिल ब्लेनमध्ये सामान्यतः त्वचेवर लाल किंवा निळे डाग दिसू लागतात, जे बहुतेक हात आणि पायांवर असतात. काही वेळा या डागांवर लहान जखमा किंवा फोड देखील येऊ शकतात. प्रभावित भागात सूज येते, ज्यामुळे वेदना, जळजळ किंवा टोचल्यासारखे वाटते. थंडीच्या संपर्कात आल्यानंतर त्वचेचा रंगही बदलू शकतो. हे चिल ब्लेनचे एक प्रमुख लक्षण आहे. प्रश्न- कोणाला चिल ब्लेन होण्याचा धोका जास्त असतो? उत्तर- चिल ब्लेन कोणालाही होऊ शकतो, पण अनेक संशोधनांमध्ये असे आढळून आले आहे की महिलांमध्ये याची शक्यता पुरुषांच्या तुलनेत जास्त असते. प्रश्न- चिल ब्लेन टाळण्यासाठी कोणत्या खबरदारी घ्यावी? उत्तर- चिल ब्लेन टाळण्याचा सर्वोत्तम मार्ग म्हणजे सुरुवातीलाच ते होऊ नये म्हणून प्रतिबंध करणे. यासाठी थंडीत काही सोप्या पण खूप प्रभावी खबरदारी घेणे आवश्यक आहे. ग्राफिकमधून समजून घेऊया- प्रश्न- चिल ब्लेनवर घरगुती उपाय काय आहेत? उत्तर- काही घरगुती उपाय चिल ब्लेनपासून खूप आराम देऊ शकतात. यासाठी– चिल ब्लेनशी संबंधित काही सामान्य प्रश्न आणि उत्तरे प्रश्न- चिल ब्लेनवर उपचार कसे केले जातात? उत्तर- डॉक्टर सहसा शारीरिक तपासणी आणि हिवाळ्यातील थंडीच्या संपर्काच्या इतिहासाच्या आधारावर याचे निदान करतात. कधीकधी, जर प्रकरण गंभीर, सततचे किंवा असामान्य असेल, तर डॉक्टर रक्त तपासणी किंवा त्वचेची बायोप्सी करून ल्यूपस किंवा वास्कुलिटिससारख्या इतर आजारांना वगळू शकतात. प्रश्न- चिल ब्लेन किती दिवसांत बरा होतो? उत्तर- सहसा चिल ब्लेन 2-3 आठवड्यांत किंवा हवामान गरम झाल्यावर आपोआप बरा होतो. जर 2-3 आठवड्यांनंतरही लक्षणे कायम राहिली किंवा वारंवार परत आली, तर त्वचा तज्ञाचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे. प्रश्न- डॉक्टरांकडे कधी जावे? उत्तर- जर दोन आठवडे घरी काळजी घेतल्यानंतरही चिल ब्लेनची लक्षणे बरी झाली नाहीत, किंवा हवामान गरम झाल्यावरही समस्या कायम राहिली, तर डॉक्टरांना नक्की भेटा.

बचत खात्यावर FD इतकेच व्याज मिळवा:संपूर्ण प्रक्रिया जाणून घ्या, खात्यात किती किमान शिल्लक आवश्यक, कसा मिळेल फायदा

बचत खाते अनेकदा दैनंदिन व्यवहारांसाठी वापरले जाते. यात लोक जास्त पैसे ठेवत नाहीत, कारण सामान्यतः बचत खात्यात व्याज खूप कमी मिळते. चांगल्या परताव्यासाठी लोक मुदत ठेवींचा (FD) पर्याय निवडतात. FD मध्ये समस्या अशी आहे की पैसे लॉक होतात. याचा अर्थ असा की FD च्या लॉक-इन कालावधीत पैसे काढता येत नाहीत. असे केल्यास बँक दंड आकारते. ही समस्या दूर करण्यासाठी अनेक बँका अशा बचत खात्यांची सुविधा देत आहेत, ज्यात पैसे जमा करून FD इतके व्याज मिळवता येते. यात पैसे मुदतबंद करण्याची गरज नाही आणि गरजेनुसार पैसे काढल्यास कोणताही दंड लागत नाही. हा पर्याय विशेषतः अशा लोकांसाठी फायदेशीर आहे, जे बचत खात्यात काही काळासाठी चांगली रक्कम ठेवतात. म्हणून आज ‘तुमचा पैसा’ या सदरात जाणून घेऊया की बचत खात्यावर FD सारखे व्याज कसे मिळेल. तज्ज्ञ: राजशेखर, आर्थिक तज्ज्ञ प्रश्न- हे असे बचत खाते कसे आहेत, ज्यात FD इतकेच व्याज मिळते? उत्तर- बचत खात्यावर साधारणपणे 2.5% ते 3.5% पर्यंत वार्षिक व्याज मिळते. तर FD वर हा दर 6% ते 7.5% पर्यंत असतो. पण आता अनेक बँका असे ‘उच्च व्याज बचत खाते’ किंवा ‘ऑटो स्वीप’ खात्याची सुविधा देत आहेत, ज्यात निश्चित मर्यादेपेक्षा जास्त पैसे FD प्रमाणे हस्तांतरित होतात आणि त्यावर FD च्या दराने व्याज मिळते. यांना ऑटो स्वीप खाते किंवा फ्लेक्सी फिक्स डिपॉझिट असे म्हणतात. प्रश्न- ऑटो स्वीप अकाउंट किंवा फ्लेक्सी फिक्स डिपॉझिट म्हणजे काय? उत्तर- या सुविधेत तुमचे बचत खाते एका निश्चित मर्यादेपर्यंत सामान्य बचत खात्याप्रमाणेच काम करते. या मर्यादेपेक्षा जास्त पैसे आल्यास, अतिरिक्त रक्कम आपोआप एका लिंक्ड एफडीमध्ये रूपांतरित होते, ज्यावर एफडीइतकेच व्याज मिळते. समजा, तुमच्या खात्याची निश्चित मर्यादा 25,000 रुपये आहे. जर खात्यात 40,000 रुपये आले, तर 15,000 रुपये आपोआप एफडीमध्ये जातील. जेव्हा तुम्हाला पैशांची गरज पडेल आणि बचत शिल्लक कमी होईल, तेव्हा ही एफडी आपोआप तुटून रक्कम पुन्हा बचत खात्यात येईल. यामुळे तुम्हाला चांगले व्याजही मिळते आणि गरज पडल्यास तुम्ही लगेच पैसे काढू शकता. येथे एफडी तोडण्याचा त्रास होत नाही. प्रश्न- ऑटो स्वीप सुविधेचे काय फायदे आहेत? उत्तर- ऑटो स्वीप सुविधा अशा लोकांसाठी फायदेशीर आहे, ज्यांच्या बचत खात्यात मोठी रक्कम जमा असते. पण त्याचबरोबर त्यांना आपले पैसे दीर्घकाळासाठी ब्लॉक करायचे नसतात. त्यांना कधीही खात्यातून पैसे काढण्याची गरज पडू शकते. त्यांना चांगले व्याज मिळावे आणि एफडीमध्ये पैसे लॉक होऊ नयेत अशी त्यांची इच्छा असते. अशा खात्यात निश्चित मर्यादेपेक्षा जास्त रक्कम आपोआप एफडीमध्ये जमा होते, ज्यामुळे चांगला परतावा मिळतो. गरज पडल्यास एफडी तुटते आणि पैसे पुन्हा बचत खात्यात येतात. यामुळे तरलता (लिक्विडिटी) कायम राहते, पैसे सुरक्षित राहतात आणि कोणत्याही प्रयत्नाशिवाय चांगले व्याज मिळते. प्रश्न- उच्च व्याज बचत खात्यात चांगले व्याज मिळवण्यासाठी काय करावे? उत्तर- सामान्यतः, बँक अशा ग्राहकांना जास्त व्याज देतात, जे खात्यात नियमितपणे चांगली रक्कम ठेवतात. याव्यतिरिक्त, काही फिनटेक ॲप्स त्यांच्या बँकिंग भागीदारांसोबत मिळून 6.75% पर्यंत व्याजाची सुविधा देतात. उच्च व्याज बचत खात्यात (High Interest Saving Account) चांगल्या व्याजासाठी जास्तीत जास्त शिल्लक राखली पाहिजे. यामुळे वेगळी गुंतवणूक न करता चांगला परतावा मिळतो. प्रश्न- हे सर्व बचत खात्यांवर लागू होऊ शकते का? उत्तर- नाही, ही सुविधा प्रत्येक बचत खात्यावर आपोआप लागू होत नाही. सामान्यतः, हा पर्याय उच्च नेटवर्थ व्यक्ती (HNI), प्रीमियम किंवा डिजिटल बचत खात्यांमध्ये दिला जातो. तथापि, आता अनेक बँका सामान्य बचत खातेधारकांनाही ऑटो स्वीपसारख्या सुविधा देऊ लागल्या आहेत. यासाठी स्वतंत्रपणे विनंती करावी लागू शकते किंवा काही अटी पूर्ण कराव्या लागतात. आपण आपल्या बँकेशी संपर्क साधून आपल्या बचत खात्यात ही सुविधा उपलब्ध आहे की नाही आणि ती कशी सक्रिय केली जाऊ शकते, हे जाणून घेणे चांगले राहील. प्रश्न- ऑटो स्वीप एफडीसाठी काय प्रक्रिया आहे? उत्तर- ऑटो स्वीप एफडीची सुविधा घेण्यासाठी सर्वात आधी तुम्हाला तुमच्या बँकेतून ते सक्रिय (ऍक्टिव्हेट) करून घ्यावे लागते. यासाठी तुम्ही ऑनलाइन बँकिंग, मोबाइल ॲप किंवा बँक शाखेची मदत घेऊ शकता. सक्रिय करताना तुम्हाला एक निश्चित मर्यादा (लिमिट) निवडावी लागते, उदा. 25,000 किंवा 50,000 रुपये. या मर्यादेपेक्षा जास्त जी काही रक्कम खात्यात येईल, ती आपोआप एफडीमध्ये रूपांतरित होईल. गरज पडल्यास ही एफडी तुटून रक्कम पुन्हा बचत खात्यात येते. यामुळे पैसे सुरक्षित राहतात आणि चांगले व्याजही मिळते. प्रश्न- याचा फायदा ऑनलाइनही घेता येतो का? उत्तर- होय, ऑटो स्वीप एफडी सुविधेचा फायदा ऑनलाइनही घेता येतो. आजकाल बहुतेक बँका आणि डिजिटल बँकिंग ॲप्स नेट बँकिंग किंवा मोबाइल ॲपद्वारे ते सक्रिय (ऍक्टिव्हेट) करण्याचा पर्याय देतात. काही बँका खाते उघडतानाच ही सुविधा देतात, तर अनेक बँका नंतर ती चालू करण्याची सुविधा देतात. यासाठी शाखेत जाण्याची गरज नसते आणि काही क्लिकमध्ये ही सुविधा सुरू करता येते. प्रश्न- याचे तोटे काय आहेत? उत्तर- ऑटो स्वीप एफडीचे जास्त तोटे नसतात, पण ते समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. काही प्रकरणांमध्ये व्याज करपात्र असते किंवा दंड लागू शकतो. चला, ग्राफिक्समधून सोप्या भाषेत समजून घेऊया. चला, ग्राफिक्समध्ये दिलेले मुद्दे विस्ताराने समजून घेऊया- कर सवलत मिळत नाही ऑटो स्वीप एफडीमधून मिळणारे व्याज पूर्णपणे कराच्या कक्षेत येते. यावर तुमच्या आयकर स्लॅबनुसार कर भरावा लागतो. यामध्ये कलम 80C सारखी कोणतीही कर सवलत मिळत नाही, जी टॅक्स सेव्हिंग एफडीमध्ये मिळते. त्यामुळे कर वाचवण्याच्या उद्देशाने गुंतवणूक करणाऱ्यांसाठी हा पर्याय फारसा आकर्षक नाही. व्याज दर सामान्य एफडीपेक्षा कमी असू शकतो. काही बँका ऑटो स्वीप एफडीवर नियमित एफडीच्या तुलनेत थोडे कमी व्याज दर देतात. याचे कारण असे की, गरज पडल्यास एफडी लवकर मोडली जाऊ शकते. अशा परिस्थितीत, दीर्घकालीन गुंतवणूकदारांना तुलनेने कमी परतावा मिळतो. लवकर मोडल्यास व्याजात कपात जेव्हा बचत खात्यातील शिल्लक निश्चित मर्यादेखाली जाते, तेव्हा बँक एफडी मोडते. हे अनेकदा कमी कालावधीत घडते, ज्यावर व्याज दर कमी मिळतो किंवा बँक 0.5% ते 1% पर्यंत दंड आकारू शकते. यामुळे एकूण व्याज कमी होते. किमान शिल्लक राखणे आवश्यक ऑटो स्वीप सुविधा असलेल्या खात्यात निश्चित किमान शिल्लक ठेवणे आवश्यक असते. जर शिल्लक यापेक्षा कमी झाली, तर बँक दंड आकारू शकते किंवा ही सुविधा बंद देखील करू शकते. प्रत्येक बँकेचे नियम वेगवेगळे असतात. FD ची मुदत, व्याज दर, स्वीप-इन मर्यादा आणि FD मोडण्याच्या अटी प्रत्येक बँकेत वेगवेगळ्या असतात. योग्य माहिती घेतल्याशिवाय ही सुविधा घेतल्यास नुकसान होऊ शकते. उदाहरणार्थ, एखाद्या बँकेत 25,000 रुपयांवर स्वीप सुरू होतो, तर दुसऱ्या बँकेत 1 लाखांवर. कमी मुदतीच्या FD मध्ये व्याज कमी असते. स्वीप-इन खात्यात तयार होणारी FD साधारणपणे 180 दिवस किंवा त्यापेक्षा कमी मुदतीची असते. यावर मिळणारे व्याज दीर्घ मुदतीच्या FD च्या तुलनेत कमी असते, जे जास्त परतावा (रिटर्न) अपेक्षित असलेल्यांना निराश करू शकते.

100 ग्रॅम पालकात 310% व्हिटॅमिन ए:पोषणतज्ञांकडून जाणून घ्या पालकाचे 10 आरोग्य फायदे, तसेच कोणी खाऊ नये

जर हिवाळ्याच्या हंगामात भाजी बाजारातून जाल, तर सर्वत्र ताज्या हिरव्या पालेभाज्यांचा सुगंध येतो. यापैकी पालक अशी पालेभाजी आहे, जी वर्षभर आपल्या ताटात असते. हिवाळ्यात ती अधिक सहजपणे मिळते. चवीला उत्कृष्ट आणि पोषक तत्वांनी परिपूर्ण पालक प्रथम पर्शिया म्हणजेच आजच्या इराणमध्ये सुमारे 2000 वर्षांपूर्वी पिकवला गेला होता. त्यानंतर व्यापारी ते आपल्यासोबत दक्षिण आशियात घेऊन आले. सध्याच्या काळात पालक सर्वाधिक चीनमध्ये पिकवला जातो. पालक प्रत्येक पदार्थात सहज मिसळून चव आणि आरोग्य दोन्ही वाढवतो. म्हणून कामाची बातमी मध्ये आज आपण पालकाविषयी बोलणार आहोत. यासोबतच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. अनु अग्रवाल, न्यूट्रिशनिस्ट आणि ‘वनडाएटटुडे’ च्या संस्थापक प्रश्न- पालकाचे पौष्टिक मूल्य काय आहे? उत्तर- पालक ही कमी कॅलरीज आणि उच्च पोषणमूल्ये असलेली हिरवी भाजी आहे. त्यात असलेले बहुतेक कार्ब्स फायबरच्या स्वरूपात असतात, जे पचन सुधारते आणि बद्धकोष्ठता टाळण्यास मदत करते. यात साखर नगण्य असते. पालकातील अघुलनशील फायबर शौचास आकार देते आणि आतड्यांच्या आरोग्यास मदत करते. याची पोषणमूल्ये ग्राफिक्समध्ये पहा- प्रश्न- पालकामध्ये कोणते जीवनसत्त्वे आणि खनिजे असतात? उत्तर- पालक हे जीवनसत्त्वे आणि खनिजांचा उत्कृष्ट स्रोत आहे. यात कॅरोटीनॉइड्स असतात, ज्यांना शरीर व्हिटॅमिन ए मध्ये रूपांतरित करते. हे डोळ्यांच्या दृष्टीसाठी आणि त्वचेसाठी फायदेशीर आहे. यात व्हिटॅमिन सी चांगल्या प्रमाणात मिळते, जे रोगप्रतिकारशक्ती आणि त्वचेच्या आरोग्यास मदत करते. यात असलेले भरपूर लोह हिमोग्लोबिन तयार करण्यासाठी आवश्यक आहे, तर कॅल्शियम हाडे आणि स्नायूंसाठी आवश्यक खनिज आहे. यात असलेले सर्व जीवनसत्त्वे आणि खनिजे ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- पालक खाण्याचे काय फायदे आहेत? उत्तर- पालक खाल्ल्याने शरीराला अनेक प्रकारचे फायदे मिळतात. यात असलेले व्हिटॅमिन ए डोळे आणि त्वचेचे आरोग्य सुधारते, तर व्हिटॅमिन सी रोगप्रतिकारशक्ती मजबूत करते. याचे अघुलनशील फायबर पचन सुधारते आणि बद्धकोष्ठतेपासून बचाव करते. प्रश्न- पालकमध्ये कोणते औषधी गुणधर्म असतात? उत्तर- पालकमध्ये अनेक औषधी गुणधर्म असतात, जे शरीराच्या उपचारांना आणि संरक्षणास मदत करतात. व्हिटॅमिन ए आणि सी रोगप्रतिकारशक्ती मजबूत करतात. यातील फायबर आतड्यांचे आरोग्य सुधारून पचनक्रियेला आधार देते. सर्व फायदे ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- पालक हिमोग्लोबिन आणि लोहाची कमतरता पूर्ण करू शकतो का? उत्तर- पालक लोहाचा (आयर्नचा) एक चांगला वनस्पती-आधारित स्रोत आहे आणि हिमोग्लोबिन वाढवण्यासाठी उपयुक्त ठरू शकतो. परंतु, यातील लोह शरीर सहजपणे शोषून घेऊ शकत नाही कारण त्यात ऑक्सलेट (एक सेंद्रिय संयुग) असते. तरीही, नियमितपणे पालक खाल्ल्याने लोहाचे सेवन वाढते. लिंबू, टोमॅटो यांसारख्या व्हिटॅमिन सी असलेल्या पदार्थांसोबत खाल्ल्याने लोहाचे शोषण चांगले होते. सुरुवातीच्या कमतरतेमध्ये पालक मदत करू शकतो, परंतु जास्त कमतरता असल्यास केवळ पालक पुरेसा नसतो. डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार, लोह पूरक (आयर्न सप्लिमेंट) किंवा इतर लोहयुक्त पदार्थ आहारात समाविष्ट करण्याची आवश्यकता असते. प्रश्न- पालक डोळ्यांच्या दृष्टीसाठी आणि त्वचेसाठी कसा फायदेशीर आहे? उत्तर- पालक डोळे आणि त्वचा या दोन्हीसाठी अत्यंत फायदेशीर आहे. त्यात असलेले ल्युटीन आणि झीएक्सॅन्थिन (zeaxanthin) सारखे अँटीऑक्सिडंट्स डोळ्यांना निळ्या प्रकाशापासून आणि ऑक्सिडेटिव्ह नुकसानीपासून वाचवतात. यामुळे मोतीबिंदू आणि वयानुसार होणाऱ्या मॅक्युलर डिजनरेशनचा धोका कमी होतो. पालकातील कॅरोटीनॉइड्स शरीरात व्हिटॅमिन ए तयार करतात, जे रात्रीच्या दृष्टीसाठी आणि डोळ्यांतील ओलावा टिकवून ठेवण्यासाठी आवश्यक आहे. त्वचेसाठी, पालकातील व्हिटॅमिन सी कोलेजन तयार होण्यास मदत करते, ज्यामुळे त्वचा निरोगी राहते. यातील अँटीऑक्सिडंट्स त्वचेला फ्री-रॅडिकल नुकसानीपासून वाचवून चमक सुधारतात. प्रश्न- वजन कमी करण्यासाठी पालक किती उपयुक्त आहे? उत्तर- वजन कमी करण्यासाठी पालक खूप उपयुक्त मानला जातो कारण त्यात कॅलरीज खूप कमी आणि फायबर जास्त असते. 100 ग्रॅम पालकात फक्त सुमारे 23 कॅलरीज असतात. पण फायबरमुळे पोट भरलेले वाटते, ज्यामुळे जास्त खाणे कमी होते. यात पाण्याचे प्रमाणही 90% पेक्षा जास्त असते, जे हायड्रेशन आणि चयापचय (मेटाबॉलिज्म) दोन्हीला मदत करते. पालकातील थायलाकोइड्स भूक कमी करणाऱ्या हार्मोन्सना सक्रिय करू शकतात, ज्यामुळे खाण्याची इच्छा (क्रेविंग) कमी होते. हे पोट हलके ठेवून निरोगी वजन कमी करण्यास मदत करते, विशेषतः जेव्हा ते कमी-कॅलरी आहाराचा भाग बनवले जाते. प्रश्न- पालक कोणी खाऊ नये, कोणत्या लोकांनी मर्यादित प्रमाणात खावे? उत्तर- पालक आरोग्यदायी आहे, पण काही लोकांनी ते मर्यादित प्रमाणात खावे. यात ऑक्सलेट जास्त असते, जे किडनी स्टोनचा इतिहास असलेल्या लोकांमध्ये मुतखड्याचा धोका वाढवू शकते, त्यामुळे त्यांनी काळजीपूर्वक सेवन करावे. ज्या लोकांना लोहाची (आयर्नची) गंभीर कमतरता आहे, त्यांच्यासाठी पालकातील लोह कमी प्रमाणात शोषले जात असल्यामुळे एकट्याने पुरेसे नसते. रक्त पातळ करणारी औषधे घेणाऱ्या लोकांनीही पालक थोडे कमी प्रमाणात खावे, कारण यात असलेले व्हिटॅमिन के औषधाच्या परिणामावर परिणाम करू शकते. थायरॉईडची समस्या असलेल्या लोकांनी ते शिजवून खावे. प्रश्न- पालक कच्चे खाणे योग्य आहे की शिजवून खावे? उत्तर- पालक कच्चे आणि शिजवलेले, दोन्ही प्रकारे खाल्ले जाऊ शकते, पण प्रत्येक पद्धतीचे स्वतःचे फायदे आहेत. कच्च्या पालकमध्ये व्हिटॅमिन सी आणि काही अँटीऑक्सिडंट्स अधिक सुरक्षित राहतात. तर शिजवल्याने लोह, कॅल्शियम आणि कॅरोटीनॉइड्ससारख्या काही पोषक तत्वांचे शरीरात शोषण चांगले होते, कारण उष्णता ऑक्सलेट कमी करते. हलके वाफवलेले पालक सर्वोत्तम मानले जाते. यामुळे पोषक तत्वेही टिकून राहतात आणि पचनही सोपे होते. सॅलडमध्ये कच्चे पालक ठीक आहे, पण रोजच्या सेवनासाठी हलके शिजवून खाणे अधिक फायदेशीर आहे. प्रश्न- रोज पालक खाणे सुरक्षित आहे का? त्याचे किती प्रमाण योग्य आहे? उत्तर- बहुतेक लोकांसाठी रोज पालक खाणे सुरक्षित आहे, कारण ते कमी कॅलरी, उच्च फायबर आणि पोषक तत्वांनी परिपूर्ण आहे. परंतु यात ऑक्सलेट देखील असतात, त्यामुळे खूप जास्त प्रमाणात रोज खाल्ल्याने काही लोकांमध्ये किडनी स्टोनचा धोका वाढू शकतो. साधारणपणे दिवसातून 1 कप शिजवलेले पालक किंवा 2 कप कच्चे पालक पुरेसे आणि सुरक्षित मानले जाते. जर कोणाला किडनी स्टोन, थायरॉइडचा त्रास किंवा रक्त पातळ करणाऱ्या औषधांचा इतिहास असेल, तर प्रमाण मर्यादित ठेवावे आणि डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. संतुलित आहारासोबत पालकाचे सेवन बदलून करणे हा सर्वोत्तम मार्ग आहे.

वित्त-संसार:तुमचे मूल भविष्यासाठी तयार आहे का, जाणून घ्या त्याला बचतीसोबत गुंतवणूक शिकवणे का महत्त्वाचे

बचतीचे ज्ञान गुंतवणुकीशिवाय अपूर्ण आहे, म्हणून मुलांना बचत करण्याच्या शिकवणीसोबत गुंतवणुकीची समजही द्या. यासाठी आर्थिक नियोजक आणि वेल्थ मॅनेजर संजय मित्तल यांचे काय म्हणणे आहे ते जाणून घ्या... अनेकदा असे म्हटले जाते की, ‘बचत ही भविष्याची गुरुकिल्ली आहे.’ याच विचाराने पालक मुलांना लहानपणापासूनच पैसे वाचवण्याची शिकवण देतात. गुल्लक मध्ये नाणी टाकणे किंवा अनावश्यक खर्च टाळणे इत्यादी, या सर्व सवयी निःसंशयपणे महत्त्वाच्या आहेत. पण आजच्या बदलत्या आर्थिक युगात मुलांना बचतीसोबत गुंतवणुकीची समज देणे ही काळाची गरज बनली आहे. म्हणून मुलांना याची माहिती देणे आवश्यक आहे. लहानपणी हे बीज का पेरावे? लहानपणी शिकलेल्या सवयी आयुष्यभर सोबत राहतात, जसे नियमित अभ्यास, शिस्त आणि वेळेचे व्यवस्थापन या सवयी लहानपणापासून लावल्या जातात, त्याचप्रमाणे गुंतवणुकीची समजही लहानपणापासून दिली पाहिजे. यामुळे मुलांना पैशाचे मूल्य समजते, घाईघाईने निर्णय घेणे टाळतात आणि दीर्घकालीन विचार विकसित करतात. पुढे जाऊन गुंतवणुकीचे हे ज्ञान त्यांना आत्मनिर्भर बनवते आणि आर्थिक निर्णय घेण्याचा आत्मविश्वास देते. लक्षात ठेवा, आजची मुले उद्याचे उद्योजक, व्यावसायिक आणि धोरणकर्ते असतील. जर मुले आर्थिकदृष्ट्या साक्षर असतील, तर केवळ त्यांचे वैयक्तिक जीवनच चांगले होणार नाही तर समाज आणि देशाची आर्थिक स्थितीही मजबूत होईल. मुलांना गुंतवणुकीची माहिती कशी द्यावी? - 'गुंतवणूक'सारखे शब्द मुलांना कठीण वाटू शकतात. म्हणून, सोप्या उदाहरणांनी सुरुवात करावी. उदाहरणार्थ, जर तुम्ही आज ₹100 वाचवून ठेवले, तर ते तेवढेच राहतील, पण जर ते योग्य ठिकाणी गुंतवले, तर काही वर्षांनी ते ₹150 किंवा ₹200 होऊ शकतात. झाडाच्या उदाहरणानेही गुंतवणूक समजावून सांगता येते की, बी पेरल्यावर वेळेनुसार त्याचे झाड बनते आणि ते फळे देते.- मुलांना गोष्टी आणि खेळ खूप आवडतात. गुंतवणुकीशी संबंधित छोट्या-छोट्या गोष्टी, बोर्ड गेम्स किंवा मोबाईल ॲप्सद्वारे त्यांना शेअर, म्युच्युअल फंड आणि व्याज यांसारख्या संकल्पना समजावून सांगता येतात. यामुळे शिकणे मनोरंजक आणि प्रभावी बनते.- मुलांना फक्त पुस्तकांपुरते मर्यादित ठेवू नका. त्यांना समजावून सांगा की घरातील मोठे लोक कुठे गुंतवणूक करतात, जसे की बँक खाते, म्युच्युअल फंड किंवा विमा. वेळोवेळी त्यांना हे देखील दाखवा की गुंतवणुकीतून मिळणारा परतावा कसा वाढतो. मुले कशी करू शकतात गुंतवणूक? - भारतातील बहुतेक बँका 10 वर्षांवरील मुलांना स्वतःचे 'बचत खाते' चालवण्याची परवानगी देतात. यामध्ये पालक त्यांचे मार्गदर्शन करू शकतात जेणेकरून त्यांच्यात बँकिंग प्रणालीची समज आणि पैसे सुरक्षित ठेवण्याची सवय विकसित होईल.- आज अनेक म्युच्युअल फंड योजना मुलांचे भविष्य लक्षात घेऊन तयार केल्या आहेत. पालक मुलांच्या नावावर (मायनर डीमॅट खाते उघडून) किंवा त्यांच्यासाठी लहान-लहान रकमेने गुंतवणूक सुरू करू शकतात आणि वेळोवेळी त्यांना याची माहिती देऊ शकतात.- एसआयपी हे मुलांना नियमित गुंतवणुकीची सवय शिकवण्याचे एक चांगले माध्यम आहे. दरमहा थोडी रक्कम गुंतवल्याने शिस्त लागते आणि चक्रवाढ व्याजाचा लाभही मिळतो.- मुलांच्या उच्च शिक्षणाचा विचार करून काही विशेष गुंतवणूक योजना असतात. यांच्या मदतीने त्यांना लक्ष्य-आधारित गुंतवणुकीची समज मिळते. आयुष्यभरासाठी काही धडे काही नियम शिकवा जसे की- आधी बचत, मग खर्च म्हणजे पॉकेट मनी मिळाल्यानंतर एक भाग गुंतवणुकीसाठी बाजूला काढा, आणि उरलेल्या पैशांतून खर्च करा. त्यांना हे देखील सांगा की, गुंतवणूक ही कोणतीही 'लवकर श्रीमंत होण्याची' योजना नाही, तर दीर्घकाळात आर्थिक स्थिरता निर्माण करण्याचे एक साधन आहे. याव्यतिरिक्त, जर मुलाने कधी चुकीच्या ठिकाणी पैसे खर्च केले, तर त्याला ओरडण्याऐवजी, तो निर्णय चुकीचा का होता हे समजून घेण्यास मदत करा. मुलांना 'गरज' आणि 'इच्छा' यातील फरक समजावून सांगा. जसे की- गरज, म्हणजे अशा गोष्टी ज्यांच्याशिवाय काम चालू शकत नाही (उदा. शाळेची फी, पुस्तके, चांगले अन्न). इच्छा म्हणजे अशा गोष्टी ज्या आपल्याला आनंद देतात पण अनिवार्य नाहीत (उदा. नवीन व्हिडिओ गेम, बाहेरचे जेवण, इत्यादी). फरक सांगण्यासोबतच हे देखील समजावून सांगा की, गुंतवणुकीसाठी पैसे नेहमी 'इच्छा' असलेल्या भागातून कपात करून काढावे लागतात.

सेल्फ-केअर:दैनंदिन जीवनातील या छोट्या गोष्टींमध्ये लपलेले आहे तुमच्या मोठ्या आनंदाचे आणि आरोग्याचे रहस्य

आपण सामान्य गोष्टींना विशेष आणि विशेष गोष्टींना सामान्य समजत नाही ना? चला तर मग, आणखी एका बाबतीत आपले ज्ञानचक्षू उघडूया. कसे दिसत आहोत... बऱ्याचदा आपल्या वॉर्डरोबमधील सर्वात महागडा भाग तो सूट किंवा साडी असते जी आपण वर्षातून फक्त एक किंवा दोनदा एखाद्या लग्नकार्यात किंवा विशेष कार्यक्रमात घालतो. याउलट, ज्या कपड्यांमध्ये आपण रोज ऑफिसला जातो, घरी असतो किंवा काम करतो, त्यांच्याकडे आपण फारसे लक्ष देत नाही. शेवटी का... आपण रोजच्या कपड्यांमध्ये जवळपास 90 टक्के वेळ घालवतो. म्हणून त्यांची गुणवत्ता आणि फिटिंग चांगली असावी जेणेकरून तुम्हाला रोज खास वाटेल. याचा परिणाम तुमच्या आत्मविश्वास आणि कार्यक्षमतेवरही होईल. काय खात आहोत... सहसा लोक एखाद्या मोठ्या रेस्टॉरंटमध्ये एकाच संध्याकाळी हजारो रुपये खर्च करतात, पण जेव्हा घरासाठी चांगली फळे, पौष्टिक भाज्या किंवा उच्च दर्जाचे सुकामेवा खरेदी करण्याची वेळ येते, तेव्हा आपण बचत करू लागतो. शेवटी का... एका दिवसाचे जड आणि मसालेदार जेवण तुम्हाला तात्पुरता आनंद देऊ शकते, पण ते तुमच्या आरोग्याचा पाया रचत नाही. याउलट, रोजच्या ताटात थोडी अतिरिक्त गुंतवणूक - उत्तम घटक आणि संतुलित पोषण - तुमच्या शरीरासाठी दीर्घकालीन सुरक्षा आहे. कसे झोपत आहात... आपण आपल्या आयुष्यातील जवळपास एक तृतीयांश भाग झोपण्यात घालवतो, तरीही झोपेशी संबंधित गोष्टींवर खर्च करताना सर्वाधिक तडजोड करतो. चांगल्या गादीवर किंवा आरामदायक उशीवर गुंतवणूक करण्यास कचरतो. शेवटी का... चांगली झोप तुमच्या पुढच्या संपूर्ण दिवसाची ऊर्जा, एकाग्रता आणि मानसिक संतुलन ठरवते. जी गोष्ट तुमच्या शरीराला रोज आराम देते, ती दिखाव्याच्या गोष्टींपेक्षा कितीतरी जास्त महत्त्वाची आहे. झोपेवर केलेली गुंतवणूक तुमच्या आरोग्याच्या आणि कार्यक्षमतेच्या दोन्ही स्वरूपात परत येते. म्हणून रोज पुरेशी झोप घ्या. कसे सजताय... लग्न किंवा पार्टीपूर्वी लोक पार्लर/सलूनमध्ये हजारो रुपये खर्च करतात, जेणेकरून त्या एका दिवशी त्यांची त्वचा चांगली दिसावी. पण दैनंदिन जीवनात त्वचेची काळजी आणि वैयक्तिक स्वच्छतेकडे अनेकदा दुर्लक्ष केले जाते. शेवटी का... त्वचा सुधारण्यासाठी दररोज लक्ष देणे आवश्यक आहे. एका दिवशी त्वचा किंवा केसांवर महागडे उपचार केल्याने तुम्हाला फक्त क्षणिक सौंदर्य मिळते, तर नियमित स्वच्छता, सूर्यप्रकाशापासून संरक्षण आणि त्वचेला मॉइश्चराइझ करणे यांसारख्या लहान सवयी अवलंबून तुम्ही स्वतःची योग्य आणि चांगली काळजी घेऊ शकता. कसे आराम करत आहात... आपण अनेकदा स्वतःला असे समजावतो की 'वीकेंडला झोपून घेऊ', म्हणून रोज रात्री उशिरापर्यंत जागे राहणे सामान्य होते. पण जी झोप आठवडाभर कमी होत जाते, तिची भरपाई फक्त एक किंवा दोन दिवसांत शक्य नसते. शेवटी का... झोप ही काही चैनीची गोष्ट नाही, तर शरीराची नैसर्गिक दुरुस्ती प्रक्रिया आहे. रोजची पुरेशी झोप तुमचा मूड, निर्णय घेण्याची क्षमता आणि शारीरिक आरोग्य सुधारते. कधीतरी उशिरापर्यंत जागे राहणे वेगळी गोष्ट आहे, पण रोजच्या झोपेशी तडजोड करणे स्वतःवर केलेला अन्याय आहे. याला आरोग्याशी खेळणे म्हणता येईल.

वित्त-संसार:खर्चावर नियंत्रण व बचतीवर फोकस, या गुप्त टिप्स वापरा ज्याने तुमचा खिसा कधीही रिकामा होणार नाही

नवीन वर्षासोबत वेळेच्या नव्या अध्यायाने दार ठोठावले आहे आणि त्यासोबतच मनात एक जुना संकल्पही- खर्च कमी करण्याचा आणि बचत वाढवण्याचा. यासाठी काही छोटे पण प्रभावी उपाय आहेत, जे तुमचे पैसे सांभाळत बचत आणि गुंतवणूक दोन्ही सोपे करतील. नवीन वर्ष येताच अनेक लोक बचत आणि गुंतवणुकीबाबत नवीन संकल्प करतात. इरादा जरी योग्य असला तरी, वर्षाच्या अखेरपर्यंत परिस्थिती अनेकदा तशीच राहते. याचे कारण असे की, धन व्यवस्थापन अजूनही भावनांवर आधारित आहे, प्रणालीवर नाही. जोपर्यंत खर्च आणि बचतीची एक सोपी आणि शिस्तबद्ध चौकट नसते, तोपर्यंत योजना फक्त कागदावरच राहतात. जर बचतीसोबत धन वाढवायचे असेल, तर योजनाही तितकीच मजबूत असावी. यासाठी तज्ज्ञ काही व्यावहारिक आणि तार्किक उपाय सांगत आहेत, ज्यामुळे तुम्ही मानसिक दबावाशिवाय बचत करू शकाल, आणि त्याचबरोबर नवीन गुंतवणूक पर्यायांकडेही आत्मविश्वासाने पाऊल टाकू शकाल. खर्च नियंत्रणासाठी योजना प्रत्येक खर्चाचा पूर्ण हिशोब ठेवणे अनेकदा कठीण असते. उत्तम मार्ग म्हणजे आपले उत्पन्न आधीच चार भागांमध्ये विभागणे, जसे की - 40% गरजा (घर, किराणा, बिले), 30% भविष्य (बचत / गुंतवणूक), 15% मनोरंजन (प्रवास, छंद), 15% आपत्कालीन निधीसाठी. दैनंदिन लहान बजेटसाठी मोबाइल वॉलेटचा वापर करा. अशा प्रकारे दैनंदिन खर्चाची मर्यादा निश्चित केल्याने बचत आपोआप वाढते. दिवसाच्या शेवटी जे पैसे वाचतात, तीच खरी बचत बनते. बचतीला उद्देश द्या मोठी रक्कम वाचवण्याचे ध्येय अनेकदा भीती निर्माण करते. त्याऐवजी खर्चासोबत आनुपातिक बचत करण्याची सवय लावा. तसेच, पैशाला एक नाव द्या, जसे की - आपत्कालीन, शिक्षण, प्रवास किंवा सुरक्षा निधी. जेव्हा पैशाचा उद्देश स्पष्ट असतो, तेव्हा ते विनाकारण खर्च करणे कठीण होते. ही पद्धत मानसिकदृष्ट्या प्रभावी असते आणि दीर्घकाळ टिकते. नियमित आढावा आवश्यक आहे महागड्या आणि तात्काळ खर्चांमध्ये घाई करणे नुकसानकारक असते. अशा प्रत्येक निर्णयाला २४ तासांचा वेळ दिल्याने अनावश्यक खरेदी टाळता येते. यासोबतच, दर महिन्याला गुंतण्याऐवजी त्रैमासिक आढावा अधिक प्रभावी ठरतो. जेव्हा पैशांच्या नियोजनाला कठोर नियम किंवा ओझे न मानता, एक सकारात्मक सवय आणि नियमित सराव म्हणून पाहिले जाते, तेव्हा त्यात शिस्त आणि सातत्य दोन्ही येते. गुंतवणुकीचे नवीन मार्ग बचतीच्या पद्धतीत सुधारणा करण्यासोबतच, वाचवलेली रक्कम इकट्‌ठा करून येथे गुंतवणूक करू शकता. टारगेट मॅच्युरिटी बॉन्ड फंड- हे असे म्युच्युअल फंड असतात जे पैसे ठराविक मुदतीसाठी कर्जाशी संबंधित साधनांमध्ये गुंतवतात. म्हणजे फंड, गुंतवणूकदाराचे पैसे सरकारला किंवा सरकारी कंपन्यांना कर्जाच्या स्वरूपात देतो आणि त्या बदल्यात निश्चित व्याज मिळवतो. यात जोखीम कमी असते कारण पैसे सुरक्षित ठिकाणी गुंतवले जातात. या फंडाची मुदत आधीच निश्चित असते, उदा. 3 किंवा 5 वर्षे, त्यामुळे गुंतवणूकदाराला माहीत असते की पैसे कधी मिळतील. जर गुंतवणूक शेवटपर्यंत ठेवली तर व्याज दरांच्या चढ-उताराचा परिणाम कमी होतो. हा पर्याय त्यांच्यासाठी योग्य आहे जे सुरक्षित आणि स्थिर परतावा (रिटर्न) इच्छितात. यात गुंतवणूक बँक, ॲप किंवा सल्लागाराकडून केली जाऊ शकते. थीम-आधारित आंतरराष्ट्रीय ईटीएफ- थीम-आधारित आंतरराष्ट्रीय ईटीएफ हे असे गुंतवणुकीचे पर्याय आहेत, ज्यात जगभरातील निवडक थीमवर काम करणाऱ्या कंपन्यांमध्ये पैसे गुंतवले जातात, जसे की- आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स, तंत्रज्ञान, ग्रीन एनर्जी किंवा हेल्थ सेक्टर इत्यादी. सोप्या शब्दांत सांगायचे तर, तुमचे पैसे फक्त भारतापुरते मर्यादित न राहता परदेशातील मोठ्या कंपन्यांमध्येही गुंतवले जातात. यामुळे एकाच देशावरील अवलंबित्व कमी होते आणि जोखीम विभागली जाते. ही गुंतवणूक अशा लोकांसाठी योग्य आहे ज्यांना दीर्घकाळ पैसे गुंतवून जागतिक प्रगतीचा फायदा घ्यायचा आहे. यात गुंतवणुकीसाठी डीमॅट खाते आवश्यक असते. फॅक्टर-आधारित इंडेक्स फंड- हे असे गुंतवणूक फंड आहेत, जे शेअर बाजारातील एखाद्या विशिष्ट गुणधर्मावर लक्ष केंद्रित करून गुंतवणूक करतात, उदा. - स्वस्त किमतीचे शेअर्स, चांगल्या गुणवत्तेच्या कंपन्या, कमी चढ-उतार असलेले शेअर्स किंवा वाढीची प्रवृत्ती असलेले शेअर्स. या फंडांचा उद्देश जोखीम व्यवस्थापित करून उत्तम परतावा मिळवणे हा असतो. हे निश्चित नियमांनुसार चालत असल्यामुळे, भावनिक चुकीचे निर्णय कमी होतात. ही गुंतवणूक अशा लोकांसाठी योग्य आहे जे दीर्घकाळासाठी विचारपूर्वक गुंतवणूक करू इच्छितात. यामध्ये गुंतवणुकीसाठी डिमॅट किंवा म्युच्युअल फंड खाते आवश्यक असते.

ज्येष्ठांची काळजी:ज्येष्ठांसाठी फक्त औषधच नाही, ते घेण्याची योग्य पद्धतही गरजेची, हे खास उपाय करा जेणेकरून चूक होणार नाही

वाढत्या वयात योग्य वेळी योग्य औषध घेणे आरोग्यासाठी अनिवार्य आहे. लहानशी चूकही गंभीर परिणाम देऊ शकते, त्यामुळे औषधांच्या व्यवस्थापनात सावधगिरी बाळगणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. जर तुमच्या घरात असे कोणी वृद्ध व्यक्ती असतील, जे औषधे घेत असतील, तर तुम्ही त्यांची योग्य काळजी घेण्यासाठी ही पावले उचलू शकता. मोठ्या अक्षरांमधील रॅपर अनेक औषधांचे पत्ते दिसण्यात सारखे असतात. तुम्ही प्रत्येक पत्त्यावर पांढरी टेप चिकटवून त्यावर मोठ्या अक्षरात औषधाचे नाव किंवा त्याचा उद्देश (उदा. - 'बीपीचे औषध') लिहू शकता. रंगीत डब्यांचा वापर सकाळ, दुपार आणि रात्रीच्या औषधांसाठी वेगवेगळ्या रंगांच्या बॉक्सचा वापर करा. उदाहरणार्थ, सकाळसाठी पिवळा, दुपारसाठी नारंगी आणि रात्रीसाठी निळा. कारण त्यांना रंगांची ओळख करणे सोपे होईल आणि ते एका वेळी घ्यायची औषधे न चुकता घेऊ शकतील. स्पष्ट ओळख चिन्ह जर त्यांना नीट वाचता येत नसेल तर लिहिण्याऐवजी चिन्हे बनवू शकतात. उदा. सकाळच्या औषधावर 'सूर्य', संध्याकाळच्या औषधावर 'पक्षी' आणि रात्रीच्या औषधावर 'चंद्र' चे चित्र काढा. औषधांचे पृथक्करण जी औषधे दिसण्यात अगदी सारखी वाटतात, ती कधीही एकत्र ठेवू नका. ती नेहमी वेगवेगळ्या डब्यांमध्ये ठेवा जेणेकरून चुकूनही चुकीचे औषध घेतले जाणार नाही. मुदतची तपासणी जेव्हा औषध खरेदी करता, त्याच वेळी त्याच्या रॅपरवर किंवा डब्यावर मुदतची तारीख (expiry date) लिहून ठेवा. याची वेळोवेळी तपासणी करत रहा. जुनी औषधे लगेच काढून टाका जेणेकरून ती नवीन औषधांसोबत मिसळणार नाहीत. तुमच्या अनुपस्थितीत औषधांची व्यवस्था समजा कधी अशी परिस्थिती आली की तुम्ही घरी त्यांच्याजवळ उपस्थित नसाल, तर ही काही व्यवस्था आजच करून ठेवा जेणेकरून त्यावेळी कोणतीही समस्या येणार नाही. व्हॉइस रेकॉर्डिंग अलार्म- सामान्य अलार्मऐवजी त्यांच्या फोनमध्ये तुमचा आवाज रेकॉर्ड करून रिंगटोन सेट करा. उदाहरणार्थ- ‘बाबा, आता साखरेची गोळी घेण्याची वेळ झाली आहे.’ तुमचा आवाज ऐकून त्यांना स्पष्ट सूचना मिळतील. आपत्कालीन क्रमांकांची यादी- फोनच्या स्पीड डायल लिस्टमध्ये किंवा डायरीत डॉक्टर, जवळच्या फार्मासिस्टचा आणि तुमचा नंबर सेव्ह करा. तुम्ही फोनच्या मागे एका कागदावर हे नंबर लिहून चिकटवू शकता, जेणेकरून गरज पडल्यास ते त्वरित कॉल करू शकतील. लिखित वेळापत्रक- एका चार्ट पेपरवर मोठ्या अक्षरात औषधांचे वेळापत्रक तयार करा. त्यात औषधाचे नाव, त्याची मात्रा (अर्धी किंवा पूर्ण) आणि औषध घेण्याची वेळ स्पष्टपणे लिहा. हा चार्ट अशा ठिकाणी लावा जिथे ते जास्त वेळ बसतात. अॅपचा वापर- आजकाल असे अनेक अॅप्स उपलब्ध आहेत ज्यांचा वापर तुम्ही स्वतःसाठी करू शकता. यामुळे तुम्ही त्यांना अधिक चांगल्या प्रकारे मदत करू शकाल. हे अॅप औषध घेण्याच्या वेळी अलर्ट करते, डोसची मात्रा, औषध खरेदीची तारीख देखील ट्रॅक करते जेणेकरून तुम्हाला कळेल की औषध पुन्हा कधी ऑर्डर करायचे आहे.

इलेक्ट्रिक केटल कशी वापरावी:17 सुरक्षितता टिप्स, खरेदी करताना हे 12 फीचर्स पहा, तज्ञांकडून स्वच्छतेच्या टिप्स जाणून घ्या

इलेक्ट्रिक केटल हे एक अत्यंत उपयुक्त किचन अप्लायन्स आहे. हे वेळ आणि मेहनत दोन्ही वाचवते. एक ग्लास गरम पाण्याने दिवसाची सुरुवात करायची असो किंवा घाईत सूप, चहा-कॉफी उकळायचे असो, इलेक्ट्रिक केटल अनेक कामे सोपी करते. हे गॅस स्टोव्हच्या तुलनेत जलद, सोयीस्कर आणि अधिक सुरक्षित मानले जाते. तथापि, वापरादरम्यान थोड्या निष्काळजीपणामुळे विजेचा धक्का लागणे, भाजणे किंवा आग लागणे यांसारख्या अपघातांचा धोका असू शकतो. म्हणून, इतर कोणत्याही इलेक्ट्रिक अप्लायन्सप्रमाणे, केटलचा योग्य वापर करणे आणि त्याची काळजी घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. तर चला, आज कामाची बातमी मध्ये आपण इलेक्ट्रिक केटलच्या सुरक्षित वापराविषयी बोलू. यासोबतच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: शशिकांत उपाध्याय, पॉवर इलेक्ट्रॉनिक्स अभियंता, अहमदाबाद प्रश्न- इलेक्ट्रिक केटल काय आहे आणि ती कशी काम करते? उत्तर- हे एक किचन अप्लायन्स आहे. याचा वापर पाणी उकळण्यासाठी केला जातो. याच्या आत असलेले हीटिंग एलिमेंट पॉवर सप्लाय मिळाल्यावर गरम होते आणि काही मिनिटांत पाणी उकळते. बहुतेक केटल ऑटो शट-ऑफ आणि बॉईल-ड्राय प्रोटेक्शन यांसारख्या वैशिष्ट्यांसह येतात. यामुळे ती अधिक सुरक्षित मानली जाते. प्रश्न- इलेक्ट्रिक केटल किती प्रकारच्या असतात? उत्तर- इलेक्ट्रिक केटल साधारणपणे तीन प्रकारच्या असतात. तिन्ही केटल्स पाणी उकळण्यासाठी वापरल्या जातात. फरक फक्त त्यांच्या मटेरियल आणि फीचर्समध्ये असतो. प्रश्न- इलेक्ट्रिक केटल वापरण्याची योग्य पद्धत कोणती आहे? उत्तर- योग्य वापर आणि काळजी घेतल्यास इलेक्ट्रिक केटल दीर्घकाळ सुरक्षित आणि उत्तम राहते. यासाठी काही मूलभूत गोष्टींची काळजी घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून हे समजून घ्या- प्रश्न- इलेक्ट्रिक केटलने पाणी उकळायला किती वेळ लागतो? उत्तर- हे पाण्याच्या प्रमाणावर अवलंबून असते. साधारणपणे इलेक्ट्रिक केटलमध्ये पाणी उकळायला 1 ते 2 मिनिटे लागतात. खरं तर, केटल उष्णता बाहेर पडण्यापासून रोखते. त्यामुळे पाणी अधिक वेगाने उकळते. प्रश्न- इलेक्ट्रिक केटल वापरताना कोणती खबरदारी घ्यावी आणि कोणत्या चुका टाळाव्यात? उत्तर- इलेक्ट्रिक केटल वापरताना थोडी सावधगिरी आपल्याला अपघातांपासून वाचवू शकते. यासाठी काही महत्त्वाच्या गोष्टींची विशेष काळजी घ्या. खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून इलेक्ट्रिक केटलच्या वापराशी संबंधित सुरक्षितता टिप्स समजून घ्या- प्रश्न- पाणी उकळण्याव्यतिरिक्त इलेक्ट्रिक केटलचा आणखी काही उपयोग करू शकतो का? उत्तर- होय, इलेक्ट्रिक केटलचा वापर फक्त पाणी उकळण्यापुरता मर्यादित नाही. तुम्ही याने चहा-कॉफी बनवू शकता, सूप तयार करू शकता, मॅगी किंवा इन्स्टंट नूडल्स शिजवू शकता, अंडी उकळू शकता आणि काही भाज्या देखील सहजपणे उकळू शकता. हे लहान-सहान स्वयंपाकाच्या कामांसाठी खूप सोयीस्कर असते. तथापि, प्रत्येक केटल या कामांसाठी बनवलेली नसते. त्यामुळे कोणत्याही अतिरिक्त वापरापूर्वी त्याचे मॅन्युअल नक्की पहा. प्रश्न- इलेक्ट्रिक केटल खरेदी करताना कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात? कोणते सामान्य आणि सुरक्षितता वैशिष्ट्ये तपासावीत? उत्तर- इलेक्ट्रिक केटल खरेदी करताना त्याची क्षमता, साहित्य, सुरक्षितता वैशिष्ट्ये, पॉवर, वॅट आणि किंमत यासह काही गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात. हे खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- इलेक्ट्रिक केटल स्वच्छ करण्याचा योग्य मार्ग कोणता आहे? उत्तर- इलेक्ट्रिक केटलची नियमित स्वच्छता आवश्यक आहे. यामुळे त्यात घाण किंवा स्केल जमा होत नाही आणि ते चांगले कार्यप्रदर्शन देते. खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून इलेक्ट्रिक केटल स्वच्छ करण्याचा योग्य मार्ग समजून घ्या- इलेक्ट्रिक केटल संबंधित सामान्य प्रश्न-उत्तरे प्रश्न- इलेक्ट्रिक केटलची स्वच्छता किती दिवसांनी करावी? उत्तर- इलेक्ट्रिक केटलची हलकी स्वच्छता प्रत्येक 7-10 दिवसांनी करावी. तसेच, 15-30 दिवसांतून एकदा डी-स्केलिंग करावी. डी-स्केलिंग म्हणजे केटलच्या आत साचलेला कॅल्शियम आणि इतर खनिजांचा थर काढणे. यामुळे केटलची कार्यक्षमता टिकून राहते. प्रश्न- इलेक्ट्रिक केटल वापरल्यास किती वीज खर्च होते? उत्तर- इलेक्ट्रिक केटल साधारणपणे 750 ते 1500 वॉटची असते. एकदा पाणी उकळण्यासाठी ती सुमारे 0.05 ते 0.1 युनिट वीज वापरते. प्रश्न- पाणी उकळल्यामुळे इलेक्ट्रिक केटलमध्ये स्केल (चुना) जमा होतो का? उत्तर- होय, पाणी उकळल्यामुळे इलेक्ट्रिक केटलमध्ये स्केल (चुना) जमा होतो. हा स्केल पाण्यात असलेल्या कॅल्शियम आणि मॅग्नेशियमसारख्या खनिजांमुळे तयार होतो, जे वारंवार पाणी उकळल्याने केटलच्या आतील पृष्ठभागावर जमा होतात. त्यामुळे आठवड्यातून एकदा स्वच्छता करणे अत्यंत आवश्यक आहे. प्रश्न- एक इलेक्ट्रिक केटल किती वर्षे टिकते? उत्तर- हे पूर्णपणे काळजी, पाण्याची गुणवत्ता आणि देखभालीवर अवलंबून आहे. तथापि, योग्य वापर आणि नियमित स्वच्छतेसह एक इलेक्ट्रिक केटल साधारणपणे 3 ते 5 वर्षांपर्यंत सहज टिकू शकते. प्रश्न- इलेक्ट्रिक केटल मुलांच्या वापरासाठी सुरक्षित आहे का? उत्तर- पॉवर इलेक्ट्रॉनिक्स अभियंता शशिकांत उपाध्याय सांगतात की यात गरम पाणी, वाफ आणि विजेचा धोका असतो. त्यामुळे नेहमी मोठ्या व्यक्तींनीच याचा वापर करावा. हे मुलांच्या आवाक्याबाहेर ठेवावे. प्रश्न- इलेक्ट्रिक केटलमुळे विजेचा धक्का लागण्याचा धोका कधी असतो? उत्तर- काही परिस्थितींमध्ये इलेक्ट्रिक केटलमुळे विजेचा धक्का लागण्याचा धोका असतो. जसे की-

परीक्षेत मुलाला चांगले गुण मिळाले नाहीत:त्याचा IQ कमी तर नाही ना, हे कसे ओळखावे, IQ चाचणी करणे योग्य आहे का?, वाचा सविस्तर

प्रश्न- मी बंगळूरूहून आहे. माझा 12 वर्षांचा मुलगा इयत्ता 6 वी मध्ये आहे. गणित आणि विज्ञानात त्याला खूप कमी गुण मिळतात. माझ्या मित्रांनी सुचवले की मुलाची बुद्ध्यांक (IQ) चाचणी करावी, जेणेकरून त्याच्या बुद्धिमत्तेची पातळी काय आहे हे कळेल. पण मला भीती वाटते की या चाचणीमुळे त्याचा आत्मविश्वास कमी होऊ नये. मुलांची बुद्ध्यांक चाचणी करावी का? यामुळे खरोखर फायदा होईल का? दबाव न टाकता मुलाला अभ्यासासाठी कसे प्रेरित करावे? तज्ज्ञ: डॉ. अमिता श्रृंगी, मानसशास्त्रज्ञ, कुटुंब आणि बाल समुपदेशक, जयपूर उत्तर- मी तुमची ही द्विधा मनःस्थिती पूर्णपणे समजू शकते. पालक म्हणून मुलाचे शाळेतील गुण पाहून चिंता वाटणे अगदी स्वाभाविक आहे. पण सर्वात आधी हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे की 12 वर्षांच्या वयात सरासरी गुण मिळणे ही काही असामान्य गोष्ट नाही. या वयात मुले शिकण्याच्या प्रक्रियेत असतात आणि गणित व विज्ञान यांसारख्या विषयांमध्ये अडचण येणे खूप सामान्य आहे. तरीही योग्य मार्गदर्शन, संयम आणि पाठिंबा मिळाल्यास हीच मुले पुढे जाऊन उत्कृष्ट कामगिरी करतात. मुलाला कमी गुण मिळण्यामागे इतर अनेक कारणे असू शकतात. जसे की- म्हणून, केवळ सरासरी गुणांच्या आधारावर मुलाला न्याय देणे किंवा त्याच्यावर दबाव टाकणे योग्य नाही. याशिवाय, तुमचा मुलगा इतर विषय किंवा इतर क्षेत्रांमध्ये खूप चांगला असू शकतो. अनेक मुले संगीत, चित्रकला, खेळ किंवा कोणत्याही सर्जनशील क्षेत्रात उत्कृष्ट कामगिरी करतात. त्यामुळे, सर्वप्रथम मुलाच्या आवडीनिवडी आणि त्याच्या क्षमता समजून घेण्याचा प्रयत्न करा. अनेकदा पालक हीच चूक करतात. ते मुलांना त्यांच्या इच्छेनुसार डॉक्टर, इंजिनियर आणि IAS वगैरे बनवू इच्छितात. या प्रयत्नात ते मुलांच्या आवडीनिवडी, क्षमता आणि स्वभाव याकडे दुर्लक्ष करतात. तर, अभ्यासाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात मुलांना दिशा देण्यापेक्षा, त्यांना समजून घेण्याची आणि भावनिक आधार देण्याची गरज असते. मुले जशी आहेत, त्यांना तसेच स्वीकारणे ही पालकत्वाची पहिली पायरी आहे. प्रत्येक मुलाची स्वतःची एक ओळख असते आणि तिच्या खास आवडीनिवडी असतात. पालकत्व म्हणजे त्याला एखाद्या ठरलेल्या साच्यात बसवणे नव्हे, तर त्याच्यातील सुप्त क्षमता ओळखून त्यांना फुलण्याची संधी देणे होय. याच विचाराने पुढे जा आणि पालकत्वाच्या काही प्राथमिक जबाबदाऱ्यांवर लक्ष द्या. आता आपण IQ टेस्ट म्हणजे ‘इंटेलिजन्स कोशंट’ टेस्टच्या प्रश्नावर येऊया की हे काय आहे, कसे काम करते, कधी आवश्यक आहे आणि जर स्कोअर कमी आला तर काय करावे? चला तर, हे स्टेप-बाय-स्टेप समजून घेऊया. इंटेलिजन्स म्हणजे काय? इंटेलिजन्स ही अशी क्षमता आहे, ज्यामुळे मूल विचार करते, समजून घेते, समस्येचे निराकरण करते आणि नवीन परिस्थितीत स्वतःला जुळवून घेते. काही मूल अभ्यासात हुशार असते, काही खेळात, काही संगीत किंवा कलेत, तर काही लोकांना समजून घेण्यात आणि त्यांच्याशी जोडले जाण्यात. प्रत्येक मुलाची इंटेलिजन्स वेगळी असते. ती फक्त पुस्तके आणि गुणांनी मोजता येत नाही. ही अनेक क्षमतांची बेरीज आहे. जसे की- IQ टेस्ट काय आहे? IQ टेस्ट म्हणजे 'इंटेलिजन्स कोशंट' टेस्टद्वारे मुलाची विचार करण्याची, समजून घेण्याची, तर्क करण्याची आणि समस्या सोडवण्याची क्षमता तपासली जाते. ही टेस्ट प्रामुख्याने लॉजिकल थिंकिंग, मॅथेमॅटिकल अंडरस्टँडिंग, मेमरी आणि प्रॉब्लेम सॉल्व्हिंग स्किल मोजते. तथापि, IQ टेस्टमध्ये इमोशनल इंटेलिजन्स, क्रिएटिव्हिटी, सोशल स्किल्स आणि टॅलेंट यांसारख्या अनेक पैलूंचा समावेश नसतो. अमेरिकन सायकॉलॉजिकल असोसिएशन (APA) नुसार, IQ टेस्ट बुद्धिमत्तेच्या फक्त काही भागांनाच मोजते. हे मुलाच्या सभोवतालचे वातावरण, शिकण्याची प्रक्रिया आणि आधीपासून मिळालेल्या माहितीमुळे प्रभावित होते. IQ चाचणी काय मोजते? IQ चाचणीची सुरुवात 1905 मध्ये फ्रान्सचे मानसशास्त्रज्ञ अल्फ्रेड बिने आणि थियोडोर सायमन यांनी केली होती. याचा उद्देश मुलांची शाळेसाठीची तयारी तपासणे हा होता. म्हणजे, मूल शिकण्यासाठी किती तयार आहे. वेळेनुसार हे स्पष्ट झाले की, IQ स्कोअर अनेक गोष्टींनी प्रभावित होतो. जसे की मुलाचे वातावरण, भाषा, अनुभव आणि त्या दिवसाचा मूड. म्हणून, IQ ला मुलाच्या हुशारीचे पूर्ण माप मानणे योग्य नाही. एक चांगली प्रमाणित IQ चाचणी मुलाच्या अनेक क्षमता तपासते. हे खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून समजून घ्या- IQ चाचणी कधी करावी? आयक्‍यू (IQ) चाचणी प्रत्येक मुलासाठी आवश्यक नाही. जर मुलाला फक्त सरासरी गुण मिळत असतील, लक्ष केंद्रित करण्यात अडचण येत असेल किंवा त्याला गणित अवघड वाटत असेल तर आयक्‍यू चाचणीची गरज नाही. मात्र, काही विशिष्ट परिस्थितीत आयक्‍यू चाचणी करणे योग्य मानले जाते. भारतात काही आयक्‍यू चाचण्या केल्या जातात, ज्या भारतीय मुले आणि त्यांच्या वातावरणाचा विचार करून तयार केल्या आहेत. लक्षात ठेवा, ऑनलाइन आयक्‍यू चाचण्या विश्वसनीय नसतात. चाचणीचे योग्य आणि अचूक मूल्यांकन नेहमी प्रशिक्षित मानसशास्त्रज्ञानेच केले पाहिजे. आयक्‍यू स्कोअर कसा समजून घ्यावा? IQ स्कोअरला एक इंडिकेटर म्हणून समजले पाहिजे, निर्णय म्हणून नाही. हे दर्शवते की मूल विचार करणे, समजून घेणे, तर्क करणे आणि काही विशिष्ट प्रकारची माहिती किती वेगाने प्रक्रिया करते. परंतु हे दर्शवत नाही की मूल किती सर्जनशील आहे किंवा कोणत्या क्षेत्रात ते अधिक चांगले करू शकते. त्यामुळे IQ स्कोअरला फक्त मुलाच्या प्रोफाइलचा एक भाग म्हणून पाहिले पाहिजे. खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून IQ स्कोअरचे इंटरप्रिटेशन समजून घ्या- IQ स्कोअर कमी आल्यास काय करावे? जर मुलाचा IQ स्कोअर थोडा कमी आला, तर याचा अर्थ असा नाही की मूल कमकुवत आहे. हे फक्त हे दर्शवते की त्याला कोणत्या क्षेत्रात मदतीची आवश्यकता आहे. हार्वर्ड ग्रॅज्युएट स्कूल ऑफ एज्युकेशनच्या एका संशोधनानुसार, सकारात्मक प्रोत्साहन मुलांची कामगिरी सुमारे 25% पर्यंत सुधारते. तर जास्त दबाव आणि ताण त्यांच्या शिकण्याच्या प्रक्रियेला अवरोधित करतो. म्हणून मुलांसोबत संयम, समजून घेणे आणि प्रोत्साहन देणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. यासाठी काही खास गोष्टी लक्षात ठेवा. शेवटी मी हेच सांगेन की तुमचा मुलगा 12 वर्षांचा आहे. या वयात जर पालकांचा योग्य पाठिंबा मिळाला तर मुले खूप वेगाने शिकतात. जर तो निरोगी असेल, सामान्यपणे शिकत असेल तर IQ टेस्टची काहीही गरज नाही. तुमचे ध्येय मुलाला हुशार सिद्ध करणे नसून, त्याला हुशारीने शिकण्यास मदत करणे हे असावे.

तीळ, गूळ, शेंगदाणे यांना सुपरफूड का म्हणतात:संक्रांतीला खाण्याची परंपरा, व्हिटॅमिनने परिपूर्ण, आरोग्य फायदे जाणून घ्या

मकर संक्रांती म्हणजे थंडीच्या निरोपाचा संदेश. या दिवशी भगवान सूर्य मकर राशीत प्रवेश करतात. हा सण भारतात उत्सव म्हणून साजरा केला जातो. प्रत्येक राज्यात तो वेगवेगळ्या नावांनी साजरा केला जातो - कुठे पोंगल, कुठे खिचडी तर कुठे मकर संक्रांती, लोहड़ी आणि उत्तरायण. देशाच्या प्रत्येक भागात याची नावे वेगवेगळी असली तरी, संपूर्ण देशात या दिवशी तीळ आणि गूळ खाण्याची परंपरा सारखीच आहे. या दिवशी शेंगदाणेही खाल्ले जातात. तीळ, गूळ आणि शेंगदाणे, या तिन्ही गोष्टी सुपरफूड आहेत. यापासून बनवलेल्या वस्तू खाण्यात जेवढ्या स्वादिष्ट असतात, तेवढ्याच आरोग्यासाठीही फायदेशीर असतात. तीळ आणि शेंगदाण्यांमध्ये प्रोटीन, जीवनसत्त्वे आणि ओमेगा 6 सारखे पोषक घटक असतात. तर गुळात लोह, मॅग्नेशियम आणि कॅल्शियमसारखी महत्त्वाची खनिजे असतात. म्हणून ‘कामाची बातमी’ मध्ये मकर संक्रांतीला खाल्ल्या जाणाऱ्या तीळ, गूळ आणि शेंगदाण्यांबद्दल बोलूया. यासोबतच जाणून घेऊया की- तीळ-गुळाचे लाडू खाण्याची परंपरा मकर संक्रांतीच्या दिवशी लोक तीळ आणि गुळाचे लाडू खातात. पंजाब आणि आसपासच्या प्रदेशात संध्याकाळी घरातील सर्व लोक शेकोटी पेटवून गाणी गातात आणि शेंगदाणे खातात. या सर्व गोष्टी खाणे हिवाळ्यात खूप फायदेशीर आहे. हे आहेत हिवाळ्यातील सुपरफूड या तिन्ही सुपरफूड्सची प्रकृती उष्ण असते. त्यामुळे त्यांना हिवाळ्यातील सुपरफूड असेही म्हणतात. त्यांची पौष्टिक मूल्ये त्यांना अधिक खास बनवतात. चला, सर्व गोष्टींची पौष्टिक मूल्ये आणि फायदे जाणून घेऊया. गुळाचे पौष्टिक मूल्य गुळात सुक्रोज आणि फ्रुक्टोजच्या स्वरूपात साखर असते. त्यामुळे त्याची चव गोड असते आणि ते खाल्ल्याने त्वरित ऊर्जा मिळते. गुळात शरीरासाठी आवश्यक असलेले व्हिटॅमिन ए, सी आणि ई असतात. यात लोहा (आयर्न) सह अनेक आवश्यक खनिजे (मिनरल्स) देखील असतात. ग्राफिकमध्ये पहा: गुळ खाण्याचे 10 मोठे फायदे तिळाचे पौष्टिक मूल्य तिळात कॅल्शियम, मॅग्नेशियम, लोह आणि पोटॅशियम यांसारखी खनिजे भरपूर प्रमाणात असतात. यात व्हिटॅमिन B6 देखील असते. शरीराच्या दैनंदिन गरजेनुसार किती खनिजे तिळ खाल्ल्याने मिळतात, ग्राफिकमध्ये पहा: तिळ खाण्याचे 10 मोठे फायदे शेंगदाण्याची पौष्टिक मूल्ये शेंगदाण्यामध्ये प्रथिने, चरबीसह अनेक आरोग्यदायी पोषक तत्वे असतात. अनेक आवश्यक जीवनसत्त्वे आणि खनिजे देखील असतात. ग्राफिकमध्ये पहा: शेंगदाणे खाण्याचे 10 मोठे फायदे तीळ, गूळ आणि शेंगदाण्यांशी संबंधित काही सामान्य प्रश्न आणि त्यांची उत्तरे प्रश्न: तीळ आणि शेंगदाण्यांमध्ये असलेल्या फॅट्समुळे हृदयाचे आरोग्य बिघडते का? उत्तर: नाही, असे अजिबात होत नाही. फॅट्समुळे कोलेस्ट्रॉल वाढते असा लोकांचा गैरसमज आहे, वास्तविक पाहता, ट्रान्स फॅट आणि सॅचुरेटेड फॅटमुळे कोलेस्ट्रॉल वाढते. तीळ आणि शेंगदाण्यांमध्ये असलेले हेल्दी फॅट्स आपल्याला निरोगी ठेवतात. नॅशनल लायब्ररी ऑफ मेडिसिनमध्ये प्रकाशित झालेल्या एका अभ्यासानुसार, तीळ आणि शेंगदाण्यांमध्ये असलेले हेल्दी फॅट्स कोलेस्ट्रॉल आणि ट्रायग्लिसराइड्स कमी करण्यास उपयुक्त आहेत. यामुळे हृदयाचे आरोग्य सुधारते. प्रश्न: तीळ आणि शेंगदाणे खाल्ल्याने केस गळू लागतात का? उत्तर: नाही, हे खरे नाही. याउलट, तीळ आणि शेंगदाणे खाल्ल्याने केस गळणे थांबू शकते. त्यांच्या सेवनाने केसांच्या वाढीस देखील मदत होते. तिळात असलेले ओमेगा-3, ओमेगा-6 आणि ओमेगा-9 फॅटी ऍसिडमुळे टाळूच्या रक्तप्रवाहात सुधारणा होते. यामुळे केसांच्या मुळांना आवश्यक पोषक तत्वे आणि ऑक्सिजन मिळतो. तीळ आणि शेंगदाण्यांमध्ये भरपूर प्रमाणात तांबे, फॉस्फरस, जस्त, लोह, व्हिटॅमिन बी1 आणि मॅग्नेशियम असते. यामुळे टाळू निरोगी राहते आणि केस गळणे कमी होते. प्रश्न: तीळ आणि शेंगदाणे खाल्ल्याने काही तोटे देखील होऊ शकतात का? उत्तर: होय, काही लोकांना शेंगदाणे आणि तिळाची ऍलर्जी असू शकते. तिळाच्या ऍलर्जीमुळे उलट्या होऊ शकतात आणि श्वास घेण्यास त्रास होऊ शकतो. यामुळे बद्धकोष्ठता होऊ शकते आणि अपेंडिक्समध्ये वेदना होऊ शकतात. तिळात सायकोएक्टिव्ह कंपाऊंड THC असते. ड्रग्स चाचणी केल्यास ते समोर येऊ शकते. म्हणून, बहुतेक व्यावसायिक खेळाडू तीळ खाणे टाळतात. शेंगदाणे खाल्ल्याने काही लोकांना ॲनाफिलेक्सिस नावाचा गंभीर ॲलर्जिक रिएक्शन येऊ शकतो. अनेकदा हे जीवघेणे देखील असते. यामुळे त्वचेवर पुरळ येऊ शकतात आणि सूज येऊ शकते. रक्तदाब अचानक कमी होऊ शकतो. यामुळे पोटाचे इन्फेक्शन होऊ शकते. श्वास घेण्यास त्रास होऊ शकतो. प्रश्न: मधुमेहाचे रुग्ण तीळ, गूळ आणि शेंगदाण्यापासून बनवलेल्या वस्तू खाऊ शकतात का? उत्तर: मधुमेहाचे रुग्ण तीळ आणि शेंगदाणे अगदी आरामात खाऊ शकतात. यातील हेल्दी फॅट इन्सुलिन स्पाइक आणि शुगर लेव्हल नियंत्रित ठेवण्यास देखील मदत करते. मात्र, त्यांनी गूळ आणि गुळापासून बनवलेल्या वस्तू अजिबात खाऊ नयेत. मधुमेहात कमी ग्लायसेमिक फूड खाण्याचा सल्ला दिला जातो, तर गूळ हे उच्च ग्लायसेमिक फूड आहे. यामुळे शुगर स्पाइक होऊ शकते.

फिजिकल हेल्थ- भारतात वेगाने वाढत आहे एग फ्रीझिंग:हे काय आहे, कसे होते, डॉक्टरांकडून जाणून घ्या प्रत्येक महत्त्वाच्या प्रश्नाचे उत्तर

आजच्या स्त्रिया त्यांच्या आयुष्याचे नियोजन कॅलेंडर आणि डेडलाइननुसार करत आहेत. शिक्षण कधी पूर्ण होईल, करिअर कधी स्थिर होईल, आर्थिक स्थिरता कधी येईल. पण शरीराचे जैविक कॅलेंडर या योजनांपेक्षा वेगळे चालते. येथूनच तो संघर्ष सुरू होतो, जिथे मन म्हणते “आता नाही” आणि शरीर शांतपणे वेळ मोजत राहते. याच काळात एक वैद्यकीय पर्याय समोर आला आहे – एग फ्रीझिंग. याला प्रजननक्षमतेचे पॉज बटण असेही म्हटले जाते, जे आता महिला अधिक आत्मविश्वासाने दाबत आहेत. गेल्या दशकात जगभरात एग फ्रीझिंगच्या प्रकरणांमध्ये सुमारे 60% वाढ नोंदवली गेली आहे. अमेरिकेत हा ट्रेंड अधिक वेगवान आहे, जिथे दरवर्षी एग फ्रीझिंग सायकलमध्ये सरासरी 20% वाढ दिसून येत आहे. भारतातही चित्र वेगाने बदलत आहे. फोर्ब्स इंडियानुसार, मुंबई, दिल्ली आणि बेंगळुरू सारख्या मेट्रो शहरांमध्ये गेल्या पाच वर्षांत एग फ्रीझिंगबद्दलच्या चौकशीत पाच पटीने वाढ झाली आहे. दिल्लीतील मोठ्या फर्टिलिटी सेंटर्समध्ये जिथे पूर्वी वर्षातून एक-दोन महिलाच हा पर्याय निवडत होत्या, तिथे आता दरमहा 5 ते 6 महिला एग फ्रीझिंग करत आहेत. अशा परिस्थितीत आज आपण फिजिकल हेल्थ मध्ये जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. गीता जैन, एचओडी, ऑब्स्टेट्रिक्स, गायनेकोलॉजी आणि आयव्हीएफ, मॅक्योर हॉस्पिटल, दिल्ली प्रश्न– एग फ्रीजिंग म्हणजे काय? उत्तर– एग फ्रीजिंग ही एक वैद्यकीय प्रक्रिया आहे. यात महिलेची अंडी शरीरातून बाहेर काढली जातात. ही अंडी खूप कमी तापमानावर गोठवली जातात, जेणेकरून भविष्यात त्यांचा वापर करता येईल. याचा उद्देश अंड्यांची सध्याची गुणवत्ता सुरक्षित ठेवणे हा आहे, जेणेकरून वाढत्या वयाचा त्यांच्यावर परिणाम होऊ नये. जेव्हा महिला मानसिक, शारीरिक किंवा सामाजिकदृष्ट्या तयार असेल, तेव्हा ती त्याच अंड्यांपासून गर्भधारणा करू शकेल. प्रश्न– महिला एग फ्रीजिंग का करतात? उत्तर– एग फ्रीजिंग यासाठी केली जाते जेणेकरून महिला आपली प्रजनन क्षमता भविष्यासाठी सुरक्षित ठेवू शकतील. अनेक महिलांना करिअर घडवायचे असते, आर्थिकदृष्ट्या स्थिर व्हायचे असते, उशिरा लग्न करण्याची योजना असते किंवा काही वैद्यकीय कारणामुळे सध्या गर्भधारणा टाळायची असते. प्रश्न– एग फ्रीझिंग किती सुरक्षित आहे? उत्तर– एग फ्रीझिंगला वैद्यकीय भाषेत ओसाइट क्रायोप्रिझर्वेशन असे म्हणतात. अनुभवी फर्टिलिटी स्पेशलिस्टच्या देखरेखीखाली ही प्रक्रिया सामान्यतः सुरक्षित मानली जाते. आज वापरल्या जाणाऱ्या तंत्रज्ञान पूर्वीच्या तुलनेत अधिक प्रगत आणि विश्वासार्ह आहेत, ज्यामुळे अंडी गोठवण्याचा यशाचा दर सुधारला आहे. प्रश्न– एग फ्रीझ करण्यासाठीची आदर्श वय काय असते? उत्तर– तज्ञांच्या मते, 35 वर्षांपूर्वी अंडी गोठवणे (एग फ्रीजिंग) चांगले मानले जाते. या वयापर्यंत अंड्यांची गुणवत्ता चांगली असते. तथापि, महिलेचे आरोग्य, आनुवंशिक घटक आणि हार्मोनल स्थिती देखील महत्त्वाची असते. एका अभ्यासात असे आढळून आले आहे की 37 वर्षांपूर्वी एग फ्रीजिंगचा फायदा सर्वाधिक होतो. हे अधिक किफायतशीर देखील असते. प्रश्न– अंडी गोठवण्याचा (एग फ्रीजिंगचा) खर्च किती येतो? उत्तर– एका सिंगल सायकलचा खर्च अंदाजे 1 लाख ते 2.5 लाख रुपयांच्या दरम्यान असू शकतो. हे वापरलेल्या औषधांवर, महिलेच्या ओव्हेरियन रिझर्व्हवर आणि क्लिनिक किंवा शहरावर अवलंबून असते. याव्यतिरिक्त, अंडी साठवण्यासाठी वार्षिक शुल्क वेगळे आकारले जाते, जे सामान्यतः क्लिनिकनुसार वेगवेगळे असते. प्रश्न– अंडी गोठवण्याचे (एग फ्रीजिंगचे) दुष्परिणाम होतात का? उत्तर– एग फ्रीजिंगचे दुष्परिणाम बहुतेक तात्पुरते आणि हार्मोनशी संबंधित असतात. हार्मोनल औषधांमुळे पोट फुगणे, मूड स्विंग्स, डोकेदुखी, थकवा, स्तनांमध्ये वेदना होऊ शकतात. एग रिट्रीव्हल नंतर हलकी वेदना किंवा स्पॉटिंग देखील होऊ शकते. गंभीर पण दुर्मिळ प्रकरणांमध्ये ओव्हेरियन हायपरस्टिम्युलेशन सिंड्रोम किंवा खूपच कमी प्रकरणांमध्ये ओव्हेरियन टॉर्शनचा धोका असतो. प्रश्न– एग फ्रीजिंगमुळे जन्माला आलेली मुले किती निरोगी असतात? उत्तर– एग फ्रीजिंगमुळे जन्माला आलेली मुले सहसा पूर्णपणे निरोगी आणि सामान्य असतात. संशोधनानुसार, अशा मुलांमध्ये नैसर्गिक गर्भधारणा किंवा फ्रेश IVF द्वारे जन्माला आलेल्या मुलांच्या तुलनेत आरोग्याचा कोणताही अतिरिक्त धोका आढळलेला नाही, विशेषतः जेव्हा अंडी कमी वयात फ्रीज केली जातात. प्रश्न– एग फ्रीज करण्यापूर्वी अंड्यांची गुणवत्ता तपासली जाते का? उत्तर– होय, एग फ्रीजिंग करण्यापूर्वी डॉक्टर महिलेच्या ओव्हेरियन रिझर्व्ह आणि अंड्यांच्या संभाव्य गुणवत्तेचे मूल्यांकन करतात. यासाठी रक्त तपासणी, अल्ट्रासाउंड आणि काही हार्मोनल चाचण्या केल्या जातात, जेणेकरून एग फ्रीजिंगमुळे महिलेला किती फायदा होऊ शकतो हे समजून घेता येते. प्रश्न– जर एग फ्रीज केले आणि नंतर मूल नको असेल तर काय होते? उत्तर– जर महिलेने भविष्यात मुले नको असे ठरवले तर फ्रीज केलेली अंडी टाकून दिली जाऊ शकतात. ही प्रक्रिया वैद्यकीय आणि कायदेशीर मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार होते. काही प्रकरणांमध्ये, अंडी संशोधनासाठी दान देखील केली जाऊ शकतात. हा निर्णय पूर्णपणे महिलेच्या संमतीवर अवलंबून असतो. यासोबतच, स्थानिक नियम आणि कायद्यांचे पालन केले जाते. प्रश्न– जर अंडी फ्रीज केली, पण गर्भधारणा झाली नाही तर काय पर्याय उपलब्ध आहेत? उत्तर– अशा स्थितीत, सर्वप्रथम फ्रीज केलेली अंडी वितळवली जातात आणि पार्टनर किंवा डोनरच्या शुक्राणूंद्वारे IVF द्वारे फलित करून भ्रूण तयार केले जाते. जर महिलेचे गर्भाशय निरोगी असेल, तर भ्रूण तिच्याच गर्भाशयात स्थानांतरित केले जाते. जर वैद्यकीय कारणांमुळे महिला स्वतः गर्भधारणा करू शकत नसेल, तर तेच भ्रूण सरोगेट मदरच्या गर्भात स्थानांतरित केले जाऊ शकते. हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे की एग फ्रीजिंग हे गर्भधारणेची हमी देत नाही. प्रश्न– अंडी गोठवून सरोगसीद्वारे मुले जन्माला घातली जात आहेत का? उत्तर– होय, काही प्रकरणांमध्ये स्त्रिया अंडी गोठवून नंतर सरोगसीद्वारे आई बनत आहेत, परंतु हा प्रत्येकासाठी आवश्यक किंवा सामान्य मार्ग नाही. जेव्हा महिलेचे आरोग्य गर्भधारणेसाठी सुरक्षित नसेल, वारंवार IVF अयशस्वी झाले असेल किंवा कर्करोगासारख्या उपचारांमुळे स्वतः गर्भधारणा शक्य नसेल, तेव्हा सरोगसी एक पर्याय बनते. प्रश्न– अंड्याच्या गुणवत्तेवर परिणाम करणारे जीवनशैली घटक कोणते आहेत? उत्तर– अनेक जीवनशैली घटक अंड्याच्या गुणवत्तेवर थेट परिणाम करतात. ग्राफिक्समधून समजून घेऊया- प्रश्न– अंड्याची गुणवत्ता सुधारण्यासाठी जीवनशैलीत काय बदल करावेत? उत्तर– अंड्याची गुणवत्ता सुधारण्यासाठी धूम्रपान आणि मद्यपान टाळणे महत्त्वाचे आहे. तणाव व्यवस्थापन, संतुलित आणि पौष्टिक आहार, निरोगी बीएमआय राखणे आणि शरीरातील रक्तप्रवाह चांगला ठेवणे प्रजननासाठी फायदेशीर मानले जाते. योग्य आहार आणि सक्रिय जीवनशैलीमुळे हार्मोनल संतुलन सुधारते, ज्यामुळे अंड्यांच्या आरोग्यावर सकारात्मक परिणाम होतो. एग फ्रीजिंगशी संबंधित सामान्य प्रश्न-उत्तरे प्रश्न- एग फ्रीजिंग सर्व महिलांसाठी आवश्यक आहे का? उत्तर- नाही, हा एक वैयक्तिक आणि वैद्यकीय निर्णय आहे. प्रश्न- एकदा एग फ्रीज केल्याने गर्भधारणेची हमी मिळते का? उत्तर- नाही, हा फक्त शक्यता वाढवण्याचा एक मार्ग आहे. प्रश्न- वय जास्त झाल्यावर एग फ्रीजिंग निरुपयोगी आहे का? उत्तर- नाही, पण कमी वयात याचा जास्त फायदा होतो. एग फ्रीझिंग भीतीपोटी किंवा घाईघाईने नव्हे, तर योग्य माहिती आणि विचारपूर्वक घेतलेला निर्णय असावा. हा भविष्यावर नियंत्रण ठेवण्याचा मार्ग नाही, तर पर्याय खुले ठेवण्याची एक वैद्यकीय सुविधा आहे. योग्य वेळीच याचा वापर सर्वाधिक फायदेशीर ठरतो.

फास्टफूड खाल्ल्याने मुलीचा मृत्यू:जंक फूडमुळे मेंदू, यकृत खराब होते, फायबरयुक्त फळे-भाज्या खा, निरोगी राहा

यूपीच्या अमरोहामध्ये 11वीच्या विद्यार्थिनीचा जास्त फास्टफूड खाल्ल्याने मृत्यू झाला. दिल्ली एम्समध्ये तिच्यावर उपचार सुरू होते. डॉक्टरांनी सांगितले की, जास्त फास्टफूड खाल्ल्याने मुलीची आतडी एकमेकांना चिकटली होती. पचनसंस्था पूर्णपणे खराब झाली होती. फूड म्हणजे अन्न काय आहे? हे एक प्रकारचे इंधन आहे. आपले शरीर एका प्रगत मशीनसारखे आहे. यालाही इंजिनप्रमाणे चांगले काम करण्यासाठी इंधन लागते. आता कल्पना करा की, जर कोणी कारच्या इंजिनमध्ये पाणी मिसळलेले पेट्रोल-डिझेल टाकले तर काय होईल? इंजिन खराब होत जाईल आणि एक दिवस काम करणे बंद करेल. त्याचप्रमाणे, फास्टफूड शरीरासाठी भेसळयुक्त इंधन आहे. हे हळूहळू शरीराला नुकसान पोहोचवत आहे. जर सतत फास्टफूड खात राहिलो, तर एक दिवस शरीरही काम करणे बंद करेल. आज फिजिकल हेल्थ कॉलममध्ये फास्ट फूड खाल्ल्याने शरीरात काय होते, हे समजून घेऊया. तसेच जाणून घेऊया की- फास्ट फूडमध्ये काय असते? बहुतेक फास्ट फूड मैद्यापासून बनलेले असते. यात भरपूर मीठ, अतिरिक्त साखर आणि पाम तेल असते. या गोष्टी खायला चविष्ट लागतात, पण त्यात पोषणमूल्य नगण्य असते. फास्ट फूड खाल्ल्याने शरीरावर काय परिणाम होतो? फास्ट फूडमध्ये रिफाइंड कार्ब्स, भरपूर अतिरिक्त साखर, मीठ आणि खराब फॅट्स असतात. तर फायबर, जीवनसत्त्वे आणि खनिजे नगण्य प्रमाणात असतात. म्हणून हे अन्न लहान आतड्यात लवकर पचते आणि लगेच मेंदूला आनंदाचा संकेत देते. यामुळे आपल्याला चांगले वाटते, पण रक्तातील साखर वेगाने वाढते. यावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी स्वादुपिंड जास्त इन्सुलिन सोडते. तर मोठ्या आतड्यातील निरोगी जीवाणू फायबरच्या प्रतीक्षेत उपाशी राहतात. यामुळे पचन बिघडते, वजन वाढते आणि मधुमेह, फॅटी लिव्हरसारख्या आजारांचा धोका वाढतो. हे कोणत्या अवयवावर कसे परिणाम करते? फास्टफूड खाल्ल्याने कोणत्या अवयवावर काय परिणाम होतो, ते सविस्तरपणे एक-एक करून जाणून घेऊया- मेंदूवर काय परिणाम होतो? जेव्हा आपण फास्टफूड खातो, तेव्हा आपल्याला आनंदाची भावना होते. जास्त साखर, मीठ आणि फॅट मिळताच मेंदूत डोपामाइन वेगाने सोडले जाते. मेंदूला वाटते की, त्याला काहीतरी बक्षीस मिळाले आहे. यामुळेच तेच अन्न पुन्हा पुन्हा खाण्याची इच्छा होते. पण हा आनंद थोड्या वेळापुरता असतो. इसोफेगसवर काय परिणाम होतो? फास्टफूड इसोफेगस म्हणजेच अन्ननलिकेला हळूहळू नुकसान पोहोचवते. स्वादुपिंडावर काय परिणाम होतो? फास्टफूड खाल्ल्याबरोबर स्वादुपिंडावर सर्वाधिक कामाचा ताण पडतो. यकृतावर काय परिणाम होतो? यकृत आपल्या शरीराचा फिल्टर आहे. फास्टफूड यकृताच्या कार्याला सर्वाधिक बिघडवते. लहान आतड्यांवर काय परिणाम होतो? लहान आतड्यांचे काम अन्नातून पोषणद्रव्ये शोषून घेणे आणि शरीराला गरजेनुसार वाटप करणे हे आहे. मोठ्या आतड्यांवर काय परिणाम होतो? मोठ्या आतड्यात आपल्या शरीरातील चांगले बॅक्टेरिया राहतात. त्यांचे अन्न फायबर आहे, फास्टफूडमध्ये फायबर नसल्यामुळे ते उपाशी राहतात. किडनीवर काय परिणाम होतो? किडनीचे काम आहे, रक्त शुद्ध करणे. फास्टफूड यात अडथळा निर्माण करते. भरपूर भाज्या खाल्ल्याने काय होते? भरपूर भाज्या खाल्ल्याने शरीराला फायबर, जीवनसत्त्वे आणि खनिजे मिळतात. पचन सुधारते. रोगप्रतिकारशक्ती मजबूत होते. वजन नियंत्रणात राहते. मधुमेह, हृदयविकार आणि पोटाच्या आजारांचा धोका कमी होतो. मेंदू मेंदूला पालक आणि ब्रोकोली आवडतात. यात फोलेट, लोह आणि अँटीऑक्सिडंट्स असतात. हे मेंदूला हळूहळू ऊर्जा देतात. साखरेची पातळी अचानक वाढत नाही. न्यूरॉन्स सुरक्षित राहतात. स्मरणशक्ती आणि एकाग्रता सुधारते. मेंदू शांतपणे काम करतो. अन्ननलिका अन्ननलिकेसाठी (इसोफेगस) दुधी भोपळा आणि दोडका चांगले आहेत. त्यात पाणी आणि फायबर जास्त असते. ते पोटातील ऍसिड सौम्य करतात. जळजळ कमी होते. सूज कमी होते. अन्ननलिका सुरक्षित राहते. स्वादुपिंड स्वादुपिंडासाठी कार्ले आणि गाजर योग्य आहेत. त्यात फायबर आणि फायटोन्यूट्रिएंट्स असतात. साखर हळूहळू रक्तात जाते. इन्सुलिन अचानक जास्त तयार होत नाही. स्वादुपिंडाला आराम मिळतो. यकृत यकृतासाठी बीट आणि पालक आवश्यक आहेत. त्यात अँटीऑक्सिडंट्स आणि नायट्रेट्स असतात. ते यकृताच्या पेशींचे संरक्षण करतात. चरबी कमी जमा होते. डिटॉक्स एंजाइम चांगले कार्य करतात. लहान आतडे लहान आतड्यांसाठी गाजर आणि बीन्स उपयुक्त आहेत. त्यात विद्रव्य फायबर असते. पचन हळू होते. पोषक तत्वे चांगल्या प्रकारे शोषली जातात. आतड्यांचे अस्तर मजबूत राहते. मोठे आतडे मोठ्या आतड्यांसाठी भेंडी आणि कोबी फायदेशीर आहेत. त्यात प्रीबायोटिक फायबर असते. चांगले बॅक्टेरिया वाढतात. सूज कमी होते. आतड्यांचे आरोग्य सुधारते. मूत्रपिंड मूत्रपिंडांना दुधी भोपळा आणि काकडी आवडतात. यांमध्ये पाणी आणि पोटॅशियम संतुलित प्रमाणात असते. सोडियमचा परिणाम कमी होतो. रक्तदाब नियंत्रणात राहतो. मूत्रपिंड सहजपणे गाळणीचे काम करतात.

थंडीत मोजे घालून झोपणे योग्य आहे का?:शरीर गरम राहते, हॉट फ्लॅशेस होत नाहीत, डॉक्टरांकडून जाणून घ्या की कोणी मोजे घालू नयेत?

अनेकदा असे होते की रात्री झोपताना अचानक जाग येते. स्लीप एक्सपर्ट्सचे म्हणणे आहे की यामागे कोल्ड फीट हे देखील एक कारण असू शकते. कोल्ड फीट म्हणजे पाय अचानक खूप थंड होणे. थंडीच्या दिवसात कोल्ड फीट टाळण्याचा सर्वात सोपा मार्ग म्हणजे रात्री मोजे घालून झोपणे. पण प्रश्न असा आहे की ही एक निरोगी सवय आहे का? मोजे घालून झोपण्याचे काही दुष्परिणाम होऊ शकतात का? आज कामाची बातमी मध्ये याच प्रश्नांची उत्तरे जाणून घेऊया. तसेच हे देखील जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ- डॉ. नरेंद्र कुमार सिंगला, कन्सल्टंट, इंटरनल मेडिसिन, श्री बालाजी ॲक्शन मेडिकल इन्स्टिट्यूट, दिल्ली प्रश्न- रात्री कोल्ड फीट टाळण्यासाठी मोजे घालून झोपणे योग्य आहे का? विज्ञान याबद्दल काय म्हणते? उत्तर- होय, रात्री थंड पायांपासून वाचण्यासाठी मोजे घालू शकता. यामुळे पाय गरम राहतात आणि रात्री वारंवार झोपही मोडत नाही. प्रश्न- मोजे घालणे शरीराच्या उष्णता चक्रावर (हीट सायकल) कसा परिणाम करते? उत्तर- झोपेच्या वेळी शरीराचे मुख्य तापमान (कोर टेम्प्रेचर) म्हणजेच अंतर्गत तापमान हळूहळू कमी होते. ही प्रक्रिया चांगल्या झोपेसाठी आवश्यक आहे. जर पाय थंड असतील तर शरीराला वाटते की बाहेरील वातावरणाचे तापमान कमी होत आहे. म्हणून शरीर आपली उष्णता वाचवण्यासाठी ती आत खेचू लागते, ज्यामुळे शरीराचे मुख्य तापमान कमी होत नाही. प्रश्न- मोजे घालून झोपल्याने खरंच लवकर झोप येते का? उत्तर- नॅशनल स्लीप फाउंडेशन आणि काही इतर संशोधनानुसार, मोजे घालून झोपल्याने काही लोकांना लवकर झोप येऊ शकते. प्रश्न- चांगल्या झोपेव्यतिरिक्त मोजे घालून झोपण्याचे आणखी काय फायदे आहेत? उत्तर- शरीर उबदार ठेवण्याव्यतिरिक्त मोजे घालून झोपण्याचे काही इतर फायदे देखील आहेत– प्रश्न- पाय उबदार राहिल्याने मेंदूला कोणता संदेश मिळतो? उत्तर- पाय गरम राहिल्यास मेंदूला हा संदेश मिळतो की शरीर सुरक्षित आहे आणि आरामाच्या स्थितीत आहे. यामुळे मेंदूला हे देखील संकेत मिळतात की आता पूर्णपणे सक्रिय राहण्याची गरज नाही आणि झोपेची प्रक्रिया सुरू केली जाऊ शकते. प्रश्न- ज्यांचे पाय थंड राहतात, त्यांना याचा काय फायदा होऊ शकतो? उत्तर- काही लोकांचे पाय अनेकदा थंड राहतात, त्यांना हिवाळ्यात जास्त समस्या येते. यामुळे झोपेवरही परिणाम होतो. या सर्व लोकांना मोजे घालून झोपल्याने फायदा होऊ शकतो. त्यांची झोपेची गुणवत्ता सुधारू शकते. प्रश्न- मोजे घालून झोपल्याने फाटलेल्या टाचा मऊ होतात का? उत्तर- होय, योग्य प्रकारे मोजे घातल्याने फाटलेल्या टाचांना आराम मिळू शकतो. प्रश्न- ही सवय प्रत्येक ऋतूत आणि प्रत्येक व्यक्तीसाठी फायदेशीर आहे का? उत्तर- नाही, मोजे घालून झोपणे प्रत्येक ऋतूत आणि प्रत्येक व्यक्तीसाठी फायदेशीर नाही. प्रश्न- कोणत्या लोकांना मोजे घालून झोपल्याने नुकसान होऊ शकते? उत्तर- या लोकांना मोजे घालून झोपल्याने समस्या येऊ शकते. प्रश्न- खूप घट्ट किंवा सिंथेटिक मोजे घातल्याने इन्फेक्शन होऊ शकते का? उत्तर- होय, खूप घट्ट किंवा सिंथेटिक मोजे घातल्याने फंगल इन्फेक्शनचा धोका वाढू शकतो. प्रश्न- मोजे घालण्याव्यतिरिक्त पाय गरम ठेवण्याचे आणखी कोणते मार्ग आहेत? उत्तर- जर मोजे घालणे आवडत नसेल, तर पाय उबदार ठेवण्याचे इतर मार्गही आहेत.

तुम्हाला टेलिफोबिया तर नाही ना:फोन वाजताच घाबरणे, हृदयाची धडधड वाढते, न्यूरोलॉजिस्टकडून जाणून घ्या नियंत्रण मिळवण्याची पद्धत

काही लोकांसाठी फोन कॉल आशेसारखा असतो. तर काही लोकांना फोनची रिंग वाजताच अस्वस्थता येते. त्यांची हृदयाची धडधड वाढते, घाम येऊ लागतो. ते फोन उचलू शकत नाहीत. जर कोणासोबत असे घडत असेल, तर ते टेलिफोबियामुळे असू शकते. हा एक प्रकारचा सोशल एंग्जायटी डिसऑर्डर आहे, ज्यात व्यक्ती सामाजिक जीवनापासून दूर राहू लागते. टेलिफोबिया झाल्यावर फोन कॉल करण्यामध्ये आणि स्वीकारण्यामध्ये दोन्हीमध्ये भीती वाटते. आज आपण कामाच्या बातमी मध्ये टेलिफोबियाबद्दल बोलणार आहोत. त्यासोबतच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. एम.एस. पांडुरंग, वरिष्ठ सल्लागार, न्यूरोलॉजी, धर्मशिला नारायणा हॉस्पिटल, दिल्ली प्रश्न- टेलिफोबिया काय असतो? फोनवर बोलण्याच्या सामान्य संकोचापेक्षा हे कसे वेगळे आहे? उत्तर- टेलिफोबियाला फोन एंग्जायटी असेही म्हणतात. यात व्यक्तीला फोन कॉल करण्यास किंवा उचलण्यास भीती वाटते. ही भीती केवळ अस्वस्थता नाही, तर मानसिक तणावाशी संबंधित आहे. सामान्य संकोचामध्ये व्यक्ती थोड्या संकोचानंतर कॉल करतो. प्रश्न- टेलिफोबियाची लक्षणे काय आहेत? ते कसे ओळखाल? उत्तर- यात सहसा फोनची घंटी वाजताच अस्वस्थता जाणवते. सर्व लक्षणे ग्राफिक्समध्ये पाहा- प्रश्न- टेलिफोबिया का होतो? उत्तर- यामध्ये व्यक्ती एखाद्या जुन्या घटनेमुळे किंवा गोष्टीमुळे इतकी घाबरते की तिला काहीतरी चुकीचे घडण्याची भीती वाटत राहते. कोणाशी बोलताना काहीतरी चुकीचे बोलले जाण्याची किंवा काहीतरी चुकीचे घडण्याची भीती हेच याचे मोठे कारण आहे. याची आणखी काही कारणे आहेत- प्रश्न- या फोबियाचा कोविड, वर्क फ्रॉम होम आणि सोशल मीडियाशी काही संबंध आहे का? उत्तर- कोविडच्या काळात लोकांचे संभाषण पूर्णपणे डिजिटल झाले. फोन कॉल आणि व्हिडिओ कॉल अचानक खूप वाढले. यामुळे अनेक लोकांची चिंता (एंग्जाइटी) वाढली. अशा सवयी अनेकदा पुढे जाऊन टेलिफोबियामध्ये बदलतात. प्रश्न- टेलिफोबिया ही मानसिक आरोग्याची स्थिती आहे का? उत्तर- नाही, प्रत्येक बाबतीत टेलिफोबिया ही मानसिक आरोग्याची स्थिती नसते. जर टेलिफोबियामुळे दैनंदिन कामे आणि नातेसंबंध बिघडत असतील, तर याकडे गांभीर्याने लक्ष दिले पाहिजे. गरज पडल्यास तज्ञांचा सल्ला नक्की घ्या. प्रश्न- टेलिफोबिया हा एक प्रकारचा चिंताविकार आहे का? उत्तर- होय, टेलिफोबिया ही चिंताविकाराशी संबंधित समस्या आहे. प्रश्न- टेलिफोबिया आजच्या तरुण पिढीमध्ये सामान्य आहे का? उत्तर- होय, हे तरुणांमध्ये खूप वेगाने वाढत आहे. प्रश्न- टेलिफोबियामुळे नातेसंबंध, मैत्री, कुटुंब आणि ऑफिसवर काय परिणाम होतो? उत्तर- सर्वात आधी तर कॉल टाळल्याने नात्यांमध्ये दुरावा येतो. मित्र आणि कुटुंब स्वतःला दुर्लक्षित समजू शकतात. प्रश्न- तरुण फोन कॉलपेक्षा मेसेज आणि चॅटवर बोलणे पसंत करतात? हे देखील एक प्रकारचे टेलिफोबियाच आहे का? उत्तर- मेसेज पसंत करणारी प्रत्येक व्यक्ती टेलिफोबिक नसते. हे टेलिफोबिया आहे की नाही, हे समजून घेण्यासाठी कॉल आल्यावर निर्माण झालेल्या भावना आणि त्यावेळचे व्यक्तीचे वर्तन, दोन्ही पाहणे महत्त्वाचे आहे. प्रश्न- टेलिफोबियावर कसे नियंत्रण मिळवता येते? उत्तर- यात सर्वात महत्त्वाचे हे आहे की तुम्ही हळूहळू कॉलची सवय लावा. जर टेलिफोबिया खूप प्रगत स्तरावर नसेल, तर स्वतःच्या प्रयत्नांनीच सुधारणा होऊ शकते. प्रश्न- व्यावसायिक मदतीने टेलिफोबियामध्ये मदत मिळते का? व्यावसायिक मदत घेणे कधी आवश्यक आहे? उत्तर- होय, चिंता आणि कोणत्याही प्रकारच्या मानसिक आरोग्य स्थितीत व्यावसायिक मदत हा सर्वात योग्य मार्ग आहे. व्यावसायिक मदत कधी आवश्यक

प्रोटीन शेक प्यायल्याने मुलाचा मृत्यू:प्रोटीन काय आहे, शरीरासाठी किती आवश्यक, जाणून घ्या प्रोटीन सप्लीमेंट घेणे का धोकादायक

अलीकडेच, उत्तर प्रदेशातील कन्नौज येथे एका 19 वर्षीय मुलाचा प्रोटीन शेक प्यायल्याने मृत्यू झाला. शेक प्यायल्यानंतर मुलाच्या फुफ्फुसांनी काम करणे बंद केले. शरीरात ऑक्सिजनची कमतरता झाली आणि त्याचा मृत्यू झाला. त्याने काही दिवसांपूर्वी जिम जॉईन केले होते. तिथूनच त्याने प्रोटीन शेक घेतला होता. यामुळे आजच्या फिटनेस ट्रेंडवर मोठा प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे. जलद स्नायू बनवण्याच्या आणि फिट दिसण्याच्या इच्छेत लोक विसरतात की प्रत्येक शरीराची गरज वेगळी असते. डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय प्रोटीन सप्लिमेंट्स घेणे धोकादायक ठरू शकते. दुसरीकडे, भारतात विकल्या जाणाऱ्या 36 सर्वात लोकप्रिय प्रोटीन सप्लिमेंट्सपैकी 70% लेबल्समध्ये दिशाभूल करत आहेत. यापैकी 14% सप्लिमेंट्समध्ये विषारी घटक (टॉक्सिन्स) आढळले आहेत. म्हणून आज आपण जाणून घेऊया की प्रोटीन काय आहे, ते शरीरासाठी का आवश्यक आहे आणि प्रोटीन घेण्याचा निरोगी मार्ग कोणता आहे. यासोबतच आपण हे देखील जाणून घेऊया की- प्रश्न– प्रोटीन काय आहे आणि ते शरीरासाठी इतके महत्त्वाचे का आहे? उत्तर– आपले शरीर 3 मुख्य गोष्टींनी बनलेले आहे. यात 60% पाणी, 16% प्रोटीन आणि 16% फॅट आहे. यामुळेच प्रथिने शरीरासाठी अत्यंत महत्त्वाची मानली जातात. प्रश्न– जर शरीराला पुरेसे प्रथिने मिळाली नाहीत, तर त्याचे काय नुकसान होते? उत्तर- प्रथिने केवळ स्नायूंसाठीच नव्हे, तर पेशी, एन्झाईम्स आणि रोगप्रतिकारशक्तीसाठीही आवश्यक असतात. जेव्हा शरीराला पुरेसे प्रथिने मिळत नाहीत, तेव्हा ते स्वतःच्या स्नायूंना तोडून गरज पूर्ण करू लागते. यामुळे चयापचय क्रिया मंदावते, पुनर्प्राप्ती कमकुवत होते आणि आजारांचा धोका वाढतो. दीर्घकाळ प्रथिनांची कमतरता राहिल्यास शारीरिक दुर्बळतेसोबतच हार्मोनल असंतुलन होते आणि रोगप्रतिकारशक्तीवरही परिणाम होऊ शकतो. प्रथिनांच्या कमतरतेमुळे शरीर हळूहळू कमकुवत होऊ लागते. म्हणून, संतुलित प्रमाणात प्रथिने घेणे आवश्यक आहे. प्रश्न- एका निरोगी प्रौढ व्यक्तीला दररोज किती प्रथिने लागतात? वयानुसार ही गरज बदलते का? उत्तर- एका निरोगी प्रौढ व्यक्तीला दररोज किती प्रथिने लागतात, हे त्याच्या वजन, वय आणि जीवनशैलीवर अवलंबून असते. प्रश्न– प्रोटीन शरीराच्या मेटाबॉलिक आरोग्याला कसे समर्थन देते? उत्तर- प्रोटीन मेटाबॉलिक आरोग्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे, कारण शरीरातील बहुतेक रासायनिक प्रक्रिया त्यावर अवलंबून असतात. प्रश्न– प्रोटीनसोबत अनेकदा अशी समस्या येते की ते व्यवस्थित पचत नाही. यासाठी काय करावे? उत्तर- अनेक लोकांना प्रोटीन घेतल्यानंतर गॅस, जडपणा किंवा अपचनाचा त्रास होतो. याची मुख्य कारणे आहेत प्रोटीनचे जास्त प्रमाण, चुकीचा स्रोत किंवा कमकुवत पचनशक्ती. प्रोटीन पचवण्यासाठी शरीराला पुरेसे एन्झाईम्स, पाणी आणि योग्य वेळ आवश्यक आहे. जर एकाच वेळी खूप जास्त प्रोटीन घेतले, तर पोटावर ताण येतो. ही समस्या सप्लिमेंट्ससोबत जास्त होते. म्हणून जेवणात प्रोटीन अनेक वेळा विभागून घ्या, नैसर्गिक पदार्थांना प्राधान्य द्या आणि आपल्या पचनशक्तीनुसार प्रमाण ठरवा. प्रश्न- शरीराची प्रथिनांची गरज पूर्ण करण्यासाठी काय खावे? उत्तर- शरीराची प्रथिनांची गरज पूर्ण करण्यासाठी सर्वात सुरक्षित आणि उत्तम मार्ग म्हणजे रोजच्या आहारातून प्रथिने घेणे. नैसर्गिक अन्नातून मिळणारे प्रथिने सहज पचतात आणि शरीर त्यांचा योग्य प्रकारे वापर करते. वेगवेगळ्या स्त्रोतांकडून प्रथिने घेतल्याने सर्व आवश्यक अमीनो ऍसिड मिळतात. वय, वजन आणि शारीरिक हालचालीनुसार प्रमाण निश्चित केले पाहिजे. जर आहार संतुलित असेल, तर बहुतेक लोकांना सप्लिमेंट्सची गरज पडत नाही. प्रश्न– जर कोणी ही गरज प्रोटीन सप्लिमेंटद्वारे पूर्ण केली, तर ते निरोगी आहे का? उत्तर- प्रोटीन सप्लिमेंट तेव्हाच निरोगी मानले जाऊ शकतात, जेव्हा शरीराला त्याची गरज असेल आणि डॉक्टरांनी ते शिफारस केले असेल. प्रश्न- प्रोटीन खाण्याची योग्य वेळ कोणती आहे? उत्तर- प्रोटीनचा फायदा वेळेपेक्षा जास्त ते योग्य पद्धतीने खाण्यात मिळतो. प्रश्न- प्रोटीनसोबत फायबर खाणे का आवश्यक आहे? उत्तर- प्रोटीनसोबत फायबर खाणे यासाठी आवश्यक आहे, कारण दोघे मिळून पचन आणि मेटाबॉलिक आरोग्याला संतुलित ठेवतात. प्रश्न- गरजेपेक्षा जास्त प्रोटीन खाणे हानिकारक असू शकते का? उत्तर- होय, गरजेपेक्षा जास्त प्रोटीन घेणे काही परिस्थितीत हानिकारक असू शकते, विशेषतः जेव्हा ते दीर्घकाळ घेतले जाते. प्रश्न- कोणत्या लोकांनी प्रोटीन घेताना थोडी सावधगिरी बाळगावी? उत्तर- काही लोकांसाठी जास्त किंवा चुकीच्या पद्धतीने प्रोटीन घेणे धोकादायक ठरू शकते. या लोकांनी प्रोटीन घेण्यापूर्वी डॉक्टर किंवा पोषणतज्ञाचा (न्यूट्रिशनिस्ट) सल्ला नक्की घ्यावा.

900 किलो भेसळयुक्त बडीशेप जप्त:तुमच्या बडीशेपमध्ये तर भेसळ नाही ना, 5 पद्धतींनी तपासा, खरेदी करताना 8 गोष्टी लक्षात ठेवा

देशात दररोज कुठून ना कुठून खाद्यपदार्थांमध्ये भेसळीच्या बातम्या येत असतात. नुकतेच मध्य प्रदेशातील इंदूर (सियागंज) येथे अन्न सुरक्षा विभाग आणि जिल्हा प्रशासनाच्या पथकाने छापा टाकून 900 किलो भेसळयुक्त बडीशेप जप्त केली. तपासणीदरम्यान बडीशेपमध्ये कृत्रिम रंगाची भेसळ असल्याचे संकेत मिळाले. प्रशासनाने घटनास्थळी गोदाम सील करून नमुने तपासणीसाठी पाठवले आणि दोषींवर कठोर कारवाई करण्याची ग्वाही दिली. आपण आपले अन्न स्वादिष्ट बनवण्यासाठी आणि नैसर्गिक माउथ फ्रेशनर म्हणून दररोज बडीशेप वापरतो. अशा परिस्थितीत प्रश्न पडतो की आपणही भेसळयुक्त बडीशेपचे सेवन तर करत नाही आहोत ना. त्यामुळे खरी आणि भेसळयुक्त बडीशेपमधील फरक समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. तर चला, आज कामाची बातमी मध्ये आपण भेसळयुक्त बडीशेपबद्दल सविस्तर चर्चा करू. तसेच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. अनु अग्रवाल, पोषणतज्ज्ञ आणि ‘वनडाएटटुडे’ च्या संस्थापक प्रश्न- बडीशेपमध्ये कोणत्या गोष्टींची भेसळ केली जाते? उत्तर- भेसळ करणारे बडीशेपची चमक वाढवण्यासाठी सहसा कृत्रिम हिरव्या रंगाची भेसळ करतात. यामुळे बडीशेप अधिक ताजी आणि आकर्षक दिसते. याशिवाय, जुनी किंवा खराब बडीशेप नवीन दिसण्यासाठी त्यातही रंग मिसळतात. काही प्रकरणांमध्ये, वजन वाढवण्यासाठी धूळ, वाळू किंवा इतर स्वस्त बिया देखील मिसळल्या जातात. प्रश्न- भेसळयुक्त बडीशेप खाल्ल्याने कोणत्या प्रकारच्या आरोग्याच्या समस्या उद्भवू शकतात? उत्तर- भेसळयुक्त बडीशेपमध्ये असलेले कृत्रिम रंग आणि रसायने शरीरावर हळूहळू वाईट परिणाम करू शकतात. दीर्घकाळ याच्या सेवनाने पचनाच्या समस्यांपासून ते यकृताच्या समस्यांपर्यंत उद्भवू शकतात. हे खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- घरी भेसळयुक्त बडीशेप कशी ओळखायची? उत्तर- काही सोप्या घरगुती पद्धतींनी घरी बडीशेपची शुद्धता ओळखता येते. हे खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- ऑरगॅनिक बडीशेपची काय ओळख आहे? उत्तर- ऑरगॅनिक बडीशेपमध्ये कोणत्याही प्रकारचे रसायन, कृत्रिम रंग किंवा पॉलिश वापरले जात नाही. काही सोप्या संकेतांवरून ती ओळखता येते. जसे की- प्रश्न- बडीशेपचा वापर कोणत्या पदार्थांमध्ये केला जातो? उत्तर- चव आणि आरोग्यासाठी दोन्हीसाठी मोठ्या प्रमाणावर बडीशेपचा वापर केला जातो. जसे की- प्रश्न- बाजारातून बडीशेप खरेदी करताना कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात? उत्तर- आपण अनेकदा बाजारातून न तपासता बडीशेप खरेदी करतो. अशा परिस्थितीत, आपल्याला अनेकदा भेसळयुक्त बडीशेप देखील मिळू शकते. त्यामुळे बडीशेप खरेदी करताना काही गोष्टींची विशेष काळजी घ्यावी. हे खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- बडीशेप साठवण्याचा योग्य मार्ग कोणता आहे? उत्तर- बडीशेप दीर्घकाळ सुरक्षित आणि सुवासिक ठेवण्यासाठी, ती पूर्णपणे कोरड्या, स्वच्छ आणि हवाबंद डब्यात साठवा. डबा आर्द्रता, सूर्यप्रकाश आणि उष्णतेपासून दूर, थंड व कोरड्या जागी ठेवा. असे करणे आवश्यक आहे कारण आर्द्रतेमुळे बडीशेप खराब होऊ शकते. तिला बुरशी लागू शकते. बडीशेप गॅस शेगडीजवळ ठेवू नका. डब्यातून काढल्यानंतर ती उघडी सोडू नका, जेणेकरून तिचा सुगंध आणि गुणवत्ता टिकून राहील. तसेच, खूप दिवसांपासून ठेवलेली बडीशेप वापरू नका. प्रश्न- कोणत्याही खाद्यपदार्थातील भेसळीची तक्रार कुठे आणि कशी करू शकता? उत्तर- तुम्ही फूड सेफ्टी अँड स्टँडर्ड्स अथॉरिटी ऑफ इंडिया (FSSAI) च्या टोल-फ्री नंबर 1800-11-2100 वर कॉल करून तक्रार करू शकता. तसेच, ‘फूड सेफ्टी कनेक्ट’ ॲपद्वारेही ऑनलाइन तक्रार नोंदवू शकता. तक्रार करताना दुकानाचे नाव, पत्ता, खाद्यपदार्थाची माहिती आणि बिल किंवा फोटो यांसारखी माहिती असणे आवश्यक आहे. याव्यतिरिक्त, तुम्ही तुमच्या जिल्ह्यातील फूड सेफ्टी ऑफिसर किंवा जिल्हा प्रशासनाकडे थेट तक्रार करू शकता. ग्राहक हेल्पलाइन 1915 किंवा consumerhelpline.gov.in वरही तक्रार नोंदवता येते. प्रश्न- खाद्यपदार्थात भेसळ आढळल्यास काय कारवाई होऊ शकते? उत्तर- यासाठी ‘फूड सेफ्टी अँड स्टँडर्ड्स ॲक्ट, 2006’ अंतर्गत कठोर कारवाई केली जाते. दोषी आढळल्यास मोठा दंड लागतो आणि परवाना रद्द केला जाऊ शकतो. गंभीर प्रकरणांमध्ये तुरुंगवासही होऊ शकतो. जर भेसळयुक्त अन्नामुळे कोणाच्या आरोग्याला हानी पोहोचत असेल तर शिक्षा आणि दंडाची रक्कम आणखी वाढते. याशिवाय भेसळयुक्त माल जप्त करून नष्ट केला जातो आणि संबंधित दुकान किंवा गोदाम सील देखील केले जाऊ शकते.

नाईट शिफ्टमुळे वाढतो कर्करोगाचा धोका:लठ्ठपणा व बर्नआउट देखील, डॉक्टरांकडून जाणून घ्या नाईट शिफ्टमध्ये निरोगी राहण्यासाठी 10 टिप्स

अनेकदा रात्रभर जागल्यानंतर पुढचा दिवस खूप जड वाटतो. डोके सुन्न होते, डोळे जड होतात आणि शरीर साथ देत नाही. पण जे लोक रोज नाईट शिफ्टमध्ये काम करतात, त्यांच्यासाठी हा थकवा एका दिवसाचा नसतो. तो हळूहळू आरोग्याच्या मुळापर्यंत पोहोचतो. आजच्या 247 कार्यसंस्कृतीमध्ये नाईट शिफ्ट सामान्य होत चालली आहे. इंटरनॅशनल जर्नल ऑफ कम्युनिटी मेडिसिन अँड पब्लिक हेल्थनुसार, जगभरातील सुमारे 20% कर्मचारी शिफ्ट वर्कमध्ये गुंतलेले आहेत. एकट्या अमेरिकेत सुमारे 1.5 कोटी लोक नाईट किंवा रोटेटिंग शिफ्टमध्ये काम करतात. खरं तर, समस्या अशी आहे की मानवी शरीर दिवसा जागे राहण्यासाठी आणि रात्री झोपण्यासाठी बनले आहे. जेव्हा ही नैसर्गिक दिनचर्या उलटवली जाते, तेव्हा शरीराचे जैविक घड्याळ बिघडते. यामुळे शरीराला गंभीर नुकसान होते. अलीकडील अभ्यासातून असेही सूचित होते की वारंवार झोपेचे चक्र बदलल्याने आक्रमक स्तन कर्करोगाचा धोका वाढू शकतो. अशा परिस्थितीत आज फिजिकल हेल्थमध्ये जाणून घेऊया की– • रात्रीच्या शिफ्टमध्ये काम करणे आरोग्याला कोणत्या प्रकारे हानी पोहोचवते? • यामुळे कोणत्या आजारांचा धोका वाढतो? • नाइलाजाने रात्रीची शिफ्ट करावी लागल्यास, स्वतःला कसे सुरक्षित ठेवावे? तज्ज्ञ: डॉ. अनिमेष आर्य, संचालक, इंटरव्हेंशनल पल्मोनोलॉजी आणि स्लीप मेडिसिन, श्री बालाजी ॲक्शन मेडिकल इन्स्टिट्यूट, दिल्ली प्रश्न– कामाच्या शिफ्टचा म्हणजेच कामाच्या तासांचा आपल्या आरोग्याशी काय संबंध आहे? उत्तर– आपल्या शरीरात सर्केडियन रिदम नावाचे एक अंतर्गत जैविक घड्याळ असते. हे सुमारे २४ तासांच्या चक्रात काम करते. हेच घड्याळ ठरवते की कधी झोप येईल, कधी भूक लागेल, कधी हार्मोन्स स्रवतील आणि कधी शरीर दुरुस्ती मोडमध्ये जाईल. हे घड्याळ सूर्यप्रकाश आणि अंधाराच्या हिशोबाने सेट केलेले असते. रात्रीच्या शिफ्टमध्ये काम करण्यासाठी शरीराला आपले नैसर्गिक झोप-जागे होण्याचे चक्र उलटावे लागते. प्रश्न– टेक्सास विद्यापीठाच्या अभ्यासात रात्रीच्या शिफ्टमधील कामाबद्दल काही धक्कादायक गोष्टी सांगितल्या आहेत. हा अभ्यास काय सांगतो? उत्तर– टेक्सास विद्यापीठाच्या अलीकडील अभ्यासानुसार सर्केडियन रिदम बिघडल्याने शरीराची रोगप्रतिकारशक्ती कमकुवत होते. या संशोधनाचे नेतृत्व डॉ. तपश्री रॉय सरकार यांनी केले. अभ्यासानुसार, वारंवार झोपेचे चक्र बिघडल्याने आक्रमक स्तनाच्या कर्करोगाचा धोका वाढू शकतो. सर्केडियन रिदम हार्मोन स्राव आणि पेशींच्या दुरुस्तीवर नियंत्रण ठेवते. रात्रीची शिफ्ट, अनियमित झोप किंवा वारंवार टाइम झोन बदलल्याने ही प्रणाली विस्कळीत होते. याचा परिणाम शरीराच्या दुरुस्ती प्रक्रियेवर होतो. ऑन्कोजीन जर्नलमध्ये प्रकाशित झालेल्या या अभ्यासात असे आढळून आले की, सामान्य स्थितीत कर्करोगाची लक्षणे 22 आठवड्यांत दिसली. परंतु ज्या लोकांमध्ये सर्केडियन डिसरप्शन होते, त्यांच्यात 18 आठवड्यांतच कर्करोगाची चिन्हे दिसू लागली. या अभ्यासात असेही समोर आले की यामुळे मेमरी ग्लँड्सची रचना बदलते. पुढे जाऊन हा बदल कर्करोगाचा धोका आणखी वाढवू शकतो. प्रश्न- नाइट शिफ्टमध्ये काम करणे सर्व मानवी आरोग्यासाठी कसे धोकादायक आहे? उत्तर- नाइट शिफ्टचा धोका केवळ झोप बिघडण्यापुरता मर्यादित नाही. रात्रीच्या वेळी शरीर स्वतःची दुरुस्ती करते आणि रोगप्रतिकारशक्ती मजबूत करते, परंतु नाइट शिफ्टमध्ये ही नैसर्गिक रिकव्हरी प्रक्रिया बाधित होते, ज्यामुळे शरीराला अनेक नुकसान होतात. ग्राफिकमधून समजून घेऊया- प्रश्न– रात्रीची शिफ्ट आपल्या झोपेच्या चक्राला कसे प्रभावित करते? उत्तर– जेव्हा एखादी व्यक्ती रात्रीच्या शिफ्टमध्ये काम करते, तेव्हा तिचे जैविक घड्याळ (बायोलॉजिकल क्लॉक) तिच्या नैसर्गिक वेळेतून बाहेर पडते. शरीर रात्री आराम करण्यासाठी आणि दिवसा सक्रिय राहण्यासाठी प्रोग्राम केलेले असते. रात्रीच्या शिफ्टमध्ये व्यक्ती अशा वेळी झोपण्याचा प्रयत्न करते, जेव्हा शरीर पूर्णपणे जागे राहू इच्छिते. आणि, ज्या वेळी शरीर विश्रांतीची मागणी करते, त्याच वेळी त्याच्याकडून काम करून घेतले जाते. या उलटसुलटपणामुळे झोपेवर परिणाम होतो. झोप गाढ लागत नाही. प्रश्न– झोपणे, जागे होणे, खाण्याची दिनचर्या वारंवार बदलल्यास एकूण आरोग्यावर काय परिणाम होतो आणि का? उत्तर– अशा स्थितीत शरीराला कधीही योग्य प्रकारे जुळवून घेण्याची संधी मिळत नाही. ते नेहमी जेट लॅगसारख्या स्थितीत असते. या बिघडलेल्या दिनचर्येमुळे भूक नियंत्रित करणारे हार्मोन्सही प्रभावित होतात. परिणामी, अनहेल्दी खाण्याची इच्छा वाढते, लक्ष कमी होते आणि वजन वेगाने वाढू लागते. यासोबतच रक्तातील साखरेचे नियंत्रण बिघडते आणि शरीरातील ऊर्जा पातळी देखील असंतुलित राहते. प्रश्न– नाईट शिफ्टमुळे कोणत्या आजारांचा धोका वाढतो? उत्तर– नाईट शिफ्ट शरीरातील चयापचय (मेटाबॉलिज्म) आणि हार्मोन प्रणालीवर परिणाम करते. यामुळे अनेक आजारांचा धोका वाढतो. ग्राफिकमधून समजून घेऊया की कोणत्या आजारांचा धोका वाढतो- प्रश्न- जर नाईट शिफ्टमध्ये काम करणे सक्तीचे असेल, तर स्वतःला निरोगी ठेवण्यासाठी काय करावे? उत्तर- चांगल्या झोपेसाठी खोलीत अंधार ठेवा. झोपण्यापूर्वी तीव्र प्रकाशापासून दूर रहा. स्लीप फाउंडेशननुसार, प्रकाशाचा संपर्क नियंत्रित केल्याने शरीराला रात्रीचा संकेत मिळतो. आज अनेक लोकांसाठी नाईट शिफ्ट ही एक गरज आहे, पण याकडे दुर्लक्ष करणे महागात पडू शकते. पुरेशी झोप, योग्य आहार आणि थोडे लक्ष तुमच्या आरोग्याला दीर्घकाळ सुरक्षित ठेवू शकते. शरीराच्या संकेतांना समजून घ्या आणि गरज पडल्यास वेळेवर डॉक्टरांचा सल्ला नक्की घ्या.

टॉयलेट साफ करणे ठरले जीवघेणे:दोन वेगवेगळ्या क्लीनरला कधीही मिसळू नका, स्वच्छता करताना सुरक्षिततेचे 11 नियम जाणून घ्या

अनेक वेळा टॉयलेटमधील हट्टी डाग वारंवार घासूनही जात नाहीत. दुर्गंधी तशीच राहते आणि मग लोक एका क्लीनरसोबत दुसरा क्लीनर मिसळण्याचा विचार करतात. पण हीच छोटीशी चूक गंभीर आरोग्य आणीबाणीचे कारण बनू शकते. अलीकडेच असेच एक प्रकरण समोर आले. पल्मोनोलॉजी आणि स्लीप मेडिसिनचे वरिष्ठ सल्लागार डॉ. अंकित भाटिया यांनी त्यांच्या सोशल मीडिया पेजवर याचा उल्लेख केला. फक्त दोन वेगवेगळे टॉयलेट क्लीनर मिसळल्याने एका महिलेची तब्येत अचानक बिघडली. क्लीनर मिसळताच तिला श्वास घेण्यास त्रास होऊ लागला आणि ती जमिनीवर कोसळली. तिच्या फुफ्फुसात विषारी वायू भरला होता. डॉक्टरांनी याला रिएक्टिव्ह एअरवे डिसफंक्शन सिंड्रोम (RADS) असे म्हटले. हे रसायनाच्या तीव्र धक्क्याने अचानक होणाऱ्या अस्थमाच्या हल्ल्यासारखे असते. म्हणून आज कामाच्या बातमी मध्ये जाणून घेऊया की, • टॉयलेट क्लीनर मिसळणे धोकादायक का आहे? • यामुळे फुफ्फुसांना काय-काय नुकसान होऊ शकते? • टॉयलेट साफ करताना कोणत्या गोष्टींची काळजी घेणे आवश्यक आहे? तज्ज्ञ: डॉ. शीतल वर्मा, प्राध्यापक, क्लिनिकल मायक्रोबायोलॉजी, किंग जॉर्ज मेडिकल युनिव्हर्सिटी, लखनौ प्रश्न- टॉयलेट क्लिनर मिसळणे धोकादायक का आहे? उत्तर- अमेरिकेच्या सेंटर फॉर डिसीज कंट्रोल अँड प्रिव्हेंशन (CDC) नुसार, ब्लीचसारखे क्लिनर इतर रसायनांसोबत मिसळल्यास क्लोरीन वायू तयार होऊ शकतो. हा वायू शरीरात जाऊन हायड्रोक्लोरिक आणि हायपोक्लोरस ऍसिड तयार करतो. संपर्काच्या तीव्रतेनुसार त्याची लक्षणे वेगवेगळी असू शकतात. तसेच ती गंभीरही असू शकतात. जास्त प्रमाणात हा वायू फुफ्फुसांना कायमस्वरूपी नुकसान पोहोचवू शकतो. प्रश्न- टॉयलेट क्लिनर मिसळल्याने फुफ्फुसांना काय नुकसान होते? उत्तर- अमेरिकन जर्नल ऑफ रेस्पिरेटरी अँड क्रिटिकल केअर मेडिसिनमध्ये प्रकाशित झालेल्या एका अभ्यासानुसार, घरगुती क्लिनिंग स्प्रे आणि रसायनांच्या दीर्घकाळ संपर्कात राहिल्याने फुफ्फुसांची कार्यक्षमता वेगाने कमी होऊ लागते. हा परिणाम दररोज अनेक सिगारेट पिण्याइतका हानिकारक असू शकतो. यासोबतच, दीर्घकाळ याच्या संपर्कात राहिल्याने फुफ्फुसांमध्ये सूज येऊ शकते. फुफ्फुसांच्या ऊतींची रचना बदलू शकते. हवेचा प्रवाह कमी होऊ शकतो आणि श्वसनाशी संबंधित आजारांचा धोका वाढतो. हे परिणाम हळूहळू दिसून येतात. प्रश्न- कोणत्या लोकांनी अधिक सावधगिरी बाळगावी? उत्तर- टॉयलेट क्लीनिंग करताना बाहेर पडणारे तीव्र रसायने आणि वायू प्रत्येकावर सारखाच परिणाम करत नाहीत. काही लोकांसाठी याचा धोका खूप जास्त असतो. ग्राफिकमधून समजून घेऊया की कोणाला याचा धोका जास्त असतो- जर तुम्ही यापैकी कोणत्याही श्रेणीत येत असाल, तर टॉयलेट क्लीनिंग करताना मास्क, ग्लोव्हज नक्की घाला आणि चांगले वायुवीजन (व्हेंटिलेशन) ठेवा किंवा दुसऱ्या कोणाकडून साफसफाई करून घ्या. प्रश्न- कोणते क्लीनिंग प्रोडक्ट्स कधीही मिसळू नयेत? उत्तर- काही क्लीनिंग उत्पादने एकत्र मिसळल्याने क्लोरीन आणि क्लोरामाइनसारखे विषारी वायू तयार होतात. हे वायू खोकला आणि श्वास घेण्यास त्रास होण्यासारख्या समस्या निर्माण करू शकतात. यामुळे डोळ्यांची जळजळ होते. गंभीर श्वसन समस्यांचा धोकाही वाढतो. ग्राफिकमधून समजून घेऊया की कोणते कॉम्बिनेशन धोकादायक असतात- प्रश्न- जर चुकून क्लीनिंग उत्पादने मिसळली गेली तर काय करावे? उत्तर- अनेकदा साफसफाई करताना नकळतपणे दोन क्लीनिंग उत्पादने एकमेकांत मिसळतात. अशा परिस्थितीत, ते मिश्रण स्वतःहून साफ ​​करण्याचा किंवा निष्प्रभ करण्याचा प्रयत्न करू नका. विशेषतः जेव्हा ब्लीच, अमोनिया किंवा ऍसिडचा समावेश असेल. यामुळे आणखी विषारी वायू तयार होऊ शकतो. अशा परिस्थितीत घाबरण्याची किंवा तिथेच उभे राहण्याची चूक करू नका. त्वरित योग्य पाऊल उचलणे महत्त्वाचे आहे, कारण काही सेकंदांचा विलंब देखील आरोग्याला हानी पोहोचवू शकतो. असे झाल्यास, त्वरित हे काम करा– प्रश्न- टॉयलेट स्वच्छ करण्याचा योग्य मार्ग कोणता आहे? उत्तर- टॉयलेटची योग्य स्वच्छता करण्याची पद्धत हीच आहे की, ती रोजची सवय बनवली जावी. हे शेवटच्या क्षणाचे मोठे काम बनवू नका. नियमित स्वच्छतेमुळे डाग साचत नाहीत. तेव्हा तीव्र किंवा कठोर रसायनांची गरजही पडत नाही. हलके आणि गरजेनुसार क्लीनरचा वापर करा. हळूहळू स्वच्छता करणे अधिक सुरक्षित आणि प्रभावी असते. स्वच्छता करताना संयम ठेवणे आवश्यक आहे. घाईघाईने वारंवार उत्पादन बदलणे किंवा जास्त प्रमाणात टाकणे धोका वाढवते. प्रयत्न करा की टॉयलेट ठराविक अंतराने स्वच्छ केले जावे. यामुळे खोल डाग पडत नाहीत. त्याचबरोबर फुफ्फुसे आणि त्वचेवर अनावश्यक रसायनांचा दाबही कमी राहतो. प्रश्न- टॉयलेट साफ करताना कोणत्या गोष्टींची काळजी घ्यावी? उत्तर- टॉयलेट साफ करताना थोडी समजदारी मोठ्या आरोग्य धोक्यांपासून वाचवू शकते. एकाच क्लीनरचा वापर केल्याने रासायनिक अभिक्रियेचा धोका कमी होतो. तसेच, उत्पादन वापरण्यापूर्वी त्याचे लेबल नक्की वाचा. साफसफाई करताना दरवाजा किंवा खिडकी उघडी ठेवा आणि एक्झॉस्ट फॅन चालू ठेवा, जेणेकरून विषारी वायू बाहेर पडू शकेल. हातमोजे आणि जुने कपडे त्वचेला रसायनांच्या थेट संपर्कात येण्यापासून वाचवतात, तर पृष्ठभाग व्यवस्थित धुवून घेतल्याने क्लीनरचे डाग राहत नाहीत. क्लीनिंग उत्पादने वेगळी ठेवणे आणि घरातील इतर लोकांना, विशेषतः मुलांना या नियमांची माहिती देणे देखील आवश्यक आहे, जेणेकरून साफसफाई सुरक्षितपणे होऊ शकेल. टॉयलेट साफसफाईशी संबंधित काही सामान्य प्रश्न आणि उत्तरे प्रश्न- फक्त तीव्र वासामुळेही नुकसान होऊ शकते का? उत्तर- होय, तीव्र रासायनिक वासाच्या सततच्या संपर्कामुळे फुफ्फुसांना नुकसान होऊ शकते. प्रश्न- नैसर्गिक क्लीनर पूर्णपणे सुरक्षित असतात का? उत्तर- नैसर्गिक क्लीनर सहसा कमी हानिकारक असतात, परंतु त्यांनाही मिसळू नये. स्वच्छता आवश्यक आहे, पण आरोग्याच्या किमतीवर नाही. थोडी समजदारी, योग्य माहिती आणि सावधगिरीने टॉयलेट क्लीनिंग सुरक्षित करता येते. जर कधीही श्वास, डोळे किंवा त्वचेशी संबंधित त्रास जाणवला, तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नका आणि वेळेवर डॉक्टरांशी संपर्क साधा.

आरोग्याचे विज्ञान: 5 सवयी, ज्या तुम्हाला निरोगी ठेवतील:आरोग्य औषधांनी नाही, निरोगी सवयींनी आहे, जाणून घ्या दीर्घायुष्याचे वैज्ञानिक सूत्र

दीर्घायुष्याचे रहस्य कोणत्याही चमत्कारी औषधात नाही, तर रोजच्या सवयींमध्ये दडलेले आहे. या वर्षी तुमचे खरे लक्ष तुमच्या कार्डिओ-मेटाबॉलिक जोखीम कमी करण्यावर असले पाहिजे. जसे की रक्तदाब, रक्तातील साखर, खराब कोलेस्ट्रॉल, पोटावरील चरबी आणि शरीरातील सूज. त्याचबरोबर स्नायूंना मजबूत ठेवणे, शरीर सक्रिय ठेवणे आणि मन तीक्ष्ण ठेवणे देखील महत्त्वाचे आहे. या सवयी तुम्हाला दीर्घ आणि निरोगी जीवनाकडे घेऊन जातात. या आहेत त्या 5 सवयी दर आठवड्याला पुरेशी शारीरिक हालचाल आवश्यक दर आठवड्याला 150-300 मिनिटे चालणे, धावणे किंवा कोणतीही शारीरिक हालचाल केल्याने हृदय-फुफ्फुसांची क्षमता, इन्सुलिन संवेदनशीलता, मनःस्थिती आणि रक्तदाब सुधारतो. वेळ कमी असल्यास, लहान 'मूव्हमेंट स्नॅक्स' (लहान शारीरिक हालचाली) करा. जसे की जेवणानंतर 10 मिनिटे चालणे किंवा दिवसातून तीन वेळा 5-5 मिनिटे जलद चालणे. द लॅन्सेट पब्लिक हेल्थच्या अभ्यासानुसार, रोज ७००० पावले चालल्याने मृत्यूचा धोका ४७% कमी होतो, हृदयविकाराचा धोका २५%, कर्करोगामुळे मृत्यू ३७%, टाइप-२ मधुमेह १४%, स्मृतिभ्रंश (डिमेंशिया) ३८% आणि नैराश्याचा धोका २२% पर्यंत कमी होतो. ४० वर्षांनंतर स्नायू कमी होऊ लागतात. म्हणून, आठवड्यातून ६० मिनिटे स्ट्रेंथ ट्रेनिंग करा. जसे की चेअर स्क्वॅट्स, वॉल पुश-अप्स आणि बँड रो. हे स्नायू, हाडे आणि सांधे मजबूत करतात. बहुतेक दिवस होल-फूड पॅटर्न निवडा दीर्घायुष्य आणि उत्तम आरोग्यासाठी, अन्न नैसर्गिक आणि प्रक्रिया न केलेल्या पदार्थांवर आधारित असावे. जेवणात अर्धी प्लेट भाज्या, एक मूठभर प्रथिने, एक मूठभर कर्बोदके आणि दही/ताक यांचा समावेश करा. हा पॅटर्न शरीर, हृदय आणि मेंदूला दीर्घकाळ निरोगी ठेवतो. नॅशनल लायब्ररी ऑफ मेडिसिनच्या एका अभ्यासात भूमध्यसागरीय आहार (मेडिटेरियन डाएट) घेतल्याने कोणत्याही कारणामुळे मृत्यूचा धोका २३% कमी झाल्याचे आढळले. प्रथिने आणि फायबरला प्राधान्य द्या हे दोन्ही पोषक घटक भूक नियंत्रण आणि चयापचय आरोग्याशी थेट संबंधित आहेत. प्रथिने स्नायूंचे रक्षण करते. फायबर आतड्यांतील सूक्ष्मजंतू आणि साखरेचे नियंत्रण सुधारते. जामदा, अमेरिकेतील एका अभ्यासात, जास्त प्रथिने खाणाऱ्यांमध्ये स्नायूंचे नुकसान 40% पर्यंत कमी झाल्याचे आढळले. म्हणून, प्रत्येक जेवणात प्रथिने (अंडी, पनीर, टोफू, डाळ, दही) आणि दररोज कमीतकमी दोन फायबरचे स्रोत समाविष्ट करा. अतिरिक्त साखर कमी करा, विशेषतः द्रव साखर साखरेची पेये जसे की साखरयुक्त चहा/कॉफी, पॅकेज्ड ज्यूस आणि सॉफ्ट ड्रिंक्स शरीरातील ग्लुकोज खूप वेगाने वाढवतात आणि अतिरिक्त कॅलरीज देतात. WHO नुसार, दररोज एकूण कॅलरीजच्या 10% पेक्षा कमी साखर (शुगर) घ्यावी. उत्तम आरोग्यासाठी आणि रोगांचा धोका कमी करण्यासाठी, हे 5% पेक्षाही कमी ठेवण्याचा सल्ला दिला आहे. जर एखादी व्यक्ती दिवसाला 2000 कॅलरीज घेत असेल तर साखरेतून मिळणाऱ्या कॅलरीज 50–100 कॅलरीजपेक्षा जास्त नसाव्यात. तुमचे आकडे (नंबर्स) जाणून घ्या आणि लवकर पावले उचला तुमचा रक्तदाब (ब्लड प्रेशर), HbA1c/फास्टिंग शुगर, कोलेस्ट्रॉल, कमरेचा घेर (कमरचा साईज) आणि वजन नियमितपणे तपासा (ट्रॅक करा). जशी म्हण आहे की, ‘जे मोजले जाऊ शकते, तेच सुधारले जाऊ शकते’. संशोधनानुसार, रक्तदाब (BP) नियंत्रित करणे (जीवनशैली बदलून आणि गरज पडल्यास औषधांनी) प्रमुख हृदयविकार आणि स्ट्रोकचा धोका कमी करते. जर तुम्ही जीवनशैली बदलत असाल किंवा आरोग्याच्या सुधारणेवर काम करत असाल तर दर 3–6 महिन्यांनी तुमच्या आकडेवारीची तपासणी करा. 2026 साठी सोपी सुरुवात योजना रेणु रखेजा या प्रसिद्ध न्यूट्रिशनिस्ट आणि हेल्थ कोच आहेत. @consciouslivingtips

नवीन वर्षाच्या संकल्पांवर कसे टिकून राहावे:छोटे लक्ष्य, छोटे पाऊल, स्टॅनफोर्ड विद्यापीठाच्या हॅबिट तज्ञांकडून जाणून घ्या

नवीन वर्षाच्या संकल्पाचा आज तिसरा दिवस आहे. तुम्ही अजूनही तुमच्या संकल्पावर ठाम आहात का? कदाचित, आणखी एक-दोन आठवडे टिकून राहाल. नंतर तेच होणार आहे, जे प्यू रिसर्च सेंटरच्या 2024 च्या सर्वेक्षण अहवालात म्हटले आहे. अहवालानुसार, जगभरातील 80% लोक 12 जानेवारीपर्यंत आपले नवीन वर्षाचे संकल्प विसरून जातात. प्रत्येक 10 पैकी 4 लोक काही–ना–काही संकल्प करतात, पण त्यापैकी फक्त 2% लोकच त्यावर टिकून राहू शकतात. मग काय करावे? संकल्प करणे बंद करावे की त्यावर टिकून राहण्यासाठी कोणताही रामबाण उपाय शोधावा? संकल्पावर टिकून राहण्याचा रामबाण उपाय अशाच एखाद्या उपायाच्या शोधात होते, स्टॅनफोर्ड विद्यापीठाचे प्राध्यापक बीजे फॉग. विद्यापीठात त्यांनी एक बिहेवियर डिझाइन लॅब (वर्तणूक रचना प्रयोगशाळा) तयार केली, ज्याचा उद्देश विद्यार्थ्यांना त्यांच्या दैनंदिन जीवनात नवीन, चांगल्या सवयी कशा समाविष्ट कराव्यात हे शिकवणे हा होता. समाविष्ट केल्यानंतर त्यावर कसे टिकून राहावे. टिकून राहण्याचा प्रश्न सर्वात महत्त्वाचा होता कारण विद्यार्थी नवीन सवयी शिकण्याचे–आत्मसात करण्याचे संकल्प तर करत होते, 5 दिवस, 10 दिवस, 18 दिवस त्याचे पालनही करत होते, पण 21 व्या दिवसापर्यंत येता–येता सर्व संकल्प मोडून पडत होते. डॉ. फॉग यांना समजले की संकल्प करणे पुरेसे नाही. त्यावर टिकून राहण्यासाठी केवळ सदिच्छाही पुरेशी नाही. त्यांना जाणून घ्यायचे होते की अशी कोणती गोष्ट आहे, जी आपल्याला सतत त्या मार्गावर चालण्याची प्रेरणा देते. याच विचारातून या पुस्तकाचा जन्म झाला. नाव आहे– “टायनी हॅबिट्स– द स्मॉल चेंजेस दॅट चेंज एव्हरीथिंग।” मोठ्या बदलाची सुरुवात छोट्या पावलाने डॉ. फॉग लिहितात की, आयुष्यातील प्रत्येक मोठ्या कामाची सुरुवात एका छोट्या पावलाने होते. एका 20 वर्षांच्या मुलाला 20 वर्षांचा होण्यासाठी पूर्ण 20 वर्षे लागतात. एक मूल पूर्ण 365 दिवस एकाच वर्गात शिकते, तेव्हा कुठे ते पहिली पास करून दुसऱ्या वर्गात जाते. बीजाला झाड बनण्यासाठी अनेक वर्षे लागतात. आयुष्यही काहीसे असेच आहे. इथे काहीही रातोरात होत नाही, काहीही अचानक घडत नाही, काहीही जादू असल्यासारखे होत नाही. ही अशी कोणती गोष्ट नाही जी आपल्याला माहीत नाही. जसे की, जेव्हा तुम्ही SIP मध्ये पैसे गुंतवता, तेव्हा तुम्हाला माहीत असते की, दरमहा 2,000 रुपये वाचवून तुम्ही दहा वर्षांत लाखो रुपयांचा निधी तयार कराल. थोडे-थोडे पैसे गुंतवायचे आहेत, पण 10 वर्षे सतत, न थांबता गुंतवत राहायचे आहे. पण जेव्हा सवयींची, संकल्पांची गोष्ट येते, तेव्हा आपण आयुष्याचे हे अगदी मूलभूत तत्त्वज्ञान पूर्णपणे विसरून जातो. इथे आपण एखाद्या जादूची अपेक्षा करतो – रातोरात 10 किलो वजन कमी व्हावे. रातोरात श्रीमंत व्हावे. आत्ताच्या आत्ता, उद्याच्या उद्या प्रमोशन मिळावे. पण असं होत नाही. गोष्ट अशी आहे की– “थोडं करायचं आहे, पण रोज करायचं आहे.” हीच गोष्ट आपल्या सवयी, वर्तन आणि संकल्पांनाही लागू होते. छोटं पाऊल, छोटी सुरुवात, छोटा संकल्प. डॉ. फॉग यांच्या मते, संकल्प या कारणांमुळे अयशस्वी होतात. तुम्ही या संकल्पांवर टिकून राहू शकाल का? नवीन वर्षाच्या संकल्पांकडे परत येऊया. तर या वर्षाचा तुमचा संकल्प काय आहे? तुम्ही त्यावर टिकून राहू शकाल का? कल्पना करा की तुम्ही प्रोफेसर फॉगच्या बिहेवियर डिझाइन लॅबचे सदस्य असता, तर ते तुम्हाला तुमच्या संकल्पावर टिकून राहण्यासाठी काय सल्ला दिले असते? ही गोष्ट उदाहरणाने समजून घेऊया. येथे आम्ही काही संभाव्य संकल्पांची उदाहरणे देत आहोत– वर लिहिलेल्या संकल्पांवरून हे स्पष्ट होते की येथील आकांक्षा खूप मोठ्या आहेत. जर तुम्ही तुमच्या गतीने गेलात तर 10 दिवस, 20 दिवस, 30 दिवस यावर काम कराल, पण नंतर थकून सोडून द्याल. पण डॉ. फॉग यांच्या मते, जर हे संकल्प लहान संकल्प, लहान सवयींमध्ये बदलले तर त्यावर टिकून राहण्याची शक्यता वाढते. जसे की– संकल्प 1– 2026 मध्ये मी इंग्रजी शिकेन. इंग्रजी सुधारेन. पर्यायी संकल्प– मी रोज इंग्रजीचा एक नवीन शब्द शिकेन. निकाल– संकल्प 2– मी 15 किलो वजन कमी करेन. पर्यायी संकल्प– मी रोज एका जेवणात सॅलड-भाजी नक्की खाईन. निकाल– बघा, कदाचित 15 किलो वजन कमी होणार नाही. पण रोज एक छोटे पाऊल वर्षभरात काही मोठे परिणाम नक्की देईल– संकल्प 3– जंक फूडला हात लावणार नाही. पर्यायी संकल्प– जंक फूड फक्त रविवारी खाईन. परिणाम– संकल्प 4– मी रोज 4 किलोमीटर धावेन. पर्यायी संकल्प– मी रोज सकाळी बूट घालून घरातून बाहेर पडेन. परिणाम– या संपूर्ण संवादाचा छोटासा निष्कर्ष असा आहे की, दररोज फक्त थोडेच करायचे आहे, पण ते नक्कीच करायचे आहे. प्रत्येक पुढच्या दिवशी कालपेक्षा चांगले होण्याची प्रयत्न करायचा आहे. आपल्या सवयींमध्ये, दैनंदिन जीवनात छोटे–छोटे बदल करायचे आहेत. लहानपणी ती ससा आणि कासवाची गोष्ट वाचली होती ना? बस, तेच कासव व्हायचे आहे. थोडे चालायचे आहे, हळू चालायचे आहे, पण रोज चालायचे आहे. नवीन वर्षाच्या संकल्पांवर टिकून राहण्यासाठी कोणतीही जादूची काठी नाही. एकच मार्ग आहे– थोडे चालायचे आहे, हळू चालायचे आहे, पण रोज चालायचे आहे. तुम्हाला नवीन वर्षाच्या खूप खूप शुभेच्छा.

पिस्ता खाण्याचे 11 फायदे:वजन कमी होते, रोगप्रतिकारशक्ती वाढते, कोलेस्ट्रॉल कमी, पोषणतज्ञांकडून जाणून घ्या कोणी खाऊ नये

निसर्गाने आपल्याला खाण्यापिण्याच्या अनेक अशा गोष्टी दिल्या आहेत, ज्या आरोग्यासाठी वरदानापेक्षा कमी नाहीत. पिस्ता (Pistachio) देखील त्यापैकीच एक आहे. इतर सुक्या मेव्यांप्रमाणेच, यात अनेक आवश्यक पोषक तत्वे भरपूर प्रमाणात आहेत आणि चवीसोबतच आरोग्यासाठीही अत्यंत फायदेशीर आहे. नॅशनल लायब्ररी ऑफ मेडिसिनमध्ये प्रकाशित झालेल्या एका अभ्यासानुसार, दररोज मर्यादित प्रमाणात पिस्ता खाल्ल्याने खराब कोलेस्ट्रॉल (LDL) पातळी कमी होते. यामुळे हृदयाच्या आरोग्याला फायदा होतो. तर, जर्नल ऑफ अमेरिकन कॉलेज ऑफ न्यूट्रिशन (JACN) मध्ये प्रकाशित झालेल्या एका अभ्यासात असे म्हटले आहे की पिस्त्याचे संतुलित सेवन वजन कमी करण्यास उपयुक्त ठरू शकते. तर चला, आज आपण पिस्त्याच्या आरोग्य फायद्यांबद्दल बोलूया. यासोबतच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ- डॉ. पूनम तिवारी, वरिष्ठ आहारतज्ज्ञ, डॉ. राम मनोहर लोहिया आयुर्विज्ञान संस्था, लखनऊ प्रश्न- पिस्त्यामध्ये कोणते कोणते पोषक घटक आढळतात? उत्तर- युनायटेड स्टेट्स डिपार्टमेंट ऑफ ॲग्रिकल्चर (USDA) नुसार, पिस्ता प्रोटीन, फॅट आणि फायबर या तिन्हीचा उत्तम स्रोत आहे. आपण दिवसाला 25-30 ग्रॅम पिस्ता खाऊ शकतो. आता कल्पना करा की, जर तुमचे वजन 50 किलो असेल तर तुम्हाला दिवसभरात कमीतकमी 45 ग्रॅम प्रोटीन खाण्याची गरज आहे. जर तुम्ही इतका पिस्ता खाल्ला तर 5.84 ग्रॅम प्रोटीन तुम्हाला यातूनच मिळेल. यासोबतच दीडशे कॅलरीज मिळतील, ज्या शरीराला बराच काळ ऊर्जा देतील. याव्यतिरिक्त पिस्त्याचे सविस्तर पौष्टिक मूल्य खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- पिस्त्यापासून आपल्याला दैनंदिन गरजेनुसार किती टक्के व्हिटॅमिन्स आणि मिनरल्स मिळतात? उत्तर- पिस्त्यामध्ये शरीरासाठी आवश्यक अनेक जीवनसत्त्वे आणि खनिजे असतात. यातून आपल्याला दैनंदिन गरजेचा बराचसा भाग मिळतो. आता तांब्याचेच उदाहरण घ्या. तांबे पेशींना ऊर्जा देण्यास, डीएनए (DNA) आणि आरएनए (RNA) बनवण्यास मदत करते. हाडे आणि दात मजबूत करते. पेशी दुरुस्त करण्याचे काम करते. तांबे इतकी सारी कामे करते. 100 ग्रॅम पिस्त्यामध्ये दैनंदिन गरजेच्या 144% तांबे असते. म्हणजे, जर तुम्ही रोज फक्त 25 ग्रॅम पिस्ता खाल्ला, तर तुमची रोजची निम्म्याहून अधिक गरज पूर्ण होते. दैनंदिन पोषण मूल्याची संपूर्ण माहिती खालील ग्राफिकमध्ये पहा. प्रश्न- पिस्ता आरोग्यासाठी कसा फायदेशीर आहे? उत्तर- पिस्ता आपल्या संपूर्ण आरोग्याला मदत करतो. जसे की- खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून याचे फायदे समजून घ्या- प्रश्न- पिस्ता खाण्याचा योग्य मार्ग कोणता आहे? उत्तर- लखनऊ येथील डॉ. राम मनोहर लोहिया आयुर्विज्ञान संस्थेच्या वरिष्ठ आहारतज्ञ डॉ. पूनम तिवारी सांगतात की, पिस्ता कच्चा, हलका भाजून किंवा भिजवून खावा. भिजवलेला पिस्ता खाल्ल्याने पचनसंस्थेला जास्त मेहनत करावी लागत नाही आणि तो पचायला सोपा असतो. याव्यतिरिक्त, पिस्त्याचा वापर हलवा, खीर किंवा मिल्क शेकमध्येही केला जाऊ शकतो. याला आपल्या आहारात अनेक प्रकारे समाविष्ट करू शकता. जसे की- प्रश्न- पिस्ते खाण्याची योग्य वेळ कोणती आहे? उत्तर- पिस्ता खाण्याची योग्य वेळ सकाळ मानली जाते. यामुळे दिवसाची चांगली सुरुवात होते. ऊर्जा पातळी वाढवण्यास मदत करते. तथापि, ते नाश्त्यासोबत आणि संध्याकाळी आरोग्यदायी स्नॅक म्हणूनही खाऊ शकता. काही लोक रात्री दारूसोबत खारट पिस्ता खाणे पसंत करतात. यामुळे ॲसिडिटीचा त्रास होऊ शकतो. प्रश्न- जास्त पिस्ता खाल्ल्याने काही दुष्परिणाम होऊ शकतात का? उत्तर- होय, जास्त पिस्ता खाल्ल्याने काही दुष्परिणाम होऊ शकतात. जसे की- पिस्त्यामध्ये कॅलरीजचे प्रमाण जास्त असते. त्यामुळे नेहमी मर्यादित प्रमाणातच खावे. प्रश्न- एका निरोगी व्यक्तीने एका दिवसात किती पिस्ता खावा? उत्तर- डॉ. पूनम तिवारी सांगतात की, एक निरोगी व्यक्ती दिवसाला 20-30 ग्रॅम पिस्ता खाऊ शकते. हे साधारणपणे एका लहान मूठभर पिस्त्याएवढे असते. यामुळे आवश्यक पोषक तत्वे मिळतात आणि जास्त कॅलरीजशिवाय फायदा होतो. प्रश्न- कोणत्या लोकांनी पिस्ता खाऊ नये? उत्तर- काही लोकांनी पिस्ता खाऊ नये. जसे की- प्रश्न- सॉल्टेड पिस्ता आरोग्यावर काय परिणाम करतो? उत्तर- पिस्त्यामध्ये जास्त सोडियम म्हणजे मीठ नसते. परंतु भाजलेल्या खारट पिस्त्यामध्ये वेगळे मीठ घातले जाते. एक कप खारट पिस्त्यामध्ये सुमारे 526 मिलीग्राम सोडियम असते. अशा परिस्थितीत जास्त खारट पिस्ता खाल्ल्याने उच्च रक्तदाब आणि हृदयरोगाचा धोका वाढतो. म्हणून, कच्चे पिस्ता खाणे अधिक चांगले आहे. प्रश्न- गर्भवती महिला पिस्ता खाऊ शकतात का? उत्तर- पिस्त्यामध्ये असलेले आवश्यक पोषक तत्वे आई आणि बाळाच्या आरोग्यासाठी चांगले असतात. तथापि, गर्भधारणेदरम्यान आपल्या आहारात काहीही समाविष्ट करण्यापूर्वी नेहमी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. प्रश्न- मुले पिस्ता खाऊ शकतात का? उत्तर- होय, मुलांना रोज 1-2 पिस्ता दुधात मिसळून खायला देऊ शकता. हे त्यांच्या एकूण आरोग्यासाठी फायदेशीर आहे.

लहान मुलांना चहा-कॉफी देऊ नका:लक्ष केंद्रित करण्यात अडचण, मज्जासंस्था आणि मेंदूच्या विकासावर नकारात्मक परिणाम

‘टी बोर्ड ऑफ इंडिया’ नुसार, भारतातील सुमारे 88% घरांमध्ये चहा प्यायला जातो. तर ‘कॉफी बोर्ड ऑफ इंडिया’च्या एका सर्वेक्षणानुसार, 84% लोक चहा-कॉफीला त्यांचे आवडते पेय मानतात. अनेक घरांमध्ये तर लहान मुलांनाही चहा-कॉफी दिली जाते. पालकांना अनेकदा वाटते की, कधीतरी एक-दोन घोट प्यायल्याने काही नुकसान होणार नाही, पण हे थेट मुलांच्या आरोग्यावर परिणाम करते. चहा-कॉफीमध्ये असलेले कॅफिन मुलांच्या शरीरावर मोठ्यांपेक्षा जास्त परिणाम करते. खरं तर, मुलांचे मेंदू आणि मज्जासंस्था अजून विकसित होत असते. अशा परिस्थितीत कॅफिन त्यांच्या झोप, भूक, वर्तन आणि एकाग्रतेवर परिणाम करते. याचा परिणाम लगेच दिसत नाही, पण दीर्घकाळात यामुळे गंभीर समस्या निर्माण होऊ शकतात. तर चला, आज कामाच्या बातमी मध्ये आपण मुलांना चहा-कॉफी देण्याच्या नुकसानीबद्दल बोलूया. यासोबतच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. सनी लोहिया, सल्लागार, बालरोग विभाग, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, जयपूर प्रश्न- चहा-कॉफीचे रासायनिक घटक काय आहेत? उत्तर- चहा-कॉफीमध्ये अनेक नैसर्गिक रासायनिक संयुगे (केमिकल कंपाउंड्स) आढळतात. यापैकी सर्वात प्रमुख कॅफिन आहे, जे एक उत्तेजक (स्टिमुलंट) पदार्थ आहे. चहामध्ये कॅफिनसोबत टॅनिन आणि फ्लेव्होनॉइड्स (वनस्पतींमध्ये आढळणारी संयुगे) असतात. तर कॉफीमध्ये कॅफिन, क्लोरोजेनिक ऍसिड आणि काही नैसर्गिक तेल (नॅचरल ऑइल्स) असतात. याशिवाय, यामध्ये थोड्या प्रमाणात खनिजे (मिनरल्स) आणि अँटीऑक्सिडंट्स देखील असतात. हे घटक मोठ्यांसाठी काही प्रमाणात सुरक्षित आहेत, परंतु लहान मुलांसाठी यामध्ये असलेले कॅफिन आणि टॅनिन हानिकारक असतात. प्रश्न- चहा-कॉफीमध्ये आढळणारे कॅफिन आपल्या मेंदू आणि शरीरावर कसा परिणाम करते? उत्तर- रात्री झोप येण्यासाठी एडेनोसिन नावाचे रसायन जबाबदार आहे. दिवसभर एडेनोसिन बाहेर पडते, ज्यामुळे एका विशिष्ट बिंदूनंतर रात्री आपल्याला झोप येते. पण काय होईल, जर एडेनोसिन बाहेर पडले, पण मेंदूतील त्याचे रिसेप्टर्स ब्लॉक केले गेले? यामुळे आपल्याला झोप येणार नाही. कॅफिन हेच काम करते. ते एडेनोसिन रिसेप्टर्सना ब्लॉक करते, ज्यामुळे आपल्याला सतर्क वाटते. ही एक प्रकारची ताजेपणाची भावना देखील असते. पण कॅफिनचा प्रभाव कमी होताच, अचानक थकवा जाणवू लागतो. यासोबतच कॅफिन मज्जासंस्थेला उत्तेजित करते, ज्यामुळे हृदयाचे ठोके आणि श्वास घेण्याची गती वाढते. एकूणच, कॅफिन तात्पुरते ऊर्जा वाढवते, पण त्यानंतर थकवा, अस्वस्थता आणि निद्रानाश यांसारख्या समस्या उद्भवतात. प्रश्न- मुलांचे शरीर विकासाच्या टप्प्यात असल्यामुळे कॅफिन त्यांच्या शरीरावर कसा परिणाम करते? उत्तर- लहान मुलांवर याचा परिणाम वेगाने होतो. यामुळे त्यांची झोप विस्कळीत होऊ शकते, हृदयाचे ठोके वाढू शकतात आणि अस्वस्थता किंवा चिडचिडेपणा निर्माण होऊ शकतो. खाली दिलेल्या ग्राफिकमध्ये मुलांमध्ये कॅफिनचे दुष्परिणाम समजून घ्या- प्रश्न- चहा-कॉफीमध्ये असलेल्या साखरेचा मुलांवर काय परिणाम होतो? उत्तर- साखर खाल्ल्याने रक्तातील साखर अचानक वेगाने वाढते. यामुळे मुलांना त्वरित ऊर्जा मिळाल्याचा अनुभव येतो. ते खूप सक्रिय होतात. पण लवकरच साखरेची पातळी खाली येते, ज्यामुळे थकवा आणि अशक्तपणा जाणवतो. यामुळे त्यांचा मूड आणि वर्तन देखील प्रभावित होते. साखरेची पातळी खाली आल्यामुळे मुलांना पुन्हा भूक लागते. वाढत्या वयात भूक लागणे आणि खाणे चांगले आहे. पण रक्तातील साखरेची पातळी कमी झाल्यामुळे लागणारी भूक अति खाण्याकडे नेते. शेवटी यामुळे लठ्ठपणा वाढतो. प्रश्न- कॅफिन मुलांच्या झोपेवर कसा परिणाम करते? उत्तर- कॅफिन मुलांच्या मेंदूला उत्तेजित करते, ज्यामुळे झोप आणणारे हार्मोन मेलाटोनिन प्रभावित होते. याचा परिणाम असा होतो की मुले उशिरा झोपतात, त्यांची झोप वारंवार मोडते किंवा त्यांना गाढ झोप लागत नाही. मुलांचे शरीर कॅफिनवर हळूहळू प्रक्रिया करते. त्यामुळे त्याचे परिणाम दीर्घकाळ टिकू शकतात. पुरेशी आणि गाढ झोप न मिळाल्यास मुलांमध्ये ही लक्षणे दिसतात– प्रश्न- कॅफिन मुलांच्या वाढीवर आणि हाडांवर काय परिणाम करते? उत्तर- हाडांच्या आरोग्यासाठी कॅल्शियम खूप महत्त्वाचे आहे, पण कॅफिन कॅल्शियमच्या शोषणावर परिणाम करते. याशिवाय, मुलांच्या निरोगी वाढीसाठी झोप खूप महत्त्वाची आहे, पण कॅफिन झोपेमध्ये अडथळा आणते. दीर्घकाळ कॅफिनच्या सेवनामुळे मुलांच्या एकूण वाढीवर नकारात्मक परिणाम होतो. प्रश्न- काही मुले इतरांपेक्षा कॅफिनला जास्त संवेदनशील असतात का? उत्तर- होय, ज्या मुलांना हृदय किंवा फुफ्फुसांशी संबंधित समस्या आहेत, त्यांच्यावर कॅफिनचा परिणाम जास्त होऊ शकतो. याव्यतिरिक्त, ADD (अटेंशन डेफिसिट डिसऑर्डर) अटेंशन डेफिसिट हायपरॲक्टिव्हिटी डिसऑर्डर (ADHD) ची औषधे घेणाऱ्या मुलांसाठी देखील हे अधिक हानिकारक आहे. कॅफिनमुळे त्यांच्यात झोपेची समस्या, चिडचिडेपणा आणि मनःस्थितीत बदल दिसू शकतात. प्रश्न- चहा-कॉफी व्यतिरिक्त इतर गोष्टींमध्येही कॅफिन असते का? उत्तर- होय, चहा-कॉफी व्यतिरिक्त अनेक रेडीमेड खाद्यपदार्थांमध्ये कॅफिन वापरले जाते. याव्यतिरिक्त, डोकेदुखी किंवा सर्दी-खोकल्याच्या काही औषधांमध्ये आणि च्युइंग गममध्ये देखील कॅफिन असू शकते. म्हणून, मुलांना देताना खाद्यपदार्थांचे लेबल काळजीपूर्वक वाचा. कॅफिनयुक्त खाद्यपदार्थांची संपूर्ण यादी खालील ग्राफिकमध्ये पाहा– प्रश्न- लहान मुले अनेकदा मोठ्यांना पाहून चहा-कॉफी पिण्याचा हट्ट करतात? मुलांना हे देण्याचा कोणताही सुरक्षित मार्ग आहे का? उत्तर- बालरोगतज्ञ डॉ. सनी लोहिया सांगतात की, याचा कोणताही सुरक्षित मार्ग नाही. चहा पावडर खूप कमी असली किंवा त्यात जास्त दूध मिसळले असले तरी, कॅफिन मुलांच्या मेंदू आणि मज्जासंस्थेवर वाईट परिणाम करते. त्यामुळे मुलांचा हट्ट पूर्ण करण्याऐवजी त्यांना दूध, ताक किंवा हर्बल ड्रिंक्स देणे चांगले आहे. तसेच, स्वतःही चहा-कॉफी मर्यादित प्रमाणातच प्या. प्रश्न- मुलांसाठी आरोग्यदायी पेयांचे पर्याय काय आहेत? उत्तर- चहा-कॉफीऐवजी मुलांना पाणी, दूध, ताक, नारळ पाणी आणि घरी बनवलेले फ्रूट ज्यूस किंवा स्मूदी देणे चांगले आहे. ही पेये मुलांना हायड्रेशनसोबत आवश्यक पोषक तत्वे देखील देतात. खाली दिलेल्या ग्राफिकमध्ये मुलांसाठी आरोग्यदायी पेयांची यादी पाहा- प्रश्न- मुलांसाठी कॅफिन सुरक्षित मानले जाते असे कोणते विशिष्ट वय आहे का? उत्तर- अमेरिकन ॲकॅडमी ऑफ पेडियाट्रिक्स (AAP) नुसार, 12 वर्षांपर्यंतच्या मुलांना कॅफिन अजिबात देऊ नये. तर प्रौढांसाठी दररोज 400 मिलीग्रामपेक्षा कमी कॅफिन घेणे सुरक्षित मानले जाते.

भारतात 13 कोटी लोकांची किडनी खराब:प्रकरणे वेगाने का वाढत आहेत, डॉक्टरांकडून जाणून घ्या सर्व महत्त्वाच्या प्रश्नांची उत्तरे

CKD म्हणजे क्रॉनिक किडनी डिसीज. या आजाराच्या बाबतीत आपला देश जगात दुसऱ्या क्रमांकावर आहे. पहिल्या क्रमांकावर चीन आहे. भारतातही हृदयविकारानंतर हा दुसरा सर्वात मोठा आजार आहे. हेल्थ जर्नल द लॅन्सेटमध्ये प्रकाशित झालेल्या एका जागतिक अभ्यासानुसार, 2023 मध्ये भारतात सुमारे 13.8 कोटी लोकांना क्रॉनिक किडनी डिसीज होता. जगभरात हा आजार 2023 मध्ये झालेल्या एकूण मृत्यूंपैकी नववे सर्वात मोठे कारण ठरला. यामुळे जगभरात सुमारे 15 लाख लोकांचा मृत्यू झाला. क्रॉनिक किडनी डिसीज अचानक होत नाही. यासाठी कोणताही विषाणू किंवा जिवाणू जबाबदार नाही. हे दीर्घकाळ खराब चयापचयाचा (मेटाबॉलिज्म) परिणाम आहे. याचा अर्थ या आजारापासून बचाव करता येतो. म्हणून ‘फिजिकल हेल्थ’ मध्ये आज आपण क्रॉनिक किडनी डिसीज काय आहे हे जाणून घेणार आहोत. यासोबतच आपण हे देखील जाणून घेणार आहोत की- प्रश्न- क्रॉनिक किडनी डिसीज (CKD) म्हणजे काय? उत्तर- क्रॉनिक किडनी डिसीज (CKD) मध्ये 'क्रॉनिक' या शब्दाचा अर्थ असा आहे की मूत्रपिंडाची समस्या हळूहळू आणि दीर्घकाळ वाढत आहे. यामुळे मूत्रपिंड आपले कार्य, म्हणजे रक्त शुद्ध करणे आणि शरीरातील टाकाऊ पदार्थ बाहेर काढणे, व्यवस्थित करू शकत नाही. सुरुवातीला याची लक्षणे खूप सौम्य असतात, जसे की थकवा, पायांना सूज येणे किंवा भूक कमी लागणे. मूत्रपिंडाचा आजार उशिरा लक्षात येतो. याचे सर्वात सामान्य कारण उच्च रक्तदाब (हाय ब्लड प्रेशर) आणि मधुमेह (डायबिटीज) आहे, जे मूत्रपिंडातील नाजूक रक्तवाहिन्यांना नुकसान पोहोचवते. वेळेवर तपासणी करून, आवश्यक औषधे घेऊन, निरोगी आहार घेऊन आणि साखर-रक्तदाब (शुगर-बीपी) नियंत्रित करून यावर नियंत्रण मिळवता येते. प्रश्न- किडनी हे एक महत्त्वाचे अवयव (असे अवयव ज्याशिवाय आपण जगू शकत नाही) आहे का? उत्तर- होय, किडनी हे एक महत्त्वाचे अवयव आहे, म्हणजेच असे अवयव ज्याशिवाय शरीर कार्य करू शकत नाही. आपल्या शरीरात दोन किडनी असतात आणि त्यांचे मुख्य कार्य रक्त शुद्ध करणे आहे, म्हणजेच शरीरात तयार होणारे टाकाऊ पदार्थ आणि विषारी घटक लघवीद्वारे बाहेर काढणे. प्रश्न- भारतात किडनीचे आजार इतके का वाढत आहेत? उत्तर- भारतात क्रॉनिक किडनी डिसीजची प्रकरणे वेगाने वाढत आहेत, कारण येथे मधुमेह आणि उच्च रक्तदाबाची प्रकरणे खूप सामान्य होत आहेत. हे दोन्ही जीवनशैलीचे आजार दीर्घकाळात किडनीला कमकुवत करतात. प्रश्न- किडनीचे आजार का होतात? कोणत्या आरोग्य स्थितींमध्ये याचा धोका वाढतो? उत्तर- किडनीचा आजार अचानक होत नाही, तर शरीरातील चयापचय क्रियेतील बिघाडामुळे तो दीर्घकाळ टिकतो. त्यामुळे किडनी सुरक्षित ठेवण्याचा सर्वोत्तम मार्ग म्हणजे किडनीला हानी पोहोचवणारे आजार आणि सवयींवर नियंत्रण ठेवणे. कोणत्या आरोग्य स्थितींमध्ये धोका वाढतो हे खालील ग्राफिक्समध्ये पाहा– सर्व मुद्दे सविस्तर समजून घ्या- मधुमेह रक्तातील साखर दीर्घकाळ जास्त राहिल्यास किडनीच्या नलिका आणि फिल्टर हळूहळू खराब होतात, ज्यामुळे त्यांची कार्यक्षमता कमकुवत होते. उच्च रक्तदाब उच्च रक्तदाबामुळे किडनीपर्यंत जाणाऱ्या रक्तवाहिन्या कठोर आणि कमकुवत होतात, ज्यामुळे किडनीची गाळण्याची क्षमता कमी होते. लठ्ठपणा लठ्ठपणा इन्सुलिन प्रतिरोध आणि उच्च रक्तदाब दोन्ही वाढवतो, ज्यामुळे किडनीवर अतिरिक्त भार पडतो आणि नुकसानीची प्रक्रिया वेगवान होते. ताण दीर्घकाळ ताण राहिल्याने हार्मोनल असंतुलन आणि रक्तदाब वाढतो, जे किडनीच्या गाळण्याच्या युनिट्सना हळूहळू नुकसान पोहोचवते. झोपेचे विकार झोप खराब झाल्याने शरीरात सूज आणि चयापचयाच्या समस्या वाढतात, जे किडनीच्या ऊतींवर आणि कार्यक्षमतेवर थेट परिणाम करतात. दाह शरीरात सतत दाह राहिल्याने किडनीच्या गाळण्याच्या पडद्यांवर परिणाम होतो, ज्यामुळे प्रोटीन गळती आणि किडनी खराब होण्याचा धोका वाढतो. फॅटी लिव्हर फॅटी लिव्हर मेटाबॉलिक सिंड्रोम, मधुमेह आणि उच्च रक्तदाबाशी संबंधित आहे, जे किडनीवरील भार वाढवून तिची कार्यक्षमता कमकुवत करते. उच्च कोलेस्ट्रॉल रक्तात चरबी वाढल्याने किडनीच्या रक्तवाहिन्या ब्लॉक किंवा कडक होऊ लागतात, ज्यामुळे किडनीचा रक्तप्रवाह कमी होतो. PCOS पॉलिसिस्टिक ओव्हरी सिंड्रोम (PCOS) मध्ये इन्सुलिन रेझिस्टन्स आणि हार्मोनल असंतुलन वाढते, ज्यामुळे मधुमेह आणि उच्च रक्तदाबाचा धोका वाढून किडनीला हळूहळू नुकसान होते. पेनकिलर घेणे पेनकिलर किडनीमधील रक्त परिसंचरण कमी करतात. दीर्घकाळ पेनकिलर घेतल्याने किडनीच्या पेशी खराब होऊ लागतात. जास्त मीठ खाणे जास्त मीठ रक्तदाब वाढवते आणि किडनीला अतिरिक्त पाणी आणि सोडियम फिल्टर करण्यासाठी जास्त मेहनत करावी लागते, ज्यामुळे नुकसान होते. धूम्रपान आणि मद्यपान सिगारेट आणि दारू रक्तवाहिन्यांना नुकसान पोहोचवतात, ज्यामुळे किडनीपर्यंत ऑक्सिजनचा पुरवठा कमी होऊ लागतो आणि कार्यक्षमता हळूहळू बिघडते. प्रश्न- क्रॉनिक किडनी डिसीज टाळण्याचा मार्ग काय आहे? हा आजार आपल्याला होऊ नये यासाठी आपण काय करावे? उत्तर- खालील मुद्द्यांवरून समजून घ्या– प्रश्न- जे जीवनशैलीचे आजार किडनीच्या आजाराचा धोका वाढवतात, त्यांना कसे पूर्ववत (रिव्हर्स) केले जाऊ शकते? उत्तर- क्रॉनिक किडनीचा आजार पूर्णपणे बरा करता येत नाही, पण ज्या जीवनशैलीच्या आजारांमुळे तो होतो, त्यांना पूर्ववत (रिव्हर्स) करता येते. यासाठी आपल्या शरीराचे मेटाबॉलिक आरोग्य सुधारणे महत्त्वाचे आहे. खालील उपाय हळूहळू किडनीवरील ताण कमी करतात आणि आजार वाढण्यापासून रोखतात. प्रश्न- एकदा किडनी खराब झाली की, प्रत्यारोपण हाच एकमेव पर्याय उरतो का? उत्तर- किडनी खराब झाल्यावर, सुरुवातीच्या टप्प्यात औषधे घेऊन, आहार नियंत्रित करून आणि जीवनशैली व्यवस्थापित करून किडनीची कार्यक्षमता काही काळ टिकवून ठेवता येते. या दरम्यान डायलिसिसची गरज भासू शकते. ही स्थिती कधीही पूर्ववत होत नाही. म्हणून, काही काळानंतर किडनी प्रत्यारोपण हाच एकमेव पर्याय उरतो. प्रश्न- क्रॉनिक किडनी डिसीज बरा होऊ शकत नाही का? उत्तर- क्रॉनिक किडनी डिसीज हा एक असा आजार आहे, जो एकदा झाला की तो पूर्णपणे बरा करता येत नाही. याचा अर्थ असा की, किडनीचे जे नुकसान झाले आहे, ते पूर्ववत होऊ शकत नाही. अशा परिस्थितीत, डायलिसिस किंवा किडनी प्रत्यारोपण हाच शेवटचा पर्याय उरतो. तथापि, ज्या कारणांमुळे किडनी खराब होते, जसे की - उच्च रक्तदाब (हाय बीपी), मधुमेह (डायबिटीज), लठ्ठपणा (मोटापा), ताण (स्ट्रेस) आणि खराब आहार (वाईट खानपान), त्यांना नियंत्रित केले जाऊ शकते.

2 वर्षांत 3 पट वाढली डिजिटल अरेस्ट प्रकरणे:1 वर्षात 2000 कोटींची फसवणूक, कसे वाचायचे - माहिती आणि बचावासाठी 10 पावले

देशात डिजिटल अटक घोटाळे आणि संबंधित सायबर गुन्हे 2022 ते 2024 दरम्यान वेगाने वाढले आहेत. राज्यसभेत सरकारने सांगितले की, 2022 मध्ये डिजिटल अटकेची 39,925 प्रकरणे नोंदवली गेली होती आणि फसवणुकीची एकूण रक्कम 91.14 कोटी रुपये होती. तर, 2024 मध्ये ही प्रकरणे जवळपास तिप्पट वाढून 1,23,672 झाली. फसवणुकीची रक्कम 21 पट वाढून 19,35.51 कोटी रुपयांवर पोहोचली. विशेष म्हणजे, सुशिक्षित लोकही याचे बळी ठरत आहेत. म्हणून आज डिजिटल अटकेवरील ही संपूर्ण शैक्षणिक कथा नक्की वाचा. सायबर साक्षरता स्तंभात आज आपण जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: राहुल मिश्रा, सायबर सुरक्षा सल्लागार, उत्तर प्रदेश पोलिस सर्वात आधी, गेल्या 1-2 महिन्यांत घडलेल्या डिजिटल अटकेच्या काही घटना- ज्येष्ठांना बळी बनवत आहेत स्कॅमर्स या सर्व प्रकरणांमध्ये एक सामान्य गोष्ट अशी आहे की, स्कॅमर्स ज्येष्ठांना डिजिटल अटकेचे बळी बनवत आहेत. त्यांच्या खात्यात जमा असलेल्या मोठ्या रकमेला चुना लावत आहेत. प्रश्न- डिजिटल अटक काय असते आणि स्कॅमर्स लोकांना कसे फसवतात? उत्तर- ही स्कॅमर्सनी तयार केलेली सायबर फसवणुकीची एक पद्धत आहे. यात स्कॅमर्स स्वतःला पोलिस, CBI, ED किंवा सायबर एजन्सीचे अधिकारी असल्याचे सांगून व्यक्तीला घाबरवतात. ते प्रत्येकाला वेगवेगळ्या प्रकारे आपल्या जाळ्यात ओढतात, जसे की- यानंतर ते म्हणतात की, तुम्हाला डिजिटल पाळत ठेवण्यात आलं आहे. तुम्हाला कॅमेऱ्यासमोर राहावं लागेल. ज्या खोलीत आहात, तिचं दार बंद करून ठेवावं लागेल. या दरम्यान ते तुमचं नाव केस मधून काढण्याच्या नावाखाली पैसे ट्रान्सफर करून घेतात. प्रश्न- भारतीय कायद्यात डिजिटल अटक (Digital Arrest) असा कोणताही शब्द किंवा प्रक्रिया आहे का? उत्तर- भारतीय कायद्यात डिजिटल अटक (Digital Arrest) असा कोणताही शब्द किंवा कायदेशीर प्रक्रिया नाही. हा पूर्णपणे गोंधळात टाकण्यासाठी सायबर फसवणुकीत वापरला जाणारा शब्द आहे. खरं तर, भारतात एखाद्या व्यक्तीला अटक करण्यासाठी पोलिसांना लेखी नोटीस, एफआयआर (FIR) आणि कायदेशीर प्रक्रियेचं पालन करावं लागतं. प्रश्न- पोलिस किंवा सरकारी यंत्रणा एखाद्या व्यक्तीला अटक करण्यासाठी कोणती औपचारिक कायदेशीर प्रक्रिया अवलंबतात? उत्तर- एखाद्या व्यक्तीला अटक करण्यासाठी पोलिसांना कायद्यानुसार निश्चित प्रक्रियेचे पालन करावे लागते. प्रश्न- पोलिस, CBI किंवा कोणताही सरकारी विभाग व्हॉट्सॲप, व्हिडिओ कॉल, सोशल मीडियावर नोटीस किंवा अटक वॉरंट जारी करू शकतो का? उत्तर- खालील मुद्द्यांनुसार समजून घ्या– प्रश्न- जेव्हा असा कोणताही कायदा अस्तित्वातच नाही, तर लोक या ठगांच्या जाळ्यात का अडकतात आणि आपले लाखो रुपये गमावतात? उत्तर- बघा, हा संपूर्ण खेळ ‘भीती’ आणि ‘गिल्ट’ (अपराधबोध) निर्माण करून मानसिक दबाव निर्माण करण्याचा असतो. ठग लोकांच्या मानसशास्त्रात दोन गोष्टी पकडतात– एक कठोर सत्य हे देखील आहे की आपल्या समाजात अगदी स्वच्छ, कायदेशीर आणि नैतिक मार्गाने जगणाऱ्या आणि काम करणाऱ्या लोकांची संख्या कमीच असते. सहसा लोक एका प्रकारच्या भीती आणि गिल्टमध्येही जगतात की कधीतरी ते कुठे अडकू नयेत. ही भीती सामाजिक संगोपन आणि वातावरणाचाही परिणाम आहे. आपल्यासोबत काहीही चुकीचे होणार नाही याची आपल्याला कधीही खात्री वाटत नाही, कारण आपण काहीही चुकीचे केले नाही. अशा भीती कोणत्याही तर्क किंवा ठोस कारणाशिवाय सहसा लोकांच्या मनात दडलेल्या असतात– सायबर गुन्हेगारांनी याच मानसशास्त्राचा फायदा घेतला आहे आणि ते त्याचा वापर करत आहेत. पण तुम्हाला या तीन गोष्टी समजून घ्यायच्या आहेत आणि नेहमी लक्षात ठेवायच्या आहेत– पॉइंट 1– स्कॅमर्स अधिकृत ओळख सांगून कॉल किंवा व्हिडिओवर धमकावतात. तुमची भीती– असे घडते. असे होऊ शकते की सरकारी लोक घाबरवतील, धमकावतील. तार्किक उत्तर– घाबरू नका. जर तुम्ही खरोखरच कोणताही गुन्हा केला असेल, तर पोलिस तुम्हाला पकडतील, शिक्षा देतील, घाबरवणार नाहीत किंवा धमकावणार नाहीत. आणि जर ते असे करत असतील, तर त्या पोलिसांविरुद्ध तक्रार करण्याचा आणि कारवाई करण्याचा अधिकार तुमच्याकडे सुरक्षित आहे. पॉइंट 2– स्कॅमर्स ब्लॅकमेल करतात, केस मिटवण्यासाठी पैशांची मागणी करतात. तुमची भीती– पुन्हा एकदा तुमची भीती ही आहे की असे घडते, पोलिस असे करू शकतात. तार्किक उत्तर– मुळीच घाबरू नका. जर केस असेल तर होऊ द्या. पोलिसांनी वॉरंट घेऊन यावे, अटक करावी, कायदेशीर प्रक्रिया पूर्ण करावी. व्हिडिओ कॉलवर पैसे देऊ नका. निष्कर्ष– एकूणच निष्कर्ष असा आहे की, प्रश्न- स्कॅमर्स पीडितांवर खोलीत बंद राहणे, कोणालाही न सांगणे किंवा कॅमेऱ्यावर राहणे यासारख्या अटी का लादतात? उत्तर- ठग पीडिताला खोलीत बंद ठेवतात, कोणाशीही बोलू नका असे सांगतात आणि कॅमेऱ्यावर राहण्यास भाग पाडतात, जेणेकरून ते भीती आणि लाजेमुळे गप्प राहतील. यामुळे पीडित पूर्णपणे एकटा पडतो. यामुळे फसवणूक उघड करणे कठीण होते. प्रश्न- आपण स्वतःला सतर्क ठेवून डिजिटल अटकेपासून कसे वाचू शकतो? उत्तर- ग्राफिकमध्ये दिलेले सर्व संकेत पाहून मनात शंका यायला हवी. प्रश्न- कोणत्या गोष्टी नेहमी लक्षात ठेवल्या पाहिजेत, जेणेकरून भविष्यात कोणीही या घोटाळ्याला बळी पडू नये? उत्तर- खालील 10 मुद्दे सर्वात महत्त्वाचे धडे आहेत. या गोष्टी लक्षात ठेवा आणि आपल्या कुटुंबियांना, मित्रांना, परिचितांना सर्वांना नक्की सांगा.

तुमचा पैसा- घर खरेदी करावे की भाड्याने राहावे:काय आहे जास्त फायदेशीर, तज्ञांकडून जाणून घ्या दोघांचे फायदे आणि तोटे, निवड कशी करावी

प्रत्येकाचं स्वप्न असतं की आपलं स्वतःचं एक घर असावं. घराशी आपलं एक भावनिक नातं असतं. मात्र, आजच्या सतत वाढत्या महागाईत सर्वात मोठा प्रश्न हा आहे की घर विकत घेणं योग्य आहे की भाड्याने राहणं जास्त चांगलं आहे? जर घर विकत घ्यायचं असेल, तर काही डाउन पेमेंट आणि EMI भरल्यानंतर तुम्ही घराचे मालक होऊ शकता. आपण त्यात शांतपणे राहू शकतो. तिथे आपल्या पद्धतीने जगू शकतो. दुसरीकडे, भाड्याने राहणंही सोपं वाटतं, कारण यात एकरकमी मोठी रक्कम लागत नाही आणि गरज पडल्यास जागा बदलणंही सोपं होतं. अशा परिस्थितीत दोन्ही पर्यायांमध्ये योग्य निवड करणं कठीण होतं, कारण यात आपली कमाई, बचत, जीवनशैली, कुटुंबाच्या गरजा आणि भविष्यातील नियोजन हे सर्व जोडलेलं असतं. म्हणूनच, आज तुमच्या पैसा या कॉलममध्ये आपण जाणून घेऊया की घर विकत घेणं योग्य आहे की भाड्याने राहणं. त्याचबरोबर हे देखील जाणून घेऊया की- प्रश्न- वाढत्या महागाईत घर खरेदी करणे शहाणपणाचे आहे की चुकीचा निर्णय? उत्तर- सध्याच्या काळात वाढती महागाई आणि रिअल इस्टेटच्या वाढलेल्या किमतींमुळे घर खरेदी करणे सोपे काम नाही. एकरकमी डाउन पेमेंट आणि दीर्घकाळ ईएमआयच्या दबावामुळे कोणाचेही बजेट बिघडू शकते. तथापि, दुसरी बाजू अशी आहे की, जर आपले उत्पन्न स्थिर असेल आणि दीर्घकाळ एकाच शहरात राहायचे असेल, तर घर खरेदी करणे शहाणपणाचा व्यवहार ठरू शकतो. ज्यांचे उत्पन्न अजून सुरुवातीच्या टप्प्यावर आहे किंवा ज्यांची नोकरीत वारंवार बदली होते, त्यांच्यासाठी हे ओझे ठरू शकते. प्रश्न- करात सूट हवी असेल तर घर खरेदी करणे चांगले आहे की भाड्याने राहणे? उत्तर- घर खरेदी केल्यावर करात थेट कोणतीही सूट मिळत नाही. तथापि, गृहकर्जाच्या EMI मध्ये व्याज आणि मूळ रक्कम या दोन्हीवर करात सूट मिळते. यामुळे दीर्घकाळ कर बचत होत राहते. तर, दुसरीकडे भाड्याने राहत असताना HRA म्हणजेच घरभाडे भत्ता (House Rent Allowance) क्लेम करता येतो. यात मर्यादित कर लाभ मिळू शकतात. त्यामुळे जर करात सूट हवी असेल, तर घर खरेदी करणे अधिक चांगला पर्याय असू शकतो. प्रश्न- घर खरेदी करण्याचे काही तोटे देखील असू शकतात का? उत्तर- घर खरेदी केल्याने थेट कोणतेही नुकसान होत नाही. तुम्ही कधी आणि कुठे घर खरेदी करत आहात यावर ते तुमच्या परिस्थितीवर अवलंबून असते. यामुळे कोणत्या प्रकारचे नुकसान होऊ शकते, ग्राफिक्समध्ये पाहा. प्रश्न- भाड्याने राहण्याचे काय फायदे आहेत? उत्तर- भाड्याने राहिल्याने तुम्हाला ठिकाण आणि करिअरच्या दृष्टीने बरीच लवचिकता मिळते. प्रश्न- घर खरेदी करणे हे फक्त राहण्याचे ठिकाण आहे का की ही दीर्घकालीन गुंतवणूक देखील असू शकते? उत्तर- घर खरेदी करणे म्हणजे केवळ राहण्याचे ठिकाण नाही. ही दीर्घकालीन केलेली एक ठोस गुंतवणूक देखील असू शकते. प्रश्न- लहान वयात घर खरेदी करणे योग्य आहे का की आधी भाड्याने राहायला हवे? उत्तर- लहान वयात घर खरेदी करण्याचा सर्वात मोठा फायदा हा आहे की ईएमआय लवकर सुरू होईल आणि तुम्ही लहान वयातच तो पूर्ण कराल. तसेच तुमची मालमत्ता लवकर तयार होईल, परंतु सुरुवातीच्या करिअरमध्ये उत्पन्न स्थिर नसल्यामुळे ईएमआय ओझे बनू शकते. अशा परिस्थितीत, काही वर्षे भाड्याने राहणे आणि नंतर पैसे जमा करून घर खरेदी करणे चांगले आहे. प्रश्न- जर उत्पन्न निश्चित नसेल तर कोणता पर्याय योग्य आहे? उत्तर- जर तुमचे उत्पन्न निश्चित नसेल, बचत कमी असेल आणि तुम्ही गरजेसाठी खात्यात पैसे जमा करणे पसंत करत असाल, तर भाड्याने राहणेच चांगले आहे. जर उत्पन्न स्थिर असेल आणि चांगली बचतही असेल, तर घर खरेदी करणे योग्य आहे. यामुळे ईएमआय भरण्यात कोणतीही अडचण येणार नाही. तसेच एक मजबूत मालमत्ताही तयार होईल. प्रश्न- घर खरेदी करण्याचा निर्णय लहान आणि मोठ्या शहराच्या हिशोबाने घ्यावा का? उत्तर- मेट्रो शहरांमध्ये घरांच्या किमती खूप जास्त असतात. त्यामुळे तिथे भाड्याने राहणे हा अधिक व्यावहारिक पर्याय असतो. तर लहान शहरांमध्ये EMI आणि भाड्याचा फरक फारसा नसतो आणि मालमत्तेची किंमतही वेगाने वाढते. त्यामुळे लहान शहरांमध्ये घर खरेदी करणे अधिक शहाणपणाचा निर्णय असू शकतो. प्रश्न- EMI आणि भाडे यापैकी कोणता पर्याय अधिक किफायतशीर ठरतो? उत्तर- सामान्यतः मोठ्या शहरांमध्ये EMI भाड्याच्या तुलनेत खूप जास्त असतो. अशा परिस्थितीत, जर EMI तुमच्या कमाईचा मोठा भाग घेत असेल, तर त्यामुळे बजेट बिघडू शकते. तथापि, हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की भाडे हा केवळ खर्च आहे, तर EMI ही एक गुंतवणूक आहे. ती फेडल्यानंतर तुम्ही मालमत्तेचे मालक बनता. त्यामुळे लहान किंवा मध्यम शहरांमध्ये घराची EMI भरणे हा एक चांगला पर्याय आहे. प्रश्न- घर खरेदी करण्यापूर्वी आपत्कालीन निधी असणे किती महत्त्वाचे आहे? उत्तर- घर खरेदी करण्यापूर्वी आपत्कालीन निधी असणे आवश्यक आहे.