म्युच्युअल फंडमध्ये पैसे गुंतवायचे आहेत:तज्ञांकडून जाणून घ्या योग्य फंड कसा निवडायचा, कुठे, किती गुंतवणूक करावी, कोणत्या चुका टाळाव्यात

म्युच्युअल फंड सही है। ही जाहिरात तुम्ही पाहिली किंवा ऐकली असेलच. ‘असोसिएशन ऑफ म्युच्युअल फंड्स इन इंडिया’ (AMFI) लोकांना जागरूक करण्यासाठी ती चालवते. गेल्या काही वर्षांत म्युच्युअल फंड गुंतवणुकीचा एक लोकप्रिय मार्ग म्हणून उदयास आला आहे. जे लोक शेअर बाजाराच्या गुंतागुंतीपासून दूर राहून पैसे वाढवू इच्छितात, ते यात गुंतवणूक करत आहेत. मात्र, नवीन गुंतवणूकदारांच्या मनात अनेकदा अनेक प्रश्न असतात. उदा. योग्य फंड कसा निवडावा, किती गुंतवणूक करावी आणि कोणत्या चुका टाळाव्यात. योग्य माहितीच्या अभावी घाईघाईने निर्णय घेतल्यास नुकसानही होऊ शकते. म्हणून आज ‘तुमचा पैसा’ या कॉलममध्ये म्युच्युअल फंडमधील गुंतवणुकीबद्दल बोलूया. यासोबतच जाणून घेऊया की- प्रश्न- म्युच्युअल फंड काय आहे? ते कसे काम करते? उत्तर- म्युच्युअल फंड गुंतवणुकीचे असे माध्यम आहे, ज्यात अनेक लोकांचे पैसे एकत्र करून शेअर बाजार, बॉन्ड किंवा इतर मालमत्तांमध्ये गुंतवले जातात. या फंडाचे व्यवस्थापन 'प्रोफेशनल फंड मॅनेजर' करतात. हे कसे काम करते? प्रश्न- म्युच्युअल फंडात गुंतवणूक करणे सुरक्षित आहे का? उत्तर- म्युच्युअल फंड पूर्णपणे 'हमीदार सुरक्षित' नसतात. सुरक्षितता यावर अवलंबून असते की तुम्ही कोणत्या प्रकारच्या फंडात किती काळासाठी गुंतवणूक करता. प्रश्न- नवीन गुंतवणूकदारांसाठी म्युच्युअल फंड चांगला पर्याय का आहे? उत्तर- कारण, यामुळे गुंतवणुकीची सुरुवात करणे सोपे होते. स्वतःला बाजाराचे संशोधन करावे लागत नाही, जोखीम कमी असते. ग्राफिकमध्ये पाहा, म्युच्युअल फंड गुंतवणुकीसाठी चांगला पर्याय का आहे- प्रश्न- नवीन गुंतवणूकदार म्युच्युअल फंडात गुंतवणूक करताना कोणत्या चुका करतात? उत्तर- काही सामान्य चुकांमुळे परतावा कमी होऊ शकतो किंवा अनेकदा नुकसानही होऊ शकते. त्यांना समजून घेणे खूप महत्त्वाचे आहे, जेणेकरून सुरुवातीपासूनच योग्य दिशा मिळेल. सर्व सामान्य चुका ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- म्युच्युअल फंडात गुंतवणूक करण्यापूर्वी कोणत्या मूलभूत गोष्टी माहित असाव्यात? उत्तर- यासाठी काही मूलभूत गोष्टी समजून घेणे खूप महत्त्वाचे आहे. यामुळे तुम्ही योग्य निर्णय घेऊ शकाल आणि चुका टाळू शकाल, ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- म्युच्युअल फंड किती प्रकारचे असतात? आपल्यासाठी सर्वोत्तम काय आहे हे कसे समजून घ्यावे? उत्तर- सर्वोत्तम पर्याय आपले ध्येय, गुंतवणुकीचा कालावधी आणि जोखीम घेण्याची क्षमता यावर अवलंबून असतो. आधी समजून घ्या की म्युच्युअल फंड किती प्रकारचे असतात- म्युच्युअल फंडाचे मुख्य प्रकार 1. इक्विटी फंड यात पैसे शेअर मार्केटमध्ये गुंतवले जातात. ते कसे काम करते? 2. डेट फंड पैसे सुरक्षित ठिकाणी गुंतवले जातात. कसे कार्य करते? 3. हायब्रिड फंड इक्विटी आणि डेट फंड या दोन्हीचे मिश्र स्वरूप आहे. कसे कार्य करते? 4. इंडेक्स फंड पैसे एखाद्या इंडेक्स (निफ्टी 50, सेन्सेक्स) नुसार गुंतवले जातात. कसे कार्य करते? 5. ELSS (कर बचत निधी) हा एक इक्विटी-आधारित कर बचत म्युच्युअल फंड आहे. कसे कार्य करते? तुमच्यासाठी कोणता म्युच्युअल फंड सर्वोत्तम आहे? 1. जर तुम्ही नवीन गुंतवणूकदार असाल- हायब्रिड किंवा इंडेक्स फंड निवडा. 2. जर तुम्ही दीर्घकाळ गुंतवणूक करत असाल- इक्विटी फंड निवडा. 3. जर तुम्हाला सुरक्षित गुंतवणूक हवी असेल- डेट फंड निवडा. 4. जर तुम्हाला कर वाचवायचा असेल- ELSS फंड निवडा. प्रश्न- SIP आणि लंपसम गुंतवणुकीत काय फरक आहे? नवीन गुंतवणूकदारासाठी काय चांगले आहे? उत्तर- हे दोन्ही म्युच्युअल फंडात गुंतवणूक करण्याचे मार्ग आहेत, पण पैसे गुंतवण्याची पद्धत आणि जोखीम वेगळी असते. हे ग्राफिक्समधून समजून घ्या- प्रश्न- किती गुंतवणूक करणे योग्य आहे? यासाठी काही नियम आहे का? उत्तर- यासाठी कोणताही निश्चित नियम नाही. योग्य रक्कम तुमचे उत्पन्न, खर्च, ध्येय आणि जोखीम घेण्याच्या क्षमतेवर अवलंबून असते. काही सोपे नियम समजून घ्या. 1. 50-30-20 चा नियम उत्पन्नाचे 3 भागांमध्ये विभाजन केले जाते- 2. आधी आपत्कालीन निधी गुंतवणुकीपूर्वी 3-6 महिन्यांच्या खर्चासाठी पैसे बाजूला ठेवा. 3. SIP ने सुरुवात करा नवीन गुंतवणूकदारांसाठी ₹500-₹1000/महिना देखील पुरेसा आहे. 4. ध्येयानुसार गुंतवणूक ध्येयानुसार दरमहा गुंतवणूक निश्चित होईल. 5. क्षमतेपेक्षा जास्त गुंतवणूक करू नका गुंतवणूक नेहमी अतिरिक्त उत्पन्नातून करा. 6. वयानुसार नियम 7. हळूहळू गुंतवणूक वाढवा प्रश्न- एकाच फंडात गुंतवणूक करणे योग्य आहे की पोर्टफोलिओमध्ये विविधता आणली पाहिजे? उत्तर- एकाच फंडात गुंतवणूक केल्याने जास्त धोका असतो. म्युच्युअल फंड गुंतवणुकीशी संबंधित सामान्य प्रश्न-उत्तरे प्रश्न- म्युच्युअल फंडात हमी परतावा मिळतो का? उत्तर- नाही, परतावा बाजारावर अवलंबून असतो. दीर्घकाळात चांगल्या परताव्याची शक्यता असते, परंतु नुकसानीचा धोका नेहमीच असतो. प्रश्न- बाजार घसरल्यास गुंतवणूक थांबवावी का? उत्तर- नाही, या काळात SIP सुरू ठेवल्याने स्वस्त दरात युनिट्स मिळतात आणि दीर्घकाळात चांगला परतावा मिळण्याची शक्यता वाढते. प्रश्न- म्युच्युअल फंडावर कर लागतो का? उत्तर- होय, म्युच्युअल फंडावर कर लागतो. हे फंडाच्या प्रकारावर आणि गुंतवणुकीच्या कालावधीवर अवलंबून असते. इक्विटी आणि डेट फंडाचे कर नियम वेगवेगळे असतात. प्रश्न- म्युच्युअल फंडातून पैसे काढण्याची योग्य वेळ कोणती असते? उत्तर- योग्य वेळ तेव्हा असते, जेव्हा तुमचे गुंतवणुकीचे उद्दिष्ट पूर्ण होते. बाजारातील चढ-उतार पाहून घाईघाईने पैसे काढणे योग्य मानले जात नाही, संयम आवश्यक असतो.

सुट्टीतही केस दिसतील परफेक्ट:सेलिब्रिटी आणि तज्ञांकडून शिका हे 4 हेअरस्टाईल हॅक्स

उन्हाळ्यात स्विमिंग पूल आणि बीचवर वेळ घालवणे चांगले वाटते. सोशल मीडियावर बीच वेकेशन, पूल पार्टी आणि रिसॉर्ट ट्रिप्सचे फोटो व्हायरल होतात, पण याचा परिणाम केसांवरही होतो. क्लोरीन, खारट पाणी आणि कडक ऊन केसांना कोरडे, कमकुवत आणि फ्रिजी बनवू शकतात. व्यावसायिक सर्फर्स, मॉडेल्स आणि हेअर एक्सपर्ट्स आता ‘स्विम-प्रूफ हेअर रुटीन’वर लक्ष केंद्रित करत आहेत. 1. स्विमिंग करण्यापूर्वी लीव्ह-इन कंडिशनर लावा अमेरिकेची व्यावसायिक सर्फर केलिया मोनिज यांच्या मते, समुद्रात जाण्यापूर्वी लीव्ह-इन कंडिशनर लावल्याने केसांमधील ओलावा टिकून राहतो आणि मिठाचा (खारट पाण्याचा) परिणाम तुमच्या केसांवर कमी होतो. यामुळे केस कमी कोरडे होतात. 2. केसांसाठी सन प्रोटेक्शन आवश्यक आहे हेअर स्टायलिस्ट वर्नन फ्रान्सुआ यांच्या मते, केसही यूव्ही डॅमेजचे (अतिनील किरणांमुळे होणारे नुकसान) बळी ठरतात. जास्त ऊन केसांच्या बाहेरील थराला नुकसान पोहोचवू शकते, ज्यामुळे कोरडेपणा, तुटणे आणि रंग फिका पडणे यांसारख्या समस्या उद्भवू शकतात. बाहेर जाताना हॅट किंवा स्कार्फ वापरणे फायदेशीर ठरू शकते. 3. डीप कंडीशनिंगला दिनचर्येचा भाग बनवा मॉडेल जस्मिन टूक्स पोहण्यापूर्वी आणि नंतर डीप कंडीशनिंग मास्क लावण्याचा सल्ला देतात. यामुळे केसांमध्ये आर्द्रता टिकून राहते आणि फ्रिज नियंत्रित करण्यास मदत होते. 4. सुट्ट्यांमध्ये स्लिक-बॅक बन लुक निवडा ज्याप्रमाणे जिम केल्यानंतर रिकव्हरी आवश्यक असते, त्याचप्रमाणे समुद्रकिनारी किंवा पूलमध्ये गेल्यानंतर केसांची रिकव्हरी हा एक नवीन ब्युटी ट्रेंड आहे. डीप कंडीशनिंग, हेअर ऑइल आणि हायड्रेशन रूटीन आता वेकेशन बॅगचा भाग बनले आहेत. मॉडेल जस्मिन टूक्स यांच्या मते, सुट्ट्यांमध्ये त्यांचा आवडता लुक ‘स्लिक-बॅक बन’ आहे. हा समुद्रकिनारी आणि पोहताना खूप उपयुक्त ठरतो.

मानसिक आरोग्याचे ट्रिगर्स:गर्दीत अस्वस्थता आणि बोलण्याची भीती? या 5 मार्गांनी सामाजिक चिंतेवर नियंत्रण मिळवा

लोकांशी बोलताना भीती वाटणे, गर्दीत अस्वस्थता येणे किंवा छोट्या-छोट्या परिस्थितीतही अस्वस्थ वाटणे हे केवळ लाजाळूपणा नसून सोशल एंग्जायटी (सामाजिक चिंता) देखील असू शकते. अशा परिस्थितीत कोणाशी बोलणे, सार्वजनिक ठिकाणी जेवण करणे किंवा नवीन ठिकाणी जाणे देखील कठीण वाटू लागते. तथापि, थेरपी, छोटे-छोटे सामाजिक पाऊले आणि श्वासोच्छवास व्यायाम यात मदत करू शकतात. 1. तुमच्या ट्रिगर्सना ओळखा तुम्हाला सर्वात जास्त अस्वस्थता कधी येते हे ओळखा. अनेकदा लोकांशी बोलताना, आपले मत मांडताना किंवा न्याय दिला जाण्याच्या भीतीनेही अस्वस्थता वाढू शकते. 2. लोकांपासून दूर राहण्याची सवय कमी करा अनेक लोक गर्दीत असूनही लोकांशी बोलणे टाळतात. हळूहळू छोट्या संवादातून आणि लोकांशी जोडण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे. 3. छोट्या पावलांनी सुरुवात करा कोणाशीतरी छोटी बातचीत करणे, प्रश्न विचारणे किंवा प्रशंसा करणे यामुळे लोकांशी बोलण्याची भीती कमी होऊ शकते आणि आत्मविश्वास वाढू लागतो. 4. रोल-प्लेची मदत घ्या एखाद्या विश्वासू मित्र किंवा कुटुंबातील सदस्यासोबत रोजच्या संवादाचा सराव करा, सामाजिक चिंता कमी होईल. 5. नकारात्मक विचारांना आव्हान द्या बहुतेक लोक आपल्या चुकांकडे आपण विचार करतो तितके लक्ष देत नाहीत. जेव्हाही मनात गरजेपेक्षा जास्त भीती किंवा नकारात्मक विचार येतात, तेव्हा स्वतःला विचारा की खरंच परिस्थिती इतकी वाईट आहे का. अशा प्रकारे वास्तववादी विचार स्वीकारल्याने भीती आणि अस्वस्थता कमी करण्यास मदत मिळू शकते आणि हळूहळू आत्मविश्वासही वाढू शकतो.

मधुमेहात आंबा खाऊ शकतो का?:काय आहेत आंब्याचे फायदे-तोटे, खाण्याची योग्य पद्धत, तज्ञांकडून जाणून घ्या प्रत्येक प्रश्नाचे उत्तर

आंब्याला ‘फळांचा राजा’ म्हटले जाते. त्याच्या गोड-रसरशीत चवीमुळे आणि फायद्यांमुळे त्याला ही ओळख मिळाली आहे. हे उन्हाळ्यातील सुपरफूड आहे. मात्र, लोकांना हा संभ्रम असतो की जास्त कॅलरीज असल्यामुळे वजन कमी करताना ते खावे की नाही. 2025 मध्ये ‘फूड अँड फंक्शन’ जर्नलमध्ये एक लिटरेचर रिव्ह्यू प्रकाशित झाला. त्यानुसार, आंबा वजन नियंत्रणात मदत करतो. खरं तर, आंबा खाल्ल्याने तृप्ती (पोट भरल्याची भावना) जाणवते. ‘रिसर्चगेट’नुसार, भारत जगातील सर्वात मोठा आंबा उत्पादक देश आहे. येथे जगातील 41% आंबा पिकतो. म्हणून आज ‘कामाची बातमी’ मध्ये जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. अनु अग्रवाल, वरिष्ठ क्लिनिकल डायटिशियन, संस्थापक- ‘वनडाइडटुडे’ प्रश्न- आंब्यामध्ये कोणती पोषक तत्वे असतात? उत्तर- 100 ग्रॅम आंब्यामध्ये सुमारे 60 कॅलरीज असतात. त्याचा बहुतेक भाग पाणी असतो. यात प्रोटीन, कार्ब्स आणि फायबर देखील असते. यात आणखी अनेक पोषक तत्वे असतात, ग्राफिक्समध्ये पाहा- प्रश्न- आंबा रोगप्रतिकारशक्ती वाढवतो का? उत्तर- होय, आंबा रोगप्रतिकारशक्ती मजबूत करण्यास अनेक प्रकारे मदत करतो. प्रश्न- आंबा डोळ्यांसाठी फायदेशीर आहे का? उत्तर- होय, यात व्हिटॅमिन ए (बीटा-कॅरोटीन) भरपूर प्रमाणात असते. खालील मुद्द्यांवरून समजून घ्या- प्रश्न- आंब्यामध्ये अँटीऑक्सिडंट्स असतात का? उत्तर- होय, यात मॅंगिफेरिन, क्वेरसेटिन, कॅटेचिन आणि पॉलीफेनॉलसारखे बायोएक्टिव्ह कंपाऊंड्स असतात. हे शरीरात तयार होणारे फ्री-रॅडिकल्स कमी करून ऑक्सिडेटिव्ह स्ट्रेसपासून संरक्षण करतात. कर्करोगासारख्या गंभीर आजारांपासूनही वाचवतात. प्रश्न- आंबा त्वचा आणि केसांसाठी चांगला आहे का? उत्तर- होय, यात व्हिटॅमिन सी, व्हिटॅमिन ए आणि अँटीऑक्सिडंट्स भरपूर प्रमाणात असतात. केसांबद्दल बोलायचे झाल्यास, हे पोषक तत्व टाळूच्या आरोग्याला आधार देतात आणि केसांची मुळे मजबूत ठेवण्यास मदत करू शकतात. प्रश्न- आंबा पचन सुधारतो का? उत्तर- होय, त्यात आहारातील फायबर असते. तथापि, जास्त आंबे खाल्ल्याने काही लोकांना गॅस किंवा जडपणा जाणवू शकतो, म्हणून मर्यादित प्रमाणात खावे. प्रश्न- आंबा ऊर्जा वाढवतो का? उत्तर- होय, शरीराला त्वरित ऊर्जा देतो. प्रश्न- आंबा उन्हाळ्यात डिहायड्रेशनपासून वाचवतो का? उत्तर- होय, यात पाण्याच्या प्रमाणासोबत इलेक्ट्रोलाइट्सही असतात. हे शरीरातील द्रव संतुलन राखण्यास मदत करतात. प्रश्न- डाएट करणारे लोक आंबा खाऊ शकतात का? उत्तर- होय, पण संतुलित प्रमाणात खाल्ला पाहिजे. आंब्यात नैसर्गिक साखर असते. त्यामुळे जास्त प्रमाणात खाल्ल्यास वजन कमी करण्यात समस्या येऊ शकते. प्रश्न- आंबा वजन कमी करण्यास उपयुक्त आहे का? उत्तर- आंबा थेट वजन कमी करणारे 'फूड' नाही, पण तो संतुलित प्रमाणात खाल्ला तर वजन नियंत्रणाच्या योजनेत समाविष्ट केला जाऊ शकतो. यात फायबर असते. फायबरमुळे पोट बराच काळ भरलेले राहते. यामुळे भूक कमी लागते आणि अनहेल्दी स्नॅक्स खाण्याच्या सवयीवर नियंत्रण मिळवता येते. प्रश्न- रात्री आंबा खाणे योग्य आहे का? उत्तर- नाही, आंबा हळू पचतो. काही लोकांमध्ये जडपणा, गॅस किंवा रक्तातील साखरेची पातळी वाढण्याचे कारण बनू शकतो. प्रश्न- व्यायामानंतर आंबा खाऊ शकतो का? उत्तर- होय, त्यात असलेली नैसर्गिक साखर (ग्लुकोज आणि फ्रुक्टोज) वर्कआउटनंतर कमी झालेली ऊर्जा लवकर भरून काढण्यास मदत करते. त्यात असलेले पोटॅशियम स्नायूंच्या रिकव्हरीमध्ये आणि इलेक्ट्रोलाइट संतुलन राखण्यासही मदत करते. प्रश्न- मधुमेहाचे रुग्ण आंबा खाऊ शकतात का? उत्तर- होय, पण मर्यादित प्रमाणात खावा. आंब्याचा ग्लायसेमिक इंडेक्स (GI) मध्यम असतो, ज्यामुळे रक्तातील साखर खूप वेगाने वाढत नाही. मधुमेहाचे रुग्ण डॉक्टरांच्या सल्ल्याने तो मर्यादित प्रमाणात खाऊ शकतात. प्रश्न- आंब्याचा ग्लायसेमिक इंडेक्स किती असतो? उत्तर- आंब्याचा ग्लायसेमिक इंडेक्स (GI) साधारणपणे मध्यम असतो. प्रश्न- मधुमेही लोकांसाठी ज्यूस, शेक आणि पूर्ण आंबा यापैकी काय चांगले आहे? उत्तर- सर्वात सुरक्षित मार्ग म्हणजे पूर्ण फळ खाणे. कारण, यात फायबर असते, जे साखरेचे शोषण हळू करते. यामुळे रक्तातील साखर अचानक वाढत नाही. प्रश्न- मधुमेही लोक कच्चा आंबा खाऊ शकतात का? उत्तर- होय, यात साखर कमी आणि फायबर जास्त असते. यामुळे रक्तातील साखर वाढण्याचा धोका कमी होतो. आंब्याशी संबंधित सामान्य प्रश्न-उत्तरे प्रश्न- आंबा खाण्याचा योग्य मार्ग कोणता आहे? उत्तर- योग्य पद्धतीने आंबा खाणे आरोग्यासाठी फायदेशीर आहे. याचा योग्य मार्ग ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- रिकाम्या पोटी आंबा खाणे योग्य आहे का? उत्तर- होय, रिकाम्या पोटी आंबा खाणे सहसा हानिकारक नाही. परंतु काही लोकांची रक्तातील साखर वाढू शकते किंवा ॲसिडिटी होऊ शकते. म्हणून, हलका नाश्ता केल्यानंतर किंवा जेवणानंतर खाणे चांगले. प्रश्न- आंबा खाण्यापूर्वी भिजवणे आवश्यक आहे का? उत्तर- होय, भिजवल्याने आंब्याच्या पृष्ठभागावरील काही रासायनिक अवशेष (जसे की मेण किंवा कीटकनाशके) कमी होऊ शकतात. प्रश्न- दुधासोबत आंबा खाणे योग्य आहे का? उत्तर- आंबा आणि दूध एकत्र घेणे (मिल्कशेक) सामान्यतः सुरक्षित आहे. हे उच्च कॅलरीयुक्त पेय आहे आणि ऊर्जा वाढवते. परंतु काही लोकांमध्ये यामुळे पचनाच्या समस्या निर्माण होऊ शकतात, कारण दूध आणि आंबा या दोघांची पचन गती वेगळी असते. प्रश्न- आंब्यासोबत कोणत्या गोष्टी खाऊ नयेत? उत्तर- चुकीचे खाद्यपदार्थ संयोजन पचनावर परिणाम करू शकतात. ग्राफिकमध्ये पाहा, आंबा कोणत्या गोष्टींसोबत खाऊ नये- प्रश्न- जास्त आंबा खाल्ल्याने उष्णता वाढते का? उत्तर- आयुर्वेदानुसार, आंब्याचा गुणधर्म उष्ण असतो. तथापि, वैद्यकीय विज्ञान हे मान्य करत नाही. जास्त प्रमाणात खाल्ल्याने पचनसंस्थेवर ताण येऊ शकतो, ज्यामुळे ॲसिडिटी, तोंडात फोड किंवा उष्णतेसारखा अनुभव येऊ शकतो. प्रश्न- जास्त आंबे खाल्ल्याने काय नुकसान होते? उत्तर- आंबा आरोग्यासाठी फायदेशीर आहे, परंतु त्याचे काही दुष्परिणाम देखील होऊ शकतात. ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- आंबे मुरुम वाढवू शकतात का? उत्तर- होय, त्यात असलेली नैसर्गिक साखर आणि उच्च ग्लायसेमिक लोड काही लोकांमध्ये हार्मोनल बदल किंवा सेबम उत्पादन वाढवून मुरुमांना चालना देऊ शकतात. प्रश्न- यामुळे पोट फुगणे किंवा गॅस होऊ शकते का? उत्तर- होय, यात नैसर्गिक साखर आणि फायबर असते. यामुळे संवेदनशील पचनसंस्थेत किण्वनामुळे गॅस तयार होऊ शकतो.

ओरडणारे मूल कोणाचेही ऐकत नाही:हट्टी मुलाचे मन मोबाईलप्रमाणे ‘फ्लाइट मोड’मध्ये जाते

तुम्ही कधी विचार केला आहे का की, जेव्हा तुमचे पाच वर्षांचे मूल झोपण्याच्या वेळी पॉप्सिकल (आईस कँडी) खाण्याचा हट्ट धरते आणि न मिळाल्यास रडत ओरडते की ‘मी तुमच्यावर प्रेम करत नाही’, तेव्हा पालक म्हणून तुमची पहिली प्रतिक्रिया काय असेल? सामान्यतः लोक रागावतात, ओरडतात किंवा विषय दाबण्याचा प्रयत्न करतात. पण हाच तो क्षण आहे, जिथे तुमची ‘जिज्ञासा’ एका उत्तम पालक म्हणून तुमची परीक्षा घेते. खरं तर, जेव्हा मूल ओरडते, तेव्हा त्याची मज्जासंस्था (नर्वस सिस्टम) खूप तणावात मोबाईलच्या फ्लाइट मोडसारखी नेटवर्कबाहेर जाते. तेव्हा त्याला तुमचे काहीही ऐकू येत नाही, ना समजतं. अशा परिस्थितीत त्याच्यावर रागावण्याऐवजी किंवा शिस्त शिकवण्याऐवजी तुमचे शांतपणे जवळ बसणे, तुमची जिज्ञासा आणि तुमचा संयमच सर्वात जास्त उपयोगी पडतो. पालकत्व तज्ज्ञ आणि 'ए शार्प एंडलेस नीड' च्या लेखिका मॅक क्रेन सांगतात की, पालकत्व हे खरं तर मुलांवर नियंत्रण ठेवण्याचं किंवा ताकद दाखवण्याचं साधन नाही, तर तो दररोज स्वतःला आणि मुलांना अधिक सखोलपणे समजून घेण्याची एक अंतहीन शोध आहे. प्रसिद्ध ऑस्ट्रियन कवी रेनर मारिया रिल्के यांच्या ओळींचा संदर्भ देत क्रेन सांगतात की, मुलांचं संगोपन आपल्याला ‘प्रश्नांसोबत जगायला’ शिकवतं. जेव्हा एखादं मूल एखाद्या गोष्टीवर चिडतं, तेव्हा आपण गुप्तहेरासारखं त्याच्यामागे लपलेली कारणं शोधली पाहिजेत. उदाहरणार्थ- त्याचा शाळेत दिवस वाईट गेला होता का? खरं तर, जेव्हा मुलांच्या वर्तनाकडे शिस्तीच्या दृष्टिकोनातून पाहण्याऐवजी त्यांच्या मनातील घालमेल समजून घेण्याचा प्रयत्न करतो, तेव्हा मुलांमध्ये करुणा, प्रतिष्ठा आणि सुरक्षिततेची भावना विकसित होते. एखाद्या मुलाला दिली जाणारी सर्वात मोठी भेट हीच आहे की त्याला आणि त्याच्या भावनांना नेहमी गांभीर्याने घेतले जावे. स्वतःशी प्रामाणिक राहूनच उत्तम पालक बनणे शक्य मानसशास्त्रज्ञांच्या मते, जे पालक स्वतःबद्दल उत्सुक नसतात, ते मुलांसाठी चांगले आदर्श (रोल मॉडेल) बनू शकत नाहीत. जर तुम्ही तुमच्या उणिवा, तुमच्या भावना आणि तुमच्या बदलत्या विचारांबद्दल सहज नसाल, तर तुम्ही मुलांच्या भीतीला किंवा त्यांच्या आनंदाला योग्य प्रकारे हाताळू शकणार नाही. पालकत्वाचे अंतिम ध्येय मुलांना आत्मनिर्भर बनवणे हे आहे, परंतु या प्रवासात कुतूहल हा एक असा पूल आहे जो पालक आणि मुलांच्या नात्याला वयाच्या प्रत्येक टप्प्यावर मजबूत आणि आदरयुक्त ठेवतो.

कॅफे-रेस्टॉरंट नाहीत, फिटनेस सेंटर्स नवीन पिढीचे सोशल क्लब बनले:येथे मैत्री, नातेसंबंध-समुदाय निर्माण करण्याचा वाढता कल

आता मोठ्या शहरांमध्ये मैत्री आणि सामाजिक जीवनाची व्याख्या बदलत आहे. अमेरिका आणि युरोपमधील अनेक महानगरांमध्ये जिम आणि फिटनेस स्टुडिओ केवळ शरीर तंदुरुस्त ठेवण्याचे ठिकाण नसून, दैनंदिन सामाजिक जीवनाचा भाग बनत आहेत. न्यूयॉर्क, लंडन आणि टोकियोसारख्या शहरांमध्ये लोक पूर्वी कॅफे, रेस्टॉरंट किंवा पबमध्ये भेटत असत, पण आता ते ग्रुप एक्सरसाइज सेशन, रनिंग ग्रुप आणि वेगवेगळ्या फिटनेस ॲक्टिव्हिटीमध्ये भेटू लागले आहेत. ठरलेल्या वेळी एकाच ठिकाणी आल्याने लोक हळूहळू एकमेकांना ओळखू लागतात आणि मग संवादातून नाते अधिक घट्ट होते. गेल्या काही वर्षांत डिजिटल जीवन वाढल्यामुळे लोकांच्या समोरासमोर भेटण्याचे प्रमाण कमी झाले होते. अशा परिस्थितीत आता फिटनेस स्पेस त्यांच्यासाठी एक सोपा पर्याय बनला आहे, जिथे सामाजिक संबंध आपोआप तयार होतात. ग्रुप वर्कआउटमध्ये सतत भेटल्याने संबंध वाढतात गटांमध्ये होणारे व्यायामाचे वर्ग, जसे की वेगवान प्रशिक्षण, रनिंग क्लब आणि विविध क्रियाकलापांचे कार्यक्रम आता लोकांना भेटण्याची आणि मित्र बनवण्याची ठिकाणे बनत आहेत. लोक दर आठवड्याला ठरलेल्या वेळी एकाच वर्गात सहभागी होतात. यामुळे त्यांना वारंवार तीच लोकं भेटतात आणि हळूहळू ओळख निर्माण होते. जिम नव्हे, ‘सोशल क्लब’ बनत आहेत फिटनेस सेंटर्स गेल्या एका वर्षात युवा वर्गाने फिटनेस क्लास आणि जिमवर सुमारे 30% खर्च वाढवला आहे. अनेक शहरांमध्ये लोक एका क्लाससाठीही जास्त पैसे देत आहेत. महागड्या शुल्कामुळेही लोक यांना निवडत आहेत कारण येथे सामाजिक संपर्कही मिळत आहे. वार्षिक चार लाख रुपयांपर्यंत शुल्क देत आहेत तरुण न्यूयॉर्क आणि लंडनमध्ये काही ठिकाणी प्रीमियम जिम आणि फिटनेस क्लबचे वार्षिक शुल्क सुमारे 4.27 लाख रुपये प्रति वर्षपर्यंत आहे. तर काही अल्ट्रा-लक्झरी फिटनेस प्रोग्रामची किंमत 16 लाख रुपयांपर्यंत आहे. तरीही लोक खास सामाजिक वर्तुळासाठी येथे जातात. 24 लाख लोक फिटनेस चॅलेंजमध्ये सहभागी झाले - आंतरराष्ट्रीय फिटनेस इव्हेंट हे-रॉक्समध्ये यावेळी 24 लाख लोक सहभागी झाले. धावणे आणि व्यायामाचा असा कार्यक्रम व्यायामासोबत नवीन मैत्री निर्माण करण्याचे माध्यम बनत आहे.

मासिक पाळीतील अनियमिततेसोबत मधुमेह-हृदयरोगाचा धोका:70% महिलांना पीसीओएसची समस्या आहे हे माहीतच नसते

पीसीओएस, ज्यामुळे महिला आयुष्यभर संघर्ष करतात - किशोरवयापासून ते रजोनिवृत्तीपर्यंत. यात मासिक पाळीच्या चक्रात बिघाड, मुरुम, अवांछित केस आणि गर्भधारणेत अडचणी येतात. हा केवळ मासिक पाळीशी संबंधित आजार नाही, तर हार्मोन आणि चयापचय (मेटाबॉलिझम) यांनाही प्रभावित करतो. जामा नेटवर्कच्या एका संशोधनानुसार, जगभरात दर 8 पैकी 1 महिला यामुळे प्रभावित होते. WHO चा अंदाज आहे की, पीसीओएसने ग्रस्त असलेल्या 70% महिलांना ही समस्या आहे हे माहीतच नसते. जाणून घेऊया या समस्येशी संबंधित सर्व महत्त्वाचे प्रश्न-उत्तरे पीसीओएस म्हणजे काय? ही एक हार्मोनल आणि मेटाबॉलिक समस्या आहे, जी संपूर्ण शरीरावर परिणाम करते. यात विशेषतः इन्सुलिन योग्य प्रकारे काम करत नाही, ज्यामुळे अंडाशयात अंडी वेळेवर तयार होत नाहीत किंवा बाहेर पडत नाहीत आणि मासिक पाळी अनियमित होते. काही प्रकरणांमध्ये अंडाशयात लहान-लहान गाठी (सिस्ट) तयार होऊ शकतात. नवीन नाव PMOS, का? पॉलीसिस्टिक ओवरी सिंड्रोम (PCOS) या नावाने ही केवळ अंडाशयाची समस्या वाटते. परंतु यामुळे चयापचय (मेटाबॉलिज्म) आणि हृदय देखील प्रभावित होते. म्हणून, याचे नाव पॉलीएंडोक्राइन मेटाबॉलिक ओव्हेरियन सिंड्रोम (PMOS) ठेवण्याचा प्रस्ताव दिला आहे, जेणेकरून संपूर्ण शरीरावर होणारे याचे परिणाम समजू शकतील. यामुळे कोणत्या आजारांचा धोका वाढू शकतो? जर जीवनशैली योग्य नसेल, तर टाइप-2 मधुमेह, उच्च कोलेस्ट्रॉल, फॅटी लिव्हर, उच्च रक्तदाब, हृदयविकार आणि एंडोमेट्रियल (गर्भाशयाच्या अस्तराचा कर्करोग) चा धोका वाढू शकतो. याचा परिणाम गर्भधारणा, मानसिक आरोग्य, आत्मविश्वास आणि शारीरिक प्रतिमेवर देखील होतो. याची सुरुवातीची लक्षणे काय आहेत? या लक्षणांमध्ये अनियमित मासिक पाळी, मुरुम, नको असलेले केस, केस गळणे, वजन वाढणे आणि गर्भधारणेत अडचण येणे यांचा समावेश आहे. अशी लक्षणे थायरॉईड, प्रोलॅक्टिन हार्मोनची गडबड, ॲड्रेनल ग्रंथीचे रोग किंवा कुशिंग सिंड्रोममध्ये देखील दिसू शकतात. त्यामुळे योग्य कारण जाणून घेण्यासाठी डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. कोणाला जास्त धोका असतो? पीसीओएस अनुवांशिक आणि जीवनशैली या दोन्ही कारणांमुळे होऊ शकतो. कुटुंबात पीसीओएस, मधुमेह किंवा लठ्ठपणाचा इतिहास असल्यास धोका वाढतो. निरोगी जीवनशैलीचा अवलंब करून धोका कमी केला जाऊ शकतो. कमी शारीरिक हालचाल, जंक फूड, खराब झोप आणि ताण हे देखील धोक्याचे घटक आहेत. पीसीओएस पूर्णपणे बरा होऊ शकतो का? तो पूर्णपणे बरा होत नाही, परंतु योग्य उपचार, नियमित व्यायाम, संतुलित आहार, वजन नियंत्रण आणि पुरेशी झोप यामुळे तो नियंत्रित करता येतो. फक्त 10% वजन कमी केल्याने हार्मोनल संतुलन आणि ओव्हुलेशनमध्ये सुधारणा होते. तथापि, त्याचे उपचार गरज आणि लक्षणांवर आधारित ठरवले जातात.

पर्यावरण दिन विशेष:पर्यावरण संरक्षण का महत्त्वाचे आहे?, जाणून घ्या दोहन ते संवर्धन हा महत्त्वपूर्ण प्रवास कसा होऊ शकतो

पर्यावरणाचे रक्षण करणे हा निसर्गावर कोणताही उपकार नाही, ही तर आपल्या स्वतःच्या श्वासांची आणि येणाऱ्या पिढ्यांच्या अस्तित्वाची लढाई आहे कारण जोपर्यंत निसर्ग सुरक्षित आहे, तोपर्यंतच आपले अस्तित्व आहे. फक्त अडथळे दूर करण्याची गरज आहे… निसर्गाकडे स्वतःला ठीक करण्याची असीम आणि जादुई शक्ती आहे. त्याला आपल्या कोणत्याही कृत्रिम प्रयत्नाची गरज नाही, आपल्याला फक्त त्याच्या मार्गातील अडथळे आणि मानवी हस्तक्षेप दूर करावे लागतील. जर आपण असे केले, तर नद्या आपोआप काचेसारख्या स्वच्छ वाहू लागतील, हवेतील विष नाहीसे होईल आणि आपल्या दऱ्यांमध्ये पुन्हा चिंकारा आणि चितळांचे कळप निर्भयपणे धावू लागतील. दोहनापासून संवर्धनाकडे प्रवास हवा, पाणी, माती आणि जीवन हे वेगवेगळे भाग नाहीत. जेव्हा जंगलाच्या जमिनीवर एक पान पडते, तेव्हा मातीतील सूक्ष्मजीव त्याचे पोषक तत्वांमध्ये रूपांतर करतात, ज्यामुळे नवीन कोंब फुटतात. ते कोंब खाऊन चितळ उड्या मारतात आणि त्या चितळांच्या अस्तित्वामुळे आपल्या जंगलांचा राजा, वाघाचे साम्राज्य सुरक्षित राहते. हे चक्र केवळ जीवन चालवण्याचे साधन नाही, तर हे या गोष्टीचा पुरावा आहे की निसर्गात कोणीही एकटा नाही. जेव्हा आपण हे सखोल आंतरसंबंध समजून घेतो, तेव्हा आपला दृष्टिकोन निसर्गाच्या शोषणातून बदलून त्याच्या संवर्धनाचा होतो. फक्त अडथळे दूर करण्याची गरज आहे… निसर्गाकडे स्वतःला बरे करण्याची असीम आणि जादुई शक्ती आहे. त्याला आपल्या कोणत्याही कृत्रिम प्रयत्नाची गरज नाही, आपल्याला फक्त त्याच्या मार्गातील अडथळे आणि मानवी हस्तक्षेप दूर करावा लागेल. जर आपण असे केले, तर नद्या आपोआप काचेसारख्या स्वच्छ वाहू लागतील, हवेतील विष नाहीसे होईल आणि आपल्या दऱ्यांमध्ये पुन्हा चिंकारा आणि चितळांचे कळप निर्भयपणे धावू लागतील. शोषणातून संवर्धनाचा प्रवास हवा, पाणी, माती आणि जीवन हे वेगवेगळे भाग नाहीत. जेव्हा जंगलाच्या जमिनीवर एक पान पडते, तेव्हा मातीतील सूक्ष्मजीव त्याचे पोषक तत्वांमध्ये रूपांतर करतात, ज्यामुळे नवीन पालवी फुटते. त्या पालवीला खाऊन चितळ बागडतात, आणि त्या चितळांच्या अस्तित्वामुळे आपल्या जंगलाचा राजा, वाघाचे साम्राज्य सुरक्षित राहते. हे चक्र फक्त जीवन चालवण्याचे साधन नाही, हे या गोष्टीचा पुरावा आहे की निसर्गात कोणीही एकटे नाही. जेव्हा आपण हे सखोल आंतरसंबंध समजून घेतो, तेव्हा आपला दृष्टिकोन निसर्गाच्या शोषणातून बदलून त्याच्या संवर्धनाचा होतो.

मुलांच्या फेसबुक-इंस्टावर लक्ष ठेवा:नवीन टूलने त्यांच्या मेसेज-चॅटवर निगराणी, त्याची सर्व वैशिष्ट्ये जाणून घ्या, कसे सक्रिय करावे

सोशल मीडियावर मुलांची वाढती सक्रियता लक्षात घेता त्यांच्या ऑनलाइन सुरक्षिततेबद्दल पालकांची चिंताही वाढली आहे. यासाठी मेटाने इंस्टाग्राम, फेसबुक आणि मेसेंजरवर ‘पेरेंटल सुपरविजन टूल’ सुरू केले आहे. यामुळे पालक त्यांच्या 13-17 वयोगटातील मुलांच्या सोशल मीडियावरील हालचाली, स्क्रीन टाइम आणि आवडीनिवडींवर लक्ष ठेवू शकतील. या टूलमुळे संवेदनशील सामग्री नियंत्रित करण्यासही मदत होईल. ‘नॅशनल इन्स्टिट्यूट्स ऑफ हेल्थ’नुसार, 13-17 वयोगटातील सुमारे 95% किशोरवयीन मुले सोशल मीडिया वापरतात. यापैकी सुमारे दोन-तृतीयांश दररोज सोशल मीडियावर सक्रिय असतात. तर सुमारे 35% मुले जवळपास नेहमीच कोणत्यातरी सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मचा वापर करतात. म्हणून आज ‘कामाची बातमी’ मध्ये ‘पेरेंटल सुपरविजन टूल’बद्दल बोलूया. तसेच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: रिद्धि दोषी पटेल, बाल मानसशास्त्रज्ञ, मुंबई प्रश्न- मेटाचे नवीन फीचर 'पेरेंटल सुपरविजन टूल' काय आहे? उत्तर- मेटाने आपल्या फॅमिली सेंटर प्लॅटफॉर्मला अपडेट करून पेरेंटल सुपरविजन टूल तयार केले आहे. यामुळे पालकांना हे समजण्यास मदत होईल की त्यांची मुले इंस्टाग्राम, फेसबुक, मेसेंजर आणि मेटा AI वर कोणत्या प्रकारचे कंटेंट पाहतात आणि कोणत्या विषयांमध्ये त्यांना रुची आहे. ग्राफिकमध्ये 'पेरेंटल सुपरविजन टूल'चे काय फायदे आहेत ते पाहा- प्रश्न- हे टूल कोणत्या वयोगटातील मुलांसाठी/किशोरवयीन मुलांसाठी आहे? उत्तर- हे टूल प्रामुख्याने 13-17 वयोगटातील (किशोरवयीन) मुलांच्या ऑनलाइन सुरक्षिततेसाठी तयार केले आहे. प्रश्न- हे टूल कसे काम करेल? उत्तर- फेसबुक आणि इंस्टाग्राममध्ये एक टूल आहे, फॅमिली सेंटर. याद्वारे पालक आपल्या मुलाच्या मेटा अकाउंट्सवर लक्ष ठेवू शकतात. यातच ‘पेरेंटल सुपरव्हिजन टूल’ जोडले आहे. यात पालक आणि 13-17 वयोगटातील मुलांची अकाउंट्स जोडावी लागतील. यानंतर पालक मुलांच्या ऑनलाइन ॲक्टिव्हिटीजवर (गतिविधींवर) लक्ष ठेवू शकतात. हे टूल कसे काम करेल? 1. सुपरव्हिजन सेटअप 2. आवडीची माहिती 3. सुरक्षितता सेटिंग्जचे निरीक्षण 4. स्क्रीन-टाइम व्यवस्थापन 5. एकात्मिक निरीक्षण प्रश्न- या टूलमुळे पालक मुलाच्या कोणत्या ॲक्टिव्हिटीवर लक्ष ठेवू शकतील? उत्तर- पालक मुलाच्या कोणत्या ॲक्टिव्हिटीवर लक्ष ठेवू शकतील, ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- पालक या टूलद्वारे काय नियंत्रित करू शकतील? उत्तर- पालक या टूलद्वारे मुलाच्या काही ॲक्टिव्हिटीज (गतिविधी) मॉनिटर आणि नियंत्रित करू शकतील- प्रश्न- हे टूल फोनमध्ये कसे सक्रिय होईल? उत्तर- याची संपूर्ण प्रक्रिया ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- हे टूल मुलाच्या फोनमध्ये सक्रिय करण्यासाठी मुलाची परवानगी आवश्यक आहे का? उत्तर- हे टूल ज्या वयाच्या मुलांसाठी विकसित केले आहे, ते किशोरवयीन आहेत. या वयात मुलांना निर्णय घेण्याची समज नसते. त्यामुळे पालकांचे पर्यवेक्षण आवश्यक आहे. तथापि, यासाठी मुलाची संमती देखील आवश्यक आहे. यामुळे मुलांमध्ये आणि पालकांमध्ये चांगले संबंध राहतात. प्रश्न- या टूलमुळे मुलाची गोपनीयता सुरक्षित राहील का? उत्तर- मेटाच्या मते, हे फीचर सुरक्षितता आणि मार्गदर्शनासाठी आहे. यामध्ये पालक मुलाच्या ॲक्टिव्हिटीज, स्क्रीन टाइम आणि सुरक्षितता सेटिंग्जची माहिती पाहू शकतील, परंतु खाजगी मेसेज, पासवर्ड आणि संवेदनशील डेटापर्यंत त्यांची थेट पोहोच नसेल. प्रश्न- पालक मुलाच्या फोनवर काय पाहू शकणार नाहीत? उत्तर- पालक मुलाच्या फोनवर ही माहिती ॲक्सेस करू शकणार नाहीत- प्रश्न- मेटाने आपल्या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म्सवर हे नवीन फीचर का जोडले आहे? उत्तर- मेटाने या कारणांमुळे हे फीचर जोडले आहे- मेटाच्या नवीन फीचरशी संबंधित महत्त्वाचे प्रश्न-उत्तरे प्रश्न- या टूलसाठी मुलाची संमती आवश्यक असेल का? उत्तर- होय, अनेक प्रकरणांमध्ये पर्यवेक्षण सुरू करण्यासाठी मुलाची संमती आवश्यक आहे. मेटाचा उद्देश निरीक्षण आणि गोपनीयतेमध्ये संतुलन राखणे आहे, म्हणून संमतीची प्रक्रिया ठेवण्यात आली आहे. प्रश्न- मुलाला हवे असल्यास ‘पालक नियंत्रण साधन’ बंद करता येईल का? उत्तर- हे वय आणि सेटिंग्जवर अवलंबून असते. काही प्रकरणांमध्ये किशोर पर्यवेक्षण बंद करण्याची विनंती करू शकतात. परंतु यासाठी पालकांची परवानगी घ्यावी लागेल. प्रश्न- हे फीचर भारतात उपलब्ध झाले आहे का? उत्तर- होय, हे फीचर भारतात उपलब्ध आहे. प्रश्न- हे फीचर Android आणि iPhone दोन्हीवर काम करेल का? उत्तर- होय, पालक पर्यवेक्षण फीचर Android आणि iPhone दोन्हीवर उपलब्ध असलेल्या मेटा ॲप्ससोबत काम करते. यासाठी ॲपची अद्ययावत आवृत्ती आवश्यक आहे. प्रश्न- जर मुलाने स्वतःचे वेगळे खाते तयार केले तर काय होईल? उत्तर- नवीन खाते आपोआप पालक पर्यवेक्षणाशी जोडले जाणार नाही. तथापि, मेटा संशयास्पद किंवा अतिरिक्त खाती ओळखण्यासाठी वय पडताळणी करते. प्रश्न- जर मुलाने/मुलीने आपले वय चुकीचे नोंदवले तर काय होईल? उत्तर- मेटा वय पडताळण्यासाठी अनेक तंत्रांचा वापर करते. चुकीचे वय आढळल्यास, खात्याच्या सेटिंग्ज बदलल्या जाऊ शकतात किंवा अतिरिक्त पडताळणी मागितली जाऊ शकते. प्रश्न- हे वैशिष्ट्य व्हॉट्सॲपवर देखील उपलब्ध आहे का? उत्तर- नाही, सध्या मेटाची पालक पर्यवेक्षण प्रणाली प्रामुख्याने इंस्टाग्राम, फेसबुक आणि मेसेंजरवर आधारित आहे. प्रश्न- हे वैशिष्ट्य १८ वर्षांवरील वापरकर्त्यांना देखील लागू होईल का? उत्तर- नाही, हे वैशिष्ट्य प्रामुख्याने १३-१७ वयोगटातील किशोरवयीन मुलांसाठी तयार केले आहे. प्रश्न- पालक मुलाच्या फोनवर वेळेची मर्यादा निश्चित करू शकतात का? उत्तर- होय, पालक ॲप वापरासाठी वेळेची मर्यादा निश्चित करू शकतात. यामुळे मुलांच्या सोशल मीडिया वापराला नियंत्रित करण्यास आणि निरोगी डिजिटल सवयी विकसित करण्यास मदत होते. प्रश्न- आता स्क्रीन टाइम फीचर अधिक मजबूत होईल का? उत्तर- होय, नवीन अपडेटनंतर पालकांना स्क्रीन टाइमची अधिक स्पष्ट माहिती मिळेल. अनेक मेटा ॲप्सचा वापर एकाच डॅशबोर्डवरून ट्रॅक आणि व्यवस्थापित करता येईल.

सहकाऱ्यांसोबत जास्त वेळ बिघडवू शकतो सामाजिक संबंध:संशोधन; चोवीस तास एकच चेहरा पाहिल्याने मेंदू 'फाइट मोड'मध्ये येतो

कल्पना करा... तापमान शून्याखाली 80 अंश सेल्सिअस, चारही बाजूंनी हजारो किलोमीटरपर्यंत फक्त बर्फाचे साम्राज्य आणि शांतता, चार महिन्यांचा सततचा गडद अंधार आणि एका बंद खोलीत तुमच्यासोबत फक्त 11 लोक. सुरुवातीला हे रोमांचक वाटू शकते, पण काही आठवड्यांत हेच सहकारी तुम्हाला तुमचे सर्वात मोठे शत्रू वाटू लागतील! गोष्ट इतकी वाढेल की तुम्ही एकमेकांचे चेहरे पाहणे तर दूरच, जीव घेण्यावरही उतरू शकता. ही हॉलीवूड चित्रपटाची पटकथा नाही, तर जगातील सर्वात शांत कोपरा असलेल्या अंटार्क्टिका येथील संशोधन केंद्राची भयानक सत्यता आहे. ‘प्रोसीडिंग्स ऑफ द नॅशनल ॲकॅडमी ऑफ सायन्सेस’ (पीएनएएस) मध्ये प्रकाशित झालेल्या अभ्यासात धक्कादायक खुलासा झाला आहे की, मर्यादित जागेत सहकाऱ्यांसोबत गरजेपेक्षा जास्त वेळ घालवणे मानवी मेंदूला आजारी आणि हिंसक बनवते. हे संशोधन फ्रान्स आणि इटलीच्या अंटार्क्टिकामधील 'कॉन्कॉर्डिया' संशोधन केंद्रावर करण्यात आले. येथे 12 शास्त्रज्ञांना (हायबरनॉट्स) 10 महिन्यांच्या मोहिमेवर एकत्र ठेवण्यात आले होते. ते एकमेकांच्या किती जवळ राहतात हे कळण्यासाठी त्यांच्या कपड्यांमध्ये विशेष सेन्सर्स बसवण्यात आले होते. मोहीम जसजशी पुढे सरकली आणि बाहेरील वातावरण बर्फाळ होत गेले, तसतसे शास्त्रज्ञांचे मानसिक संतुलन बिघडायला लागले. त्यांच्यात एकटेपणा, कामात निष्काळजीपणा आणि 'पॅरानॉइड' (अकारण गंभीर संशय घेण्याचा आजार) ची लक्षणे दिसू लागली. आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे, जे शास्त्रज्ञ आपापसात जास्त बोलत होते, त्यांच्यात वाद, चिडचिड आणि अविश्वास सर्वाधिक दिसून आला. इतकंच नाही, तर नैराश्यामुळे शास्त्रज्ञ राष्ट्रीयत्वाच्या आधारावर गटांमध्ये विभागले गेले आणि इतरांकडे संशयाच्या नजरेने पाहू लागले. संशोधन जरी बर्फाच्या मध्ये झाले असले तरी, अंतराळ विज्ञानासाठी हा एक मोठा धडा आहे. लांब पल्ल्याच्या अंतराळ मोहिमेवर जाणाऱ्या अंतराळवीरांनाही अनेक वर्षे एका लहान कॅप्सूलमध्ये एकत्र राहावे लागेल. वैज्ञानिक म्हणतात, ‘फक्त रॉकेट उडवायला शिकणे पुरेसे नाही; मोहिमेवर जाणाऱ्या वैज्ञानिकांना ‘संघर्ष व्यवस्थापन’ शिकवणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे, अन्यथा अंतराळाच्या खोलवर तांत्रिक बिघाड होण्यापूर्वीच आपापसातील द्वेष मोहीम उद्ध्वस्त करेल.’ माणूस सामाजिक आहे, पण ‘गोपनीयता’ ही पहिली गरज - तज्ज्ञसामान्यतः असे म्हटले जाते की, टीमसोबत मिसळल्याने ताण कमी होतो, पण या अभ्यासाच्या लेखिका जेन श्मुत्ज म्हणतात, ‘अंटार्क्टिकासारख्या बंद वातावरणात याच्या अगदी उलट घडते. माणूस सामाजिक प्राणी आहे, पण त्याला गोपनीयता हवी असते. महिनेभर २४ तास एकच चेहरा समोर असेल, तर गोपनीयता संपते आणि मेंदू ‘फाइट मोड’मध्ये येतो. याची उदाहरणे इतिहासातही नोंदवलेली आहेत. 2018 मध्ये अंटार्क्टिका येथील तळावर एका रशियन अभियंत्याने आपल्या सहकाऱ्याला चाकूने भोसकले होते, कारण तो त्याला पुस्तकांचे रहस्य सांगून चिडवत असे. तर, अलीकडेच एका दक्षिण कोरियाई वैज्ञानिकाला सहकाऱ्यांना चाकूने धमकावल्याच्या आरोपाखाली परत बोलावण्यात आले.

उन्हाळ्यात वाढते सन टॅनिंग:त्वचारोगतज्ञांकडून जाणून घ्या टॅनिंगपासून बचावासाठी 10 टिप्स , टॅनिंग दूर करण्याचे घरगुती उपाय

उन्हाळ्यात त्वचेचे टॅनिंग ही एक सामान्य समस्या आहे. जास्त सूर्यप्रकाशाच्या संपर्कात आल्याने UV (अल्ट्राव्हायोलेट) किरणांमुळे त्वचा टॅन होऊ शकते. सामान्य दिसणारे टॅनिंग अनेकदा मेलानोमासारख्या त्वचेच्या कर्करोगाचा धोका वाढवू शकते. 'जागतिक आरोग्य संघटना' (WHO) नुसार, जगभरातील मेलानोमा (त्वचेचा कर्करोग) च्या सुमारे 3.32 लाख प्रकरणांपैकी जवळपास 83% प्रकरणे UV रेडिएशनमुळे होतात. म्हणजेच, दर 10 पैकी 8 पेक्षा जास्त प्रकरणे सूर्यप्रकाशाच्या संपर्कात येण्याशी आणि टॅनिंगशी संबंधित आहेत. त्यामुळे आज 'कामाची बातमी' मध्ये आपण जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. विजय सिंघल, वरिष्ठ सल्लागार, त्वचाविज्ञान, श्री बालाजी ॲक्शन मेडिकल इन्स्टिट्यूट, दिल्ली प्रश्न- टॅनिंग म्हणजे काय? उत्तर- टॅनिंग ही त्वचेची एक नैसर्गिक संरक्षण यंत्रणा आहे. हे सूर्याच्या अतिनील (UV) किरणांच्या संपर्कात आल्याने होते. जेव्हा त्वचेवर अतिनील किरणे पडतात, तेव्हा शरीर मेलॅनिन नावाच्या रंगद्रव्याचे उत्पादन वाढवते. हेच मेलॅनिन त्वचेला गडद (सावळं) बनवते. याला टॅनिंग म्हणतात. प्रश्न- उन्हाळ्यात टॅनिंग जास्त का होते? उत्तर- उन्हाळ्यात सूर्यप्रकाशातील अतिनील (UV) किरणांची तीव्रता वाढते. यामुळे टॅनिंगचा धोका वाढतो. हे त्वचेला लवकर टॅन करते. घाम आणि हलक्या कपड्यांमुळे त्वचा जास्त उघडी राहते. प्रश्न- UV-A आणि UV-B किरणांमध्ये काय फरक आहे? यापैकी कोणत्या किरणांमुळे टॅनिंग होते? उत्तर- टॅनिंग UV-B किरणांमुळे होते. या त्वचेला नुकसान पोहोचवतात आणि त्यांच्या उपस्थितीत शरीर संरक्षणासाठी जास्त मेलॅनिन तयार करते. तथापि, UV-A च्या संपर्कात आल्यानेही टॅनिंग होऊ शकते. यामुळे त्वचेतील आधीपासून असलेले मेलॅनिन गडद होते. याला ‘इमिजिएट टॅनिंग’ म्हणतात. दोन्हीमधील फरक समजून घ्या- UV-A किरणे: UV-B किरणे: प्रश्न- मेलॅनिन म्हणजे काय आणि ते टॅनिंग कसे वाढवते? उत्तर- हे त्वचा, केस आणि डोळ्यांचा रंग ठरवणारे एक नैसर्गिक रंगद्रव्य आहे. हे त्वचेच्या पेशींमध्ये (मेलानोसाइट्स) तयार होते. हे टॅनिंग कसे वाढवते? प्रश्न- वारंवार टॅनिंग झाल्याने त्वचेचे वृद्धत्व वाढते का? उत्तर- होय, यामुळे त्वचेचे वृद्धत्व वाढू शकते. प्रश्न- कोणत्या लोकांना लवकर टॅनिंग होते? उत्तर- काही लोकांना टॅनिंगचा धोका जास्त असतो. ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- हार्मोनल बदल (जसे की गर्भधारणा) मुळे टॅनिंग वाढते का? उत्तर- होय, गर्भधारणेदरम्यान टॅनिंग आणि त्वचा गडद होऊ शकते. प्रश्न- फक्त उन्हात गेल्याने टॅनिंग होते का की घरातही होऊ शकते? उत्तर- उन्हात गेल्याने टॅनिंग लवकर होते, पण घरामध्येही यूव्ही किरणांच्या संपर्कात आल्याने टॅनिंग होऊ शकते. मात्र, याचा परिणाम कमी असतो. प्रश्न- मोबाईल/लॅपटॉप स्क्रीनचा त्वचेवर काही परिणाम होतो का? उत्तर- होय, मोबाईल आणि लॅपटॉप स्क्रीनमधून निघणारी ब्लू लाईट त्वचेवर काही प्रमाणात परिणाम करू शकते. मात्र, हा परिणाम सूर्याच्या यूव्ही किरणांइतका तीव्र नसतो. प्रश्न- टॅनिंग टाळण्यासाठी काय करावे? उत्तर- टॅनिंग टाळण्यासाठी सनस्क्रीन लावा आणि उन्हापासून बचाव करा. सर्व सुरक्षा टिप्स ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- टॅनिंग काढण्यासाठी घरगुती उपाय काय आहेत? उत्तर- टॅनिंग झाल्यास काही घरगुती उपाय करता येतात. ग्राफिकमध्ये पाहा- लक्षात ठेवा प्रश्न- टॅनिंग झाल्यावर कधी त्वचारोगतज्ञाकडे जावे? उत्तर- अनेकदा टॅनिंग हे हायपरपिगमेंटेशन, ॲलर्जी किंवा त्वचेच्या विकाराचे लक्षण देखील असू शकते. अशा परिस्थितीत काही स्थितींमध्ये त्वचारोगतज्ञाला दाखवणे आवश्यक असते. जसे- प्रश्न- कोणते पदार्थ त्वचेला सूर्यप्रकाशाच्या नुकसानीपासून वाचवतात? उत्तर- काही पदार्थ सूर्यप्रकाशापासून संरक्षण करण्यास मदत करतात. ग्राफिकमध्ये पहा- सन टॅनिंगशी संबंधित काही सामान्य प्रश्न आणि उत्तरे प्रश्न- पाण्याच्या कमतरतेमुळे टॅनिंग वाढते का? उत्तर- थेट पाण्याच्या कमतरतेमुळे (डिहायड्रेशन) टॅनिंग होत नाही, परंतु ते टॅनिंगचा परिणाम वाढवू शकते. प्रश्न- टॅनिंग आणि पिगमेंटेशन एकच गोष्ट आहे का? उत्तर- नाही, टॅनिंग आणि पिगमेंटेशन एकसारखे नाहीत. जरी दोघांमध्ये त्वचेचा रंग गडद होतो. टॅनिंग पिगमेंटेशन प्रश्न- टॅनिंगमुळे त्वचेच्या कर्करोगाचा धोका वाढतो का? उत्तर- होय, टॅनिंग हे त्वचेवर यूव्ही किरणांमुळे झालेल्या नुकसानीचे लक्षण आहे. वारंवार किंवा जास्त काळ असे झाल्यास त्वचेच्या कर्करोगाचा धोका वाढू शकतो. प्रश्न- मेकअप केल्याने टॅनिंग होत नाही का? उत्तर- नाही, फक्त मेकअप केल्याने टॅनिंग थांबत नाही. मेकअप उत्पादने त्वचेवर एक थर नक्कीच तयार करतात, पण ते यूव्ही किरणांना पूर्णपणे रोखत नाहीत. प्रश्न- टॅनिंग कधी एखाद्या गंभीर समस्येचे लक्षण असू शकते? उत्तर- जर टॅनिंग सामान्य पद्धतीने ठीक होत नसेल, वेगाने वाढत असेल किंवा त्यासोबत इतर लक्षणे दिसत असतील, तर हे केवळ टॅनिंग नसून एखाद्या समस्येचे लक्षण असू शकते. अशा परिस्थितीत स्वतः उपचार करण्याऐवजी त्वचारोग तज्ञाचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.

दीर्घ सुट्ट्यांऐवजी छोट्या प्रवासाला प्राधान्य देताहेत जेन-झी:एअरबीएनबीचा अहवाल; 66% लोक प्रवासाच्या एक-दोन आठवडे आधीच बुकिंग करतात

भारतात जेन झीमुळे फिरण्याची पद्धत वेगाने बदलत आहे. एअरबीएनबीच्या ‘द न्यू रूल्स ऑफ जेन झी ट्रॅव्हल इन इंडिया’ या अहवालानुसार, 10 पैकी 7 तरुणांना एका वर्षाच्या लांब सुट्टीऐवजी वर्षातून तीन लहान सहली करणे आवडते. 87% तरुणांना एका आठवड्यापेक्षा कमी कालावधीची सहल आवडते. उन्हाळ्यात जेन झीचा शोध वार्षिक आधारावर 30% पेक्षा जास्त वाढला आहे. यात 2 ते 6 रात्रींच्या देशांतर्गत प्रवासात सर्वाधिक वाढ दिसून आली, जो सुमारे 80% पर्यंत होता. अहवालानुसार, सुमारे 66% तरुण प्रवासाच्या काही दिवस किंवा एक-दोन आठवडे आधीच बुकिंग करतात. हा अहवाल एअरबीएनबीच्या ‘स्टे युवर वे’ मोहिमेवर आधारित आहे. हे सर्वेक्षण यूगोव्हने एप्रिल 2026 मध्ये केले. यात दिल्ली एनसीआर, मुंबई, बेंगळूरु, हैदराबाद, चेन्नई, पुणे, अहमदाबाद, कोची, जयपूर, चंदीगड आणि गोव्यातील 18 ते 29 वयोगटातील 2,012 तरुणांचा समावेश होता. प्रवासाची शैलीच ओळख, गर्दीच्या ठिकाणांपासून दूर तरुणांसाठी प्रवासाची पद्धत व्यक्तिमत्त्व दर्शवते. 87% लोकांचे मत आहे की ते ज्या प्रकारे प्रवास करतात, ते त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचे प्रतिबिंब आहे. 92% लोकांसाठी गंतव्यस्थान किंवा मुक्काम त्यांच्या आवडीनुसार असणे महत्त्वाचे आहे. 95% लोकांना वाटते की त्यांची सहल ठरलेल्या मार्गापेक्षा वेगळी आणि अनोखी असावी. 90% तरुण व्हायरल किंवा खूप शिफारस केलेल्या ठिकाणांऐवजी कमी-ज्ञात ठिकाणी जाणे पसंत करतात. 80% लोकांसाठी प्रसिद्ध ठिकाणांपेक्षा प्रवासातील छोटे-छोटे क्षण अधिक महत्त्वाचे आहेत. गंतव्यस्थानापेक्षा ‘मुक्काम’ अधिक महत्त्वाचा झाला आहे अहवालातील एक महत्त्वाचा संकेत असा आहे की आता राहण्याची जागा स्वतःच एक गंतव्यस्थान बनत आहे. 63% तरुणांनी एखादे शहर केवळ यासाठी निवडले कारण त्यांना तिथे चांगला मुक्काम मिळाला. 82% लोक सहलीची योजना आखताना राहण्याच्या जागेला सर्वाधिक महत्त्व देतात. 78% तरुण त्यांच्या प्रवासाचा अर्धा वेळ त्याच मुक्कामावर घालवतात. तरुणांना हॉटेलऐवजी मोकळी छत, शांत सकाळ आणि एकत्र स्वयंपाक करण्यासारखे अनुभव अधिक आवडतात. हॉटेलमधील वेगळ्या खोल्यांऐवजी सामायिक घर पसंत जेन जी साठी ट्रिपमध्ये जागेपेक्षा सोबत जाणारे लोक महत्त्वाचे असतात. तीन-चतुर्थांश तरुणांसाठी नियोजनात आधी सोबती, मग जागा आणि शेवटी अनुभव येतो. ग्रुप प्रवासात अर्ध्याहून अधिक तरुण वेगवेगळ्या खोल्यांऐवजी एक सामायिक घर (होमस्टे) निवडतात, जेणेकरून स्वयंपाकघर आणि लिव्हिंग रूमसारख्या ठिकाणी एकत्र वेळ घालवता येईल. याच कारणामुळे एअरबीएनबीवर भारतीय जेन जी च्या ग्रुप बुकिंगमध्ये वार्षिक आधारावर सुमारे 55% वाढ झाली आहे. धावपळ कमी, आराम जास्त तरुण आता धावपळीच्या ट्रिपऐवजी हळू आणि आरामदायक प्रवास पसंत करत आहेत. 64% तरुण त्यांच्या टूर प्लॅनचा काही भाग जाणूनबुजून रिकामा ठेवतात जेणेकरून ते तयारीशिवाय फिरू शकतील.

पावसाळ्यापूर्वी वॉटरप्रूफिंग करून घ्या:नवीन घरातही करणे आवश्यक आहे का? तज्ञांकडून योग्य पद्धत आणि आवश्यक खबरदारी जाणून घ्या

मान्सून लवकरच केरळमध्ये दाखल होणार आहे. सुमारे 20 दिवसांनंतर तो मध्य-उत्तर भारतातही पोहोचेल. जर मान्सूनपूर्वी घराची काळजी घेतली नाही, तर लहान भेगा, ओलसरपणा आणि गळती ही मोठी समस्या बनू शकते. म्हणून, घराच्या संरक्षणासाठी वेळेत वॉटरप्रूफिंग करणे आवश्यक आहे. काही लोकांना वाटते की नवीन घरांना वॉटरप्रूफिंगची गरज नसते. परंतु तज्ञांच्या मते, यामुळे छत, भिंती आणि तळघर सुरक्षित राहतात. यासोबतच घराचे आयुष्यही वाढते. म्हणून, ‘कामाची बातमी’ मध्ये आज आपण वॉटरप्रूफिंगबद्दल बोलणार आहोत. यासोबतच आपण हे देखील जाणून घेऊया की- तज्ञ: दिनेश कुमार, सिव्हिल इंजिनिअर, लखनऊ प्रश्न- मान्सूनपूर्वी घराचे वॉटरप्रूफिंग करणे का आवश्यक आहे? उत्तर- पावसामुळे लहान भेगा आणि ओलावा मोठ्या गळतीमध्ये बदलू शकतात. वेळेवर केलेली वॉटरप्रूफिंग घराला दीर्घकाळ सुरक्षित ठेवते आणि दुरुस्तीचा खर्च कमी करते. प्रश्न- वॉटरप्रूफिंग न केल्यास काय नुकसान होऊ शकते? उत्तर- यामुळे घराचे नुकसान होते आणि त्याचे आयुष्य कमी होते. ग्राफिकमध्ये वॉटरप्रूफिंग न केल्यास होणारे संभाव्य नुकसान पहा- प्रश्न- कोणत्या लक्षणांवरून घरात वॉटरप्रूफिंगची गरज आहे हे कळते? उत्तर- काही चिन्हे सांगतात की घरात वॉटरप्रूफिंगची गरज आहे. ती ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- नवीन घरांमध्येही वॉटरप्रूफिंग आवश्यक आहे का? उत्तर- होय, याला 'प्रिव्हेंटिव्ह वॉटरप्रूफिंग' म्हणतात. यामुळे भविष्यातील समस्यांपासून बचाव होतो. प्रश्न- वॉटरप्रूफिंग करण्याचा योग्य वेळ कोणता आहे? उत्तर- यासाठी सर्वात योग्य वेळ मान्सूनपूर्वीची आहे. प्रश्न- मान्सून सुरू होण्यापूर्वी किती दिवस आधी वॉटरप्रूफिंग करून घ्यावे? उत्तर- मान्सून सुरू होण्यापूर्वी किमान 25-30 दिवस आधी वॉटरप्रूफिंग करून घ्यावे. यामुळे दुरुस्ती, कोटिंग आणि वाळण्यासाठी (क्युरिंग) पुरेसा वेळ मिळतो. प्रश्न- वॉटरप्रूफिंगचे काम कोण करते? आपल्या शहरात योग्य कंत्राटदार कसा शोधाल? उत्तर- वॉटरप्रूफिंगचे काम सहसा विशेषज्ञ वॉटरप्रूफिंग कंत्राटदार, सिव्हिल दुरुस्ती कंपन्या किंवा इमारत देखभाल सेवा प्रदाते करतात. हे लोक छत, बाथरूम, भिंत, तळघर आणि पाण्याची टाकी यांसारख्या ठिकाणी गळती थांबवण्यासाठी वेगवेगळी तंत्रे आणि रसायने वापरतात. वॉटरप्रूफिंग कंत्राटदार शोधत असाल, तर या गोष्टी लक्षात ठेवा- प्रश्न- वॉटरप्रूफिंग किती प्रकारची असते? कोणती पद्धत सर्वात टिकाऊ मानली जाते? उत्तर- घरात गरजेनुसार अनेक प्रकारच्या वॉटरप्रूफिंग तंत्रांचा वापर केला जातो. प्रत्येक तंत्राचा वापर वेगवेगळ्या ठिकाणी आणि समस्येनुसार होतो. ग्राफिकमध्ये बघा, तुमच्या घरासाठी कोणती वॉटरप्रूफिंग तंत्र योग्य आहे- प्रश्न- छताच्या वॉटरप्रूफिंगला किती खर्च येतो? खर्च कसा काढायचा? उत्तर- खर्च साधारणपणे प्रति चौरस फूट ठरवला जातो. प्रश्न- छत आणि भिंतींसाठी वेगवेगळ्या वॉटरप्रूफिंग तंत्रज्ञानाचा वापर केला जातो का? उत्तर- होय, दोघांसाठी वेगवेगळे तंत्रज्ञान वापरले जाते. प्रश्न- एकदा वॉटरप्रूफिंग केल्यानंतर ते किती वर्षे टिकते? उत्तर- वॉटरप्रूफिंगचे आयुष्य तंत्र आणि काळजीवर अवलंबून असते. प्रश्न- वॉटरप्रूफिंग करताना कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात? उत्तर- वॉटरप्रूफिंग करताना ग्राफिक्समध्ये दिलेल्या काही गोष्टी नक्की लक्षात ठेवा- वॉटरप्रूफिंगशी संबंधित महत्त्वाचे प्रश्न-उत्तरे प्रश्न- जुन्या छतावर पुन्हा वॉटरप्रूफिंग करता येते का? उत्तर- होय, जुन्या छतावर पुन्हा वॉटरप्रूफिंग करता येते. प्रश्न- वॉटरप्रूफिंग केल्यानंतरही नियमित देखभाल आवश्यक असते का? उत्तर- होय, नियमित देखभाल आवश्यक आहे. यासाठी- प्रश्न- वॉटरप्रूफिंगवर कंपनी वॉरंटी किंवा गॅरंटी देते का? उत्तर- होय, अनेक कंपन्या आणि कंत्राटदार वॉरंटी देतात. प्रश्न- वॉटरप्रूफिंग आणि डॅम्प-प्रूफिंगमध्ये काय फरक आहे? उत्तर- वॉटरप्रूफिंग पाण्याची गळती पूर्णपणे थांबवते.

दगड उचलून जुनी परंपरा जिवंत करत आहेत डेव्हिड:जिम सोडून फिटनेसचा मार्ग दगडांमध्ये शोधला, चॅम्पियन बनले

आयर्लंडचे डेव्हिड केओहान (47) यांनी तारुण्याचे दिवस दारूच्या हँगओव्हरमध्ये, धूम्रपान आणि लठ्ठपणात घालवले, पण नंतर त्यांनी स्वतःला पूर्णपणे बदलले. 32 व्या वर्षी एका सकाळी त्यांनी स्पोर्ट्स शॉपमधून रनिंग शूज विकत घेतले. सहा महिन्यांत मॅरेथॉन पूर्ण केली आणि पुढील काही वर्षांत केटलबेल खेळात वर्ल्ड चॅम्पियन बनले. कोविडमध्ये जेव्हा जिम बंद झाले, तेव्हा तीन मुलांचे वडील डेव्हिड यांनी मोकळ्या समुद्रकिनाऱ्यांवर आणि मैदानांमध्ये मोठे दगड उचलण्यास सुरुवात केली. यामुळे त्यांना मानसिक शांती मिळाली आणि जीवनाला नवीन उद्देश मिळाला. लॉकडाउनदरम्यान डेव्हिडने 60 किलोचा दगड घराच्या बागेत उचलण्यास सुरुवात केली. नंतर एका मित्राने त्यांच्या घरी 70-90 किलोचे दोन दगड सोडून दिले. यानंतर डेव्हिडने जिमची मेंबरशिप घेतली नाही. ते एकटेच अनेक ठिकाणी जाऊन दगड उचलतात. डेव्हिडपासून प्रभावित होऊन सामान्य लोक दगड उचलत आहेत आइसलैंडमध्ये 23 ते 154 किलो वजनाच्या जड दगडांवरून कधीकाळी मच्छिमारांची ताकद आणि काम ठरवले जात असे. 'इंडियाना स्टोन्स' नावाने प्रसिद्ध असलेल्या डेव्हिडने ही परंपरा पुन्हा चर्चेत आणली. त्यांच्यामुळे लोक आयर्लंडमध्ये येऊन दगड उचलण्याचे आव्हान स्वीकारतात. डेव्हिड पुस्तकेही लिहितात. 171 किलोच्या ग्रॅनाईट दगडाने सुरू झाला शोध 2023 मध्ये डेव्हिडने अटलांटिकमधील इनिशमोर बेटावर 171.2 किलोचा ओला, गुलाबी ग्रॅनाईट दगड शोधला. तो उचलण्यासाठी त्यांनी अनेक महिने प्रशिक्षण घेतले आणि 20 किलो वजन वाढवले. पहिल्या यशानंतर त्यांनी वीकेंडला शोध सुरू ठेवला आणि आतापर्यंत 50 पेक्षा जास्त ऐतिहासिक दगड शोधले आहेत. दगड उचलणे ताकदीचे नाही, तर जुन्या संस्कृतीचा पुरावा डेव्हिडला संशोधनातून समजले की, जड दगड उचलणे हे केवळ ताकद दाखवणे नाही. याचा मोठा इतिहास आहे. जुन्या काळात याला नोकरीच्या मुलाखतीसारखे मानले जात असे. ठरवलेले वजन उचलू शकले नाही तर कोळी किंवा गवंडी बनू शकत नव्हते. आयर्लंडमध्येही ही परंपरा होती, जी ब्रिटिश वसाहतवाद आणि दुष्काळानंतर संपली. स्कॉटलंडमधील ‘फियाना’ दगडाबद्दल जाणून डेव्हिडने आयरिश परंपरेला पुन्हा शोधण्याचा संकल्प केला.

हंताव्हायरसबाबत वाढती चिंता:डॉक्टरांकडून जाणून घ्या हा आजार कसा पसरतो, कोणाला जास्त धोका; कोणती खबरदारी घ्यावी

एप्रिल 2026 मध्ये पश्चिम आफ्रिकेजवळ 'एमव्ही होंडियस क्रूझ' शिपवर 'हंताव्हायरस'च्या संसर्गानंतर जगभरात या आजाराबद्दल चिंता वाढली आहे. जहाजावर अनेक लोक आजारी पडले. यापैकी काहींचा मृत्यूही झाला. आता स्पेनमध्ये हंताव्हायरसचे दुसरे प्रकरणही त्या स्पॅनिश प्रवाशांमध्ये आढळले आहे, ज्यांना एप्रिलमध्ये त्या क्रूझ जहाजावर आजार पसरल्यानंतर बाहेर काढण्यात आले होते. अमेरिकेच्या 'नॅशनल इन्स्टिट्यूट्स ऑफ हेल्थ'नुसार, जगभरात दरवर्षी हंताव्हायरसची सुमारे 1-2 लाख प्रकरणे समोर येतात. यापैकी बहुतेक युरोप आणि आशियातील असतात. जागतिक आरोग्य संघटना (WHO) नुसार, हंताव्हायरसमुळे अमेरिकेत 50% प्रकरणांमध्ये मृत्यू होतो. तर आशियामध्ये मृत्यू दर 15% पर्यंत आहे. बहुतेक प्रकरणांमध्ये 6 आठवड्यांच्या आत मृत्यू होतो. म्हणून 'फिजिकल हेल्थ'मध्ये आज हंताव्हायरसवर चर्चा करू. तसेच जाणून घेऊया की- प्रश्न- हंताव्हायरस काय आहे? उत्तर- हंताव्हायरस हा विषाणूंचा एक गट आहे, जो प्रामुख्याने संक्रमित उंदीर आणि इतर कृंतकांच्या (rodents) मूत्र, विष्ठा किंवा लाळेच्या संपर्कातून मानवांमध्ये पसरू शकतो. वेगवेगळ्या देशांमध्ये त्याचे वेगवेगळे स्ट्रेन (प्रकार) आढळतात. याच्या संसर्गामुळे व्यक्ती गंभीरपणे आजारी पडू शकते. प्रश्न- कोणत्या देशांमध्ये हंताव्हायरसचा धोका जास्त आहे? उत्तर- याचा धोका जगभरात सारखा नाही. सर्वाधिक धोका अशा देशांमध्ये आणि प्रदेशांमध्ये असतो, जिथे कृंतक (उंदीर, खार इ.) जास्त प्रमाणात आढळतात आणि त्यांचा मानवांशी जास्त संपर्क येतो. ग्राफिकमध्ये पहा, कोणत्या देशांमध्ये जास्त धोका आहे- प्रश्न- परदेश प्रवास करणाऱ्या लोकांना याचा धोका जास्त का असतो? उत्तर- असे यासाठी, कारण अमेरिका आणि युरोपमधील अनेक देशांमध्ये हंताव्हायरसचा धोका आहे. जे लोक या देशांमध्ये फिरायला जात आहेत, त्यांना जास्त धोका असू शकतो. फिरायला गेलेले लोक कॅम्पिंग, ट्रेकिंग करतात तेव्हा धोका जास्त असतो. या क्रियाकलापांमुळे हंताव्हायरसचा धोका वाढतो- प्रश्न- हंताव्हायरस कसा पसरतो? उत्तर- हंताव्हायरस प्रामुख्याने संक्रमित उंदीर आणि इतर कृंतकांच्या मूत्र, विष्ठा आणि लाळेच्या संपर्कातून पसरतो. ग्राफिक्समध्ये पहा, तो कसा पसरू शकतो- प्रश्न- हा माणसाकडून माणसाला पसरू शकतो का? उत्तर- हा विषाणू सहसा एका व्यक्तीकडून दुसऱ्या व्यक्तीला पसरत नाही. तथापि, दक्षिण अमेरिकेतील काही स्ट्रेन्समध्ये माणसाकडून माणसाला संक्रमण झाल्याचे दिसून आले आहे. प्रश्न- हंताव्हायरसची सुरुवातीची लक्षणे काय आहेत? ती गंभीर आहेत हे कसे ओळखावे? उत्तर- हंताव्हायरसची सुरुवातीची लक्षणे सामान्य संसर्गासारखी दिसू शकतात. म्हणून सुरुवातीपासूनच लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे आहे. ग्राफिकमध्ये सर्व लक्षणे पहा- प्रश्न- जर हंताव्हायरसची लक्षणे दिसली तर काय करावे? उत्तर- हंताव्हायरसची लक्षणे दिसल्यास हे काम करा- प्रश्न- हंताव्हायरसवर काय उपचार आहे? उत्तर- हंताव्हायरससाठी कोणतीही अँटीव्हायरल औषध नाही. त्यामुळे हंताव्हायरसचा संसर्ग झाल्यास लक्षणांवर आधारित उपचार केले जातात. प्रश्न- हंताव्हायरससाठी कोणती लस तयार केली गेली आहे का? उत्तर- सध्या बहुतेक देशांमध्ये सामान्य लोकांसाठी कोणतीही लस उपलब्ध नाही. तथापि, चीन आणि दक्षिण कोरियासारख्या देशांमध्ये काही विशिष्ट प्रकारच्या हंताव्हायरससाठी मर्यादित वापराच्या लसी उपलब्ध आहेत. प्रश्न- हंताव्हायरस जीवघेणा असू शकतो का? उत्तर- होय, हंताव्हायरस एक गंभीर आणि जीवघेणा आजार आहे. यामुळे 50% पर्यंत लोकांचा मृत्यू होऊ शकतो. प्रश्न- कोणत्या लोकांना हंताव्हायरसचा जास्त धोका असतो? उत्तर- यांना हंताव्हायरसचा धोका जास्त आहे- प्रश्न- परदेशात प्रवास करताना कोणत्या ठिकाणी जास्त सावधगिरी बाळगणे आवश्यक आहे? उत्तर- परदेश प्रवासादरम्यान या ठिकाणी जास्त सावधगिरी आवश्यक आहे- प्रश्न- परदेश प्रवासाला जाण्यापूर्वी काय माहिती असणे आवश्यक आहे? उत्तर- प्रवासाला जाण्यापूर्वी या गोष्टी जाणून घ्या- प्रश्न- विमानतळ किंवा विमानातही हंताव्हायरसचा धोका असतो का? उत्तर- सामान्यतः विमानतळ किंवा विमानात धोका खूप कमी असतो. कारण येथे सहसा रोडंट्स (उंदीर, घुशी) नसतात आणि तो एका व्यक्तीकडून दुसऱ्या व्यक्तीकडे पसरत नाही. प्रश्न- हॉटेल किंवा Airbnb घेताना कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात? उत्तर- या गोष्टी लक्षात ठेवा- प्रश्न- जर खोलीत कृंतक किंवा उंदीर दिसले तर काय करावे? उत्तर- अशा स्थितीत हे उपाय करा- प्रश्न- जर एखाद्या ठिकाणी रोडंट ड्रॉपिंग्स दिसल्या तर काय करावे? उत्तर- जर रोडंट्सचे ड्रॉपिंग्स दिसले तर हे करा- प्रश्न- कॅम्पिंग करताना हंताव्हायरसच्या संसर्गापासून कसे वाचाल? उत्तर- यासाठी हे काम करा- प्रश्न- मास्क घातल्याने हंताव्हायरसपासून बचाव करता येतो का? उत्तर- होय, मास्क घातल्याने हंताव्हायरसचा धोका कमी करता येतो. बंद खोल्या, गोदाम, केबिन किंवा साफसफाई करताना N95 मास्क उत्तम संरक्षण देतो. तथापि, केवळ मास्क पुरेसा नाही, इतर खबरदारी घेणे देखील आवश्यक आहे. प्रश्न- खाण्यापिण्याद्वारेही संक्रमण पसरू शकते का? उत्तर- होय, जर अन्न किंवा पाणी उंदरांच्या विष्ठा, मूत्र किंवा लाळेने दूषित झाले असेल तर संक्रमणाचा धोका वाढू शकतो. म्हणून, खाण्यापिण्याच्या वस्तू नेहमी झाकून ठेवा. उघड्या अन्नाचे सेवन टाळा आणि स्वच्छ पाण्याचा वापर करा.

उन्हाळ्यात घ्या नैसर्गिक कूलिंग हर्ब्स:शरीराचे तापमान नियंत्रित करते, डिटॉक्समध्ये उपयुक्त; जाणून घ्या हे कोणी घेऊ नये

उन्हाळ्यात घाम, थकवा आणि डिहायड्रेशन (निर्जलीकरण) यांसारखी लक्षणे शरीर सतत गरम होत असल्याचे दर्शवतात. यापासून वाचण्यासाठी लोक अनेकदा असे डाएट पर्याय शोधतात, जे शरीरातील उष्णता संतुलित करू शकतील. भारतीय स्वयंपाकघरात काही नैसर्गिक शीतलक औषधी वनस्पती नेहमीच उपलब्ध असतात. यामध्ये पुदीना, बडीशेप, धणे शरीराचे तापमान संतुलित करण्यासोबतच पचन सुधारण्यास आणि शरीरातील पाण्याचे प्रमाण (हायड्रेशन) राखण्यासही मदत करतात. म्हणून आज जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. अमृता मिश्रा, वरिष्ठ आहारतज्ज्ञ, दिल्ली प्रश्न- नैसर्गिक शीतलक औषधी वनस्पती काय असतात? उत्तर- नैसर्गिक शीतलक औषधी वनस्पती म्हणजे अशा वनस्पती किंवा औषधी वनस्पती, ज्या शरीराचे तापमान नियंत्रित करण्यास मदत करतात. प्रश्न- या औषधी वनस्पती शरीर थंड कसे करतात? उत्तर- या औषधी वनस्पती शरीरातील उष्णता बाहेर टाकण्यास मदत करतात. यामुळे शरीर नैसर्गिकरित्या थंड होते. ग्राफिकमध्ये बघा त्या काय करतात- प्रश्न- या औषधी वनस्पती शरीराला फक्त 'थंडपणाची जाणीव' देतात की खरंच शरीराचे तापमान कमी करतात? उत्तर- काही औषधी वनस्पती (जसे की पुदीना) फक्त थंडपणाची जाणीव करून देतात, तर काही औषधी वनस्पती (जसे की धणे, खस) शरीर थंड करण्यास मदत करतात. त्या उष्णता बाहेर टाकण्यास मदत करतात. यामुळे शरीराचे तापमान कमी होते. प्रश्न- उन्हाळ्यातील सर्वात प्रभावी थंडगार औषधी वनस्पती कोणत्या आहेत? उत्तर- उन्हाळ्यात पुदीना, बडीशेप, कोथिंबीर यांसारख्या प्रभावी शीतकरण औषधी वनस्पती वेगवेगळ्या मार्गांनी शरीराला थंडावा देतात. खालील ग्राफिकमध्ये यादी पहा- प्रश्न- या औषधी वनस्पतींचे आरोग्य फायदे काय आहेत? उत्तर- थंडक देणाऱ्या वनस्पती अनेक प्रकारे शरीराला आधार देतात. ग्राफिकमध्ये यांचे सर्व फायदे पहा- प्रश्न- या औषधी वनस्पती शरीराचे तापमान कसे नियंत्रित करतात? उत्तर- थंडगार औषधी वनस्पती शरीराच्या थर्मोरेग्युलेशन यंत्रणेवर (शरीराची स्वतःचे तापमान संतुलित ठेवण्याची प्रक्रिया) परिणाम करतात. पुढील मुद्द्यांवरून समजून घ्या- प्रश्न- या औषधी वनस्पतींमध्ये इलेक्ट्रोलाइट संतुलन राखण्याची क्षमता असते का? उत्तर- थंडगार औषधी वनस्पती इलेक्ट्रोलाइट्सचा मुख्य स्रोत नाहीत, परंतु शरीरातील त्यांचे संतुलन आणि टिकवून ठेवण्यास मदत करतात. प्रश्न- या औषधी वनस्पतींना आहारात कसे समाविष्ट करावे? उत्तर- या औषधी वनस्पतींना पाणी, चटणी, पेये आणि हर्बल चहाच्या स्वरूपात समाविष्ट करू शकता. जसे की- हर्बल पाणी पुदीना, बडीशेप, धणे पाण्यात भिजवून किंवा उकळून प्या. पेये आणि सरबत हे दोन्ही हायड्रेशन आणि थंडावा देतात. चटणी आणि सॅलड पुदिना, कोथिंबीरची चटणी किंवा सॅलडमध्ये घाला. हर्बल चहा बियांचा वापर लक्षात ठेवा- प्रश्न- दिवसा कोणत्या वेळी यांचे सेवन सर्वात फायदेशीर आहे? उत्तर- वेगवेगळ्या कूलिंग हर्ब्स वेगवेगळ्या वेळी घेऊ शकता. सकाळी (रिकाम्या पोटी किंवा नाश्त्यानंतर) पुदिना, बडीशेपचे पाणी घेतल्याने दिवसभर शरीर थंड आणि हायड्रेटेड राहते. दुपारी बेल सरबत, बडीशेपचे पाणी घेऊ शकता. संध्याकाळी हर्बल ड्रिंक्स किंवा हलका चहा घेतल्याने दिवसभराची उष्णता आणि थकवा कमी होतो. प्रश्न- रिकाम्या पोटी हे हर्ब्स घेणे योग्य आहे का? उत्तर- होय, हलक्या औषधी वनस्पती (उदा. बडीशेपचे पाणी, धण्याचे पाणी, पुदिन्याचे पाणी) रिकाम्या पोटी घेऊ शकता. पण तीव्र औषधी वनस्पती (उदा. गुडुची, ज्येष्ठमध) नेहमी जेवणानंतर किंवा सल्ला घेऊनच घ्याव्यात. प्रश्न- रोज किती प्रमाणात यांचे सेवन करावे? उत्तर- थंड औषधी वनस्पतींचे योग्य फायदे मिळवण्यासाठी त्यांचे सेवन संतुलित प्रमाणात केले पाहिजे. खालील मुद्द्यांमध्ये पहा- हर्बल पाणी/पेये दिवसभरात 1-2 ग्लास (200-400 मिली) पुरेसे आहे. उदा. बडीशेप किंवा धण्याचे पाणी. पाने (पुदीना, कोथिंबीर) बिया (बडीशेप, सब्जा, धण्याच्या बिया) स्ट्रॉंग हर्ब्स (कोरफड, गुळवेल, ज्येष्ठमध) लक्षात ठेवा- प्रश्न- जास्त सेवन केल्याने नुकसान होऊ शकते का? उत्तर- होय, कूलिंग हर्ब्सचे जास्त सेवन हानिकारक ठरू शकते. त्यामुळे मर्यादित प्रमाणातच घ्यावे.

इबोला व्हायरस जागतिक आरोग्य आणीबाणी बनला:भारतही सतर्क, तुम्हालाही धोका आहे का?, डॉक्टरांकडून जाणून घ्या प्रत्येक प्रश्नाचे उत्तर

‘वर्ल्ड हेल्थ ऑर्गनायझेशन’ (WHO) ने इबोला व्हायरसला ‘ग्लोबल हेल्थ इमर्जन्सी’ घोषित केले आहे. त्यानंतर भारत सरकारनेही सतर्कता वाढवली आहे. काँगो, युगांडा आणि सुदानला प्रवास करणाऱ्यांना विशेषतः सावधगिरी बाळगण्यास सांगितले आहे. भारत सरकारने एक ॲडव्हायझरी जारी केली आहे. यात सर्व आंतरराष्ट्रीय प्रवेश बिंदूंवर, सीमावर्ती भागांत आणि विमानतळांवर निगराणी वाढवण्यास सांगितले आहे. त्याचबरोबर इबोला प्रभावित देशांच्या अनावश्यक प्रवासापासून दूर राहण्याचा सल्ला दिला आहे. म्हणून ‘फिजिकल हेल्थ’ या कॉलममध्ये आज आपण इबोला व्हायरसविषयी बोलणार आहोत. त्याचबरोबर जाणून घेऊया की- प्रश्न- WHO ने इबोलाला ‘ग्लोबल हेल्थ इमर्जन्सी’ का घोषित केले आहे? उत्तर- जगभरात इबोला विषाणूने संक्रमित लोकांची संख्या 900 झाली आहे. यामुळे काँगोमध्ये गेल्या 20 दिवसांत 200 लोकांचा मृत्यू झाला आहे. इबोला विषाणूचा 'बुंडीबुग्यो' प्रकार वेगाने पसरत आहे. त्यामुळे WHO ने याला जागतिक आरोग्य आणीबाणी घोषित केले आहे. प्रश्न- कोणत्या देशांमध्ये इबोलाची सर्वाधिक प्रकरणे आहेत? उत्तर- आतापर्यंत 10 आफ्रिकन देशांमध्ये इबोलाची प्रकरणे नोंदवली गेली आहेत. त्यांमध्ये हे देश समाविष्ट आहेत- प्रश्न- भारत सरकारने कोणती सल्लागार सूचना (ऍडव्हायझरी) जारी केली आहे? उत्तर- इबोला विषाणूच्या संदर्भात भारत सरकारने जारी केलेल्या सल्लागार सूचनेत (ऍडव्हायझरीमध्ये) 4 मुख्य गोष्टी सांगितल्या आहेत- प्रश्न- भारतात आतापर्यंत इबोलाची कोणतीही केस आढळली आहे का? उत्तर- नाही, भारतात आतापर्यंत इबोला विषाणूची कोणतीही केस नोंदवली गेलेली नाही. प्रश्न- भारताची आरोग्य पायाभूत सुविधा इबोलाचा सामना करण्यासाठी किती तयार आहे? उत्तर- सरकारने याबाबत कोणतीही माहिती दिलेली नाही. तथापि, भारताची आरोग्य पायाभूत सुविधा पाळत ठेवणे (सर्व्हिलन्स), तपासणी आणि संसर्ग नियंत्रणासाठी बऱ्याच अंशी तयार आहे. जर भारतात इबोला विषाणूची प्रकरणे आढळली, तर कोविडमधून मिळालेले धडे उपयोगी पडतील. प्रश्न- इबोला विषाणू काय आहे? तो किती धोकादायक आहे? उत्तर- इबोला हा एक गंभीर आणि अत्यंत संसर्गजन्य विषाणूजन्य ‘हेमोरेजिक ताप’ आहे. तो इबोला विषाणूच्या संसर्गामुळे होतो. तो मनुष्य आणि काही वन्य प्राणी (उदा. वटवाघळे आणि प्राइमेट्स) यांना प्रभावित करतो. तो किती धोकादायक आहे? इबोलाच्या प्रकरणांमध्ये मृत्यू दर खूप जास्त असतो. म्हणूनच, जगातील सर्वात प्राणघातक संसर्गजन्य रोगांपैकी एक म्हणून याची गणना केली जाते. प्रश्न- इबोला विषाणूचा संसर्ग कसा पसरतो? उत्तर- या माध्यमांतून संसर्ग पसरतो- प्रश्न- इबोला हवेतून (Airborne) पसरू शकतो का? उत्तर- सामान्यतः इबोला हवेतून पसरत नाही. तो संक्रमित व्यक्तीच्या शारीरिक द्रव्यांच्या थेट संपर्कातून पसरतो. प्रश्न- इबोलाची सुरुवातीची लक्षणे काय आहेत? कोणत्या लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नये? उत्तर- इबोलाची सुरुवातीची लक्षणे सामान्य व्हायरल तापासारखी असतात. त्यामुळे सुरुवातीची ओळख खूप महत्त्वाची आहे. सर्व लक्षणे ग्राफिक्समध्ये पाहा- प्रश्न- इबोलावर उपचार काय आहे? उत्तर- सध्या पसरत असलेल्या इबोलाच्या ‘बुंडीबुग्यो’ प्रकारासाठी कोणतीही मंजूर लस किंवा विशिष्ट उपचार उपलब्ध नाही. प्रश्न- कोणत्या लोकांना इबोला संसर्गाचा धोका जास्त आहे? उत्तर- यांना इबोला संसर्गाचा जास्त धोका आहे, ग्राफिक्समध्ये पाहा- प्रश्न- इबोला प्राणघातक आहे का? उत्तर- होय, इबोला एक गंभीर आणि प्राणघातक आजार आहे. प्रश्न- इबोलाचा मृत्यू दर किती आहे? उत्तर- इबोलाच्या उद्रेकात मृत्यू दर सुमारे 25% ते 90% पर्यंत नोंदवला गेला आहे. प्रश्न- इबोला विषाणूसाठी लस उपलब्ध आहे का? उत्तर- इबोला विषाणूसाठी यापूर्वी अनेक लसी तयार झाल्या आहेत, परंतु बुंडीबुग्यो प्रकारासाठी (जो सध्या पसरत आहे) कोणतीही लस उपलब्ध नाही. प्रश्न- परदेश प्रवासादरम्यान कोणत्या गोष्टींची काळजी घ्यावी? उत्तर- जर एखाद्या भागात इबोलाचा उद्रेक सुरू असेल आणि तुम्हाला परदेश प्रवास करायचा असेल, तर या खबरदारी घ्याव्यात- प्रश्न- भारतात अजूनपर्यंत याची कोणतीही केस नाही. अशा परिस्थितीत आपण भारतीयांनी कोणती खबरदारी घेणे आवश्यक आहे? उत्तर- भारतातील लोकांनी या अतिरिक्त खबरदारी घ्याव्यात- प्रश्न- इबोलापासून वाचवण्यासाठी सॅनिटायझेशन आणि मास्क किती प्रभावी आहे? उत्तर- हातांच्या नियमित स्वच्छतेमुळे संसर्गाचा धोका कमी होतो. प्रश्न- जर एखादी व्यक्ती किंवा तिचा परिचित अलीकडे युगांडा, कांगो, सुदान किंवा इबोला प्रभावित देशात गेला असेल तर त्याने काय करावे? उत्तर- 21 दिवसांपर्यंत आरोग्य निरीक्षण करा.

औषधाप्रमाणे खाऊ शकाल मायक्रोचिप-सेन्सर:प्रत्येक 20 सेकंदांत पोटात होणाऱ्या बदलांचे अपडेट मिळतील, अल्सर-कॅन्सरचे सुरुवातीच्या टप्प्यातच निदान होईल

जर तुम्हाला पोटाच्या एखाद्या गंभीर आजाराची तपासणी करायची असेल आणि डॉक्टर तुम्हाला म्हणाले- दुपारच्या किंवा रात्रीच्या जेवणासोबत मायक्रोचिप आणि सेन्सर गिळा... आश्चर्यचकित झालात ना! बेल्जियम आणि नेदरलँड्समधील शास्त्रज्ञांनी ही आश्चर्यकारक कल्पना प्रत्यक्षात आणली आहे. त्यांनी असे वायरलेस ट्रान्समीटर, मायक्रोचिप आणि केमिकल सेन्सर तयार केले आहे, जे केवळ पोटात गिळणे सुरक्षित नाही, तर ते अत्यंत फायदेशीर देखील आहे. वैद्यकीय विज्ञानाच्या या नवीन चमत्काराला GISMO (गॅस्ट्रोइंटेस्टाइनल स्मार्ट मॉड्यूल) असे नाव देण्यात आले आहे. माउथ फ्रेशनर टॅबलेटच्या आकाराचे हे अनोखे कॅप्सूल मानवी पोटात गुप्तहेरासारखे फिरते. हे पोटातील आम्लयुक्त वातावरणात दर 20 सेकंदांनी एक रासायनिक वाचन घेते आणि थेट परिणाम रुग्णाच्या बेल्टला बांधलेल्या रिसीव्हरला पाठवत राहते. आपले पोट अब्जावधी सूक्ष्मजीवांचे घर आहे, ज्याची तपासणी डॉक्टरांसाठी नेहमीच एक आव्हान राहिले आहे. एंडोस्कोपी आणि कोलोनोस्कोपी वेदनादायक, गैरसोयीचे आणि महागडे असतात, ज्यामुळे अनेक रुग्ण आजार लपवतात. दोन दशकांपूर्वी आलेल्या पिलकॅमने पोटाची छायाचित्रे दाखवून दृश्यात्मक समस्या सोडवली, पण ॲसिडिटी आणि रासायनिक अभिक्रियेसारखी खरी लक्षणे ओळखण्यात ती असमर्थ ठरली. हीच कमतरता गिझमो पूर्ण करतो. हे पोटातील 'रेडॉक्स बॅलन्स' मोजते, ज्यामुळे अल्सर किंवा कर्करोगासारखे आजार सुरुवातीच्या टप्प्यात ओळखता येतात. या तंत्रज्ञानामुळे तपासणी सोपी, सुरक्षित आणि अधिक अचूक होते. मेरीलँड विद्यापीठातील संशोधकांनी असे कॅप्सूल तयार केले आहे जे पोटात हायड्रोजन सल्फाइड वायूचा रिअल-टाइम शोध घेते, जो अल्सर आणि गॅस्ट्रिक कर्करोगाशी संबंधित असतो. तर, सदर्न कॅलिफोर्निया विद्यापीठाने न्यूरल-नेटवर्क अल्गोरिदम असलेली गोळी विकसित केली आहे, जी पोटात ऑक्सिजन आणि अमोनियासारख्या वायूंचा नकाशा स्मार्टफोनवर पाठवते. पुढील क्रांतिकारी झेप म्हणजे असे कॅप्सूल जे आजार शोधून त्याच भागावर औषध सोडतील. एमआयटीचे संशोधक यासाठी सेफलोपॉडसारख्या तंत्रज्ञानाचा वापर करून पोटाच्या भिंतींमध्ये थेट औषध इंजेक्ट करणारे उपकरण तयार करत आहेत. पहिली रिचार्जेबल खाण्यायोग्य बॅटरी इटलीमध्ये तयार या प्रक्रियेत मोठे आव्हान ऊर्जेचे होते. सध्याच्या कॅप्सूलमध्ये सिल्व्हर ऑक्साईडच्या पारंपरिक बॅटऱ्या वापरल्या जातात, ज्या तपासणीनंतर शरीरातून इलेक्ट्रॉनिक कचरा म्हणून बाहेर पडतात. यावर मात करण्यासाठी इटलीच्या शास्त्रज्ञांनी ‘एडिबल इलेक्ट्रॉनिक्स’ प्रकल्पांतर्गत व्हिटॅमिन-बी2, काटेरी झुडपांच्या फळांपासून (केपर्स) मिळणारे क्वेरसेटिन, अॅक्टिव्हेटेड चारकोल, समुद्री गवत आणि मधमाशीचे मेण एकत्र करून जगातील पहिली रिचार्जेबल खाण्यायोग्य बॅटरी तयार केली आहे. तसेच, टूथपेस्टमध्ये आढळणाऱ्या निळ्या पिगमेंटपासून खाण्यायोग्य ‘ट्रान्झिस्टर’ देखील बनवला आहे.

विज्ञान हरले पण पत्नीचे प्रेम नाही:अमेरिकेत कोमात असलेल्या आरोनची पत्नी टॅबिता म्हणते- त्यांचा प्रत्येक संकेत माझ्यासाठी आशा आहे

तुमचे पती फक्त ‘जिवंत प्रेत’ आहेत...’ डॉक्टरांनी उच्चारलेले हे शब्द खोल, कधीही न भरणारे घाव होते. रुग्णालयाच्या फाईल्समध्ये माझ्या पती आरोन विल्यम्सची स्थिती ‘अत्यंत गंभीर’ अशी नोंदवली होती, पण मन हे स्वीकारायला तयार नव्हते. एखाद्या जिवंत माणसाला अशा प्रकारे ‘निष्क्रिय’ म्हणणे योग्य आहे का? कधीकधी डॉक्टरांची ही निर्दयी भाषा मनातील वेदना आणि असहायता अधिक खोल करते. सर्व काही ऑक्टोबर 2024 मध्ये एका प्रवासादरम्यान सुरू झाले होते. वाटेत अचानक आरोनला हृदयविकाराचा झटका आला. डॉक्टरांनी हार मानली नाही आणि पाच वेळा अथक प्रयत्नांनंतर शेवटी त्यांचे हृदय पुन्हा धडधडू लागले. पण या संपूर्ण प्रक्रियेत मेंदूला बराच काळ ऑक्सिजन मिळू शकला नाही, ज्यामुळे ते खोल कोमात गेले. डॉक्टरांनी या वैद्यकीय स्थितीला ‘पर्सिस्टंट व्हेजिटेटिव्ह स्टेट’ असे नाव दिले. ही एक अशी विचित्र आणि भयानक अवस्था असते जिथे रुग्णाचे डोळे उघडतात, पण माणूस काहीही विचार करू शकत नाही किंवा काहीही अनुभवू शकत नाही. आरोनला टाइप-1 मधुमेह आहे. नवीन शहरात वेळेवर इन्सुलिन न मिळाल्याच्या एका छोट्याशा निष्काळजीपणामुळे त्यांना मृत्यूच्या दारात आणून उभे केले होते. रुग्णालयात वेदनादायक 11 दिवस घालवल्यानंतर, डॉक्टरांनी मला स्पष्ट शब्दांत सांगितले की आता मला ‘वाळूवर एक रेषा’ ओढावी लागेल. म्हणजे, मलाच हा कठीण निर्णय घ्यायचा होता की मी पतीला लाइफ सपोर्ट सिस्टम आणि मशीनच्या मदतीने किती काळ जिवंत ठेवू इच्छिते. माझ्यासमोर दोन वेदनादायक पर्याय होते. पहिला हा की मी व्हेंटिलेटर काढून त्यांना कायमचे शांतपणे निरोप देऊ, किंवा फीडिंग ट्यूबच्या मदतीने अनिश्चित काळापर्यंत त्यांच्यासोबत या कठीण प्रवासात टिकून राहू. मी कोणत्याही परिस्थितीत ‘जीवन’ निवडले. मला वाटले की जर आशेचा एकही बारीक किरण शिल्लक असेल, तर त्यांना अशा प्रकारे मृत्यूच्या दाढेत ढकलणे 'हत्या' करण्यासारखेच पाप ठरेल. महिनाभर आरोनजवळ बसून मी फक्त रडतच राहिले नाही, तर मी स्वतःला या न्यूरोलॉजिकल विषयाची जाणकार बनवले. मी इंटरनेटवर दिवस-रात्र अनेक वैद्यकीय संशोधन आणि लेख वाचत असे. याच दरम्यान माझी नजर 'कोव्हर्ट कॉन्शसनेस' (गुप्त चेतना) वरील संशोधनावर पडली. लेखानुसार, कोमामध्ये दिसणाऱ्या प्रत्येक चार रुग्णांपैकी एक रुग्ण प्रत्यक्षात आतून पूर्णपणे जागरूक असतो! त्यांचे मेंदू सक्रिय असतात, ते प्रत्येक गोष्ट ऐकतात-समजतात, फक्त त्यांचे असहाय्य शरीर बाह्य प्रतिक्रिया देऊ शकत नाही. विज्ञानाच्या भाषेत याला 'कॉग्निटिव्ह मोटर डिसोसिएशन' म्हणतात, म्हणजे मेंदू आणि शरीरादरम्यान तुटलेली तार. त्या वैज्ञानिक प्रयोगादरम्यान डॉक्टरांनी कोमातील रुग्णांना एमआरआय स्कॅनरमध्ये ठेवले आणि त्यांना सांगितले, 'कल्पना करा की तुम्ही टेनिस खेळत आहात.' आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे, त्या रुग्णांच्या मेंदूचा तोच भाग वेगाने सक्रिय झाला जो निरोगी व्यक्तीचा होतो. हे वाचून मी थक्क झाले. मला वाटले की कदाचित माझा आरोनही आतून सर्व काही ऐकत असेल! मला ओरडून डॉक्टरांना विचारायचे होते की त्यांनी कसे गृहीत धरले की तो काहीही अनुभवू शकत नाही? मी धीर सोडला नाही. जेव्हा डॉक्टरांनी पुन्हा तपासणी करण्यास स्पष्ट नकार दिला, तेव्हा मी आरोनसोबतच्या संवादाचे व्हिडिओ रेकॉर्ड करण्यास सुरुवात केली. मी व्हिडिओमध्ये त्याला म्हणत असे, 'तोंड उघड बाळा...' आरोन हळूच तोंड उघडत असे. डॉक्टर याला प्रतिक्षिप्त क्रिया (रिफ्लेक्स) म्हणून फेटाळून लावत, पण मला त्यात स्पष्ट जाणीव दिसत होती. मी आता त्यांच्या प्रगत ब्रेन स्कॅनच्या प्रयत्नांमध्ये गुंतले आहे, पण डॉक्टर व्हिडिओ पाहण्यासही नकार देतात. त्यांच्यासाठी आरोन फक्त एक 'संपलेला केस' होता. या लढाईत मला बॉबी शिंडलरची साथ मिळाली, ज्यांची बहीण टेरी शियावोचे प्रकरण 20 वर्षांपूर्वी जगभर गाजले होते. या काळात आरोन अनेकदा रुग्णालय आणि नर्सिंग होममध्ये हलवले गेले, ज्यामुळे चुकीचे उपचार, बेडसोरच्या समस्याही सहन कराव्या लागल्या. मला भीती होती की त्यांना वेदना होत आहेत, पण कोणीही याला गांभीर्याने घेत नव्हते. तरीही, कधी त्यांचे तोंड उघडणे, कधी आवाज काढणे, तर कधी नजर स्थिर करणे... माझी आशा जिवंत ठेवते. मी फक्त हेच विचार करते - मला त्यांच्यावर प्रेम आहे, पण त्यांना कैदेत ठेवू इच्छित नाही. मला फक्त हे जाणून घ्यायचे आहे की ते आत आहेत की नाही? मी माझ्या पतीसाठी लढत आहे. माझ्यासाठी हा केवळ उपचार नाही, तर एका उत्तराची शोध आहे- आरोन आत कुठेतरी अस्तित्वात आहे का? आणि कदाचित हाच प्रश्न येत्या काळात वैद्यकीय जगाला नव्याने विचार करण्यास प्रवृत्त करेल. ही त्या अस्पष्ट जागेची कहाणी आहे जिथे विज्ञान अजून पोहोचण्याचा प्रयत्न करत आहे आणि जिथे 'एका पत्नीचे प्रेम' मृत्यूलाही थांबायला लावत आहे...। जर ते शुद्धीवर असतील, तर मी जगातील प्रत्येक शक्ती पणाला लावीन. पण जर ते तिथे नसतील... तर मी त्यांना जाऊ देईन. विज्ञानाकडे अजून उत्तर नाही, पण माझ्या हट्टाने त्या शांत खोलीत आशा जागृत ठेवली आहे. मी आजही त्यांचा हात धरून कुजबुजते- ‘कल्पना कर आरोन, तू टेनिस खेळत आहेस... मी इथेच आहे.’ - टॅबिता

मत्सराला ताकद बनवले तर नात्यांना बळकटी मिळेल:मत्सर नैतिक वाईट नाही, हे आपल्या अपूर्ण इच्छांचे लक्षण आहे, याला कटुता बनू देऊ नका

एका उदास पावसाळी संध्याकाळी मीहिका ऑफिसच्या डेस्कवर बसली होती. दिवसभराच्या थकव्यानंतर तिने जसा फोन उचलला, स्क्रोल करताच तिला तीव्र टोचले. तिच्या एका मैत्रिणीने तिच्या नवीन आलिशान फ्लॅटचे फोटो शेअर केले होते, ज्याचे भाडे तिचे आई-वडील देत होते. फ्रीलान्स लेखिका मीहिका दिवसरात्र मेहनत करून कशीबशी आपला खर्च भागवत होती, तिला अचानक स्वतःला कमी आणि अयशस्वी वाटू लागले. तिला लगेच स्वतःवर अपराधी वाटले, ‘मी किती संकुचित विचारांची आहे? ती माझी मैत्रीण आहे, मला तिच्या आनंदात आनंद व्हायला हवा.’ तज्ज्ञ म्हणतात, ‘आधुनिक समाजाने आपल्याला हेच शिकवले आहे की मत्सर हे नैतिक अपयश आहे, भावनिक अपरिपक्वतेचे लक्षण आहे, ज्यातून प्रत्येक समजूतदार प्रौढ व्यक्तीने वर यायला हवे. आपण स्वतःला सोशल मीडियावर ‘समाधानी’ दाखवण्याच्या ढोंगमध्ये या मूलभूत भावनेला दाबून टाकतो. पण याला नाकारल्याने ती नाहीशी होत नाही, उलट आपल्या आत कडवटपणा बनून राहते. काही दिवसांनी, मिहिका एका मित्रासोबत डेटवर होती. गप्पा मारता मारता त्या पुरुषाने सांगितले की, त्याचे बालपण खूप सुंदर होते; त्याचे आई-वडील आर्थिकदृष्ट्या संपन्न आणि भावनिकदृष्ट्या पूर्णपणे उपलब्ध होते, त्यामुळे त्याला कधीही कोणताही मानसिक आघात झाला नाही. हे ऐकताच मिहिकाच्या मनात मत्सरची एक खोल लाट उसळली. कारण तिचे स्वतःचे बालपण याच्या अगदी उलट होते. घरी परतल्यावर मिहिकाने या अस्वस्थ भावनेवर आत्मचिंतन केले. तिला जाणवले की, तिचा हा मत्सर कोणतीही दुर्भावना नसून ‘शोक’ होता. ही त्या भावनिक आणि आर्थिक सुरक्षिततेबद्दलची खंत होती, जी तिला बालपणी कधीच मिळाली नाही. मेलानी म्हणतात, ‘माणूस स्वभावाने तुलना करणारा आहे. सोशल मीडियावर लोक साखरपुडा आणि सुट्ट्यांचे फोटो शेअर करतात, ज्यामुळे तुलना टाळणे कठीण होते. मिहिकाला समजले की, जीवनाबद्दल कृतज्ञ असणे आणि कमतरतेबद्दल मत्सर करणे एकाच वेळी शक्य आहे. जेव्हा तिने आपल्या भावना मैत्रिणींसोबत प्रामाणिकपणे शेअर केल्या- जसे की, ‘तुमची ट्रिप पाहून मला हेवा वाटतोय’- तेव्हा नातेसंबंध अधिक दृढ झाले. मत्सर दाबल्याने नातेसंबंध तुटतात, पण तो स्वीकारल्याने ते आत्म-ज्ञानाचे साधन बनते. तुलनेच्या वर उठल्याचा दिखावा आपल्याला कमी प्रामाणिक बनवतो. हेवा सकारात्मक असू शकतो, पण मत्सर नाही: तज्ज्ञ मानसशास्त्रज्ञ जॅक वर्दी यांच्या मते, मत्सर आणि हेवा यात मोठा फरक आहे. मत्सर म्हणतो- ‘तुझ्याकडे जे आहे, ते मला नष्ट करायचे आहे.’ तर, हेवा सकारात्मक असू शकतो जो म्हणतो- ‘जे तुझ्याकडे आहे, ते मलाही हवे आहे.’ मानसशास्त्रज्ञ मेलानी क्लेन यांचेही मत आहे की, मत्सर विनाशकारी असतो, तर हेवामध्ये फक्त मिळवण्याची इच्छा आणि गमावण्याची भीती असते. म्हणून, हेवा नैतिक वाईट गोष्ट नाही. हे फक्त एक संकेत आहे जे आपल्याला आपल्या अपूर्ण इच्छा, महत्त्वाकांक्षा आणि जीवनातील वास्तविक गरजांबद्दल समजावून सांगते.

अँटी एजिंग क्रीम नाही; चित्रकला, नृत्य-गाण्याने थांबेल वय:जैविक वृद्धत्वाची गती 4% पर्यंत कमी होईल, 3556 प्रौढांच्या डेटावर संशोधन

आजकाल लोक आपली जैविक वय वाढण्याची गती कमी करण्यासाठी अँटी-एजिंग क्रीम्स, सप्लिमेंट्स आणि अनेक प्रकारच्या उपचारांचा आधार घेत आहेत. मात्र, युनिव्हर्सिटी कॉलेज लंडन (यूसीएल) च्या संशोधकांच्या मते, वय वाढण्याची गती कमी करण्याचा एक मार्ग कला आणि सांस्कृतिक उपक्रम असू शकतात. एका संशोधनात 3,556 प्रौढांच्या डेटाचे आणि त्यांच्या रक्त तपासण्यांचे विश्लेषण करण्यात आले. यात असे आढळून आले की, जे लोक कला आणि सांस्कृतिक उपक्रमांमध्ये सहभागी होतात, त्यांच्यामध्ये जैविक वय वाढण्याची गती 4% पर्यंत कमी होते. जर्नल इनोव्हेशन अँड एजिंगमध्ये प्रकाशित झालेल्या संशोधनानुसार, चित्रकला, संगीत, नृत्य, थिएटर आणि संग्रहालय यांसारखे कला-सांस्कृतिक उपक्रम केवळ मानसिक शांतीच देत नाहीत, तर शरीराच्या जैविक घड्याळाची गती देखील मंद करू शकतात. या अभ्यासात हे उपक्रम व्यायामाइतकेच प्रभावी ठरले, ज्यामुळे जैविक वय सुमारे 1 वर्षाने आणि नियमित व्यायामामुळे 6 महिन्यांपर्यंत कमी दिसले. विविध कलांमध्ये भाग घेणे अधिक फायदेशीर यूसीएलमधील सोशल बायो बिहेवियरल रिसर्च ग्रुपच्या प्रमुख आणि या अभ्यासाच्या मुख्य लेखिका डेझी फॅनकोर्ट म्हणतात, ‘कला उपक्रमांमध्ये नियमितपणे भाग घेणे हा एकमेव पर्याय नाही, तर विविध प्रकारच्या कला आणि सांस्कृतिक उपक्रमांमध्ये भाग घेणे देखील महत्त्वाचे आहे. ज्याप्रमाणे आपण आपल्या पौष्टिक आहारात विविध प्रकारच्या गोष्टींचा समावेश करतो, त्याचप्रमाणे वाचन करणे, संगीत तयार करणे, सांस्कृतिक कार्यक्रमांना उपस्थित राहणे, ऐतिहासिक स्थळांना भेट देणे इत्यादी गोष्टी आपल्या संज्ञानात्मक, भावनिक आणि शारीरिक आरोग्यावर वेगवेगळे परिणाम करतात.’ परिणाम: कला आरोग्यावर कसा परिणाम करते? तणाव कमी होतो चित्रकला, संगीत किंवा नृत्य यांसारखे उपक्रम तणाव हार्मोन कोर्टिसोल कमी करू शकतात. दीर्घकाळ तणाव शरीरातील पेशींना नुकसान पोहोचवतो आणि वृद्धत्वाची प्रक्रिया वेगवान करतो. मेंदू सक्रिय राहतो संग्रहालयला भेट देणे, संगीत ऐकणे किंवा कोणतीही नवीन कला शिकणे मनाला सक्रिय ठेवते. स्मरणशक्ती, एकाग्रता आणि संज्ञानात्मक क्षमता सुधारते. सामाजिक संबंध वाढतात अनेक सांस्कृतिक उपक्रम लोकांना सामाजिकरित्या जोडतात. एकाकीपणा आणि सामाजिक अलगाव हे वाढत्या वयातील आणि मानसिक आजारांचे मोठे कारण मानले जाते. शारीरिक हालचाली वाढतात नृत्य, थिएटर किंवा संगीत कार्यक्रमांमध्ये सहभाग हलकी-फुलकी शारीरिक हालचाल देखील वाढवतो, जी हृदय आणि स्नायूंसाठी फायदेशीर असते.

चांगली झोप आणि निरोगी आहाराने शरीरात फरक दिसेल:नेहमी थकल्यासारखं वाटतंय का? फक्त 3 दिवसांची दिनचर्या बदलून तुमची ऊर्जा रीसेट करा

आजच्या धावपळीच्या जीवनात आपण झोपेच्या कमतरतेला एक यश मानतो, पण याचा आपल्या शरीरावर वाईट परिणाम होतो. सेंटर फॉर डिसीज कंट्रोल अँड प्रिव्हेंशननुसार, एक तृतीयांशपेक्षा जास्त लोक सात ते नऊ तास झोप घेऊ शकत नाहीत. चांगली बातमी अशी आहे की, संशोधनानुसार, फक्त तीन-चार रात्रींची अतिरिक्त झोप तुम्हाला ऊर्जावान बनवू शकते. आज रात्री 11 वाजेपर्यंत झोपा आणि झोपण्यापूर्वी, अलार्म 10-11 तासांनंतरचा सेट करा. हे रिकव्हरीचे पहिले पाऊल आहे. पहिला दिवस - रिकव्हरी सुरू - सकाळी 10 वाजता उठा, दिवसाची सुरुवात भाज्यांनी भरलेल्या जेवणाने करा, भरपूर पाणी प्या. - ईमेल-सोशल मीडियापासून दूर राहा, बेडरूमची साफसफाई करा, रात्री 11 वाजता कोणत्याही परिस्थितीत झोपा. दुसरा दिवस - शरीराला संतुलित करा - दुसऱ्या दिवशी सकाळी 8 वाजता उठा, दुपारी 2 नंतर चहा/कॉफी टाळा, दुपारी झोपणे टाळा, कारण यामुळे तुमची जैविक घड्याळ बिघडू शकते. - रात्री 11 वाजता झोपण्यापूर्वी अंघोळ करा किंवा पुस्तक वाचा. तिसरा दिवस - नवीन सुरुवात - तिसऱ्या दिवशी सकाळी 6 किंवा 7 वाजता उठा. मोबाईलमध्ये स्नूझ बटण अजिबात दाबू नका, नाश्ता वगळू नका. - दुपारी हलके जेवण करा, संध्याकाळी फिरा, तिसऱ्या दिवशी तुम्हाला तुमच्या ऊर्जेमध्ये फरक जाणवेल.

एआय आपली विचार करण्याची क्षमता हिरावून घेत आहे का:तंत्रज्ञानाच्या युगात आपली स्वतंत्र विचारसरणी आणि सर्जनशीलता कशी वाचवावी?

आज प्रत्येक प्रश्नासाठी कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा आधार घेतला जातो. पण बौद्धिक व्यायामांचे काय? जर तेही मशीनच करणार असेल, तर आपला विकास कसा होईल? समुपदेशक मानसशास्त्रज्ञ शानू सिंग सांगत आहेत की, विचार करणे का आणि किती महत्त्वाचे आहे? एका प्राध्यापकाने आपल्या विद्यार्थ्यांना एक असाइनमेंट दिले. दुसऱ्या दिवशी चर्चेदरम्यान त्यांनी पाहिले की, जवळजवळ सर्व विद्यार्थ्यांचे तर्क, उदाहरणे आणि वाक्ये सारखीच होती. हे स्पष्ट होते की, बहुतेकांनी एआयचा वापर केला होता. पण प्राध्यापकांची चिंता केवळ एआयच्या वापराची नव्हती. त्यांना चिंता होती की, जेव्हा माणूस आपले विचार आणि निर्णय यंत्रांवर सोपवतो, तेव्हा त्याची स्वतःची उपयुक्तताही कमी होऊ लागते. मुलांच्या बाबतीत तर हे आणखी चिंताजनक आहे. जर एखादे मूल सुरुवातीपासूनच एआयवर अवलंबून राहिले, तर त्याच्यामध्ये स्वतंत्र विचारशक्ती विकसितच होऊ शकणार नाही. अशी मुले प्रश्न विचारण्याची, तर्क करण्याची आणि योग्य-अयोग्य यातील फरक समजून घेण्याची क्षमता कदाचित मिळवूच शकणार नाहीत. तेव्हा ते जीवनातील कठीण परिस्थितींपुढे गुडघे टेकणार नाहीत का, आपली संघर्षच व्यक्तिमत्त्वाला घडवतो जपानमध्ये भात आणि माशांपासून बनवल्या जाणाऱ्या सुशी नावाच्या पदार्थाला तयार करणारे शेफ पहिले दोन वर्षे फक्त भात शिजवायला शिकतात. या काळात त्यांना माशाला स्पर्श करण्याचीही परवानगी नसते. याचा उद्देश सुशी बनवण्याच्या कलेसोबतच, संयम, शिस्त, एकाग्रता आणि बारकाईने काम करण्याची सवय विकसित करणे हा आहे. एआयची कला विरुद्ध मानवी भावना मानवी कला अनुभव, भावना आणि संघर्षातून जन्माला येते. एक कवी आपल्या भावनांना शब्दांत गुंफतो, गीतकार आपल्या अनुभवांतून गाणी रचतो. दुसरीकडे, एआयच्या रचना वरवर सुंदर दिसू शकतात, पण त्यांच्यात मानवी अनुभवांतून येणारा तो आत्मा नसतो. कलाकार, लेखक आणि विचारवंतांची विचारसरणी कोणत्याही निश्चित चौकटीत बांधलेली नसते. ते स्थापित नियम आणि पॅटर्नपासून वेगळे होऊन नवीन मार्ग तयार करतात. दुसरीकडे, एआय आधीपासून अस्तित्वात असलेले पॅटर्न आणि डेटा शिकून काम करते, तर मानवी सर्जनशीलता अनेकदा तेच पॅटर्न मोडून काहीतरी अनोखे आणि नवीन निर्माण करते. मदत घ्या, पण स्वतःला अवलंबून ठेवू नका एआयचा वापर करणे चुकीचे नाही, पण त्यावर पूर्णपणे अवलंबून राहिल्याने बौद्धिक विकास थांबू शकतो. म्हणून काही बाबतीत एआयच्या वापरात थोडे बदल करा. एआयचा वापर करण्यापूर्वी आपण स्वतः विचार करूया, आपले विचार तयार करूया आणि नंतर एआयच्या मदतीने त्यांना अधिक चांगले करूया. उदाहरणार्थ, एखाद्या विषयावर थेट ‘लेख लिहा’ असे म्हणण्याऐवजी ‘ही माझी रूपरेषा आहे, यात काय कमतरता आहेत ते सांगा आणि ते अधिक चांगले करण्यासाठी सूचना द्या’ असे म्हणणे अधिक चांगले आहे. अशा प्रकारे एआय आपल्या विचारांना कमकुवत नाही, तर अधिक स्पष्ट आणि सखोल बनवण्यास मदत करेल. आपल्याला काही अशा सवयी देखील विकसित कराव्या लागतील ज्या आपल्या विचार करण्याच्या क्षमतेला मजबूत ठेवतील. प्रत्येक कठीण विषयाचा लगेच सोपा सारांश शोधू नका. थोडा वेळ स्वतः समजून घेण्याचा प्रयत्न करा. प्रत्येक लहान निर्णयासाठी एआयचा सल्ला घेऊ नका. जेव्हा एखाद्या विचाराशी असहमत असाल, तेव्हा लगेच मशीनकडून उत्तर मागण्याऐवजी स्वतः विरुद्ध दृष्टिकोनावर विचार करा. यामुळे मेंदू सक्रिय आणि लवचिक राहतो. लेखन, चित्रकला आणि हस्तकला यांसारख्या क्रियाकलाप मानवी सर्जनशीलता जिवंत ठेवणाऱ्या कला आहेत. एआय नेहमी सहमत असते जेव्हा आपण एआयसमोर एखादा युक्तिवाद करतो, तेव्हा ते अनेकदा आपल्या मताशी सहमत होते. अनेक संशोधनांमध्ये असे आढळून आले आहे की लोक अशा उत्तरांकडे अधिक आकर्षित होतात जे त्यांना योग्य वाटतात, जरी ती पूर्णपणे योग्य नसली तरी. हळूहळू आपण आपल्या विचारांना आव्हान देण्याऐवजी केवळ त्यांची पुष्टी शोधू लागतो. जेव्हा प्रत्येक उत्तर आपल्याला केवळ संतुष्ट करू लागते, तेव्हा आपली निर्णय क्षमता कमकुवत होऊ लागते. शिकण्याच्या प्रक्रियेला महत्त्व द्या शिकण्याचा खरा आनंद केवळ योग्य उत्तर मिळवण्यात नसतो, तर त्या संपूर्ण प्रवासात असतो ज्यात आपण चुका करतो, अपयशी ठरतो, पुन्हा प्रयत्न करतो आणि शेवटी एखाद्या निष्कर्षापर्यंत पोहोचतो. त्यामुळे शिकण्याला केवळ परिणाम गाठण्याचे साधन बनवू नका, तर त्या प्रक्रियेलाही जगणे शिका. पेन कधीही सोडू नका जेव्हा संगणक आला, तेव्हा अनेक लोकांनी पेनने कागदावर लिहिणे सोडून दिले होते. आता एआयच्या मदतीने बोलून टाइप करता येते, ज्यामुळे टाइप करण्याची सवयही कमी होत आहे.

आरोग्य:तुमच्या शरीरासाठी प्रोटीन किती महत्त्वाचे, कोणत्या गोष्टींचा आहारात समावेश करून कमतरता दूर करू शकता, जाणून घ्या

जर तुम्हालाही असे वाटत असेल की एक-दोन दिवस आहारात प्रथिनयुक्त पदार्थ न घेतल्याने काही फरक पडत नाही, तर जाणून घ्या की ही निष्काळजीपणा शरीराला किती प्रमाणात महागात पडू शकते. अनेकदा लोक जेवणातील कॅलरीज, कार्बोहायड्रेट्स आणि चरबीचा हिशोब ठेवतात, पण प्रथिनांना एक ‘पर्याय’ किंवा फक्त बॉडीबिल्डर्सची गरज समजून सोडून देतात. सत्य हे आहे की प्रथिने असे पोषक तत्व नाही जे आपल्या मर्जीनुसार कधीही खावे आणि कधीही सोडून द्यावे. ही आपल्या शरीराची रोजची मूलभूत गरज आहे. म्हणून याकडे दुर्लक्ष करणे हळूहळू अशक्तपणा आणि इतर अनेक समस्यांचे कारण बनू शकते. डॉ. अंजली तिवारी, कन्सल्टंट, डायटिशियन अँड न्यूट्रिशन, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, कानपूर यांच्याकडून समजून घ्या कसे… दोन-तीन दिवसांत परिणाम जाणवू लागतो कार्बोहायड्रेट आणि फॅट्सप्रमाणे शरीरात प्रोटीन साठवले जात नाही, त्यामुळे फक्त 48 तास प्रोटीन न मिळाल्यास शरीरात बदल होऊ लागतात-- प्रोटीन रक्तातील साखर स्थिर ठेवते. याशिवाय रक्तातील साखरेची पातळी वेगाने वर-खाली होते, ज्यामुळे थकवा आणि अशक्तपणा जाणवतो.- पोट भरलेले ठेवणाऱ्या हार्मोन्स निष्क्रिय होतात, ज्यामुळे मेंदू वारंवार गोड आणि अतिरिक्त कार्ब्सची मागणी करतो.- व्यायाम किंवा दैनंदिन कामांनंतर स्नायूंमध्ये होणारी सूक्ष्म झीज दुरुस्त होणे थांबते, ज्यामुळे शरीरात वेदना आणि आखडलेपणा वाढतो. हा निष्काळजीपणा कधी गंभीर आजार बनतो? आहारात सतत प्रोटीनकडे दुर्लक्ष केल्यास शरीर आपल्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी स्नायूंमधूनच प्रोटीन काढायला सुरुवात करते. ही समस्या अशी वाढते- 4-5 दिवसांची उपेक्षा... चयापचय (मेटाबॉलिझम) मंदावू लागते. शरीर ऊर्जा वाचवण्यासाठी स्नायूंना नुकसान पोहोचवू लागते. यामुळे कोणतेही मोठे काम न करताही हात-पाय थकू लागतात. 1 ते 2 आठवड्यांची दुर्लक्ष... याचा परिणाम शरीराच्या बाहेरील भागावर दिसू लागतो. त्वचा कोरडी आणि पातळ होऊ लागते, रोगप्रतिकारशक्ती कमी होते आणि केराटिन प्रथिनांच्या कमतरतेमुळे केस गळू लागतात आणि नखे कमकुवत होऊन तुटू लागतात. 1 महिना किंवा त्याहून अधिक काळ सतत दुर्लक्ष... ही स्थिती गंभीर कमतरतेत बदलते. स्नायूंचे नुकसान, सांध्यांमध्ये जुनाट वेदना होतात, जखम भरण्यास जास्त वेळ लागतो आणि फॅटी लिव्हरची समस्या होऊ शकते. मुलांमध्ये याचा अभाव वाढ थांबवू शकतो आणि वृद्धांमध्ये स्थिती आणखी गंभीर होऊ शकते. रोज किती प्रमाणात प्रथिने आवश्यक आहेत? एका निरोगी व्यक्तीला त्याच्या प्रति किलोग्राम वजनानुसार दररोज 0.8-1 ग्रॅम प्रथिनांची आवश्यकता असते. (उदा. - 60 किलो वजन = दररोज 48 ते 60 ग्रॅम प्रथिने). हे एकाच वेळी खाण्याऐवजी दिवसाच्या वेगवेगळ्या जेवणात खावे. मुले आणि गर्भवती महिलांना अतिरिक्त प्रथिनांची गरज असते. मला हे आवडत नाही ही समस्या… अनेक लोक प्रोटीन घेणे फक्त यामुळे टाळतात कारण त्यांना एखादी विशिष्ट गोष्ट (उदा. दूध, डाळ किंवा अंडे) आवडत नाही. जर तुम्ही एक गोष्ट खाऊ शकत नसाल, तर पर्याय शोधून किंवा दुसऱ्या गोष्टीचे प्रमाण वाढवून तुमची दैनंदिन गरज पूर्ण करा. स्रोत काही असे आहेत… शाकाहारी स्रोत- 1 वाटी डाळ= 7-9 ग्रॅम, 100 ग्रॅम पनीर= 18-20 ग्रॅम, 1 ग्लास दूध= 7-8 ग्रॅम, 1 वाटी दही= 5-6 ग्रॅम, 100 ग्रॅम शेंगदाणे= 25-26 ग्रॅम, 100 ग्रॅम बेसन= 22 ग्रॅम, 100 ग्रॅम चिया सीड्स= 16.5 ग्रॅम. मांसाहारी स्रोत- 1 अंडे= 6 ग्रॅ., 100 ग्रॅ. चिकन= 25 ग्रॅ.,100 ग्रॅ. मासे= 18-22 ग्रॅम, 100 ग्रॅ. मटण= 20-25 ग्रॅ.। दिवसभरात प्रोटीन असे वाटा… अनेक लोक एकाच वेळी जास्त प्रोटीन घेण्याचा प्रयत्न करतात, तर शरीराला दिवसभर थोड्या-थोड्या प्रमाणात मिळणारे प्रोटीन उत्तम प्रकारे पचते. शाकाहारी आहार सकाळ- मोड आलेले कडधान्य किंवा भिजवलेले शेंगदाणेन्याहारी- बेसन चिला + दही, दुपारचे जेवण- डाळ/राजमा + पोळी + सॅलडसंध्याकाळ- भाजलेले चणे किंवा मखाना, रात्रीचे जेवण- पनीर/लोबिया + दही/ताक/दूध। मांसाहारी आहार सकाळ- भिजवलेले चणे, न्याहारी- 2 अंडी दुपारचे जेवण- चिकन किंवा मासे + पोळीसंध्याकाळ- उकडलेले अंडे किंवा शेंगदाणे/चणेरात्रीचे जेवण- हलकी डाळ + दही/ताक। लक्षात ठेवा… गरजेपेक्षा जास्त प्रोटीन, विशेषतः सप्लिमेंट्सद्वारे घेतल्यास पोट खराब होणे, डिहायड्रेशन, किडनीवर ताण येणे यांसारख्या समस्या उद्भवू शकतात, कारण अशा प्रकारे एकाच वेळी आणि जास्त प्रमाणात प्रोटीन घेतल्यास शरीर ते योग्य प्रकारे पचवू शकत नाही. म्हणून, फक्त प्रोटीन नाही, तर संतुलित आहार आवश्यक आहे.

‘जीन क्लॉक’ सांगेल कोणत्या वयात थांबेल आयुष्य:संशोधनात दावा - जनुकीय क्रियेतून वय जाणून घेणे जुन्या पद्धतींपेक्षा अधिक प्रभावी

आतापर्यंत असे मानले जात होते की वय जन्मतारखेनुसार ठरते, परंतु विज्ञान जगतात झालेल्या एका नवीन आणि क्रांतिकारी शोधामुळे ही विचारसरणी बदलली आहे. शास्त्रज्ञांनी एक असे 'मॉलिक्युलर क्लॉक' (आण्विक घड्याळ) तयार केले आहे, जे मानवाच्या जनुकीय क्रियाकलापांच्या आधारावर त्यांचे वास्तविक जैविक (बायोलॉजिकल) वय आणि त्यांच्या मृत्यूच्या संभाव्य वेळेची भविष्यवाणी करू शकते. 'नेचर' मासिकात प्रकाशित झालेल्या शोधनिबंधानुसार, हे अद्वितीय घड्याळ केवळ मानवांवरच नव्हे, तर उंदीर, मादी उंदीर आणि माकडांवर (मकाक) देखील अचूक काम करते. जरी ही तंत्रज्ञान अद्याप वैद्यकीय वापरासाठी पूर्णपणे तयार नसले तरी, भविष्यात ते अँटी-एजिंग औषधे आणि जीवनशैलीतील बदलांच्या परिणामांचे मोजमाप करण्यात एक महत्त्वाचा टप्पा सिद्ध होऊ शकते. सामान्यतः वय हे उलटून गेलेल्या वर्षांनी मोजले जाते, ज्याला 'क्रोनोलॉजिकल वय' म्हणतात. पण आपल्या पेशींचे घड्याळ आपल्या आरोग्य आणि पर्यावरणाच्या हिशोबाने कधी हळू तर कधी वेगाने चालते. यालाच 'बायोलॉजिकल वय' म्हणतात. आधी वैज्ञानिक डीएनएवरील रासायनिक खुणा (एपीजेनेटिक क्लॉक) पाहून वयाचा अंदाज लावत असत. पण हार्वर्डचे संशोधक वादिम ग्लैडिशेव आणि त्यांच्या टीमने रासायनिक खुणांऐवजी थेट जीन्सच्या सक्रियतेवर लक्ष केंद्रित केले. वय वाढण्यासोबत जे जीन्स कमी किंवा जास्त सक्रिय होतात, ते शरीरात सुरू असलेल्या नुकसानीची संपूर्ण कहाणी सांगतात. या अभ्यासासाठी संशोधकांनी 11 हजार लोकांच्या डेटाचे आणि चार प्रजातींच्या 25 पेक्षा जास्त टिश्यूंचे विश्लेषण केले. त्यांना आढळले की म्हातारपणाची अनेक लक्षणे मानव आणि प्राण्यांमध्ये समान असतात. या शोधामुळे वैज्ञानिक गोंधळात आहेत. जीनच्या क्रियेतील बदल हे वृद्धत्वाचे कारण आहे की फक्त त्याचा परिणाम, हे त्यांना ठरवता येत नाहीये. सह-लेखक अलेक्झांडर त्यशकोवस्की सांगतात की, हे घड्याळ शरीरात जमा झालेले एकूण जैविक नुकसान दर्शवते. सामान्य लोकांपर्यंत पोहोचण्यापूर्वी, याची वेगवेगळ्या लोकसंख्येमध्ये आणि परिस्थितीत चाचणी घ्यावी लागेल. सध्या हे कोणत्याही व्यक्तीच्या मृत्यूची तारीख निश्चित करू शकत नाही, तर संपूर्ण लोकसंख्येच्या आरोग्य पद्धती समजून घेण्यासाठी एक चांगले साधन आहे. जुनाट आजाराचा सामना झाल्यास घड्याळाचा वेग वाढला: अभ्यास मानवांवर केलेल्या एका मोठ्या हृदय-आरोग्य अभ्यासात या घड्याळाने कोणत्याही कारणामुळे होणाऱ्या मृत्यूच्या वेळेची अचूक भविष्यवाणी केली. विशेष बाब अशी आहे की, जेव्हा एखाद्या सजीवाला किरणोत्सर्ग किंवा जुनाट आजाराचा सामना करावा लागला, तेव्हा घड्याळाचा वेग वाढला- म्हणजेच त्याचे जैविक वय वेगाने वाढू लागले. तर, वय वाढ थांबवणारे उपचार मिळाल्यावर घड्याळ मंद झाले. ब्रिटनच्या बर्मिंगहॅम विद्यापीठाचे जीवशास्त्रज्ञ जोआओ पेड्रो डी मॅगलहेस म्हणतात, 'उंदरांवर वयाशी संबंधित प्रयोग करण्यासाठी अनेक वर्षे लागतात. परंतु, जर आपल्याकडे असे घड्याळ असेल जे त्वरित सांगेल की कोणताही उपचार काम करत आहे की नाही, तर ते विज्ञानासाठी अत्यंत फायदेशीर ठरेल.'

मुलांमध्ये वाढलेला स्क्रीन टाइम, गंभीर समस्यांचे कारण:संशोधनानुसार- मोबाइल, टॅब्लेट 9-30 महिन्यांच्या मुलांच्या विकासात अडथळा

अनेक पालकांसाठी एखाद्या चिडचिडे बाळाला किंवा लहान मुलाला फोन किंवा टॅबलेट देणे त्यांना शांत करण्याचा सोपा उपाय वाटतो. पण अमेरिकेतील यूसी इरविन विद्यापीठाच्या एका अभ्यासात असे आढळून आले की, यामुळे मुलांच्या आत्म-नियंत्रणावर (सेल्फ कंट्रोल) वाईट परिणाम होऊ शकतो. इरविनसह सहा विद्यापीठांमधील विद्वानांच्या एका संघाने 210 कुटुंबांमधील मुलांचा 9 महिन्यांपासून 30 महिन्यांपर्यंत अभ्यास केला. संशोधन प्रमुख स्टेफनी एम. रीच यांच्या मते, ‘मुलांमध्ये मोबाईल आणि टॅबलेटचा वारंवार वापर भविष्यात वर्तणुकीशी संबंधित समस्या निर्माण करू शकतो.’ जेव्हा मुले अस्वस्थ होतात, तेव्हा त्यांना शांत करण्याऐवजी, त्यांच्याशी बोलण्याऐवजी आणि संवाद साधण्याऐवजी त्यांना स्क्रीनमध्ये गुंतवले जाते. संशोधक याला ‘विस्थापन’ (डिस्प्लेसमेंट) म्हणतात. यामुळे पुढे मोठ्या समस्या निर्माण होऊ शकतात. मुलांमध्ये वाढलेल्या स्क्रीन टाइमचे दुष्परिणाम- भावनिक समस्या- लक्ष केंद्रीत करण्यात अडचण- अभ्यासात मागे पडणे- झोपेतील व्यत्यय- हिंसेबद्दल संवेदनशीलता कमी होणे- लठ्ठपणा- डोळ्यांवर ताण(स्रोत- मणिपाल हॉस्पिटल्स) रील्स, फास्ट-फॉरवर्डचे व्यसन मुलांचा संयम हिरावून घेत आहे जालंधरच्या थेरपिस्ट डॉ. निष्ठा पुरी यांच्या मते, मोबाइल, रील्स आणि शॉर्ट व्हिडिओ पाहणाऱ्या मुलांमध्ये लक्ष कमी होणे, चिडचिडेपणा, संवाद टाळणे आणि अभ्यासात रुची कमी होणे यांसारख्या समस्या वेगाने वाढत आहेत. लांब व्हिडिओ फास्ट फॉरवर्ड करून पाहण्याची सवय त्यांच्या वर्तनाचा भाग बनत आहे. याच कारणामुळे जेव्हा त्यांना कोणाचे बोलणे पूर्ण ऐकावे लागते, तेव्हा ते लवकर कंटाळतात. 5 वर्षांपेक्षा लहान मुले दररोज 2.2 तास स्क्रीनवर घालवत आहेत एम्स रायपूरचे आशिष खोबरागडे आणि एम. स्वाती शेनॉय यांनी 2,857 मुलांवर केलेल्या 10 अभ्यासांचे मेटा-विश्लेषण केले. क्यूरियस नावाच्या मासिकात प्रकाशित झालेल्या त्यांच्या अभ्यासानुसार, 0-5 वयोगटातील मुले दररोज सरासरी 2.22 तास स्क्रीनसमोर घालवतात, जी सुरक्षित मर्यादेच्या (1.2 तास) दुप्पट आहे. मणिपाल हॉस्पिटलच्या एका अहवालानुसार, स्क्रीन टाइम वाढल्याने मुलांमध्ये भाषिक विकासाची गती मंदावणे, संज्ञानात्मक कार्यक्षमतेत घट, सामाजिक कौशल्यांमध्ये कमतरता यासोबतच लठ्ठपणा, झोपेचे विकार, एकाग्रतेशी संबंधित समस्या वाढत आहेत. पालकांसाठी स्क्रीन टाइम व्यवस्थापित करण्याच्या सूचना - वय आणि गरजांनुसार मुलांचा स्क्रीन-टाइम निश्चित करा.- सकारात्मक उदाहरण देण्यासाठी स्वतःही स्क्रीनचा वापर मर्यादित करा.- मुलांसोबत बसून गप्पा मारा, ऑफलाइन वेळ घालवण्यावर भर द्या.

महिला पुरुषांपेक्षा जास्त महिलांचे चेहरे पसंत करतात:संशोधन; महिलांचा चेहरा पुरुषांपेक्षा 60% अधिक आकर्षक, पाश्चात्त्य देशांमध्ये फरक जास्त

महिलांचे चेहरे पुरुषांच्या तुलनेत अधिक आकर्षक मानले जातात. आता नवीन संशोधनानुसार, केवळ पुरुषच नाही तर स्त्रिया देखील इतर सुंदर स्त्रियांकडे आकर्षित होतात. मात्र, वय वाढण्यासोबत हा फरक कमी होत जातो आणि 80 वर्षांच्या आसपास तो जवळजवळ संपतो. हा दावा जर्मनीच्या मॅक्स प्लँक इन्स्टिट्यूट फॉर एम्पिरिकल एस्थेटिक्सचे संशोधक डॉ. युजेन वासिलिव्हिज्की यांच्या टीमने केलेल्या अभ्यासात करण्यात आला आहे. डॉ. वासिलिव्हिज्की यांच्या मते, हा परिणाम खूप मजबूत आहे आणि तो वेगवेगळ्या संस्कृतींमध्येही दिसतो. विशेष म्हणजे, स्त्रिया इतर स्त्रियांना आकर्षणाच्या बाबतीत जास्त रेटिंग देतात, तर पुरुषांना कमी. 52 संशोधनांचा डेटा, 30 हजार लोकांचे रेटिंग संशोधकांनी 76 देशांमधील 52 अभ्यासांना एकत्र करून एक मोठा डेटासेट तयार केला. यामध्ये सुमारे 30 हजार लोकांनी 17 हजार चेहऱ्यांना 15 लाखांहून अधिक रेटिंग्स दिल्या. निष्कर्षांनुसार, एका सामान्य महिलेचा चेहरा सुमारे 60% पुरुषांच्या चेहऱ्यांपेक्षा अधिक आकर्षक मानला गेला. हा फरक पाश्चात्त्य देशांमध्ये अधिक मजबूत दिसला. चेहऱ्याची ठेवणही एक कारण, गोल चेहरे जास्त पसंत ‘प्रोसीडिंग्स ऑफ द रॉयल सोसायटी बी’ मध्ये प्रकाशित झालेल्या शोधनिबंधानुसार, आकर्षणामागे चेहऱ्याची ठेवणही एक कारण असू शकते. वैज्ञानिकांनी सांगितले की, पुरुषांचे चेहरे सरासरी जास्त चौकोनी/आयताकृती असतात, तर महिलांचे चेहरे जास्त गोल/अंडाकृती असतात. या अभ्यासात पुरुष आणि महिला दोघांनीही गोल चेहऱ्यांना जास्त आकर्षक मानले. हे संशोधन असे का घडते हे पूर्णपणे स्पष्ट करत नाही, परंतु वैज्ञानिकांचे मत आहे की गोल चेहरे लहान मुलांच्या चेहऱ्यासारखे दिसतात, त्यामुळे त्यांची पसंती वाढू शकते. वय वाढण्यासोबत चेहऱ्यांमधील आकर्षणाचा फरक कमी होतो अभ्यासात 18 ते 80 वयोगटातील डेटावरून असे आढळून आले की, वय वाढत असताना महिला आणि पुरुषांच्या चेहऱ्यांमधील आकर्षणातील फरक सातत्याने कमी होत जातो. डॉ. वासिलिविज्स्की यांच्या मते, वयानुसार स्त्री-पुरुषांच्या चेहऱ्याच्या रचनेतील फरक कमी होतो आणि दोघे अधिक सारखे दिसू लागतात, त्यामुळे वृद्धापकाळात हा फरक जवळजवळ नाहीसा होतो. प्रसिद्ध जीवशास्त्रज्ञ चार्ल्स डार्विन यांचे मत होते की प्राण्यांमध्ये नर (पुरुष) अधिक आकर्षक असतात, पण मानवामध्ये याच्या उलट आहे. येथे महिला अधिक सुंदर मानल्या जातात.

रिसर्च- महिला पुरुषांपेक्षा जास्त महिलांचे चेहरे पसंत करतात:महिलांचा चेहरा पुरुषांपेक्षा 60% अधिक आकर्षक, पाश्चात्त्य देशांमध्ये फरक जास्त

महिलांचे चेहरे पुरुषांच्या तुलनेत अधिक आकर्षक मानले जातात. आता नवीन संशोधनानुसार, केवळ पुरुषच नाही तर स्त्रिया देखील इतर सुंदर स्त्रियांकडे आकर्षित होतात. तथापि, वय वाढल्याने हा फरक कमी होत जातो आणि 80 वर्षांच्या आसपास तो जवळजवळ संपतो. हा दावा जर्मनीच्या मॅक्स प्लँक इन्स्टिट्यूट फॉर एम्पिरिकल एस्थेटिक्सचे संशोधक डॉ. युजेन वासिलिव्हिज्की यांच्या टीमने केलेल्या अभ्यासात करण्यात आला आहे. डॉ. वासिलिव्हिज्की यांच्या मते, हा परिणाम खूप मजबूत आहे आणि तो वेगवेगळ्या संस्कृतींमध्येही दिसतो. विशेष म्हणजे, स्त्रिया इतर स्त्रियांना आकर्षणाच्या बाबतीत जास्त रेटिंग देतात, तर पुरुषांना कमी. 52 संशोधनांचा डेटा, 30 हजार लोकांचे रेटिंग संशोधकांनी 76 देशांमधील 52 अभ्यासांना एकत्र करून एक मोठा डेटासेट तयार केला. यामध्ये सुमारे 30 हजार लोकांनी 17 हजार चेहऱ्यांना 15 लाखांहून अधिक रेटिंग्स दिल्या. निष्कर्षांनुसार, एका सामान्य महिलेचा चेहरा सुमारे 60% पुरुषांच्या चेहऱ्यांपेक्षा अधिक आकर्षक मानला गेला. हा फरक पाश्चात्त्य देशांमध्ये अधिक मजबूत दिसला. चेहऱ्याची ठेवणही एक कारण, गोल चेहरे जास्त पसंत ‘प्रोसीडिंग्स ऑफ द रॉयल सोसायटी बी’ मध्ये प्रकाशित झालेल्या शोधनिबंधानुसार, आकर्षणामागे चेहऱ्याची ठेवणही एक कारण असू शकते. वैज्ञानिकांनी सांगितले की, पुरुषांचे चेहरे सरासरी जास्त चौकोनी/आयताकृती असतात, तर महिलांचे चेहरे जास्त गोल/अंडाकृती असतात. या अभ्यासात पुरुष आणि महिला दोघांनीही गोल चेहऱ्यांना जास्त आकर्षक मानले. हे संशोधन असे का घडते हे पूर्णपणे स्पष्ट करत नाही, परंतु वैज्ञानिकांचे मत आहे की, गोल चेहरे लहान मुलांच्या चेहऱ्यासारखे दिसतात, त्यामुळे त्यांची पसंती वाढू शकते. वय वाढण्यासोबत चेहऱ्यांमधील आकर्षणाचा फरक कमी होतो अभ्यासात 18 ते 80 वयोगटातील डेटावरून असे आढळून आले की, वय वाढत असताना महिला आणि पुरुषांच्या चेहऱ्यांमधील आकर्षणातील फरक सातत्याने कमी होत जातो. डॉ. वासिलिविज्स्की यांच्या मते, वयानुसार स्त्री-पुरुषांच्या चेहऱ्याच्या रचनेतील फरक कमी होतो आणि दोघे अधिक सारखे दिसू लागतात, त्यामुळे वृद्धापकाळात हा फरक जवळजवळ नाहीसा होतो. प्रसिद्ध जीवशास्त्रज्ञ चार्ल्स डार्विन यांचे मत होते की, प्राण्यांमध्ये नर (पुरुष) अधिक आकर्षक असतात, पण मानवामध्ये याच्या उलट आहे. येथे स्त्रिया अधिक सुंदर मानल्या जातात.

नात्यांचे महत्त्व:अनोळखी लोकांशी बोलण्याची सवय मानसिक आरोग्य सुधारेल; छोटे-छोटे नातेसंबंध एकाकीपणावरील उपाय

स्मार्टफोनच्या स्क्रीनवर बोटे फिरवत आणि कानात इअरबड्स खुपसून आजची पिढी जेव्हा रस्त्यांवरून किंवा उद्यानांतून जाते, तेव्हा समोरून येणाऱ्या व्यक्तीसाठी तिची नजर पूर्णपणे रिकामी असते. आजकाल आपण अशा जगात जगत आहोत, जिथे लोक एकमेकांच्या जवळून जातात, पण एकमेकांना ‘पाहत’ नाहीत आणि बोलतही नाहीत. अमेरिकेच्या प्रसिद्ध लेखिका स्टेसी ली याला ‘शांत महामारी’ असे संबोधतात. ली म्हणतात, ‘आजच्या धावपळीत आणि डिजिटल व्यस्ततेमुळे आपण एकमेकांना ‘हॅलो’ म्हणणे जवळजवळ बंद केले आहे. हा केवळ एक शब्द नाही, तर समोरच्या व्यक्तीच्या अस्तित्वाला स्वीकारण्याचा सर्वात छोटा आणि सुंदर मार्ग आहे.’ अभ्यास सांगतात की, अनोळखी लोकांपासून दूर राहण्याची ही सवय आपल्याला आतून अधिक एकटे करत आहे. जेव्हा आपण कोणाला पाहून हसतो किंवा एक छोटासा ‘नमस्कार’ म्हणतो, तेव्हा ते केवळ एक अभिवादन नसते, तर समाजाला जोडणारे अदृश्य जाळे तयार करते. यामुळे मानसिक आनंद मिळतो. छोट्या नात्यांचा जादुई परिणाम शिकागो विद्यापीठातील वर्तनशास्त्रज्ञ निकोलस एप्ले आणि ज्युलियाना श्रोएडर यांच्या संशोधनानुसार, जे लोक ट्रेन, बस किंवा कॉफी शॉपमध्ये अनोळखी लोकांशी छोटी संभाषणे सुरू करतात, ते शांतपणे आपल्या फोनमध्ये मग्न असलेल्या लोकांपेक्षा खूप जास्त आनंदी आणि सकारात्मक अनुभवतात. एप्ले म्हणतात की, अशा छोट्या-छोट्या नात्यांचा जादुई परिणाम होतो. लेखिका स्टेसी ली लिहितात की, ऑनलाइन जगात जिथे सर्वत्र राग आणि द्वेष जास्त दिसतो, तिथे ऑफलाइन जगात लोक अजूनही खूप सामान्य आणि मदत करणारे आहेत. फक्त कमी आहे ती पुढाकार घेण्याची. भारतात ‘नमस्कार’ समाजाला जोडणारा दुवा दिल्लीचे मानसोपचारतज्ज्ञ डॉ. सतीश कुमार म्हणतात, ‘शेजाऱ्यांशी किंवा वाटसरूंशी ‘राम-राम’ किंवा ‘नमस्कार’ म्हणण्याची जुनी भारतीय परंपरा केवळ औपचारिकता नव्हती. ही एक सामाजिक व्यवस्था होती, जी एकमेकांना जोडण्याचे काम करते.’ आज लोक सोशल मीडियावर हजारो लोकांच्या गर्दीने वेढलेले आहेत, पण खऱ्या आयुष्यात एकटे आहेत. तर अनेक अभ्यासातून असे समोर आले आहे की, अनोळखी लोकांशी केलेला छोटासा संवाद देखील मेंदूत डोपामाइन (आनंदी हार्मोन) सोडतो, ज्यामुळे सुरक्षिततेची भावना वाढते आणि एकाकीपणा कमी होतो. याशिवाय, सामाजिक मुळे मजबूत होतात.

नवतपामध्ये उष्णतेची लाट:हे 10 संकेत दिसल्यास तुम्हाला उष्माघात झाला, त्वरित डॉक्टरांना दाखवा, बचावासाठी ही 14 कामे करा

नवतपामध्ये उष्णता शिगेला पोहोचली आहे. भारतातील अनेक शहरांमध्ये तापमान 45C च्या वर गेले आहे. कडक उन्हाबरोबर वाहणाऱ्या उष्ण वाऱ्यांमुळे उष्माघाताचा (हीटस्ट्रोक) धोका वाढला आहे. उष्माघात झाल्यावर ‘बॉडी कूलिंग सिस्टम’ व्यवस्थित काम करू शकत नाही. वेळेवर उपचार न मिळाल्यास ही स्थिती जीवघेणी ठरू शकते. अशा परिस्थितीत लहान मुले, वृद्ध आणि घराबाहेर काम करणाऱ्या लोकांसाठी नवतपा अधिक धोकादायक ठरू शकतो. तथापि, दैनंदिन दिनचर्येत काही आवश्यक बदल करून उष्माघाताचा धोका मोठ्या प्रमाणात टाळता येऊ शकतो. म्हणून ‘कामाची बातमी’ मध्ये आज नवतपामध्ये उष्माघाताचा धोका समजून घेऊया. यासोबतच जाणून घेऊया की- तज्ञ: डॉ. अली शेर, वरिष्ठ सल्लागार, अंतर्गत वैद्यकशास्त्र, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, दिल्ली प्रश्न- लू (उष्माघात) काय आहे आणि नवतपामध्ये ते का वाढते? उत्तर- लू (उष्णतेची लाट) ही गरम आणि कोरडी हवा असते, जी उन्हाळ्यात वाहते. प्रश्न- उष्माघात आणि सामान्य उष्णतेमध्ये काय फरक आहे? उत्तर- दोघांची तीव्रता आणि शरीरावर होणारा परिणाम थोडा वेगळा असतो. सामान्य उष्णता उष्माघात (उष्णतेची लाट) प्रश्न- फक्त उन्हात राहिल्यानेच उष्णतेचा झटका लागतो का? उत्तर- नाही, फक्त उन्हात राहिल्यानेच उष्णतेचा झटका लागतो असे नाही. उष्णतेच्या झटक्याचे कारण शरीराचे गरजेपेक्षा जास्त गरम होणे आहे, जे अनेक परिस्थितीत होऊ शकते. जसे की- प्रश्न- उष्माघाताची (लू लागण्याची) काय लक्षणे आहेत? उत्तर- उष्माघात झाल्यावर शरीर अनेक संकेत देते. त्यांना वेळेत ओळखणे महत्त्वाचे आहे, कारण स्थिती वेगाने गंभीर होऊ शकते. सर्व संकेत ग्राफिक्समध्ये पहा- प्रश्न- कोणत्या लोकांना उष्माघाताचा (लू लागण्याचा) धोका जास्त असतो? उत्तर- काही लोकांना उष्माघात होण्याचा धोका जास्त असतो, हे ग्राफिक्समध्ये पहा- प्रश्न- दिवसा कोणत्या वेळी उष्माघाताचा धोका सर्वाधिक असतो? उत्तर- दिवसा दुपारी 12 ते सायंकाळी 4 या वेळेत उष्माघाताचा धोका सर्वाधिक असतो. यामुळे- म्हणून या काळात बाहेर जाणे टाळा. जर आवश्यक असेल तर डोके झाकून आणि पाणी सोबत घेऊनच बाहेर पडा. प्रश्न- उष्णतेच्या वेळी (लू लागण्याच्या काळात) घराबाहेर पडताना कोणत्या आवश्यक गोष्टी सोबत ठेवाव्यात? उत्तर- नवतपाच्या काळात घराबाहेर पडताना काही आवश्यक गोष्टी सोबत ठेवल्यास तुम्ही उष्माघाताच्या धोक्यापासून वाचू शकता. जसे- शरीराला हायड्रेटेड ठेवण्यासाठी. घामामुळे बाहेर पडलेले पाणी आणि इलेक्ट्रोलाइट्सची भरपाई करण्यासाठी. डोके आणि चेहऱ्याला कडक उन्हापासून वाचवण्यासाठी. सूर्याच्या थेट किरणांपासून वाचण्यासाठी. त्वचेला कडक उन्हापासून वाचवण्यासाठी. डोळ्यांना कडक ऊन आणि गरम वाऱ्यापासून वाचवण्यासाठी. अशक्तपणा आणि चक्कर येण्यापासून वाचण्यासाठी. प्रश्न- उष्माघातापासून वाचण्यासाठी काय करावे? उत्तर- नवतपा दरम्यान उष्माघातापासून वाचण्यासाठी दैनंदिन सवयींमध्ये थोडे बदल खूप प्रभावी ठरतात. उष्माघातापासून वाचण्यासाठीच्या सर्व टिप्स ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- उष्माघातापासून वाचण्यासाठी आहारात बदल करणे आवश्यक आहे का? उत्तर- होय, योग्य आहार शरीराला थंड ठेवण्यास, निर्जलीकरण टाळण्यास आणि ऊर्जा टिकवून ठेवण्यास मदत करतो. उष्माघातापासून बचाव करण्यासाठी काय खावे-प्यावे? (उदा. पाणी, ओआरएस, लिंबू पाणी, ताक, नारळ पाणी) (उदा. टरबूज, खरबूज, काकडी, संत्री) (उदा. डाळ, भाजी, सॅलड) (उदा. आम पन्हे, सत्तूचे सरबत, बेल सरबत) कोणत्या गोष्टी टाळाव्यात? प्रश्न- लहान मुले आणि वृद्धांची काळजी कशी घ्यावी? उत्तर- यासाठी काही गोष्टींची विशेष काळजी घ्या. जसे की- चक्कर येणे, अशक्तपणा, उलटी, तीव्र ताप, जास्त घाम येणे किंवा सुस्ती यांसारखी लक्षणे दिसल्यास त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. प्रश्न- उष्णतेचा झटका (हीटस्ट्रोक) लागल्याची लक्षणे दिसल्यास त्वरित काय करावे? उत्तर- उष्णतेचा झटका लागल्यास त्वरित योग्य पाऊल उचलणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. यासाठी काही गोष्टींची विशेष काळजी घ्या. हे ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- डॉक्टरांना कधी दाखवावे? उत्तर- या लक्षणांमध्ये त्वरित डॉक्टरांकडे जा- जर लक्षणे सौम्य असतील तर घरी प्राथमिक उपचार करता येतात. परंतु वर नमूद केलेली गंभीर लक्षणे दिसल्यास त्वरित डॉक्टरांना भेटा किंवा जवळच्या रुग्णालयात घेऊन जा.

बॉयफ्रेंडने दिला धोका:माझ्याच मैत्रिणीला डेट करत आहे, दोघांनी मिळून माझं हृदय तोडलं आहे, स्वतःला कसं बरं करू?

प्रश्न- माझे वय 20 वर्षे आहे. मी 6 महिन्यांपासून कॉलेजमधील एका मुलासोबत रिलेशनशिपमध्ये होते. मी त्याला माझ्या एका मैत्रिणीला भेटवले. आम्ही तिघे कधीकधी एकत्र फिरायला जात होतो. परीक्षांनंतर उन्हाळ्याच्या सुट्टीत मी 2 महिन्यांसाठी घरी गेले होते. जेव्हा मी परत आले, तेव्हा ते दोघे माझ्याशी नीट बोलत नव्हते. आता मला कळले आहे की ते दोघे एकमेकांना डेट करत आहेत. मला खूप वाईट वाटत आहे आणि मला फसवल्यासारखे वाटत आहे. या परिस्थितीला कसे सामोरे जावे आणि माझ्या भावनांशी कसे जुळवून घ्यावे हे मला समजत नाहीये? तज्ज्ञ: डॉ. जया सुकुल, क्लिनिकल सायकॉलॉजिस्ट, नोएडा उत्तर- प्रश्न विचारल्याबद्दल आपले आभार. 20 वर्षांचे वय जीवनातील असा टप्पा आहे, जेव्हा भावना खूप तीव्र असतात. आपण सांगितले आहे की प्रियकर आणि मित्राने मिळून आपले मन दुखावले आहे. मानसशास्त्रात याला 'डबल बिट्रेयल' (दुहेरी विश्वासघात) म्हणतात. आत्ता तुम्हाला ही शोकांतिका वाटत असेल, पण विश्वास ठेवा 10 वर्षांनंतर ही घटना अगदी सामान्य वाटेल. चला, तुमची संपूर्ण परिस्थिती समजून घेऊया आणि तिच्या उपायांवर चर्चा करूया. हे जग अनुभवण्याचे वय 20-25 वर्षांचे वय एक्सप्लोर करण्याचे आणि अनुभव गोळा करण्याचे असते. या वयात आपण नातेसंबंध, करिअर आणि स्वतःला समजून घेण्यास सुरुवात करतो. या काळात बनलेले नातेसंबंध अनेकदा भावनांवर आधारित असतात. म्हणून ते फारसे स्थायी नसतात. या घटनेकडे 'शोकांतिका' म्हणून पाहण्याऐवजी 'जीवन धडा' म्हणून पाहणे अधिक चांगले ठरेल, कारण हाच अनुभव तुम्हाला पुढे चांगले निर्णय घेण्यास मदत करेल. आत्ता संपूर्ण आयुष्य आणि चांगल्या संधींचे आकाश तुमच्यासमोर खुले आहे. आपल्या भावनांना दडपून टाकू नका फसवणूक झाल्यावर दुःखी होणे, राग येणे किंवा रडणे अगदी सामान्य आहे. स्वतःला हे म्हणण्याची गरज नाही की, “मी इतका अस्वस्थ होऊ नये.” उलट स्वतःला म्हणा- ही एक नवीन सुरुवात आहे आता तुम्हाला वाटू शकते की सर्व काही संपले आहे, पण सत्य यापेक्षा वेगळे आहे. ब्रेकअप हा शेवट नसून, एक नवीन सुरुवात असते. हे ग्राफिकमध्ये समजून घ्या- प्रत्येक अनुभव एक धडा आहे प्रेमात फसवणूक झाल्यावर लोक अनेकदा स्वतःमध्येच उणीवा शोधू लागतात. त्यांना फसवणूक का झाली, याची कारणे ते शोधतात. वास्तविक पाहता, दोष समोरच्या व्यक्तीच्या हेतूत असतो. अशा घटनांना अनुभवासारखे घेतले पाहिजे. ग्राफिकमध्ये बघा, तुम्ही या घटनेतून काय शिकू शकता- पुढे आकाश अजूनही आहे विचार करा की जो माणूस फक्त 2 महिन्यांत तुमच्या अनुपस्थितीत तुमच्या मैत्रिणीसोबत रिलेशनशिपमध्ये आला, तो कधी तुमच्याबद्दल गंभीर होता का? कदाचित नाही. म्हणून, जे तुमचे नव्हतेच, ते गमावल्याबद्दल दुःख का करायचे? 20 वर्षांचे वय हे आयुष्याचा फक्त एक छोटासा भाग आहे, संपूर्ण चित्रपट अजून बाकी आहे. आपली नजर खाली करण्याऐवजी समोर बघा, अजून संपूर्ण आकाश बाकी आहे. तुम्हाला भविष्यात असे अनेक खरे लोक, विश्वासू मित्र आणि चांगले नातेसंबंध मिळतील, जे तुमची कदर करायला जाणत असतील. या एका कटू अनुभवाला आपले संपूर्ण आयुष्य समजू नका, तर याला एका नवीन आणि चांगल्या सुरुवातीची संधी माना. काय करावे? भावनेतून बाहेर पडून आता तुम्हाला कृतीशील व्हावे लागेल. जेव्हा तुम्ही व्यस्त राहाल, तेव्हा या दुःखातून बाहेर पडण्यास मदत होईल. उपचारावर लक्ष केंद्रित करा या दुःखातून बाहेर पडण्याच्या प्रवासात, तुम्हाला कधीतरी खूप चांगले वाटेल आणि कधीतरी खूप त्रासही होईल. हे सामान्य आहे. फक्त त्या जुन्या जखमेला वारंवार 'तपासून' कुरतडणे थांबवा. ग्राफिकमध्ये सेल्फ-हीलिंगचे 5 टप्पे पहा- डबल विश्वासघाताला सामोरे जाण्यासाठी 5 गोल्डन नियम 1. शांततेतच ताकद आहे त्याला फोन किंवा मेसेज करून तुम्ही किती दुःखी आहात हे सांगू नका. भावना त्याच्यासमोर व्यक्त करण्याऐवजी डायरीत लिहा किंवा एखाद्या विश्वासू व्यक्तीसोबत शेअर करा. 2. उत्तराची अपेक्षा सोडून द्या त्याने असे का केले, हे विचारून वेळ वाया घालवू नका. स्पष्टीकरणाची अपेक्षा तुम्हाला त्याच दुःखात अडकवून ठेवेल. त्यामुळे सत्य स्वीकारून पुढे जा. 3. स्वतःवर विश्वास ठेवा दोन चुकीच्या लोकांमुळे स्वतःला कमी लेखू नका. लक्षात ठेवा, तुम्ही आजही तितक्याच चांगल्या व्यक्ती आहात. फक्त कोणीतरी विश्वास तोडला म्हणून, संपूर्ण जगाला वाईट समजू नका. चांगली माणसे आणि खरे मित्र अजूनही तुमच्या आयुष्यात येतील. 4. कॉलेजमध्ये सन्मान राखा जेव्हा ते समोर येतील, तेव्हा रागवू नका किंवा रडू नका. फक्त असे वागा जसे ते अनोळखी आहेत. तुमचा आत्मविश्वास आणि तुमचे हसू हे सिद्ध करेल की तुमचा आनंद कोणत्याही व्यक्तीवर अवलंबून नाही. 5. स्वतःला दोष देऊ नका 'मी चुकीच्या व्यक्तीवर विश्वास का ठेवला' असे विचार सोडून द्या. विश्वास ठेवणे ही तुमची चांगुलपणा होती, कमजोरी नाही. स्वतःला माफ करा आणि स्वतःवर प्रेम करा. तुम्ही एका नवीन आणि सुंदर सुरुवातीस पात्र आहात. अंतिम सल्ला 20 वर्षांच्या वयात हृदय तुटल्यावर असे वाटते की जणू जग थांबले आहे, पण सत्य हे आहे की तुमची कथा आताच सुरू झाली आहे. तुम्हाला पुढे चांगले लोक, चांगले नातेसंबंध आणि खूप आनंद मिळेल.

नवतपामध्ये घरातून बाहेर पडताना सावधान:या 7 गोष्टी सोबत ठेवा, 11 खबरदारी नक्की घ्या, या 9 लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नका

नवतपा चे ९ दिवस वर्षातील सर्वात उष्ण दिवस मानले जातात. या काळात तापमान ४०-४५ अंश सेल्सिअसपर्यंत पोहोचते. यावेळी घरातून बाहेर पडणे धोकादायक असते. अनेक लोकांना दैनंदिन कामे, ऑफिस किंवा महत्त्वाच्या जबाबदाऱ्यांमुळे बाहेर पडावे लागते. पण या काळात थोड्याशा निष्काळजीपणामुळे डिहायड्रेशन, उष्णतेचा झटका (हीट स्ट्रोक), थकवा, अशक्तपणा आणि चक्कर येणे यांसारख्या समस्या उद्भवू शकतात. तरीही, योग्य नियोजन, सावधगिरी आणि निरोगी सवयी अवलंबून नवतपाचा प्रभाव बऱ्याच अंशी कमी करता येतो. म्हणून ‘कामाची बातमी’ मध्ये आज आपण चर्चा करणार आहोत की नवतपाच्या काळात बाहेर पडताना कोणत्या गोष्टींची काळजी घ्यावी. तसेच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. अरविंद अग्रवाल, संचालक, इंटरनल मेडिसिन, श्री बालाजी ॲक्शन मेडिकल इन्स्टिट्यूट, दिल्ली प्रश्न- नवतपामध्ये उष्णता का वाढते? उत्तर- मे महिन्याच्या शेवटच्या आठवड्यात सूर्याची किरणे भारताच्या मोठ्या भागावर जवळजवळ सरळ पडतात. यामुळे जमीन वेगाने गरम होते आणि तापमान वाढते. प्रश्न- नवतपाच्या काळात घरातून बाहेर पडताना कोणत्या गोष्टी सोबत ठेवाव्यात? उत्तर- नवतपाची तीव्र उष्णता आणि उष्ण वाऱ्यांपासून (लू) वाचण्यासाठी बाहेर पडताना काही आवश्यक गोष्टी सोबत ठेवा, जेणेकरून शरीर हायड्रेटेड राहील आणि उन्हाचा प्रभाव कमी होईल. संपूर्ण चेकलिस्ट ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- नवतपादरम्यान बाहेर पडताना कोणत्या गोष्टींची काळजी घ्यावी? उत्तर- नवतपादरम्यान बाहेर पडताना सावधगिरी बाळगणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे, कारण कडक ऊन आणि उष्णतेमुळे शरीरावर लवकर परिणाम होतो. योग्य वेळ, योग्य तयारी आणि थोडी सावधगिरी आपल्याला मोठ्या समस्यांपासून वाचवू शकते. सर्व सावधगिरीच्या सूचना ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- नवतपामध्ये घरातून बाहेर पडण्यासाठी सुरक्षित वेळ कोणती आहे? कोणत्या वेळी बाहेर पडणे टाळावे? उत्तर- नवतपादरम्यान सकाळी 6 ते 10 आणि संध्याकाळी 5 नंतर बाहेर पडणे सुरक्षित मानले जाते, कारण या वेळी ऊन कमी असते. तर, दुपारी 12 ते 4 या वेळेत बाहेर पडणे टाळावे, कारण या काळात तापमान सर्वाधिक असते आणि उष्माघाताचा धोका वाढतो. प्रश्न- नवतपामध्ये दुचाकीवर किंवा पायी चालणाऱ्यांनी कोणती खबरदारी घ्यावी? उत्तर- दुचाकीस्वार आणि पायी चालणाऱ्यांसाठी नवतपादरम्यान बाहेर पडणे अधिक धोकादायक असते. म्हणून, या गोष्टी लक्षात ठेवा– पायी चालणाऱ्यांसाठी दुचाकी चालवणाऱ्यांसाठी सामान्य खबरदारी प्रश्न- नवतपादरम्यान कोणत्या शारीरिक लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नये? उत्तर- नवतपादरम्यान काही शारीरिक लक्षणांकडे दुर्लक्ष करणे धोकादायक ठरू शकते. ही उष्णतेमुळे होणारी थकवा किंवा उष्णतेच्या झटक्याची लक्षणे असू शकतात. सर्व लक्षणे ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- नवतपा मध्ये शरीर हायड्रेटेड कसे ठेवावे? उत्तर- भीषण उष्णतेमुळे घामावाटे शरीरातून पाणी आणि आवश्यक खनिजे बाहेर पडतात. त्यामुळे फक्त पाणीच नाही, तर इलेक्ट्रोलाइट्स घेणेही महत्त्वाचे आहे. योग्य हायड्रेशन टिप्स ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- नवतपा मध्ये लहान मुले आणि वृद्धांची काळजी कशी घ्यावी? उत्तर- नवतपाच्या तीव्र उष्णतेत लहान मुले आणि वृद्धांचे शरीर तापमान लवकर संतुलित करू शकत नाही. अशा परिस्थितीत त्यांच्यासाठी अतिरिक्त खबरदारी घेणे आवश्यक आहे- लहान मुलांची काळजी कशी घ्यावी- वृद्धांची काळजी कशी घ्यावी- प्रश्न- नवतपा दरम्यान जीवनशैलीत कोणते आवश्यक बदल करावेत? उत्तर- नवतपाच्या काळात शरीराला तीव्र उष्णता, उष्माघात आणि निर्जलीकरणापासून वाचवण्यासाठी जीवनशैलीत काही बदल करणे आवश्यक आहे. जसे की-

कामाची बातमी- नवतपामध्ये उष्माघातापासून वाचा:शरीर थंड ठेवा, सकाळी ही 8 फळे खा, ही 9 पेये शरीराला आतून थंड ठेवतील

नवतपाच्या ९ दिवसांत उष्णता शिगेला पोहोचते. या काळात तापमान ४५ अंश सेल्सिअसच्या आसपास पोहोचते. याचा थेट परिणाम शरीरावर होतो. कडक ऊन, उष्ण वारे आणि उच्च तापमानामुळे थकवा, निर्जलीकरण (डीहायड्रेशन), चक्कर येणे आणि उष्माघाताचा धोका वाढतो. अशा परिस्थितीत, दैनंदिन जीवनात खाण्यापिण्याबाबत छोटे-छोटे बदल करणे अत्यंत आवश्यक आहे. थंड गुणधर्म असलेली फळे आणि पेये शरीराला आतून थंड ठेवतात आणि दिवसभर ऊर्जा टिकवून ठेवण्यास मदत करतात. म्हणून, ‘कामाची बातमी’ मध्ये आज आपण अशा पदार्थांबद्दल बोलणार आहोत, जे नवतपाच्या तीव्र उष्णतेत शरीर थंड आणि निरोगी ठेवण्यास मदत करतात. यासोबतच जाणून घेऊया- तज्ज्ञ: डॉ. पूनम तिवारी, वरिष्ठ आहारतज्ज्ञ, डॉ. राम मनोहर लोहिया आयुर्विज्ञान संस्था, लखनऊ प्रश्न- नवतपा काय आहे, या काळात उष्णता का वाढते? उत्तर- नवतपाच्या काळात 9 दिवस उष्णता शिगेला पोहोचते. त्याचबरोबर गरम वारे (लू) देखील वाहतात. यामुळे तापमान अचानक वाढते आणि तीव्र उष्णता जाणवते. प्रश्न- नवतपाचा आपल्या शरीरावर काय परिणाम होतो? उत्तर- नवतपाची तीव्र उष्णता शरीराचे तापमान वाढवते, ज्यामुळे पाणी आणि इलेक्ट्रोलाइट्स कमी होऊ लागतात. याचा परिणाम ऊर्जा पातळी आणि शरीराच्या कार्यावर होतो. यामुळे अनेक प्रकारच्या आरोग्य समस्या उद्भवू शकतात. सर्व आरोग्य धोके ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- कोणत्या लोकांना नवतपाच्या काळात जास्त आरोग्य धोका असतो? उत्तर- नवतपाच्या तीव्र उष्णतेचा परिणाम प्रत्येकावर होतो, परंतु काही लोक याला अधिक संवेदनशील असतात. जसे की- प्रश्न- नवतपातील आरोग्याचे धोके कमी करण्यासाठी काय करावे? उत्तर- नवतपामध्ये आरोग्याच्या धोक्यांपासून वाचण्यासाठी शरीर थंड ठेवणे, पुरेसे पाणी पिणे आणि योग्य आहार घेणे महत्त्वाचे आहे. यासाठी जीवनशैलीत काही खबरदारी घेणे आवश्यक आहे. जसे की- प्रश्न- कोणती फळे शरीराला नैसर्गिकरित्या थंड ठेवतात? उत्तर- नवतपामध्ये पाणीदार आणि थंड गुणधर्माची फळे खाणे फायदेशीर आहे. ही फळे शरीराला हायड्रेटेड ठेवतात, आतून थंडावा देतात आणि उष्णतेमुळे होणाऱ्या समस्यांपासून वाचवतात. खालील ग्राफिकमध्ये अशा फळांची यादी पाहा- चला, या फळांचे फायदे समजून घेऊया- टरबूज खरबूज आंबा काकडी संत्री/मोसंबी अननस द्राक्षे केळी प्रश्न- ही फळे कधी आणि कशी खावीत? उत्तर- योग्य वेळी आणि योग्य पद्धतीने फळे खाल्ल्याने शरीराला थंडावा आणि हायड्रेशनचा फायदा मिळतो. हे मुद्द्यांमध्ये समजून घ्या- प्रश्न- नवतपामध्ये कोणती पेये शरीराला थंड ठेवतात? उत्तर- काही नैसर्गिक पेये नवतपाच्या उष्णतेत शरीराला थंड ठेवण्यास मदत करतात. ग्राफिकमध्ये अशा नैसर्गिक शीतपेयांची यादी पाहा- चला, या नैसर्गिक पेयांचे फायदे समजून घेऊया- आंब्याचं पन्हं ताक (मठ्ठा) लिंबू पाणी बेल सरबत सत्तूचे द्रावण नारळाचे पाणी उसाचा रस जलजीरा काकडी-पुदिना पेय प्रश्न- नवतपामध्ये कोणत्या गोष्टी खाणे-पिणे टाळावे? उत्तर- काही गोष्टी शरीरातील उष्णता आणि डिहायड्रेशनचा धोका वाढवतात. त्यामुळे असे पदार्थ आणि पेये टाळणे महत्त्वाचे आहे, ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- नवतपामध्ये कोणत्या शारीरिक लक्षणांकडे अजिबात दुर्लक्ष करू नये? उत्तर- अशी लक्षणे दिसल्यास त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्या-

आरोग्याला वर्तन आणि श्रद्धेशी जोडणे अयोग्य:आजारी पडणे कोणाची चूक नाही; रोगाबद्दल वैज्ञानिक विचार असणे गरजेचे

आजारी असणे हे एखाद्या व्यक्तीचे वैयक्तिक अपयश, चूक किंवा त्याच्या चारित्र्याची कमकुवतता आहे का? ऐकायला हे विचित्र वाटू शकते, पण आजच्या काळात अशी विचारसरणी वेगाने पसरत आहे, ज्यात आजारी व्यक्तीलाच त्याच्या आजारासाठी जबाबदार धरले जाऊ लागले आहे. अमेरिकन लेखक टॉम लेवेन्सन यांनी त्या धोकादायक विचारांवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले आहे, ज्यात आरोग्याला 'धार्मिक श्रद्धा, आचार-विचार', आहार आणि व्यायामाशी जोडून पाहिले जात आहे. लसीकरण विरोध आणि 'सदाचारी जीवन'च्या नावाखाली आजारी लोकांना दोषी ठरवणे हा एक धोकादायक विचार आहे. 'ए पॉक्स ऑन फूल्स'चे लेखक लेवेन्सन यांच्या मते, समाजात ही धोकादायक धारणा निर्माण केली जात आहे की, जर तुम्ही आजारी असाल, तर त्याचे जबाबदार तुम्ही स्वतःच आहात. अमेरिकेचे आरोग्य मंत्री रॉबर्ट एफ. केनेडी ज्युनियर यांच्यासारख्या नेत्यांचा आणि 'मेक अमेरिका हेल्दी अगेन' (माहा) सारख्या चळवळींचा संदर्भ देत लेवेन्सन म्हणतात की, जेव्हा नेते असे विधान करतात की 'एका निरोगी व्यक्तीला गोवर मारू शकत नाही', तेव्हा नकळतपणे ते गंभीरपणे आजारी पडणाऱ्या लोकांना दोषी ठरवत असतात. विज्ञान सांगते की, फक्त चांगले खाणे आणि व्यायाम करणे ही कोणत्याही साथीच्या रोगापासून वाचण्याची हमी नाही, यासाठी वैद्यकीय विज्ञानाची (मेडिकल सायन्सची) गरज आहे. लेवेन्सन यांनी आपला अनुभव शेअर करताना सांगितले आहे की, क्रॉनिक ऑटोइम्यून आजाराने ग्रस्त असलेल्या त्यांच्या बहिणीसोबत सॅन फ्रान्सिस्कोमधील एका म्युझियम पार्कमध्ये खोकल्याचा झटका आल्यावर तेथे उपस्थित लोकांनी असे पाहिले जणू त्यांनी (बहिणीने) काही गुन्हा केला असेल. लोक रागाने तिथून उठून निघून गेले. आजारी असणे हे 'लाजिरवाणे' मानण्याची चुकीची परंपरा निर्माण होत आहे. वैयक्तिक सवयीला आजाराचे कारण मानणे चुकीचे​ टॉम लेवेन्सन सांगतात की, 19 व्या शतकातील कवी वॉल्ट व्हिटमनपासून ते 20 व्या शतकाच्या सुरुवातीच्या नैसर्गिक उपचार तज्ञांपर्यंत, सर्वांनी हेच ज्ञान दिले की 'आजाराचे कारण वाईट सवयी आहेत.' आजकाल हेल्थ इन्फ्लुएन्सर्स देखील याच मार्गावर चालले आहेत. ते दावा करतात की 'सकारात्मक विचार' आणि 'नैसर्गिक उपाय' हेच सर्व काही आहेत. तर न्यूरोसायंटिस्ट्स आणि हेल्थ एक्सपर्ट्स चेतावणी देतात की, स्वतःला आपल्या नशिबाचा कर्णधार समजणे हा एक भ्रम आहे. कोणतेही सकारात्मक विचार किंवा हिरव्या भाज्या तुम्हाला विषाणूच्या प्राणघातक हल्ल्यापासून पूर्णपणे वाचवू शकत नाहीत.

दुसऱ्या लग्नाबाबत समाजाच्या मानसिकतेत मोठा बदल:28% घटस्फोटित नवीन मार्ग शोधत आहेत, 10 वर्षांत पुन्हा लग्न करणारे 43% वाढले

काही काळापूर्वी देशातील एका प्रतिष्ठित ज्वेलरी ब्रँडने आपल्या वेडिंग ज्वेलरीची एक अशी जाहिरात प्रसिद्ध केली जी केवळ परंपरेपासून वेगळी नव्हती तर बदलत्या सामाजिक भावनांचे प्रतीकही होती. ही जाहिरात भारतात घटस्फोट आणि पुनर्विवाहाशी संबंधित मानसिकतेतील बदलांना उत्तम प्रकारे दर्शवते. जाहिरातीत, एक सुंदर वधू तिच्या लग्नासाठी तयार होत आहे. विशेष गोष्ट अशी आहे की वधूच्या आई-वडिलांसोबत आणि मैत्रिणींसोबत तिची लहान मुलगीही तिला सजवण्यात मदत करत आहे. वर आपल्या नवीन पत्नीला आणि सावत्र मुलीला दोघांनाही स्वीकारत आहे आणि त्यांच्याबद्दल खरे प्रेम दाखवतो. भारतात घटस्फोट किंवा जोडीदार नसताना दुसरे लग्न आता केवळ सामाजिक कर्तव्य राहिले नसून, वैयक्तिक आनंद, भावनिक संतुलन आणि जीवनाला दुसरी संधी देण्याची एक नवीन विचारसरणी बनत आहे. लोक आता अयशस्वी नात्यांना आयुष्याचा शेवट मानत नाहीत. महानगरांपासून ते लहान शहरे आणि ग्रामीण भागांपर्यंत, घटस्फोटित, विधवा आणि विधुर लोक पुन्हा जोडीदार निवडण्यात पूर्वीपेक्षा अधिक सहज दिसत आहेत. यासोबतच ‘ब्लेंडेड फॅमिली’ म्हणजेच मिश्रित कुटुंबांची संकल्पना देखील हळूहळू सामान्य होत आहे, जिथे मुले, नवीन नातेसंबंध आणि सामायिक जबाबदाऱ्या आधुनिक कुटुंबाची नवीन व्याख्या घडवत आहेत. प्रत्येक सहा यशस्वी लग्नांपैकी एक दुसरे लग्न मॅट्रिमोनियल प्लॅटफॉर्म जीवनसाथीच्या ताज्या अहवालानुसार, एका दशकात दुसऱ्या लग्नाची इच्छा असलेल्या लोकांच्या संख्येत 43% वाढ नोंदवली गेली आहे, जिथे 2016 मध्ये 11% लोक दुसऱ्या लग्नाच्या शोधात होते, तर 2025 मध्ये हा आकडा वाढून 16% झाला. आता प्रत्येक सहा यशस्वी लग्नांपैकी एक दुसरे लग्न आहे. घटस्फोटित प्रोफाइलमध्ये स्वारस्य दाखवणाऱ्यांपैकी 15% असे लोक आहेत ज्यांचे हे पहिलेच लग्न आहे. एका मीडिया रिपोर्टनुसार, मेट्रो शहरांमधील सुमारे 30% लग्नांमध्ये किमान एक असा जोडीदार असतो ज्याचे यापूर्वी लग्न झालेले असते. मॅचमेकिंग ॲप रिबाउन्सच्या सर्वेक्षणानुसार, 28% घटस्फोटित लोक आपला भूतकाळ विसरून नव्याने सुरुवात करण्यास तयार आहेत. सर्वेक्षणानुसार, टियर 1 शहरांमधील 35% पेक्षा जास्त घटस्फोटित महिला स्वतःला आणखी एक संधी देण्यासाठी समर्पित मॅचमेकिंग ॲप्सचा वापर करणे पसंत करत आहेत. सुमारे 41% पुन्हा लग्न करू इच्छिणारे लोक सुरुवातीलाच कपल थेरपीवर चर्चा करतात. जास्त वयाच्या लोकांमध्येही भावनिक आधारासाठी पुनर्विवाहाचा कल वाढत आहे. विशेष म्हणजे, कुटुंब आणि मुले देखील त्यांच्या या निर्णयात सहकार्य करत आहेत. दुसऱ्या लग्नासाठी आता वेगळे मॅट्रिमोनी प्लॅटफॉर्म आता जोडीदार शोधण्याची प्रक्रिया केवळ कुटुंबे किंवा मध्यस्थांपर्यंत मर्यादित राहिलेली नाही. सेकंडशादी.कॉम, सेकंडसूत्रा.कॉम, डाइवर्सीमॅट्रिमोनी.कॉम यांसारख्या साइट्स विशेषतः दुसऱ्या लग्नासाठी तयार केल्या आहेत. याव्यतिरिक्त, अनेक नियमित मॅट्रिमोनियल साइट्स आणि ॲप्सवर दुसऱ्या लग्नासाठी विशेष प्रोफाइल आणि विभाग तयार केले आहेत. घटस्फोटित लोकांसाठी डेटिंग ॲप्स देखील वापरात आले आहेत. विवाह समुपदेशन - लग्नाचा सल्ला घेणाऱ्या 10 पैकी 2 लोक घटस्फोटित, कुटुंबाचा पाठिंबाही मिळत आहे रिलेशनशिप समुपदेशक आणि क्लिनिकल मानसशास्त्रज्ञ डॉ. काकोली राय सांगतात की, पूर्वी लग्न तुटणे समाजात एक मोठी गोष्ट मानली जात असे. जर लग्न तुटले तर, पुन्हा लग्न करण्यात खूप अडचणी येत असत. पण आता लोकांच्या विचारांमध्ये खूप बदल झाला आहे. दुसऱ्या लग्नाला सामाजिक दबावाऐवजी मानसिक शांती, सोबत आणि सन्मानाशी जोडून पाहिले जाऊ लागले आहे. 3-4 वर्षांपूर्वी पुनर्विवाहाशी संबंधित सल्ला घेणाऱ्यांची संख्या नगण्य होती. आता लग्नासंदर्भात सल्ला घेणाऱ्या प्रत्येक 10 लोकांपैकी 2-3 लोक घटस्फोटित, विधवा किंवा विधुर असतात. साधारणपणे या लोकांना पुनर्विवाहासाठी त्यांच्या कुटुंबाचा पाठिंबाही मिळतो. तरुण विधवा सुनेला सासरच्या मंडळींकडून दुसऱ्या लग्नासाठी प्रोत्साहन देण्याची प्रकरणेही वाढली आहेत. अनेक वयोवृद्ध लोकांचे मुलगा-मुलगी त्यांना दुसऱ्या लग्नासाठी प्रेरित करत आहेत.

नाकातून रक्त का येते?:उन्हाळ्यात वाढतो धोका, डॉक्टरांकडून समजून घ्या नाकातून रक्त आल्यास काय करावे, कोणत्या चुका करू नयेत

उन्हाळ्यात तापमान वाढल्याने हवा कोरडी होते. यामुळे श्वास घेताना नाकातील श्लेष्मल थर (म्यूकस लेयर) चिडचिडू लागतो. यामुळे रक्तवाहिन्या फुटून कधीकधी नाकातून रक्त येऊ शकते. याला हिंदीमध्ये नकसीर (नोज ब्लीड) आणि वैद्यकीय भाषेत ‘एपिस्टॅक्सिस’ म्हणतात. शरीरात पाण्याची कमतरता म्हणजेच डिहायड्रेशनमुळे नाकातील नाजूक रक्तवाहिन्या कोरड्या होऊन फुटू शकतात. यामुळे अचानक रक्तस्त्राव सुरू होऊ शकतो. ‘नॅशनल लायब्ररी ऑफ मेडिसिन’नुसार, जगात सुमारे 60% लोकांना आयुष्यात कधीतरी नाकातून रक्त येण्याच्या समस्येचा सामना करावा लागतो. बहुतेक प्रकरणांमध्ये ही स्थिती किरकोळ असते, परंतु काही प्रकरणांमध्ये हे एखाद्या गंभीर समस्येचे लक्षण देखील असू शकते. त्यामुळे ‘फिजिकल हेल्थ’मध्ये आज आपण ‘नोज ब्लीड’बद्दल बोलणार आहोत. तसेच जाणून घेऊया- प्रश्न- नाकातून रक्तस्राव म्हणजे काय? उत्तर- यात नाकाच्या आतील नाजूक रक्तवाहिन्या फुटल्याने रक्त येऊ लागते. हे सहसा दोन्ही नाकपुड्यांपैकी कोणत्याही एका बाजूने होऊ शकते. बहुतेक प्रकरणांमध्ये हे गंभीर नसते. प्रश्न- नाकातून रक्तस्राव का होतो? उत्तर- हे सहसा कोरड्या हवेमुळे श्लेष्मल त्वचेला (म्यूकस) त्रास झाल्याने आणि निर्जलीकरणामुळे (डिहायड्रेशन) होते. याची संभाव्य कारणे ग्राफिक्समध्ये पाहा- आता ही कारणे सविस्तर समजून घेऊया- तीव्र सूर्यप्रकाश, कोरडी आणि गरम हवा डिहायड्रेशन (शरीरात पाण्याची कमतरता) नाकात बोट घालणे ऍलर्जी किंवा सर्दी-खोकला दुखापत नेझल स्प्रेचा जास्त वापर रक्त पातळ करणाऱ्या औषधी उच्च रक्तदाब धूम्रपान आणि रसायने रक्ताशी संबंधित आजार प्रश्न- नाकातून रक्त येणे हे एखाद्या आजाराचे लक्षण असू शकते का? उत्तर- होय, वारंवार किंवा तीव्र नाकातून रक्तस्त्राव हे एखाद्या गंभीर समस्येचे लक्षण असू शकते. जसे की- प्रश्न- कोणत्या लोकांना नाकातून रक्त येण्याचा धोका जास्त असतो? उत्तर- वय, आरोग्य स्थिती आणि वातावरणामुळे काही लोकांना नाकातून रक्त येण्याचा धोका जास्त असतो. जसे की- 2 ते 10 वर्षांची मुले कोरडी हवा, सर्दी-ऍलर्जी आणि नाकात बोट किंवा वस्तू घालण्याच्या सवयीमुळे धोका जास्त असतो. 45 ते 80 वर्षांचे प्रौढ या वयात रक्त गोठायला वेळ लागतो. तसेच उच्च रक्तदाब, ऍथेरोस्क्लेरोसिस (धमन्या कडक होणे) आणि रक्तस्त्राव विकाराचा धोका वाढतो. गर्भवती महिला गरोदरपणात नाकातील रक्तवाहिन्या पसरतात, ज्यामुळे त्यांच्यावर दाब वाढतो आणि रक्तस्त्राव होण्याचा धोका वाढतो. रक्त पातळ करणाऱ्या औषधांचे सेवन करणारे लोक एस्पिरिन किंवा वॉरफारिनसारख्या औषधांमुळे रक्त लवकर गोठत नाही. यामुळे नाकातून रक्त येण्याचा धोका वाढतो. रक्त गोठण्याच्या विकाराने ग्रस्त असलेले लोक हीमोफिलियासारख्या आजारांमध्ये वारंवार किंवा जास्त रक्तस्त्राव होऊ शकतो. ऍलर्जी किंवा सायनसची समस्या असलेल्या लोकांमध्येही हा धोका जास्त असतो. प्रश्न- उन्हाळ्यात नाकातून रक्त येण्याचा धोका वाढतो का? उत्तर- होय, तीव्र उष्णता आणि कोरडी हवा नाकाच्या आतील स्तराला कोरडे करते. प्रश्न- नाकातून रक्त येत असल्यास त्वरित काय करावे? उत्तर- अशा स्थितीत घाबरू नका, योग्य पद्धतीने त्वरित प्राथमिक उपचार केल्यास रक्तस्त्राव नियंत्रित होऊ शकतो. हे ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- नाकातून रक्तस्त्राव झाल्यास डॉक्टरांना कधी दाखवणे आवश्यक आहे? उत्तर- बहुतेक प्रकरणांमध्ये नाकातून रक्तस्त्राव सामान्य असतो. परंतु काही परिस्थितीत त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- खाण्यापिण्याचाही नाकातून रक्तस्त्रावावर परिणाम होतो का? उत्तर- होय, याचा नोज ब्लीडवर थेट परिणाम होतो. योग्य आहार नाकाच्या नाकपुड्यांना मजबूत ठेवतो, तर चुकीच्या खाण्यापिण्यामुळे समस्या वाढू शकते. जसे की- जीवनशैली आणि आहारात काय बदल करावेत? नाकातून रक्त येण्याशी संबंधित काही महत्त्वाचे प्रश्न-उत्तरे प्रश्न- नाकातून रक्त येणे धोकादायक असू शकते का? उत्तर- सहसा नाही, परंतु वारंवार किंवा जास्त रक्त येत असल्यास ते एखाद्या आजाराचे लक्षण असू शकते. प्रश्न- डोके मागे झुकवल्याने नाकातून रक्त येणे थांबते का? उत्तर- नाही, यामुळे रक्त घशात जाऊ शकते. त्यामुळे नेहमी डोके थोडे पुढे झुकवावे. प्रश्न- AC मध्ये राहिल्याने नाकातून रक्त येण्याचा धोका कमी होतो का? उत्तर- नाही, AC मधील कोरडी हवा नाक कोरडे करून धोका वाढवू शकते. प्रश्न- नाकातून रक्त येण्यावर उपचार कसे केले जातात? उत्तर- हलक्या स्वरूपाच्या प्रकरणांमध्ये नाक दाबून आणि थंड पट्टीने ते नियंत्रित होते. तर गंभीर प्रकरणांमध्ये डॉक्टर औषधे देतात किंवा इतर उपचार करतात.

केसांपासून छत्री-टेबलपर्यंत; तायबाची कला, रिहानाही फॅन:केसांपासून दैनंदिन वस्तूंना ‘लिव्हिंग’ लुक देणाऱ्या हेअरआर्टिस्टचे लंडनमध्ये प्रदर्शन

ब्रिटनची 34 वर्षीय हेअर आर्टिस्ट तायबा अखुइती मानवी आणि सिंथेटिक केसांपासून छत्री, टेबल, खुर्च्या, लॅम्पशेड आणि हँडबॅगसारख्या वस्तूंना कलेत रूपांतरित करत आहे. तिच्या कलाकृती पहिल्या दृष्टीक्षेपात अस्वस्थही करतात, कारण केसांमुळे निर्जीव वस्तू 'जिवंत' असल्यासारख्या वाटू लागतात. तायबा लंडनच्या साराबांडे फाउंडेशनमध्ये आपले प्रदर्शन भरवणार आहे. तिच्या चाहत्यांच्या यादीत अमेरिकन गायिका रिहाना आणि नायजेरियन गायिका टेम्स यांसारख्या नावांचाही समावेश आहे. रिहानाचे डीएम, नंतर मोठे काम 2021 मध्ये रिहानाने इंस्टाग्रामवर मेसेज करून तायबाला खास कलाकृती बनवायला सांगितले. तायबाला सुरुवातीला हा विनोद वाटला. नंतर तिने रिहानासाठी लुई विटन शैलीची बारीक वेणी असलेली हँडबॅग बनवली. तायबाने मेट गाला आफ्टरपार्टीसाठी टेम्स आणि केट ब्लॅंशेटसाठीही कलाकृती तयार केल्या. ती म्हणते, फक्त नावासाठी काम करायचे नाही, तिची कलाकृती त्यानेच घालावी जो तिला समजून घेईल.

आजपासून सुरू होत आहे नवतपा:कडक उन्हाळ्यात आजारी पडण्याचा धोका, जाणून घ्या या 9 दिवसांत काय करावे, काय करू नये

हवामान विभागाच्या मते, भारतातील 50 हून अधिक शहरे जगातील सर्वात उष्ण शहरे बनली आहेत. आज म्हणजेच 25 मे पासून नवतपा सुरू होत आहे. असा अंदाज आहे की या 9 दिवसांत सूर्याची उष्णता आणखी वाढू शकते, ज्यामुळे हृदय ते मेंदूपर्यंत दबाव वाढू शकतो. त्यामुळे नवतपामध्ये दैनंदिन दिनचर्या आणि आहारात छोटे-छोटे बदल करणे आवश्यक आहे. ‘कामाची बातमी’ मध्ये आज आपण नवतपा दरम्यान शरीरावर होणाऱ्या बदलांबद्दल बोलणार आहोत. तसेच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. नरेंद्र कुमार सिंगला, प्रिन्सिपल कन्सल्टंट, इंटरनल मेडिसिन, श्री बालाजी ॲक्शन मेडिकल इन्स्टिट्यूट, दिल्ली प्रश्न- नवतपाचा शरीरावर काय परिणाम होतो? उत्तर- नवतपा दरम्यान तापमान 40-45C पर्यंत पोहोचू शकते, ज्यामुळे शरीराची थर्मोरेग्युलेशन प्रणाली (तापमान नियंत्रित करण्याची प्रक्रिया) दबावाखाली येते. याचा परिणाम वेगवेगळ्या अवयवांवर अशा प्रकारे होतो- हृदय यकृत मूत्रपिंड मेंदू पचनसंस्था प्रश्न- डॉक्टर नवतपामध्ये दैनंदिन दिनचर्या बदलण्याचा सल्ला का देतात? उत्तर- कारण या काळात शरीराची थर्मोरेग्युलेशन प्रणाली सामान्यपेक्षा जास्त दबावाखाली असते. जर तीच जुनी दिनचर्या पाळली तर शरीरावर अनावश्यक ताण येतो. प्रश्न- नवतपा दरम्यान दैनंदिन दिनचर्या कशी असावी? उत्तर- शरीराला तीव्र उष्णता आणि उष्माघातापासून वाचवण्यासाठी नवतपा दरम्यान जीवनशैली अशी ठेवावी, जी थंडपणा, हायड्रेशन आणि हलक्या आहारावर आधारित असेल. संपूर्ण वेळापत्रक ग्राफिक्समध्ये पहा- प्रश्न- दिवसात कोणत्या वेळी सर्वात जास्त धोका असतो, त्यावेळी कोणत्या खबरदारी घेणे आवश्यक आहे? उत्तर- नवतपामध्ये सर्वाधिक धोका दुपारी 12 ते सायंकाळी 4 वाजेपर्यंत असतो. या वेळी कोणत्या खबरदारी घेणे आवश्यक आहे- 1. उन्हापासून संरक्षण 2. शरीरातील पाण्याची पातळी टिकवून ठेवा 3. योग्य कपडे 4. कष्टाची कामे टाळा 5. हलके अन्न 6. शरीराचे संकेत ओळखा प्रश्न- नवतपा दरम्यान किती अंतराने पाणी प्यावे? उत्तर- नवतपा मध्ये शरीरातून घामाद्वारे सतत पाणी बाहेर पडत राहते, त्यामुळे तहान लागण्याची वाट पाहू नका. प्रश्न- नवतपा दरम्यान आहार कसा असावा? उत्तर- नवतपा मध्ये शरीराचे उद्दिष्ट तापमान कमी ठेवणे हे असते. हायड्रेशन आणि इलेक्ट्रोलाइट संतुलन राखणे. त्यामुळे आहार असा असावा जो हलका, हायड्रेटिंग आणि सहज पचणारा असेल. ग्राफिकमध्ये आहार योजना पहा- प्रश्न- कोणत्या लोकांनी या 9 दिवसांत अधिक सावध राहायला हवे? उत्तर- काही लोकांच्या शरीराची उष्णता सहन करण्याची क्षमता कमी असते, त्यामुळे त्यांना डिहायड्रेशन, हीट एग्जॉशन आणि हीट स्ट्रोकचा धोका जास्त असतो. ग्राफिकमध्ये पाहा, कोणाला जास्त धोका आहे- प्रश्न- नवतपा दरम्यान निष्काळजीपणा केल्यास काय नुकसान होऊ शकते? उत्तर- या काळात काळजी न घेतल्यास शरीराचे उष्णता आणि द्रव संतुलन बिघडते, ज्यामुळे अनेक गंभीर समस्या उद्भवू शकतात. जसे की- 1. हीट एक्झॉशन लक्षणे: जास्त घाम येणे, अशक्तपणा, चक्कर येणे, डोकेदुखी. 2. हीट स्ट्रोक लक्षणे: गोंधळ, बेशुद्धावस्था. 3. डिहायड्रेशन लक्षणे: तोंड कोरडे पडणे, लघवी कमी होणे, थकवा. 4. इलेक्ट्रोलाइट असंतुलन लक्षणे: स्नायूंमध्ये पेटके, अशक्तपणा 5. मेंदूवर परिणाम लक्षणे: चक्कर येणे, एकाग्रतेत घट, गोंधळ. 6. हृदय आणि किडनीवर ताण लक्षणे: बेशुद्धी, लघवी गडद पिवळी होणे, थांबणे. 7. पचनाशी संबंधित समस्या लक्षणे: भूक कमी लागणे, अशक्तपणा प्रश्न- जर नवतपामध्ये उष्माघात झाला तर लगेच काय करावे? उत्तर- उष्माघात ही एक आपत्कालीन स्थिती असू शकते. त्यामुळे लगेच शरीर थंड करणे आणि हायड्रेशन देणे महत्त्वाचे आहे. लगेच काय करावे?

उन्हाळ्यात वाढते ॲसिडिटीची समस्या:जीवनशैलीत हे 12 बदल करा, डॉक्टरांकडून जाणून घ्या ॲसिडिटीवर 9 घरगुती उपाय

उन्हाळ्यात पचनसंस्था मंदावल्याने अपचन आणि ॲसिडिटीची समस्या वाढते. बहुतेक लोक छातीत जळजळ, आंबट ढेकर, पोटात जडपणा किंवा घशात जळजळ सामान्य समजून ॲसिडिटीच्या लक्षणांकडे दुर्लक्ष करतात. पण वेळेवर लक्ष न दिल्यास ही समस्या गंभीर रूप धारण करू शकते. सायन्स जर्नल 'नेचर' मध्ये प्रकाशित झालेल्या एका अभ्यासानुसार, जास्त उष्णता, डिहायड्रेशन आणि तापमानातील बदल ॲसिड रिफ्लक्सची लक्षणे वाढवू शकतात. तथापि, आहार आणि जीवनशैलीत आवश्यक बदल आणि काही घरगुती उपायांनी ॲसिडिटीपासून बऱ्याच अंशी आराम मिळू शकतो. म्हणून ‘कामाची बातमी’ मध्ये आज आपण जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. साद अन्वर, वरिष्ठ सल्लागार, गॅस्ट्रो सर्जरी, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, कानपूर प्रश्न- ॲसिडिटी म्हणजे काय? उत्तर- ॲसिडिटी ही एक सामान्य पचनाची समस्या आहे. यामुळे पचन करणारे एन्झाईम (एक प्रकारचे ॲसिड) गरजेपेक्षा जास्त तयार होऊ लागते. हे अन्ननलिकेत (फूड पाईप) देखील येऊ शकते. हीच आंबट ढेकर आहे. यामुळे पोटात जडपणा, छातीत आणि घशात जळजळ जाणवू शकते. प्रश्न- ॲसिडिटी का होते? उत्तर- पोटात ॲसिडचे उत्पादन वाढल्यास किंवा हे ॲसिड अन्ननलिकेत आल्यास ॲसिडिटीची समस्या होते. याची सर्व कारणे ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- कोणत्या लोकांना ॲसिडिटीचा त्रास जास्त होतो? उत्तर- काही लोकांमध्ये याचा धोका जास्त असतो. जसे की- प्रश्न- उन्हाळ्यात ॲसिडिटीची समस्या का वाढते? उत्तर- उन्हाळ्यात शरीरातील रक्ताभिसरण त्वचेकडे वाढते. यामुळे पचनसंस्थेला गरजेपेक्षा कमी रक्त मिळते आणि तिची कार्यक्षमता प्रभावित होते. याशिवाय, कमी पाणी पिणे, जास्त वेळ उपाशी राहणे आणि अनियमित खाण्यापिण्यामुळे देखील पोटात ॲसिडचे संतुलन बिघडू शकते. प्रश्न- ॲसिडिटी एखाद्या आजाराचे लक्षण असू शकते का? उत्तर- कधीतरी होणारी ॲसिडिटी आहार आणि जीवनशैलीशी संबंधित असते. जर ती वारंवार होत असेल तर एखाद्या अंतर्गत समस्येचे लक्षण असू शकते. जसे की- तर डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. प्रश्न- ॲसिडिटीची मुख्य लक्षणे काय आहेत? उत्तर- ॲसिडिटी झाल्यावर शरीर काही संकेत देते. ते ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- ॲसिडिटीवर घरगुती उपाय काय आहेत? उत्तर- हलक्या ॲसिडिटीला काही सोप्या उपायांनी नियंत्रित केले जाऊ शकते. हे उपाय पोटाला थंडावा देतात आणि पचन सुधारतात. ग्राफिकमध्ये घरगुती उपाय पहा- चला, आता या घरगुती उपायांबद्दल जाणून घेऊया थंड दूध थंड दुधात असलेले कॅल्शियम ॲसिड निष्प्रभ करते आणि छातीतील जळजळ कमी करते. तथापि, ज्यांना दुधाची ॲलर्जी आहे, त्यांनी ते टाळावे. बडीशेप बडीशेप पचनासाठी अत्यंत फायदेशीर आहे. त्यात असलेले 'ॲनेथोल' कंपाऊंड गॅस, पोट फुगणे आणि ॲसिडिटी कमी करते. जेवणानंतर बडीशेप चावणे किंवा तिचा चहा पिणे फायदेशीर आहे. ताक ताक पोटाला थंडावा देते आणि पचन सुधारते. त्यात असलेले लॅक्टिक ॲसिड ॲसिडिटी कमी करण्यास मदत करते. थोडे मीठ आणि भाजलेले जिरे मिसळून पिणे फायदेशीर आहे. नारळ पाणी नारळाचे पाणी शरीराला हायड्रेटेड ठेवते आणि पोटाचा pH संतुलन राखते. यामुळे ॲसिडिटी आणि जळजळ या दोन्हीमध्ये आराम मिळतो. केळी केळी नैसर्गिक अँटासिडसारखे काम करते. हे पोटातील ॲसिड संतुलित करते. रोज एक पिकलेली केळी खाल्ल्याने ॲसिडिटीमध्ये आराम मिळू शकतो. आले आले ॲसिडिटी आणि गॅसच्या समस्येमध्ये फायदेशीर मानले जाते. यात असलेले 'जिंजरॉल' कंपाऊंड पचन सुधारते आणि पोटात तयार होणारे अतिरिक्त ॲसिड कमी करण्यास मदत करते. ओवा ओव्यामध्ये असलेले 'थायमोल' नावाचे सक्रिय कंपाऊंड पचन जलद करते आणि ॲसिडिटी कमी करते. हे पाण्यात उकळून घेतल्याने त्वरित आराम मिळू शकतो. प्रश्न- ॲसिडिटी टाळण्यासाठी काय करावे? उत्तर- ॲसिडिटीपासून बचाव करण्यासाठी दैनंदिन सवयींमध्ये थोडे बदल करणे खूप प्रभावी ठरते. ग्राफिकमध्ये ॲसिडिटी टाळण्यासाठी सोप्या टिप्स पहा- प्रश्न- ॲसिडिटी असल्यास आहार आणि जीवनशैली कशी असावी? उत्तर- यासाठी काही गोष्टींची विशेष काळजी घ्या. जसे की- प्रश्न- डॉक्टरांना कधी दाखवणे आवश्यक आहे? उत्तर- जर ॲसिडिटी कधीकधी होत असेल तर घरगुती उपाय आणि जीवनशैलीतील बदलांनी ती बरी होऊ शकते. परंतु काही परिस्थितीत डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक ठरते. जसे की-

कठीण परिस्थितीत स्वतःचे 'सल्लागार' बना, चिंता दूर होईल:'मी' ऐवजी स्वतःचे नाव घेऊन बोलल्याने सुधारते कामगिरी

नोकरीची मुलाखत असो, स्टेजवर एखादे मोठे सादरीकरण असो किंवा आयुष्यातील कोणतीही कठीण परीक्षा असो - नेमक्या वेळी हृदयाचे ठोके वाढणे आणि हात-पाय थरथरणे ही सामान्य गोष्ट आहे. अशा सामाजिक आणि मानसिक दबावाच्या क्षणांमध्ये सहसा आपल्या आत एक संवाद सुरू असतो - ‘मी’ हे करू शकेन का?, ‘जर ‘माझ्याकडून’ चूक झाली तर काय होईल?’ मानसशास्त्राचे नवीन संशोधन सांगते की, संकटाच्या या क्षणांमध्ये ‘मी’ किंवा ‘मला’ यांसारख्या शब्दांचा वापर तुमचा ताण अनेक पटींनी वाढवतो. याउलट, जर तुम्ही स्वतःशी बोलताना स्वतःचेच नाव घेतले किंवा स्वतःला ‘तू’ (तृतीय-पुरुषी) म्हणून संबोधून बोललात, तर तुमचे मन जादुई पद्धतीने शांत होते आणि कामगिरी सुधारते. हे स्वतःशी बोलणे आहे. अमेरिकेत या संदर्भात केलेल्या 7 वेगवेगळ्या अभ्यासातून असे दिसून आले की, जेव्हा लोक सामाजिक दबावाखाली असताना स्वतःशी 'तिसऱ्या व्यक्ती' म्हणून बोलतात, तेव्हा त्यांची कामगिरी सुधारते. ताण कमी होतो. नंतर वारंवार चुकांचा विचार करण्याची सवय देखील कमी होते. जर्नल ऑफ पर्सनालिटी अँड सोशल सायकॉलॉजीच्या अहवालानुसार, स्वतःचे नाव घेऊन स्वतःशी बोलणे हे कामगिरी सुधारण्यासाठी सर्वात विश्वासार्ह साधन आहे. ही युक्ती कशी काम करते जेव्हा आपण एखाद्या गोंधळात स्वतःचे नाव घेऊन, जसे की 'अनिल, तू हे करू शकतोस' असे म्हणतो, तेव्हा आपले मन त्या परिस्थितीपासून मानसिक अंतर निर्माण करते. मिशिगन विद्यापीठाच्या भावना आणि आत्म-नियंत्रण प्रयोगशाळेतील संशोधनानुसार, असे केल्याने मन स्वतःला पीडित किंवा घाबरलेल्या व्यक्तीच्या रूपात पाहणे थांबवते. ते स्वतःचे 'सल्लागार' किंवा मार्गदर्शक बनते, ज्यामुळे भावनांवर नियंत्रण ठेवणे आणि योग्य निर्णय घेणे सोपे होते. मानसशास्त्रज्ञ आणि थेरपिस्ट डॉ. रुही सतीजा म्हणतात, 'स्वतःचे नाव घेऊन स्वतःशी बोलणे ही खरं तर स्वतःला एका निष्पक्ष मित्राप्रमाणे उत्कृष्ट सल्ला देण्याची मानसिक थेरपी आहे.' चिंतेवर नियंत्रण, चुकांच्या भीतीपासून मुक्ती मिळते मुलाखतीच्या खोलीत जाण्यापूर्वी स्वतःला म्हणा, ‘तू तयारी केली आहेस, तू चांगले करशील.’ यामुळे अस्वस्थता त्वरित कमी होते. जेव्हा तुम्ही स्वतःला तिसऱ्या व्यक्तीप्रमाणे पाहता, तेव्हा तुम्ही स्वतःचा न्याय करणे थांबवता. यामुळे लक्ष चुकीच्या भीतीवर नाही, तर काम किंवा ध्येयावर केंद्रित होते. सहसा एखाद्या घटनेनंतर लोक विचार करत राहतात की ‘मी’ असे का म्हटले. स्वतःचे नाव घेऊन विचार केल्याने मन ती घटना लवकर विसरून पुढे जाण्यास मदत करते.

25 हजार पगारात करोडपती कसे व्हावे:आर्थिक तज्ज्ञांकडून जाणून घ्या बचत आणि गुंतवणुकीचे 9 नियम, या 13 चुका करू नका

भारतात बहुतेक नोकऱ्यांचा सुरुवातीचा पगार 20-25 हजार रुपये प्रति महिना असतो. जर असे म्हटले की, या पगारातही तुम्ही करोडपती होऊ शकता, तर कदाचित हे वाचून आश्चर्य वाटेल, पण हे शक्य आहे. कमी पगाराने काही फरक पडत नाही, फरक या गोष्टीने पडतो की आपण पैशांचे व्यवस्थापन कसे करतो. वेळेवर सुरुवात, योग्य नियोजन आणि शिस्तबद्ध गुंतवणुकीने कमी पगारातही मोठा निधी तयार करता येतो. आज ‘तुमचा पैसा’ या कॉलममध्ये जाणून घेऊया की 25,000 च्या पगारात करोडपती कसे बनू शकता. त्यासोबतच हे देखील जाणून घेऊया की- प्रश्न- 25,000 च्या पगारात 1 कोटींचा निधी तयार करणे शक्य आहे का? उत्तर- होय, शक्य आहे. यासाठी शिस्तबद्ध गुंतवणूक आणि चक्रवाढ व्याजाच्या शक्तीचा योग्य वापर करावा लागेल. हा सोपा मार्ग अवलंबवा- प्रश्न- पगार मिळताच पहिले पाऊल काय उचलले पाहिजे? उत्तर- पगार मिळताच सर्वात आधी भविष्याचे नियोजन करा. याचा अर्थ हे पैसे तुम्ही कसे आणि कुठे खर्च कराल हे ठरवणे. हे योग्य प्रकारे व्यवस्थापित करण्यासाठी तुम्ही 50:30:20 चा नियम पाळू शकता. हे ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- करोडपती होण्यासाठी दरमहा किती रुपये गुंतवणे आवश्यक आहे? उत्तर- हे पूर्णपणे यावर अवलंबून आहे की तुम्ही किती लहान किंवा मोठ्या रकमेने गुंतवणुकीची सुरुवात करता. म्युच्युअल फंडात दीर्घकाळासाठी सरासरी 12% वार्षिक परतावा एक व्यावहारिक मानक आहे. तुमच्या पगाराप्रमाणे आणि बचतीनुसार गुंतवणूक करून तुम्ही करोडपती होण्याचा प्रवास किती वर्षांत पूर्ण करू शकता, ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- जर एखाद्याची बचत सध्या कमी असेल, तर तरीही करोडपती होणे शक्य आहे का? उत्तर- होय, कमी बचतीने सुरुवात करूनही करोडपती होणे शक्य आहे. यासाठी सर्वात महत्त्वाचे आहे लवकर सुरुवात करणे, नियमित गुंतवणूक आणि संयम. प्रश्न- कमी पगारात बचत आणि गुंतवणूक वाढवण्यासाठी काय करावे? उत्तर- याचा मूळ मंत्र आहे, 'खर्च काढल्यानंतर बचत करू नका, तर बचत काढल्यानंतर खर्च करा.' पगाराप्रमाणे स्मार्ट गुंतवणूक योजना समजून घ्या- कमी पगारात बचत वाढवण्यासाठी 9 टिप्स ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- सहसा लोक करोडपती बनण्याच्या प्रवासात कोणत्या चुका करतात? उत्तर- करोडपती बनण्याच्या प्रवासात सर्वात मोठा अडथळा कमी पगार नसून, आर्थिक शिस्तीचा अभाव आहे. लोक अनेकदा गुंतवणुकीला 'बचत' समजतात, तर ते 'संपत्ती निर्माण' करणे आहे. सर्वात सामान्य चूक म्हणजे उशिरा सुरुवात करणे, ज्यामुळे चक्रवाढ व्याजाचा (कंपाउंडिंगचा) फायदा अर्धा होतो. ग्राफिकमध्ये पाहा, कोणत्या चुका करू नयेत- प्रश्न- गुंतवणूक सुरू करण्यापूर्वी काही तयारी आवश्यक आहे का? उत्तर- होय, गुंतवणूक ही एका शर्यतीसारखी आहे, ज्यासाठी आधी वॉर्म-अप आवश्यक आहे. तयारीशिवाय गुंतवणूक केल्यास, आपत्कालीन परिस्थितीत तुम्हाला तुमचा तोट्यात चाललेला पोर्टफोलिओ देखील विकावा लागू शकतो. गुंतवणुकीपूर्वी या 4 गोष्टी लक्षात ठेवा- प्रश्न- लहान वयात गुंतवणूक सुरू करण्याचे काय फायदे आहेत? उत्तर- गुंतवणुकीच्या जगात 'वेळ' हा सर्वात मोठा खेळाडू आहे. जितक्या कमी वयात सुरुवात कराल, तितका धोका कमी आणि नफा तितकाच जादुई असतो. याचे मुख्य फायदे असे आहेत- चक्रवाढ व्याजाची शक्ती: लहान वयात गुंतवणूक केल्यास पैसे वाढण्यासाठी जास्त वेळ मिळतो. येथे व्याजावर मिळणारे व्याज (चक्रवाढ व्याज) लहान रकमेला करोडोंमध्ये बदलू शकते. जोखीम घेण्याची क्षमता: तरुणांवर जबाबदाऱ्या कमी असतात, त्यामुळे ते इक्विटी किंवा स्मॉल कॅपसारख्या उच्च-परतावा देणाऱ्या मालमत्तांमध्ये गुंतवणूक करू शकतात. अनुशासित जीवन: लवकर सुरुवात केल्याने अनावश्यक खर्चाला आळा बसतो आणि लहानपणापासूनच आर्थिक शिस्त आणि बचतीची सवय लागते. लवकर निवृत्ती: जे लोक 20-22 वर्षांच्या वयापासून गुंतवणूक सुरू करतात, ते अनेकदा 45-50 वर्षांच्या वयापर्यंत 'आर्थिक स्वातंत्र्य' मिळवतात.

उन्हाळ्यात गॅजेट्स जास्त गरम होऊ शकतात:स्फोटाचा धोका, जाणून घ्या डिव्हाइसला थंड कसे ठेवायचे, फोनमध्ये ही सेटिंग चालू करा

नवतपा मध्ये तापमान 45C च्या आसपास पोहोचते. याचा परिणाम आपल्यासोबतच आपल्या इलेक्ट्रॉनिक गॅजेट्सवरही होतो. ते देखील जास्त गरम होऊ शकतात. या काळात मोबाईल, लॅपटॉप, इअरबड्स किंवा पॉवर बँक लवकर गरम होतात. यामुळे बॅटरी खराब होणे, कमी कार्यक्षमता किंवा अचानक डिव्हाइस बंद होणे यांसारख्या समस्या उद्भवू शकतात. म्हणून आज ‘कामाची बातमी’ मध्ये जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: आशीष जयस्वाल, इलेक्ट्रॉनिक्स अँड इन्स्ट्रुमेंटेशन इंजिनियर, NTPC प्रश्न- फोनमध्ये उष्णता कशी निर्माण होते? उत्तर- तुम्ही ऊर्जेचे एक तत्त्व वाचले किंवा ऐकले असेल, E = mc2 याचा अर्थ असा की ऊर्जा निर्माण करता येत नाही किंवा नष्ट करता येत नाही, ती फक्त बदलते. आपला फोनही याच तत्त्वावर काम करतो. जेव्हा फोन वापरला जातो, तेव्हा बॅटरीमध्ये साठवलेली ऊर्जा उष्णतेमध्ये रूपांतरित होते. प्रश्न- नवतपादरम्यान मोबाईल/गॅजेट्स जास्त गरम का होतात? उत्तर- उष्णतेचे तत्त्व असे आहे की ती जास्त तापमानाकडून कमी तापमानाकडे प्रवास करते. नवतपादरम्यान बाहेरील तापमान खूप जास्त असते. अशा परिस्थितीत, फोन गरम झाल्यावर ही उष्णता वातावरणात हस्तांतरित होऊ शकत नाही. म्हणून फोन जास्त गरम होतो. प्रश्न- कोणत्या गॅजेट्समध्ये जास्त गरम होण्याचा धोका जास्त असतो? उत्तर- काही गॅजेट्समध्ये बॅटरी आणि प्रोसेसरचे संयोजन असते, त्यामुळे जास्त उष्णता निर्माण होते. जर त्यांचा सतत वापर केला गेला, तर जास्त गरम होण्याचा धोका वाढतो. अशा सर्व उपकरणांची यादी ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- अति उष्णतेमुळे गॅजेट्सना काय नुकसान होऊ शकते? उत्तर- हे गॅजेटचे आयुष्य कमी करू शकते. सर्व नुकसान ग्राफिक्समध्ये पहा- प्रश्न- गॅजेट्सना अति उष्णतेपासून कसे वाचवावे? उत्तर- उन्हाळ्यात गॅजेट्सना अति उष्णतेपासून वाचवण्यासाठी काही सोपे उपाय केले जाऊ शकतात. ग्राफिक्समध्ये पहा- प्रश्न- फोनमधील हीटिंग कमी करण्यासाठी सेटिंग्जमध्ये काही बदल करता येतात का? उत्तर- होय, फोनच्या सेटिंग्जमध्ये काही बदल करून उष्णता निर्मिती बऱ्याच प्रमाणात कमी करता येते. उदाहरणार्थ- काय करू नये? प्रश्न- फोन गरम होण्याची सामान्य मर्यादा काय आहे? उत्तर- फोन थोडे गरम होणे सामान्य आहे. याची एक सुरक्षित मर्यादा असते. खालील मुद्द्यांवरून समजून घेऊया- प्रश्न- फोन जास्त गरम होत आहे हे कधी समजून घ्यावे? उत्तर- हे समजून घेण्यासाठी काही स्पष्ट संकेत असतात, जसे की- तर हे स्पष्ट संकेत आहे की डिव्हाइस सुरक्षित तापमानापेक्षा वर गेले आहे आणि ते जास्त गरम होत आहे. प्रश्न- लोक फोन चार्ज करताना कोणत्या सामान्य चुका करतात? उत्तर- लोक फोन चार्ज करताना काही सामान्य चुका करतात. यामुळे फोन खराब होण्याचा धोका वाढतो. ग्राफिक्समध्ये सर्व चुका पहा- प्रश्न- कडक उन्हात फोन वापरणे धोकादायक आहे का? उत्तर- होय, थेट उन्हात फोनची बॉडी आणि स्क्रीन वेगाने गरम होते. यामुळे अंतर्गत तापमान सुरक्षित मर्यादेपेक्षा (सुमारे 40–45C) वर जाऊ शकते. यामुळे अनेक प्रकारच्या समस्या उद्भवू शकतात. जसे की- प्रश्न- जर उन्हाळ्यात फोन ओव्हरहीट झाला तर त्याला थंड कसे करावे? उत्तर- जर उन्हाळ्यात फोन ओव्हरहीट झाला, तर त्याला त्वरित 'थंड' करण्यासाठी काही योग्य पावले उचलणे आवश्यक आहे, जसे की- लक्षात ठेवा की

यशस्वी होण्यासाठी मोठी उद्दिष्टे लहान तुकड्यांत विभागा:संशोधनाचा दावा- खरा बदल तेव्हा, जेव्हा खेळाडू स्वतः प्रगती अनुभवतो

खेळाडू अनेकदा एखाद्या मोठ्या स्पर्धेची तयारी करण्यापूर्वी किंवा कठीण प्रशिक्षण सत्र सुरू करण्यापूर्वी प्रेरणा (मोटिवेशन) मिळण्याची वाट पाहतात. पण, क्रीडा आणि मानसशास्त्रज्ञ संशोधक कार्ल हेंड्रिक यांचे संशोधन या पारंपरिक विचारांना नाकारते. हेंड्रिक यांच्या मते, यशस्वी होण्यासाठी खेळाडूला काम सुरू करण्यापूर्वी प्रेरित (मोटिवेट) असणे अजिबात आवश्यक नाही. याउलट, जेव्हा तुम्ही मैदानात उतरून घाम गाळता आणि एखादे छोटे यश मिळवता, तेव्हा खरी प्रेरणा तिथूनच जन्माला येते. 1. लहान ध्येये साध्य केल्याने मेंदूत डोपामाइन (Dopamine) स्रवते. एक खेळाडू म्हणून 'मला थेट चॅम्पियनशिप जिंकायची आहे' असा विचार करणे अनेकदा मानसिक ताण वाढवतो. या मोठ्या ध्येयाला आठवडे, दिवस आणि तासांच्या छोट्या-छोट्या प्रशिक्षण सत्रांमध्ये विभागून घ्या. जेव्हा तुम्ही दिवसभराच्या कठोर प्रशिक्षणानंतर एक छोटेसे लक्ष्य (टारगेट) साध्य करता, तेव्हा तुमच्या मेंदूत डोपामाइन स्रवते. हेच तुम्हाला दुसऱ्या दिवशी परत येण्याची ऊर्जा देते. 2. कंफर्ट झोनमधून बाहेर या, यामुळे आत्मविश्वास वाढेल. सराव नेहमी असा असावा, जो तुम्हाला तुमच्या कम्फर्ट झोनमधून बाहेर ढकलतो. आव्हान असे असावे की ज्यामुळे तुम्ही गेममध्ये काहीतरी नवीन जोडू शकाल, पण ते इतकेही कठीण नसावे की तुम्हाला दुखापत होईल. जेव्हा तुम्ही तुमच्या क्षमतेपेक्षा थोडे वर जाऊन एखादे आव्हान पार करता, तेव्हा आत्मविश्वास अनेक पटींनी वाढतो. मोठ्या सामन्यांमध्ये दबाव सहन करण्याची मानसिक ताकद याच प्रक्रियेतून येते. 3. फक्त स्कोअर बोर्ड किंवा मेडल टॅलीवर लक्ष केंद्रित करू नका संपूर्ण लक्ष फक्त स्कोअरबोर्ड किंवा मेडल टॅलीवर नसावे. अनेकदा निकाल लगेच मिळत नाहीत. अशा परिस्थितीत, जर तुम्ही एखादी मोठी कमतरता सुधारण्यासाठी कष्ट करत असाल, तर त्या प्रयत्नांचा अभिमान बाळगायला शिका. अमेरिकेच्या प्रसिद्ध मिशिगन बास्केटबॉल संघाचे प्रशिक्षक डस्टी मे यांचे मत आहे की, जेव्हा तुम्ही स्वतः तुमच्या छोट्या-छोट्या प्रगतीचा स्वीकार करता, तेव्हा आत्मविश्‍वास मजबूत होतो. 4. तुमच्या कामगिरीबद्दल स्वतःच फीडबॅक घ्या, मूल्यांकन करा प्रशिक्षण पूर्ण झाल्यावर खेळाडूने स्वतःचे मूल्यांकन केले पाहिजे. तुम्हाला हे समजून घ्यावे लागेल की तुम्ही शिकलेला नवीन शॉट किंवा तंत्र सामन्यादरम्यान संपूर्ण खेळाला कसा फायदा देईल. जेव्हा तुम्हाला हे स्पष्ट होते की नेटवर घालवलेला एक तास तुमचा सध्याचा खेळ किती चांगला बनवत आहे, तेव्हा तुमच्यात आणखी चांगले करण्याची भूक निर्माण होते. 5. 'परफेक्ट डे' ची वाट पाहू नका, लगेच मैदानात उतरा जर तुम्ही सराव सुरू करण्यासाठी प्रेरणा किंवा एखाद्या 'परफेक्ट डे' ची वाट पाहत असाल, तर तुम्ही फक्त तुमचा वेळ आणि प्रतिभा वाया घालवत आहात. कृती नेहमी प्रेरणेपूर्वी येते. जसे तुम्ही पहिले पाऊल टाकाल, तुमच्या शरीराची आणि मनाची तीच लय तुमच्यात पुढे जाण्याची इच्छाशक्ती आपोआप जागृत करेल.

शॉपिंग बॅग उचलण्यासाठी भाड्याने मिळेल असिस्टंट:हँड्स फ्री शॉपिंग; अर्ध्या तासाचे भाडे 79, 1 तासाचे 119

जर शॉपिंग मॉल किंवा गजबजलेल्या बाजारात तुमची जड शॉपिंग बॅग उचलण्यासाठी किंवा कारपर्यंत पोहोचवण्यासाठी असिस्टंट मिळाला तर कसं वाटेल? दिल्लीतील एका स्टार्टअपने ग्राहकांच्या या मोठ्या समस्येची दखल घेऊन एक बिझनेस मॉडेल तयार केले आहे. जसे फूड डिलिव्हरी, क्विक कॉमर्स आणि ॲप-आधारित वॉलेट सेवांनी दैनंदिन समस्यांना बिझनेस मॉडेलमध्ये बदलले, त्याचप्रमाणे कॅरीमॅन नावाच्या स्टार्टअपनेही थकवणाऱ्या शॉपिंगला एका नवीन सेवा क्षेत्रात रूपांतरित केले आहे. वेबसाइटनुसार, 30 मिनिटांचे पॅकेज 79 रुपये, एका तासाचे 119 रुपये आणि दोन तासांचे पॅकेज 219 रुपयांपासून सुरू होते. दीर्घकाळासाठीचे पॅकेजेस देखील उपलब्ध आहेत. सध्या ही सेवा दिल्लीपुरती मर्यादित आहे, परंतु नंतर ती इतर शहरांमध्ये सुरू होऊ शकते. हे दर्शवते की स्टार्टअपच्या जगात मोठी कल्पना नेहमीच हाय-टेक नसते, कधीकधी गर्दीच्या बाजारात थकलेल्या खरेदीदाराची शॉपिंग बॅग देखील बिझनेस आयडिया देऊ शकते. जगातील काही देशांमध्ये यासारख्या सेवा आधीपासूनच उपलब्ध आहेत, परंतु त्यांचे लक्ष थोडे वेगळे राहिले आहे. भारतातही काही पर्सनल शॉपर किंवा व्हिडिओ शॉपिंग सेवा उपलब्ध आहेत. उदाहरणार्थ, शॉपिन आणि ई-स्काउट सर्व्हिसेससारखे प्लॅटफॉर्म ग्राहकांसाठी बाजारातून वस्तू खरेदी करणे, व्हिडिओ कॉलद्वारे शॉपिंग करणे किंवा आंतरराष्ट्रीय डिलिव्हरीसारख्या सेवा देतात. छत्री, मोबाईल चार्जिंग, फोल्डिंग खुर्ची देखील या सेवेची सुरुवात केवळ बॅग उचलण्यापुरती मर्यादित नाही. कंपनी वृद्धांसाठी पोर्टेबल फोल्डिंग खुर्च्या, पाऊस आणि उन्हासाठी छत्र्या, मोबाईल चार्जिंग सपोर्ट, पॉवर बँक आणि मुलांसाठी स्ट्रोलरसारख्या सुविधा देखील देत आहे. याच कारणामुळे ही सेवा महिला, ज्येष्ठ नागरिक, कुटुंबे आणि दीर्घकाळ खरेदी करणाऱ्या ग्राहकांमध्ये वेगाने लोकप्रिय होत आहे. इतर अनेक देशांमध्येही यासारख्या सेवा आहेत ब्रिटनमधील 'वी कॅरीबॅग्स' नावाच्या कंपनीने देखील ग्राहकांच्या बॅग्स स्टोअरमधून घर किंवा हॉटेलपर्यंत पोहोचवल्या जातात. पण तिथे लक्ष बॅग डिलिव्हरीवर आहे. याचप्रमाणे 'ड्रॉपिंग'च्या हँड्स-फ्री सेवेअंतर्गत युरोप आणि यूकेमधील मॉल्समध्ये ग्राहक खरेदीनंतर सामान सोडून देतात आणि नंतर डिलिव्हरी मिळवतात. पण कॅरीमॅनची खास गोष्ट ही आहे की, ते ऑन-ग्राउंड फिजिकल असिस्टन्स देत आहे.

उन्हाळ्यात वाढतो पाण्याचा वापर:कमी होतो पुरवठा, 11 मार्गांनी पाणी वाचवा, साठवणे व स्वच्छ करण्याची योग्य पद्धत जाणून घ्या

उन्हाळ्यात कडक ऊन आणि घामामुळे जास्त तहान लागते. त्याचबरोबर अंघोळ करणे, स्वयंपाक करणे आणि साफसफाई करणे यांसारख्या दैनंदिन कामांमध्येही पाण्याचा वापर वाढतो. अशा परिस्थितीत योग्य प्रकारे पुरेसे पाणी साठवणे महत्त्वाचे ठरते. थोड्याशा निष्काळजीपणामुळे अंघोळ करणे, स्वयंपाक करणे आणि साफसफाई करणे यांसारख्या दैनंदिन कामांवर परिणाम होऊ शकतो. तथापि, थोडे नियोजन आणि काही सोप्या सवयींमुळे या समस्येपासून बऱ्याच अंशी वाचता येते. म्हणूनच, ‘कामाची बातमी’ मध्ये आज आपण पाणी योग्य प्रकारे साठवण्यासाठी सोप्या टिप्स समजून घेऊ. त्याचबरोबर जाणून घेऊया- तज्ज्ञ: रामबाबू तिवारी, जलसंधारण तज्ज्ञ, ७५+ तलावांना पुनरुज्जीवित करणारे कार्यकर्ते प्रश्न- उन्हाळ्यात पाण्याची टंचाई का होते? उत्तर- याची अनेक कारणे आहेत- प्रश्न- उन्हाळ्यात पाणी साठवणे का आवश्यक आहे? उत्तर- उन्हाळ्यात पाण्याची गरज वाढते, पण पुरवठा कमी असतो. म्हणून पाणी साठवल्याने मदत होते, जसे की- प्रश्न- उन्हाळ्यात घरात किती पाणी साठवून ठेवावे? उत्तर- जलसंधारण तज्ज्ञ रामबाबू तिवारी सांगतात की, उन्हाळ्यात पाण्याचा साठा कुटुंबातील सदस्यांची संख्या आणि गरजेवर अवलंबून असतो. प्रश्न- पाणी साठवण्याचे योग्य मार्ग कोणते आहेत? उत्तर- पाणी साठवताना स्वच्छतेची विशेष काळजी घेणे आवश्यक आहे, जेणेकरून पाणी दूषित होणार नाही. पाणी नेहमी स्वच्छ, झाकलेल्या आणि फूड-ग्रेड भांड्यांमध्ये साठवावे. साठवणुकीची भांडी नियमितपणे धुणे आणि सुकवणे आवश्यक आहे, जेणेकरून त्यात बॅक्टेरिया किंवा शेवाळ जमा होणार नाही. पाणी साठवण्याचा योग्य मार्ग ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- पाणी किती काळ साठवता येते? उत्तर- स्वच्छ आणि झाकलेल्या भांड्यात ठेवलेले पाणी साधारणपणे 1-2 दिवसांपर्यंत सुरक्षित राहते. लक्षात ठेवण्यासारख्या गोष्टी- प्रश्न- पाणी दूषित होण्यापासून कसे वाचवावे? उत्तर- दूषित पाणी प्यायल्याने अतिसार (डायरिया), उलट्या किंवा संसर्ग (इन्फेक्शन) यांसारख्या समस्यांचा धोका वाढतो. त्यामुळे पाणी नेहमी स्वच्छ भांड्यात साठवावे आणि जास्त काळ साठवलेले पाणी वापरणे टाळावे. तसेच ग्राफिकमध्ये दिलेल्या काही गोष्टींची विशेष काळजी घ्या. प्रश्न- दैनंदिन जीवनात पाण्याची बचत कशी करावी? उत्तर- दैनंदिन जीवनातील छोट्या-छोट्या सवयींमध्ये बदल करून मोठ्या प्रमाणात पाण्याची बचत करता येते. विनाकारण नळ उघडा सोडू नका, गळती त्वरित दुरुस्त करा आणि गरजेनुसारच पाण्याचा वापर करा. याव्यतिरिक्त, ग्राफिकमध्ये दिलेल्या काही गोष्टी लक्षात ठेवा- प्रश्न- प्लास्टिक कंटेनरमध्ये जास्त काळ पाणी साठवणे योग्य आहे का? उत्तर- नाही, फक्त फूड-ग्रेड प्लास्टिकच सुरक्षित असते.

‘हिटलर’ बॉस; सहानुभूतीत शून्य:संशोधनातून खुलासा - इतरांच्या कामाचे श्रेयही घेतात, नफ्याच्या नादात चुकीची निवड होते

एका बहुराष्ट्रीय कंपनीच्या वरिष्ठ व्यवस्थापकाची उत्कृष्ट कामगिरी, शानदार संवादक, कंपनी बोर्डाचा आवडता. पण त्याच्या टीममध्ये सतत राजीनामे, भीतीचे वातावरण आणि अनैतिक निर्णयांच्या तक्रारी. कारण - ऑफिसमध्ये प्रत्येक गोष्टीवर ओरडणे. इतरांच्या कामाचे श्रेय स्वतः घेणे. कर्मचाऱ्यांच्या अडचणींवर हसणे. असा ‘हिटलर’ बॉस ‘कठोर’ नसून ‘सायकोपाथ’ असू शकतो. ऑस्ट्रेलियातील बॉन्ड युनिव्हर्सिटी आणि सॅन डिएगो युनिव्हर्सिटीच्या संयुक्त संशोधनात कॉर्पोरेट जगातील ते गडद सत्य उघड झाले आहे, ज्याकडे आतापर्यंत केवळ कामाचा ताण मानून दुर्लक्ष केले जात होते. ऑस्ट्रेलियन सायकॉलॉजिकल सोसायटीच्या वार्षिक परिषदेत सादर केलेल्या संशोधन अहवालानुसार, कंपन्यांच्या शीर्ष पदांवर (सीईओ आणि वरिष्ठ कार्यकारी) असलेल्या प्रत्येक पाचपैकी एका अधिकाऱ्यामध्ये (सुमारे २१%) गंभीर सायकोपाथिक लक्षणे आढळली आहेत. धक्कादायक बाब म्हणजे, गुन्हेगारांनी भरलेल्या तुरुंगांमध्येही सायकोपाथचे प्रमाण अगदी हेच (२१%) आहे. तज्ञांनी यांना ‘सक्सेसफुल सायकोपाथ’ किंवा टॉक्सिक लीडर असे नाव दिले आहे. संशोधक फॉरेन्सिक सायकॉलॉजिस्ट नॅथन ब्रूक्स यांनी त्यांच्या टीमसोबत मिळून या वर्तणुकीमागील कारणे उलगडली आहेत. नॅथन यांनी सांगितले की हे लोक अत्यंत धूर्त आणि आकर्षक असतात. पण त्यांच्याकडे असलेल्या या 4 शस्त्रांपासून सावध राहण्याची गरज आहे: दिखाऊ आकर्षण - असे नेते पहिल्या भेटीत खूप मनमिळाऊ आणि प्रभावशाली वाटतात. अति-आत्मविश्वास - असे विषारी नेते संकटाच्या वेळीही असे भासवतात की सर्व काही त्यांच्या नियंत्रणात आहे. उत्कृष्ट सामाजिक कौशल्ये - लोकांना आपल्या बोलण्याच्या जाळ्यात ओढण्याच्या कलेत ते माहीर असतात. सहानुभूतीचा शून्य स्तर - दुसऱ्यांच्या दु:ख-वेदना किंवा कर्मचाऱ्यांच्या थकव्याने त्यांना काही फरक पडत नाही. त्यांना फक्त त्यांच्या कामाशी मतलब असतो. चिंता - कंपन्या प्रतिभा पाहतात, चारित्र्य तपासत नाहीत मानसशास्त्रज्ञांनुसार, हे 'विषारी नेते' सुरुवातीला कंपन्यांना मोठा नफा मिळवून देतात, ज्यामुळे बोर्ड रूममध्ये त्यांचे कौतुक होते. पण प्रत्यक्षात हे सहकाऱ्यांचे मानसिक शोषण करतात. स्वतःच्या फायद्यासाठी ते कोणालाही प्यादे बनवू शकतात. शेवटी यामुळे संपूर्ण संस्थेची प्रतिष्ठा आणि कार्यसंस्कृती नष्ट होते. ब्रुक्स यांचे म्हणणे आहे की, या समस्येसाठी कंपन्यांची सदोष भरती प्रक्रिया जबाबदार आहे. मुलाखतीदरम्यान कंपन्या फक्त उमेदवाराची तांत्रिक योग्यता, अनुभव आणि उद्दिष्टे साध्य करण्याची क्षमता पाहतात, पण त्याचे खरे चारित्र्य पारखत नाहीत.

तापमान वाढल्यावर वाढतो राग, चिडचिडेपणा:मेंदू आणि भावनांवर उष्णतेचा परिणाम समजून घ्या, मेंदू शांत कसा ठेवावा हे जाणून घ्या

उन्हाळ्यात तापमान वाढल्यावर बहुतेक लोकांना थकवा, चिडचिडेपणा किंवा कमी झोप यांसारख्या समस्या जाणवतात. अनेकदा कामावर लक्ष केंद्रित होत नाही, छोट्या-छोट्या गोष्टींवर राग येतो किंवा विनाकारण अस्वस्थता वाढते. उष्णतेची लाट किंवा सततच्या उच्च तापमानामुळे तणावाची पातळी, झोपेच्या समस्या आणि मूड स्विंग्जशी संबंधित प्रकरणे वाढू शकतात. ‘इंटरनॅशनल जर्नल ऑफ एन्व्हायर्नमेंटल रिसर्च अँड पब्लिक हेल्थ’मध्ये प्रकाशित झालेल्या एका अभ्यासानुसार, उन्हाळ्यात मानसिक आरोग्य विभागातील प्रकरणे 8% पर्यंत वाढतात. निर्जलीकरण (डिहायड्रेशन), खराब झोपेची पद्धत आणि दैनंदिन दिनचर्येतील बदल एकत्रितपणे ‘मानसिक संतुलन’ प्रभावित करतात. म्हणून ‘कामाची बातमी’ मध्ये आज आपण जाणून घेणार आहोत की, उष्णता मेंदूवर कसा परिणाम करते. त्याचबरोबर हे देखील जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. नीलशा भेरवानी, वरिष्ठ सल्लागार, क्लिनिकल सायकॉलॉजी, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, दिल्ली प्रश्न- उन्हाळ्यात तापमान वाढल्यास आपल्या मनःस्थितीवर आणि मेंदूच्या कार्यावर काय परिणाम होतो? उत्तर- उन्हाळ्यात जास्त तापमान असल्यामुळे शरीर थंड ठेवण्यासाठी जास्त ऊर्जा खर्च होते, ज्यामुळे थकवा आणि चिडचिडेपणा वाढू शकतो. प्रश्न- उष्णता वाढल्यास कोणत्या प्रकारच्या मानसिक आरोग्य समस्या उद्भवू शकतात? उत्तर- उष्णतेचा परिणाम मेंदू आणि भावनांवरही होतो. यामुळे निर्जलीकरण, झोपेची कमतरता आणि हार्मोनल बदल यांसारख्या समस्या उद्भवू शकतात. यामुळे कोणत्या मानसिक आरोग्य समस्या उद्भवू शकतात, ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- हे वैज्ञानिकदृष्ट्या सिद्ध झाले आहे का की उष्णतेच्या लाटेदरम्यान तणाव, झोपेच्या समस्या किंवा मूड स्विंग्सची प्रकरणे वाढतात? उत्तर- होय, अमेरिकन सायकॉलॉजिकल असोसिएशननुसार, उष्णतेच्या लाटेच्या वेळी मानसिक ताण आणि चिडचिडेपणा वाढू शकतो. प्रश्न- उच्च तापमानामुळे निर्जलीकरण झाल्यास मानसिक आरोग्यावर काय परिणाम होतो? उत्तर- डिहायड्रेशनमुळे मेंदूच्या पेशींपर्यंत रक्त आणि ऑक्सिजनचा पुरवठा प्रभावित होऊ शकतो, ज्यामुळे विचार करण्याची क्षमता कमी होते. प्रश्न- कोणती मानसिक आणि वर्तणुकीची लक्षणे दुर्लक्ष करू नयेत? उन्हाळ्यात ती अधिक गंभीर होऊ शकतात का? उत्तर- मानसिक आणि वर्तणुकीशी संबंधित काही बदल असे असतात, जे दर्शवतात की मेंदू आणि भावनांवर ताण वाढत आहे. उष्णतेच्या ताणामुळे ही लक्षणे अधिक स्पष्ट आणि गंभीर होऊ शकतात. ग्राफिकमध्ये दिलेले हे संकेत अजिबात दुर्लक्षित करू नयेत- प्रश्न- कोणत्या लोकांना उन्हाळ्यात मानसिक आरोग्याच्या समस्यांचा धोका जास्त असतो? उत्तर- काही लोकांमध्ये या हंगामात चिंता (एंग्जायटी), मूड स्विंग्स, थकवा आणि इतर मानसिक आरोग्याच्या समस्यांचा धोका जास्त असू शकतो. प्रश्न- जर कोणाला चिंता (एंग्जायटी), नैराश्य (डिप्रेशन) किंवा निद्रानाश (स्लीप डिसऑर्डर) असेल तर उन्हाळ्यात त्यांची स्थिती आणखी बिघडू शकते का? उत्तर- होय, जास्त उष्णता असल्यामुळे या समस्या आणखी वाढू शकतात. खालील मुद्द्यांमध्ये समजून घ्या- प्रश्न- उन्हाळ्यात कोणत्या सवयी मेंदू आणि मनःस्थितीवर अतिरिक्त ताण देतात, ज्या टाळल्या पाहिजेत? उत्तर- उन्हाळ्यात जास्त शारीरिक हालचालींमुळे मेंदूवरील तणाव संप्रेरक वाढू शकतात. प्रश्न- उन्हाळ्यात ‘मानसिक संतुलन’ राखण्यासाठी जीवनशैलीत कोणते बदल करावेत? उत्तर- जीवनशैलीतील आवश्यक बदल खालील मुद्द्यांमध्ये समजून घ्या- प्रश्न- मनःस्थिती आणि मेंदूच्या आरोग्यासाठी उन्हाळ्यात आहार कसा असावा? उत्तर- असा आहार घ्या, जो शरीराला हायड्रेटेड, हलका आणि पोषक तत्वांनी परिपूर्ण ठेवेल, जेणेकरून मेंदूला सतत ग्लुकोज आणि सूक्ष्म पोषक तत्वे मिळत राहतील. ग्राफिकमध्ये बघा, संपूर्ण उन्हाळी आहार योजना- प्रश्न- जे लोक घराबाहेर काम करतात किंवा जास्त उष्णतेत राहतात, त्यांनी मानसिक आरोग्यासाठी कोणत्या खबरदारी घ्याव्यात? उत्तर- कामादरम्यान दर 30-40 मिनिटांनी सावलीत किंवा थंड ठिकाणी थोडा ब्रेक घ्या, जेणेकरून मेंदू अतिउष्णतेपासून वाचू शकेल. प्रश्न- जर तीव्र उष्णतेमुळे अस्वस्थता, बेचैनी किंवा पॅनिकसारखी लक्षणे जाणवत असतील तर लगेच काय करावे? उत्तर- लगेच थंड किंवा हवेशीर ठिकाणी बसा किंवा झोपा जेणेकरून शरीराचे तापमान हळूहळू कमी होईल.

पालकत्वामध्ये आता परिपूर्णता नाही, संवेदनशीलता आवश्यक:मुलांच्या आधी स्वतःही थोडे मोठे व्हा; प्रत्येक ओरड मुलांच्या मनावर काहीतरी कोरून जाते

या धावपळीच्या जीवनात मुलांचे संगोपन कसे असावे? अनेकदा शिक्षण, करिअर किंवा शिस्त हे मानक म्हणून पाहिले जातात. पण आता पालकांची भावनिक परिपक्वता देखील महत्त्वाची मानली जात आहे. मानसशास्त्रज्ञ डॉ. लिंडसे गिब्सन त्यांच्या 'हाऊ टु रेज एन इमोशनली मॅच्युअर चाइल्ड' या नवीन पुस्तकात म्हणतात की, मुलांना निरोगी आणि आनंदी व्यक्ती बनवण्याची सुरुवात पालकांच्या समजुतीतून होते. मुलांची क्षमता आणि मर्यादा समजून घेतल्यास पालकत्वाचा ताण कमी होऊ शकतो. हे कसे होईल? डॉ. गिब्सन यांच्याकडून जाणून घ्या... मूल प्रत्येक वयात जगाला वेगवेगळ्या प्रकारे समजून घेते. त्याला त्याचप्रमाणे प्रतिक्रिया देखील हवी असते. त्यांनाही मोठ्या माणसांइतकाच अपमान, दुर्लक्ष किंवा लाज वाटते. फरक फक्त इतकाच आहे की ते बोलू शकत नाहीत. मूल शांतपणे हे सर्व सहन करत स्वतःची प्रतिमा तयार करत राहते. त्याला वाटू लागते की कदाचित त्याच्यात काहीतरी कमी आहे. - चुकीची जाणीव झाल्यावर माफी मागा आयुष्याच्या सुरुवातीला तुम्ही मुलासोबत चुकीचे वागला असाल, तर अजूनही उशीर झालेला नाही. पालकांनी आपली चूक मान्य करून माफी मागितली तर मुलाची आत्म-प्रतिमा बदलू शकते. मी माझा मुलगा मोठा झाल्यावर त्याच्याकडे त्या गोष्टींसाठी माफी मागितली, जिथे मी गरजेपेक्षा जास्त कठोर होते. यामुळे त्याच्या मनात ‘मी चुकीचा आहे’ याऐवजी ‘माझ्यासोबत चुकीचे घडले होते’ ही समज निर्माण झाली. हीच भावनिक दुरुस्ती मुलाच्या मनात साचलेला जुना भार हलका करू शकते. - परिपूर्ण होण्याची गरज नाही नेहमीच भावनिक परिपक्वता दिसेल असे नाही. तणाव, आजार किंवा थकव्यात व्यक्ती कोणतीही प्रतिक्रिया देऊ शकते. पण, तुम्ही नंतर त्याला समजून घेता की नाही, याने फरक पडतो. उत्तम पालक बनण्याची गरज नाही. महत्वाचे हे आहे की मुलाला असे वाटले पाहिजे की त्याच्या भावना पाहिल्या जात आहेत आणि समजून घेतल्या जात आहेत. तो उत्साहाने काही सांगायला आला आणि पालक व्यस्त असतील, तर दुर्लक्ष करण्याऐवजी म्हणा- ‘मला ऐकायचे आहे, पण आता लक्ष देऊ शकत नाही. नंतर बोलूया.’ यामुळे त्याला असे वाटेल की त्याच्या भावना महत्त्वाच्या आहेत. नाहीतर त्याला असे वाटू शकते की आनंद किंवा उत्साह वाटून घेणे सुरक्षित नाही. - शिस्त आवश्यक, अपमान नाही या सर्व गोष्टींचा अर्थ ढिलाई देणे अजिबात नाही. मुलांना मर्यादा, नियम आणि जबाबदारी शिकवणे आवश्यक आहे. पण चुकीवर फक्त ओरडणे किंवा मारणे मुलाला शिकण्याऐवजी अपमानित झाल्यासारखे वाटवते. किशोरवयीन मुलांच्या बाबतीत बोलण्याचा सूर महत्त्वाचा असतो. पार्टीसाठी थांबवताना फक्त आदेश देण्याऐवजी कारण समजावून सांगा. कदाचित किशोरवयीन मुलगा तेव्हा सहमत होणार नाही, पण या गोष्टी त्याच्या विवेकाचा भाग बनतात. - मूल भावनिकदृष्ट्या निरोगी आहे हे कसे ओळखावे मुलामध्ये ‘प्रकाश’ शिल्लक आहे का? त्याच्यात आनंद, जिज्ञासा आणि ऊर्जा आहे का? भावनिक परिपक्वता म्हणजे फक्त आत्मनियंत्रण नाही, तर सहानुभूती, आत्मचिंतन आणि आपल्या वर्तनावर पुन्हा विचार करण्याची क्षमता देखील आहे. मूल स्वतः माफी मागू शकते, तर हे भावनिक आरोग्याचे एक मजबूत लक्षण आहे.

उन्हाळ्यात या 8 चुका करू नका:महागात पडू शकतात, डॉक्टरांकडून जाणून घ्या समर हायड्रेशनपासून स्वच्छतेपर्यंतच्या सर्वोत्तम टिप्स

उन्हाळ्यात लोक अशा अनेक छोट्या-छोट्या चुका करतात, ज्या आरोग्यावर मोठा परिणाम करतात. खूप थंड पाणी पिणे, कमी पाणी पिणे, उन्हात तयारीशिवाय बाहेर पडणे, या चुका लगेच परिणाम दाखवत नाहीत. पण डिहायड्रेशन, थकवा, त्वचेच्या समस्या आणि पचनासंबंधी अडचणींचे कारण बनू शकतात. म्हणून ‘कामाची बातमी’ मध्ये आज आपण चर्चा करणार आहोत की उन्हाळ्यात लोक सहसा कोणत्या चुका करतात आणि त्या टाळण्यासाठी काय करावे? तज्ज्ञ: डॉ. पूनम तिवारी, वरिष्ठ आहारतज्ज्ञ, डॉ. राम मनोहर लोहिया आयुर्विज्ञान संस्था, लखनऊ डॉ. रोहित शर्मा, सल्लागार, इंटरनल मेडिसिन, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, जयपूर प्रश्न- उन्हाळ्यात लोक खाण्यापिण्यासंबंधी कोणत्या चुका करतात? उत्तर- लोक उष्णतेपासून त्वरित आराम मिळवण्यासाठी असे पदार्थ खातात, जे शरीराला फायद्याऐवजी नुकसान पोहोचवतात. खाण्यापिण्याशी संबंधित सामान्य चुका- यावर उपाय काय आहे? उन्हाळ्यात हलके, ताजे आणि पाण्याने भरपूर अन्न घ्या, जे सहज पचू शकेल आणि शरीराचे तापमान संतुलित ठेवेल. चुकीच्या खाण्यापिण्यामुळे- प्रश्न- उन्हाळ्यात लोक हायड्रेशनशी संबंधित कोणत्या चुका करतात? उत्तर- सर्वात सामान्य चूक म्हणजे लोक पाणी पिण्यासाठी तहान लागण्याची वाट पाहतात. हायड्रेशनशी संबंधित सामान्य चुका पाहा- यावर उपाय काय आहे? शरीराला थंड आणि ऊर्जावान ठेवण्यासाठी योग्य हायड्रेशन आवश्यक आहे. फक्त पाणीच नाही, तर योग्य प्रकारे आणि योग्य वेळी द्रवपदार्थ घेणे महत्त्वाचे आहे. काही गोष्टींची विशेष काळजी घ्या- प्रश्न- उन्हाळ्यात लोक स्वच्छतेशी संबंधित कोणत्या चुका करतात? उत्तर- उन्हाळ्यात स्वच्छतेशी संबंधित छोट्या चुका मोठ्या समस्यांना कारणीभूत ठरतात. यामुळे इन्फेक्शन आणि फूड पॉयझनिंगचा धोका वाढतो. स्वच्छतेशी संबंधित सामान्य चुका पाहा- यावर उपाय काय आहे? उन्हाळ्यात संसर्गाचा धोका जास्त असतो, म्हणून वैयक्तिक आणि अन्न स्वच्छता राखा. तसेच काही गोष्टींची विशेष काळजी घ्या- प्रश्न- उन्हाळ्यात लोक घरातून बाहेर पडताना कोणत्या चुका करतात? उत्तर- अनेकदा लोक तयारीशिवाय उन्हात बाहेर पडतात. यामुळे उष्णतेचा ताण (हीट स्ट्रेस), निर्जलीकरण (डिहायड्रेशन) आणि चक्कर येण्यासारख्या समस्या उद्भवू शकतात. सामान्य चुका पाहा- यावर उपाय काय आहे? उन्हाळ्यात बाहेर पडताना शरीराला ऊन आणि गरम वाऱ्यापासून वाचवणे महत्त्वाचे आहे. योग्य तयारीने उष्णतेचा ताण आणि निर्जलीकरण टाळता येते. काही गोष्टी लक्षात ठेवा- प्रश्न- उन्हाळ्यात कपडे घालताना लोक कोणत्या चुका करतात? उत्तर- उन्हाळ्यात लोक फॅशनमुळे असे कपडे घालतात, ज्यामुळे शरीरातील उष्णता वाढते. उन्हाळ्यातील पेहरावाशी संबंधित सामान्य चुका पाहा- यावर उपाय काय आहे? योग्य कपडे शरीराला थंड आणि आरामदायक ठेवतात. कपड्यांची निवड फक्त फॅशननुसार नाही, तर हवामानानुसारही असावी. काही गोष्टींची काळजी घ्या- प्रश्न- उन्हाळ्यात लोक वर्कआउट आणि शारीरिक हालचाली करताना कोणत्या चुका करतात? उत्तर- उन्हाळ्यात वर्कआउट रूटीनमध्ये बदल करणे महत्त्वाचे आहे. काही लोक याकडे दुर्लक्ष करतात. यामुळे शरीरावर अतिरिक्त ताण येतो आणि डिहायड्रेशन किंवा उष्णतेमुळे थकवा येण्याचा धोका वाढतो. सामान्य चुका पाहा- यावर उपाय काय आहे? उन्हाळ्यात वर्कआउटची वेळ आणि पद्धत बदलणे महत्त्वाचे आहे. त्यामुळे काही गोष्टींची विशेष काळजी घ्या- प्रश्न- उन्हाळ्यात लोक झोप आणि दिनचर्येबाबत कोणत्या चुका करतात? उत्तर- उन्हाळ्यात लोक झोप आणि दैनंदिन दिनचर्या संतुलित ठेवू शकत नाहीत. यामुळे शरीराच्या रिकव्हरी आणि ऊर्जा पातळीवर नकारात्मक परिणाम होतो. झोप आणि दिनचर्येबाबतच्या सामान्य चुका पाहा- यावर उपाय काय आहे? शरीराला पूर्ववत करण्यासाठी आणि ऊर्जा टिकवून ठेवण्यासाठी पुरेशी व चांगली झोप घेणे आवश्यक आहे. यासाठी काही गोष्टींची विशेष काळजी घ्या- प्रश्न- उन्हाळ्यात लोक त्वचा आणि सूर्य संरक्षणाबाबत कोणत्या चुका करतात? उत्तर- उन्हाळ्यात लोक त्वचेच्या मूलभूत काळजीकडे दुर्लक्ष करतात. यामुळे टॅनिंग, सनबर्न आणि त्वचेचे नुकसान होण्याची समस्या वाढते. सामान्य चुका पाहा- यावर उपाय काय आहे? उन्हाळ्यात तीव्र उन्हामुळे त्वचेचे नुकसान होते. योग्य काळजी घेतल्यास टॅनिंग आणि नुकसानीपासून वाचता येते. काही गोष्टींची विशेष काळजी घ्या- एकूणच, उन्हाळ्यात योग्य सवयी लावणे हाच बचाव आहे. छोट्या-छोट्या सावधगिरी तुम्हाला मोठ्या समस्यांपासून वाचवू शकतात.

निर्जलीकरण- उन्हाळ्यामुळे होणाऱ्या त्रासापासून आतड्यांना वाचवा:ज्येष्ठ नागरिकांनी उन्हाळ्यात पचनसंस्था अशी ठेवा निरोगी

सध्या देशाच्या अनेक भागांमध्ये पारा 45 अंशांच्या आसपास आहे. हे हवामान वृद्धांच्या पचनसंस्थेसाठी सर्वात आव्हानात्मक असते. उन्हाळ्यात होणारे डिहायड्रेशन केवळ बद्धकोष्ठता वाढवत नाही, तर आतड्यांच्या जुन्या आजारांनाही चालना देऊ शकते. वृद्धांसाठी दिलासादायक बाब म्हणजे उन्हाळ्यात पचनसंस्थेसाठी उपचारांपेक्षा रोजच्या छोट्या सवयी अधिक प्रभावी ठरतात. आहारात फायबरचे प्रमाण वाढवा आणि पुरेसे पाणी प्या. दही, ताक, फळे, ओट्स यांसारखे पदार्थ आतड्यांसाठी नैसर्गिक प्रोबायोटिकचे काम करतात, पोटाला उष्णतेपासून वाचवतात. तुम्ही 60 वर्षांवरील असाल तर हे 5 उपाय पचनसंस्था चांगली ठेवतील 1. हायड्रेशनचा 'गोल्डन रूल' उन्हाळ्यात तहान लागेपर्यंत वाट पाहू नका. दिवसातून किमान 8-10 ग्लास पाणी प्या. नारळ पाणी, ताक हे 'नैसर्गिक प्रोबायोटिक्स' आहेत, जे आतड्यांमधील चांगल्या बॅक्टेरियांचे संरक्षण करतात. 2. फायबरचे योग्य संतुलन बद्धकोष्ठता टाळण्यासाठी फायबर आवश्यक आहे, परंतु जर आतड्यांना सूज असेल तर कच्च्या सॅलडऐवजी उकडलेल्या भाज्या खा, जेणेकरून आतड्यांवर ताण येणार नाही. 3. लहान जेवण एकाच वेळी जास्त खाण्याऐवजी दिवसातून 3-4 वेळा थोडे थोडे खा. यामुळे पचनसंस्थेवरील भार कमी होतो आणि ॲसिडिटी होत नाही. 4. औषधांपासून दूर राहा वृद्ध लोक अनेकदा वेदनाशामक औषधे जास्त घेतात. ही औषधे आतड्यांच्या अस्तराला नुकसान पोहोचवतात आणि IBD (इन्फ्लेमेटरी बोवेल डिसीज) चा धोका वाढवतात. डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय पेनकिलर घेऊ नका. 5. सक्रिय आतडे उष्णतेपासून वाचून दररोज 20-30 मिनिटे हलकी सैर करा. यामुळे आतडे सक्रिय राहतात. जर शौचास जाण्याच्या सवयीत अचानक बदल झाला, तर त्याला हलके घेऊ नका. लक्ष ठेवा. (अस्वीकरण: ही माहिती वैद्यकीय मार्गदर्शक तत्त्वे आणि तज्ञांच्या सल्ल्यावर आधारित आहे. जर कोणतीही गंभीर लक्षणे दिसल्यास, आपल्या डॉक्टरांचा सल्ला नक्की घ्या.)

आईस्क्रीम, कोल्ड ड्रिंक थंडावा देत नाहीत:शरीर गरम करतात, डॉक्टरांकडून समजून घ्या विज्ञान, थंडावा मिळवण्यासाठी खा या 11 गोष्टी

उन्हाळ्यात लोक कडक ऊन, घाम आणि थकवा यापासून आराम मिळवण्यासाठी झटपट थंडावा देणाऱ्या गोष्टी खाणे-पिणे पसंत करतात. बहुतेक लोक थंड पाणी, कोल्ड ड्रिंक्स, पॅकेज्ड ज्यूस आणि आईस्क्रीम घेतात. पण तुम्ही कधी विचार केला आहे का की ज्या गोष्टी लगेच थंडावा देतात, त्या प्रत्यक्षात आरोग्याला हानी देखील पोहोचवतात. अनेक ‘कूलिंग फूड्स’ डिहायड्रेशन, पचनाच्या समस्या, लठ्ठपणा आणि मधुमेहाचा धोका वाढवतात. म्हणून आज ‘कामाची बातमी’ मध्ये आपण चर्चा करणार आहोत की कोणते समर कूलिंग फूड आरोग्यासाठी हानिकारक आहेत. यासोबतच आपण हे देखील जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. पूनम तिवारी, वरिष्ठ आहारतज्ज्ञ, डॉ. राम मनोहर लोहिया आयुर्विज्ञान संस्था, लखनऊ प्रश्न- असे कोणते पदार्थ आहेत, जे उन्हाळ्यात थंडावा देतात, पण प्रत्यक्षात नुकसान करतात? उत्तर- असे अनेक उन्हाळी पदार्थ आणि पेये आहेत, जे 'तात्पुरता थंडावा' देतात. पण ते शरीराचे तापमान असंतुलित करतात, डिहायड्रेशन, शुगर स्पाइक आणि पचनाच्या समस्या वाढवतात. खालील अशा पदार्थांची यादी पाहा- आता जाणून घेऊया की हे पदार्थ शरीरावर काय परिणाम करतात- आपल्याला काय वाटते? प्रत्यक्षात काय होते? आम्हाला काय वाटते? खरं तर काय होतं? आम्हाला काय वाटते? खरं तर काय होतं? आम्हाला काय वाटते? खरं तर काय होतं? आम्हाला काय वाटते? प्रत्यक्षात काय होते? आम्हाला काय वाटते? खरं तर काय होतं? आम्हाला काय वाटते? खरं तर काय होतं? आम्हाला काय वाटते? खरं तर काय होतं? आम्हाला काय वाटते? प्रत्यक्षात काय होते? प्रश्न- कोणता पदार्थ शरीराला थंडावा देतो की नाही हे कसे ओळखावे? शरीराला आतून थंडावा देण्यासाठी काय खावे? उत्तर- खरे थंड अन्न तेच आहे, जे शरीराच्या आत तापमान संतुलित ठेवते, पचनास मदत करते आणि पुरेसे जलयोजन देते. या मुद्द्यांवरून ते ओळखता येते- प्रश्न- उन्हाळ्यात शरीराला नैसर्गिकरित्या थंड ठेवणारे पदार्थ कोणते? उत्तर- आपल्या आसपास उपलब्ध असलेले पाणीदार आणि हलके पदार्थ शरीराला आतून थंड ठेवतात आणि डिहायड्रेशनपासून वाचवतात. खालील ग्राफिकमध्ये यांची यादी पाहा- हे पदार्थ शरीराला हायड्रेटेड ठेवतात, इलेक्ट्रोलाइट संतुलन राखतात आणि पचनास मदत करतात. प्रश्न- उन्हाळ्यात आहार-विहाराबाबत कोणती खबरदारी घ्यावी? उत्तर- योग्य आहार-विहार उन्हाळ्यात उष्णतेचा ताण, डिहायड्रेशन आणि पचनाच्या समस्यांपासून वाचवतो. सर्व आवश्यक खबरदारी ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- उन्हाळ्यात एका व्यक्तीने दिवसभरात किती पाणी प्यावे? उत्तर- साधारणपणे एका व्यक्तीने दिवसभरात 2.5 ते 3.5 लिटर पाणी प्यावे. हवामान, व्यायाम आणि आरोग्यानुसार गरज कमी-जास्त होऊ शकते.

उन्हाळ्यात डिहायड्रेशनमुळे वाढते स्नायूंचे दुखणे:या 10 लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नका, जीवनशैलीत हे 9 आवश्यक बदल करा

उन्हाळ्याच्या उष्णतेमुळे डिहायड्रेशनसोबत शरीरातील स्नायूंनाही (बॉडी मसल्स) त्रास होतो. यामुळे अंगदुखी होते. अनेकदा लोक याला सामान्य वेदना समजून दुर्लक्ष करतात, पण हे इलेक्ट्रोलाइट असंतुलनाचे (इम्बैलेंस) लक्षण असू शकते. खरं तर, उन्हाळ्यात जास्त घाम येतो, ज्यामुळे शरीरातील पाणी आणि आवश्यक खनिजे (मिनरल्स) कमी होतात. यामुळे स्नायूंमध्ये (मसल्स) ताण, वेदना आणि पेटके (क्रॅम्प्स) येण्याची समस्या वाढते. जर वेळेत यावर उपचार केले नाहीत, तर समस्या अधिक गंभीर होऊ शकते. म्हणून आज ‘कामाची बातमी’ मध्ये स्नायूंच्या वेदनांबद्दल (मसल्स पेन) बोलूया. तसेच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. अली शेर, वरिष्ठ सल्लागार, इंटर्नल मेडिसिन, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, दिल्ली प्रश्न- उन्हाळ्यात तापमान वाढल्यास स्नायूंवर काय परिणाम होतो? उत्तर- तापमान वाढल्याने शरीरावर हे परिणाम होतात- प्रश्न- उन्हाळ्यात स्नायू दुखणे आणि पेटके (क्रॅम्प्स) येण्याची प्रकरणे का वाढतात? उत्तर- उन्हाळ्यात यामुळे स्नायू दुखणे आणि पेटके (क्रॅम्प्स) वाढतात- प्रश्न- उन्हाळ्यात स्नायूंशी संबंधित कोणत्या समस्या जास्त होतात? उत्तर- उन्हाळ्यात उष्णतेमुळे येणारे क्रॅम्प्स, स्नायूंमध्ये ताण, अशक्तपणा आणि कमी ऊर्जा यासोबतच अंगदुखीसारख्या समस्या सामान्य आहेत. सर्व समस्या ग्राफिक्समध्ये पहा- प्रश्न- कोणत्या कारणांमुळे स्नायू दुखणे वाढू शकते? उत्तर- या कारणांमुळे स्नायू दुखणे वाढते- प्रश्न- निर्जलीकरणामुळे स्नायू दुखणे कसे वाढते? उत्तर- शरीरातील स्नायूंच्या प्रत्येक पेशीच्या कार्यासाठी पाणी आवश्यक आहे. शरीरात पाण्याची कमतरता झाल्यास हे परिणाम होतात- प्रश्न- कोणत्या लोकांना उन्हाळ्यात स्नायू दुखण्याचा धोका जास्त असतो? उत्तर- काही लोकांना याचा धोका जास्त असतो, ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- जर योग्य हायड्रेशन नसेल तर वर्कआउट किंवा व्यायामामुळे उन्हाळ्यात स्नायू दुखणे वाढू शकते का? उत्तर- होय, डिहायड्रेटेड शरीरात व्यायाम केल्याने स्नायूंवर जास्त ताण येतो. प्रश्न- उन्हाळ्यात स्नायूंच्या कोणत्या लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नये? उत्तर- जर वारंवार स्नायू दुखत असतील (क्रॅम्प्स), चालताना-फिरताना वेदना किंवा आखडलेपणा जाणवत असेल किंवा स्नायूंमध्ये अचानक ताण येत असेल, तर याकडे दुर्लक्ष करू नये. ग्राफिकमध्ये पहा, स्नायूंशी संबंधित कोणत्या लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नये- प्रश्न- कोणत्या वाईट सवयी उन्हाळ्यात स्नायू दुखणे वाढवू शकतात? उत्तर- दैनंदिन जीवनातील काही सवयी स्नायू दुखणे वाढवू शकतात- प्रश्न- उन्हाळ्यात स्नायूंच्या संतुलनासाठी जीवनशैलीत कोणते बदल करावेत? उत्तर- यासाठी हे बदल करा- प्रश्न- स्नायूंच्या आरोग्यासाठी उन्हाळ्यात कसा आहार आणि हायड्रेशन आवश्यक आहे? उत्तर- हे मुद्द्यांमधून समजून घ्या-

मिनी वर्कआउट आणि मूव्हमेंट स्नॅकसारखे ट्रेंड्स व्हायरल:'परफेक्ट वर्कआउट' नेहमीच शक्य नाही, फिटनेससाठी बॅकअप प्लॅनही तयार करा

अनेक लोक फिटनेस सुरू करतात, पण एका दिवशी जिम सुटले किंवा पूर्ण वेळ मिळाला नाही, तर त्यांची संपूर्ण दिनचर्या (रूटीन) तुटते. विशेषज्ञ याला 'परफेक्ट वर्कआउट ट्रॅप' म्हणतात. मिशिगन विद्यापीठाचे प्राध्यापक मिशेल सेगर यांच्या मते, लोक अनेकदा तेव्हाच व्यायाम करू इच्छितात, जेव्हा सर्वकाही परिपूर्ण (परफेक्ट) असते, पण हे नेहमीच शक्य नसते. याऐवजी, लहान-मोठ्या वर्कआउट्सची 'यादी' तयार ठेवली पाहिजे. जर वर्कआउट करता आले नाही, तर त्याऐवजी दुसरा पर्याय करता यावा. अशा प्रकारे तुमची वर्कआउट दिनचर्या (रूटीन) तयार करा विशेषज्ञांचे म्हणणे आहे की, मिनी वर्कआउट्स फायदेशीर आहेत. जर धावता आले नाही, तर 15 मिनिटे चाला. जिममध्ये जाऊ शकला नाही, तर घरी स्क्वॅट्स आणि पुशअप्स करा. याला बॅकअप प्लॅन म्हणतात. त्याचप्रमाणे, 'मूव्हमेंट स्नॅक' देखील लोकप्रिय झाले आहे. याचा अर्थ लहान-लहान शारीरिक हालचालींचे ब्रेक घेणे. उदाहरणार्थ, दर तासाला 5 मिनिटे हालचाल करणे किंवा झोपण्यापूर्वी 5 मिनिटे योगा पोझ करणे, अशा प्रकारच्या ॲक्टिव्हिटी लोकप्रिय आहेत.

आता परदेशात शिक्षणाचा नवीन फॉर्म्युला:विद्यार्थी आता संस्थांना विचारत आहेत- ‘या महागड्या पदवीमुळे नोकरी मिळेल का?’

भारतीय विद्यार्थ्यांच्या पसंतीच्या बाबतीत अमेरिका, ब्रिटन, कॅनडा आणि ऑस्ट्रेलियाची चमक आता कमी होत चालली आहे. लीप ग्लोबल एज्युकेशनच्या एका अहवालानुसार, भारतीय विद्यार्थी आता इटली, फ्रान्स आणि न्यूझीलंडसारख्या देशांमध्ये नर्सिंग, एआय (AI) आणि फायनान्ससारखे अभ्यासक्रम निवडत आहेत. या देशांमध्ये नोकरीचा मार्ग सोपा आहे आणि शिक्षणाचा खर्च कमी आहे. आता त्यांचे नवीन सूत्र आहे - पदवी नाही, नोकरी. युरोप भारतीय विद्यार्थ्यांसाठी नवीन पसंतीचे ठिकाण म्हणून उदयास येत आहे. युरोपमध्ये प्रवेशासाठी अर्ज 7 पटीने वाढले इटली: +669% मुख्य अभ्यासक्रम: स्टेम (STEM) + हेल्थकेअरकारण: कमी शुल्क, सोपा वर्क व्हिसा फ्रान्स: +542% मुख्य अभ्यासक्रम: फायनान्स + मार्केटिंगकारण: टेककडून व्यवस्थापनाकडे बदल (टीप: आकडेवारी 2026 ची स्टेम: सायन्स, टेक्नॉलॉजी, इंजिनिअरिंग, मॅथेमॅटिक्स) सर्वाधिक पसंतीचे अभ्यासक्रम - अर्जांमध्ये 338 पटीने वाढ अभ्यासक्रम अर्ज वाढले मास्टर ऑफ एआय (AI)* 33,800% मास्टर ऑफ नर्सिंग सायन्स 533% फिजिओथेरपी 336% हेल्थकेअर कोर्सेस 37.6% (टीप: आकडेवारी 2026 ची, मागील वर्षाच्या तुलनेत * न्यूझीलंड, स्रोत: लीप) प्राधान्य - भारतीय विद्यार्थ्यांना परदेशात नेमके काय हवे आहे? जीआरई/ जीमॅट* 58% शिष्यवृत्ती 40% बॅकलॉगची चिंता 27% नोकरी प्लेसमेंट 21% अंशकालीन काम 15% राहण्याचा खर्च 12% विद्यापीठाची क्रमवारी 7.8% हैदराबाद सर्वात पुढे फ्रान्समध्ये भारतीय टेक शहरांची आवड हैदराबाद: +1,100%टेक प्रोफेशनल्सच्या बाबतीत सर्वात मोठी वाढचेन्नई: +750%बदलत्या जागतिक परिस्थितीमध्ये आयटी भूमिकेतून प्रोडक्ट-मॅनेजमेंट करिअरचा शोधबंगळूरु: +212%व्यवसाय आणि फायनान्स प्रोग्राम्सना प्रचंड मागणी प्रवृत्ती बदलण्याची कारणे… भारतीय विद्यार्थ्यांमध्ये नोकरीबाबतची सर्वात मोठी चिंता - रुपया कमकुवत झाल्यामुळे शिक्षणाचा खर्च, कर्जाचा बोजा वाढला आहे. हे पाहता आता विद्यार्थी विचारत आहेत- ‘ही महागडी पदवी नोकरी मिळवून देईल का?’ - नर्सिंग, एआय (AI) सारखे अभ्यासक्रम यामुळे लोकप्रिय आहेत कारण जागतिक नोकरी बाजारपेठेत त्यांची मागणी स्पष्टपणे दिसून येते. - इटली, फ्रान्स यामुळे आकर्षक आहेत कारण तेथे शुल्क कमी आहे. स्थलांतर मार्ग (Migration Pathway) देखील इतर देशांपेक्षा चांगले आहेत. 30 लाख विद्यार्थ्यांच्या सर्वेक्षणावर आधारित अहवाल युरोप, न्यूझीलंडसारख्या देशांमध्ये ब्रिटन, अमेरिकेसारख्या शिक्षण केंद्रांपेक्षा परवडणारे शिक्षण सुमारे 30 लाख विद्यार्थ्यांच्या विश्लेषणावर आधारित लीप ग्लोबल एज्युकेशनच्या अहवालानुसार युरोपातील देशांमध्ये हेल्थकेअर, मास्टर ऑफ नर्सिंग सायन्स, फिजिओथेरपी, मास्टर ऑफ एआय (AI) प्रोग्राम यांसारख्या अभ्यासक्रमांसाठीचे अर्ज 37.6% पासून 33,800% पर्यंत वाढले आहेत. एआय (AI) अभ्यासक्रमांच्या बाबतीत भारतीय विद्यार्थी न्यूझीलंडला अधिक पसंती देत आहेत. अहवालात म्हटले आहे की, युरोप आणि न्यूझीलंडसारख्या देशांमध्ये शिक्षणाचा खर्च अमेरिका आणि ब्रिटनसारख्या पारंपरिक शिक्षण केंद्रांपेक्षा कमी आहे.

लोकांसमोर बोलताना भीती वाटते:मी घाबरते, लोक मला मूर्ख समजतील, जज करतील, या अशा परिस्थितीतून बाहेर कसे पडू?

प्रश्न- माझे वय 37 वर्षे आहे. मी एका सरकारी शाळेत शिक्षिका आहे. माझी समस्या थोडी विचित्र आहे. मला नेहमी ही भीती वाटते की लोक माझ्याबद्दल काय विचार करतात. माझ्या कपड्यांबद्दल, दिसण्याबद्दल, बोलण्याबद्दल मला नेहमी एक भीती आणि लाज वाटते. मी लोकांशी जास्त बोलू शकत नाही, कारण मला भीती वाटते की ते मला जज करतील किंवा मला मूर्ख समजतील. शाळेतील स्टाफ रूममध्येही मी या भीतीने नेहमी शांतच राहते. माझे बालपण अशा वातावरणात गेले, जिथे थोडी जरी चूक झाली तरी खूप ओरडा खावा लागत असे आणि त्याहून अधिक लाजिरवाणे केले जात असे. लग्नानंतर सासरच्या घरीही मला नेहमी ही भीती वाटत असे की लोक मला जज करत आहेत. इथे मला कधी कोणी लाजिरवाणे केले नाही, तरीही हे जजमेंटची भीती, लाजेची भावना माझ्या मनातून जात नाही. मी काय करू? तज्ज्ञ– डॉ. द्रोण शर्मा, कन्सल्टंट सायकियाट्रिस्ट, आयर्लंड, यूके. यूके, आयरिश आणि जिब्राल्टर मेडिकल कौन्सिलचे सदस्य. प्रश्न विचारल्याबद्दल धन्यवाद. प्रत्येक व्यक्तीला वाटते की लोकांनी त्याला/तिला पसंत करावे, पण जर ही चिंता सतत मनात राहिली की “लोक माझ्याबद्दल काय विचार करतील,” तर याचा आत्मविश्वास आणि नातेसंबंध, या दोन्हीवर परिणाम होऊ लागतो. बालपणीची टीका मनात असुरक्षितता निर्माण करू शकते. पण चांगली गोष्ट अशी आहे की ही कोणतीही कमजोरी नाही, तर एक शिकलेली भीती आहे, जी योग्य समज, छोटे-छोटे सराव आणि समर्थनाने बदलता येते. तुमच्या बालपणी असे वातावरण होते, जिथे चूक केल्यावर फक्त ओरडाच मिळत नव्हता, तर लाजिरवाणेही केले जात होते. असे अनुभव हळूहळू मनात एक खोल विश्वास निर्माण करतात की— “मी चांगली नाही” किंवा “माझ्याकडून चूक झाली तर लोक मला वाईट समजतील.” याच कारणामुळे मोठे झाल्यावरही जरी लोक तुम्हाला काही बोलले नाहीत तरी, आतमध्ये नेहमी ही भीती राहते की लोक मला जज करतील. ही समस्या कशी निर्माण होते? ही समस्या कशी निर्माण होते आणि टिकून राहते, हे समजून घेण्यासाठी खालील मुद्दे पाहा: 1. बालपण 2. विचार करण्याची पद्धत 3. वर्तन 4. भावना 5. समस्येचे चक्र ही समस्या एका चक्राप्रमाणे चालते– तुमची मुख्य समस्या काय आहे? लोकांसमोर न्याय केला जाण्याची किंवा चुकीचे दिसण्याची भीती. स्वतःला कमी लेखणे किंवा स्वतःवर कमी विश्वास असणे. आतून असे वाटणे की “माझ्यातच काहीतरी कमी आहे.” सोप्या शब्दांत संपूर्ण गोष्ट तुम्ही स्वतःला किती पसंत करता? आत्मसन्मान मूल्यांकन चाचणी करा येथे मी तुम्हाला एक सेल्फ असेसमेंट टेस्ट देत आहे. खालील ग्राफिक्समध्ये एकूण 10 प्रश्न आहेत. तुम्हाला या प्रश्नांना 0 ते 4 च्या स्केलवर रेट करायचे आहे. उदाहरणार्थ, पहिल्या प्रश्नासाठी जर तुमचे उत्तर 'पूर्ण असहमती' असेल तर 0 गुण द्या आणि जर तुमचे उत्तर 'पूर्ण सहमती' असेल तर 4 गुण द्या. शेवटी तुमच्या एकूण गुणांचे विश्लेषण करा. ज्या प्रश्नांच्या पुढे R लिहिले आहे, त्यांची रिव्हर्स स्कोरिंग करा. सेल्फ इस्टीम कशी वाढवावी चार आठवड्यांचा सेल्फ हेल्प प्लॅन आठवडा 1 स्वतःला समजून घेणे आणि लक्षपूर्वक पाहणे लक्ष्य: आपल्या आत चाललेल्या टीकात्मक आवाजाला ओळखणे आणि लाज/भीती कुठून येत आहे हे समजून घेणे. व्यायाम: सेल्फ-टॉक डायरी शिकवण: हळूहळू समजेल की मनातील न्याय देणारा आवाज अनेकदा पालक किंवा शिक्षकांसारखा वाटतो. सराव: दररोज 10 मिनिटे हळू हळू श्वास घ्या किंवा ध्यान करा. स्वतःला सांगा: “ही भावना माझ्या भूतकाळातील आहे, वर्तमानातील नाही.”आठवडा 2 विचार बदलणे आणि स्वतःची काळजी घेणे ध्येय: टीकेऐवजी एक आधार देणारा आवाज तयार करणे. व्यायाम 1: मिरर टॉक व्यायाम 2: भीतीची सत्यता तपासा जेव्हा मनात ही भीती येते की “लोक मला जज करतील” तेव्हा स्वतःला विचारा: आठवडा 3 स्वतःवर विश्वास निर्माण करणे ध्येय: इतरांच्या मताऐवजी स्वतःच्या विचारांवर विश्वास ठेवणे. व्यायाम 1: दैनिक यश लॉग व्यायाम 2: ‘आय डिसाइड’ (माझा निर्णय) आठवडा 4 काम करून आत्मविश्वास वाढवा ध्येय: छोटी-छोटी कामे करून स्वतःला सिद्ध करा की तुम्ही सक्षम आहात. लक्षात ठेवा: आत्मविश्वास विचार करण्याने नाही, तर कृती करण्याने येतो. पायरी 1: हळू हळू बोलायला शिका या आठवड्यात एकदा ‘नाही’ म्हणा. कौतुक स्वीकार करा. पायरी 2 आत्मविश्वासाचा सराव दररोज स्वतःसाठी एक छोटेसे काम निवडा, जसे की– प्रत्येक कामानंतर लिहा: पायरी 3 चांगल्या गोष्टींची नोंद दररोज 3 चांगल्या गोष्टी लिहा: पायरी 4 तुमच्या आतल्या मुलाला पत्र लिहा तुमच्या बालपणीच्या स्वतःला एक प्रेमळ पत्र लिहा: यामुळे आत्मसन्मान वाढतो आणि स्वतःशी जोडले जाते. पायरी 5 स्वतःशी सकारात्मक बोलणे स्वतःशी रोज ही सकारात्मक वाक्ये म्हणा- व्यावसायिक मदत कधी आवश्यक? तसे पाहता, स्व-मदतीने सुधारणा शक्य आहे, पण जर खालील ग्राफिकमध्ये दिलेल्या परिस्थिती निर्माण झाल्यास, व्यावसायिक मदत घेणे आवश्यक आहे. शेवटची गोष्ट अनेकदा बालपणीची टीका मनात भीती निर्माण करते की व्यक्ती स्वतःला इतरांच्या नजरेतून पाहू लागते. पण लक्षात ठेवा, तुमची ओळख लोकांच्या मतांवरून ठरत नाही. आत्मविश्वास हा काही जन्मजात गुण नाही, तर हळूहळू शिकता येणारी शक्ती आहे. तुम्ही ती मिळवू शकता

बाळाला जन्म देण्यासाठी योग्य वय 26 ते 31:6,282 पालकांच्या डेटाच्या अभ्यासाचा निष्कर्ष

एका अभ्यासात असे दिसून आले आहे की, ज्या वयात तुमचे पहिले बाळ होते, ते तुमच्या दीर्घकालीन आरोग्य आणि आनंदावर परिणाम करू शकते. साई पोस्ट मासिकात नुकत्याच प्रकाशित झालेल्या अभ्यासानुसार, पहिले बाळ जन्माला घालण्याचे वय तुमच्या दीर्घकालीन शैक्षणिक आणि आर्थिक यशाचे सूचक आहे. संशोधकांना असे आढळून आले आहे की, जे लोक कमी वयात पालक बनतात, ते नंतर बाळ जन्माला घालणाऱ्या लोकांपेक्षा कमी पैसे कमावतात. जॉर्डन मॅकडोनाल्ड आणि डेव्हिड स्पीड यांच्या संशोधनानुसार, कमी वयात पालक बनण्याचे नकारात्मक परिणाम कोणत्या विशिष्ट वयात स्थिर होऊ लागतात, हे शोधण्यासाठी हा अभ्यास तयार करण्यात आला होता. 6,282 पालकांच्या डेटाचे विश्लेषण करण्यासाठी, शास्त्रज्ञांनी प्रतिबंधित क्यूबिक स्प्लाइन रिग्रेशन (Restricted Cubic Spline Regression) नावाच्या सांख्यिकीय तंत्राचा वापर केला. संशोधकांनी सांगितले की, सध्याच्या अभ्यासाच्या निष्कर्षांवर आधारित, पहिले बाळ जन्माला घालण्याचे आदर्श वय 26 ते 31 दरम्यान आहे. शास्त्रज्ञांच्या मते, यामध्येही 29 वर्षांचे वय सर्वात योग्य आहे. 26-31 हे वय आदर्श का मानले जात आहे? संशोधकांच्या मते, या वयापर्यंत बहुतेक लोक नोकरी किंवा करिअरमध्ये स्थिरावलेले असतात. यामुळे मुलांच्या संगोपनाचा ताण कमी जाणवतो. संशोधन असे दर्शवते की या वयात पालक होणारे लोक सहसा परिपक्व झालेले असतात आणि ते ताण व जबाबदाऱ्या अधिक चांगल्या प्रकारे हाताळू शकतात. ते नातेसंबंधात आणि कौटुंबिक जीवनातही अधिक स्थिर असतात. भारताच्या संदर्भात हे संशोधन महत्त्वाचे का आहे? - भारतासाठी हे संशोधन महत्त्वाचे मानले जाऊ शकते. राष्ट्रीय कुटुंब आरोग्य सर्वेक्षण-5 आणि युनिसेफनुसार, 20-24 वयोगटातील 23% महिलांची लग्ने 18 वर्षांपूर्वी होतात. - देशात पहिल्यांदा आई होण्याची सरासरी वय सुमारे 21 वर्षे आहे. आता सरकारचे उद्दिष्ट 2026 पर्यंत बालविवाहाचा दर 10% पर्यंत खाली आणणे आणि 2030 पर्यंत देशाला बालविवाहमुक्त करणे हे आहे.

44% भाषांचे अस्तित्व धोक्यात:भाषांच्या मौनामुळे केवळ बौद्धिक वारसाच नाही तर ‘जीवन’ धोक्यात; वृद्धांशी संवाद नवीन जीवन देईल

कल्पना करा की एक संपूर्ण संस्कृती, तिचे शतकानुशतके जुने वाक्प्रचार आणि औषधांचे ज्ञान केवळ यासाठी दफन केले जाईल, कारण ती बोलणारा शेवटचा व्यक्ती आता हयात नाही... ही कोणत्याही भयानक चित्रपटाची कथा नाही, तर एक कटू सत्य आहे. नवीन आकडेवारीनुसार, जगातील 44% भाषा सध्या अस्तित्वाच्या संकटातून जात आहेत. ब्रिटिश लेखिका सोफिया गेलर यांनी ‘हाऊ टू किल ए लँग्वेज’ या पुस्तकात लिहिले आहे की, ‘1800 च्या दशकात ब्लॅक सी प्रदेशात ‘उब्यख’ बोलणारे हजारो लोक होते. रशियन आक्रमण आणि निर्वासनाने या समुदायाला विखुरले. 1992 मध्ये शेवटचे वक्ते तेवफिक एसेन यांच्या निधनानंतर ही भाषा कायमची शांत झाली. 1950 पासून आतापर्यंत 244 भाषा नामशेष झाल्या आहेत. भाषांचा ज्ञानकोश मानल्या जाणाऱ्या ‘एथनोलॉग’नुसार, जगात सात हजार जिवंत भाषा आहेत. यापैकी 44% नामशेष होण्याच्या मार्गावर आहेत. चिंताजनक बाब ही आहे की, जगातील 88% लोकसंख्या केवळ 20 प्रमुख भाषा (जसे की इंग्रजी, मँडरिन, स्पॅनिश) बोलते. असा अंदाज आहे की, पुढील 4 दशकांत भाषा गमावण्याचा दर तिप्पट वाढेल. काही भाषांचे तर हजारहून कमी बोलणारे लोक उरले आहेत. सोफिया म्हणतात, 'एक भाषा मरते, तेव्हा शतकानुशतके चालत आलेले पारंपरिक ज्ञानही मरते. अनेक भाषांमध्ये वनस्पती आणि प्राण्यांचे असे वर्गीकरण आहे, जे आधुनिक विज्ञान आता समजत आहे. भाषेचे हरवणे मानसिक आरोग्यावरही परिणाम करते. कॅनडाच्या अभ्यासानुसार, ज्या स्थानिक समूहांमधील लोक आपली भाषा जाणत होते, तेथे तरुणांमध्ये आत्महत्येचे प्रमाण शून्य आढळले. याउलट, जिथे भाषा संपली होती, तिथे हे प्रमाण 6 पट जास्त होते. ऑस्ट्रेलियाच्या अभ्यासात असे दिसून आले की, स्थानिक भाषा आयुर्मान वाढवण्यासाठी उपयुक्त आहेत. प्रादेशिक भाषांना अभिमान-वारसा मानावे लागेल - तज्ज्ञ सोफिया म्हणते, ‘भाषा वाचवण्यासाठी आपल्याला प्रादेशिक भाषांना ‘अशिक्षितपणा’ न मानता ‘अभिमान आणि वारसा’ मानावे लागेल. घरांमध्ये आजी आणि मुलांमध्ये संवाद आवश्यक आहे, जेणेकरून भाषिक वारसा एका पिढीकडून दुसऱ्या पिढीकडे जाण्याची प्रक्रिया थांबू नये. त्याचबरोबर, तंत्रज्ञानाच्या मदतीने लोकगीते आणि म्हणींचा डिजिटल संग्रह तयार करणे आवश्यक आहे. एआयमध्ये लहान भाषांना स्थान मिळवून देणे देखील आपल्या बौद्धिक विविधतेचे संरक्षण करेल.’

उन्हाळ्यामुळे जास्त होत आहेत मुरुम:तुमच्या खाण्याच्या सवयी बदला, 8 गोष्टी अजिबात खाऊ नका, उन्हाळ्यातील त्वचेच्या काळजीच्या 6 स्टेप्स

उन्हाळ्यात चेहरा चिकट वाटू लागतो आणि लहान-लहान पिंपल्स अचानक वाढतात. खरं तर, तापमान वाढल्यावर त्वचा स्वतःचे संरक्षण करण्यासाठी तेलाचे उत्पादन वाढवते. यामुळे घाम चेहऱ्यावर जास्त वेळ राहतो. या कारणामुळे रोमछिद्रे बंद होऊ शकतात. अशा परिस्थितीत त्वचेवरील लहान-लहान पिंपल्स लवकरच सूज (सूज, लालसरपणा) येऊन हट्टी मुरुमांचे रूप घेतात. त्यांना नियंत्रित करणे सोपे नसते. उन्हाळ्यात घाम, बॅक्टेरिया आणि घाणीचे मिश्रण ही समस्या आणखी वाढवते. म्हणून, आजच्या कामाच्या बातमीत उन्हाळ्यात होणाऱ्या मुरुमांबद्दल बोलूया. तसेच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. संदीप अरोरा, वरिष्ठ सल्लागार, त्वचाविज्ञान, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, दिल्ली प्रश्न- मुरुम म्हणजे काय? उत्तर- ही एक त्वचेची स्थिती आहे. यात तेल (सीबम), मृत त्वचेच्या पेशी आणि बॅक्टेरियामुळे त्वचेची छिद्रे बंद होतात. हे सहसा चेहऱ्यावर येतात. हे पाठ, खांदे आणि छातीवरही येऊ शकतात. प्रश्न- मुरुम आणि एक्ने एकच गोष्ट आहे का? उत्तर- होय, सामान्यतः मुरुम आणि एक्ने एकाच समस्येचे संकेत आहेत, परंतु यात थोडा फरक असतो. एक्ने ही एक त्वचेची स्थिती आहे, तर मुरुम हे त्याच स्थितीचे एक लक्षण आहे. जेव्हा त्वचेची छिद्रे तेल, मृत त्वचा आणि बॅक्टेरियामुळे बंद होतात, तेव्हा एक्ने होतो. त्याच वेगवेगळ्या स्वरूपात मुरुम, ब्लॅकहेड्स, व्हाईटहेड्स किंवा वेदनादायक मोठे फोड दिसतात. म्हणून, मुरुम हे एक्नेचे लक्षण आहे, परंतु एक्ने केवळ मुरुमांपुरते मर्यादित नाही. याची अनेक लक्षणे असू शकतात. प्रश्न- किती प्रकारचे मुरुम असतात? उत्तर- मुरुम सामान्यतः 2 मुख्य प्रकारांमध्ये विभागले जातात- 1. नॉन-इंफ्लेमेटरी (सूज नसलेले) यांमध्ये सूज नसते. ब्लॅकहेड- उघडी छिद्रे, काळे दाणे असतात. व्हाईटहेड- बंद छिद्रे, पांढरे दाणे असतात. 2. इंफ्लेमेटरी (सूज असलेले) यांमध्ये सूज, लालसरपणा आणि वेदना असते. पॅप्यूल- लहान, लाल आणि संवेदनशील दाणे असतात. पस्ट्यूल- पिंपलमध्ये पू असू शकतो. नोड्यूल- मोठे, कठीण आणि वेदनादायक दाणे असतात. सिस्ट- खोल, वेदनादायक आणि डाग सोडू शकतात. प्रश्न- झोपेची कमतरता आणि ताण देखील उन्हाळ्यात मुरुमांना वाढवू शकतात का? उत्तर- होय, दोन्ही मुरुमांना आणखी वाढवू शकतात. यांच्यामुळे मुरुम का वाढतात हे एक-एक करून समजून घेऊया- ताण झोपेची कमतरता प्रश्न- उन्हाळ्यात मुरुम जास्त का येतात? उत्तर- या हंगामात घाम आणि त्वचेतील तेलाचे (सीबम) उत्पादन वाढते. यामुळे त्वचेची छिद्रे बंद होतात. याव्यतिरिक्त- प्रश्न- कोणत्या त्वचेच्या प्रकारात उन्हाळ्यात मुरुम जास्त होतात? उत्तर- उन्हाळ्यात सर्वात जास्त मुरुम तेलकट आणि कॉम्बिनेशन त्वचेच्या प्रकारात होतात. कॉम्बिनेशन त्वचा, ज्यात चेहऱ्याचे काही भाग (उदा. T-झोन कपाळ, नाक, हनुवटी) तेलकट असतात, तर बाकीचे भाग (उदा. गाल) सामान्य किंवा कोरडे राहतात. प्रश्न- तेलकट त्वचा आणि कॉम्बिनेशन त्वचा असलेल्यांना मुरुम जास्त का होतात? उत्तर- तेलकट आणि कॉम्बिनेशन त्वचा असलेल्यांमध्ये मुरुम होण्याची अनेक कारणे आहेत. जसे- प्रश्न- उन्हाळ्यात काय खाल्ल्याने मुरुम जास्त होतात? उत्तर- उन्हाळ्यात घाम आणि तेल आधीच जास्त असते. अशा परिस्थितीत, काही पदार्थ त्वचेतील तेल आणि सूज वाढवून मुरुमांचा धोका आणखी वाढवतात. ग्राफिकमध्ये असे पदार्थ पाहा- प्रश्न- त्वचा स्वच्छ, चमकदार ठेवायची असेल तर खाण्याच्या सवयी कशा असाव्यात? उत्तर- योग्य खाण्याच्या सवयी त्वचेला आतून स्वच्छ, हायड्रेटेड आणि निरोगी ठेवतात. ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- उन्हाळ्यात दररोजची त्वचेची काळजी घेण्याची दिनचर्या काय असावी? उत्तर- त्वचेची काळजी घेण्याची दिनचर्या त्वचेला ताजे आणि संरक्षित ठेवण्यास मदत करते. ग्राफिकमध्ये उन्हाळ्यासाठी त्वचेच्या काळजीच्या टिप्स पाहा- प्रश्न- कोणत्या परिस्थितीत डॉक्टरांना दाखवणे आवश्यक आहे? उत्तर- काही परिस्थितीत त्वचारोगतज्ज्ञांना दाखवणे आवश्यक आहे. जसे की- जेव्हा मुरुम खूप जास्त किंवा सतत येत असतील वेदनादायक किंवा मोठे मुरुम (गाठी/सिस्ट) डाग पडू लागले असतील ओव्हर-द-काउंटर उत्पादने प्रभावी ठरत नाहीत जर मुरुमांसोबत इतर लक्षणे दिसल्यास जसे की- अशा परिस्थितीत डॉक्टरांना दाखवणे आवश्यक आहे. मुरुमांशी संबंधित काही सामान्य प्रश्न आणि त्यांची उत्तरे प्रश्न- उन्हाळ्यात हार्मोनल बदल देखील मुरुमांना कारणीभूत ठरू शकतात का? उत्तर- होय, या काळात शरीरात एंड्रोजनसारख्या हार्मोन्सचा प्रभाव वाढू शकतो. यामुळे त्वचेतील तेल ग्रंथींना अधिक सक्रिय करते आणि सेबमचे उत्पादन वाढते. जेव्हा हे अतिरिक्त तेल घाम, धूळ आणि मृत त्वचेशी मिसळते, तेव्हा रोमछिद्रे बंद होऊन मुरुम तयार होऊ लागतात. प्रश्न- एसीमध्ये जास्त वेळ राहिल्याने त्वचेच्या संरक्षक थराला नुकसान होते का? उत्तर- होय, एसी हवेतील आर्द्रता (ह्युमिडिटी) कमी करतो. यामुळे त्वचेतील नैसर्गिक ओलावा वेगाने कमी होऊ लागतो. यामुळे त्वचा कोरडी, निर्जलित आणि संवेदनशील होते. तिचा संरक्षक थर कमकुवत होतो. प्रश्न- शेव्हिंग किंवा वॅक्सिंगमुळे मुरुम कारणीभूत ठरू शकतात का? उत्तर- होय, या प्रक्रियेत त्वचेवर सूक्ष्म-कट आणि जळजळ होते. प्रश्न- कठीण पाणी (नळाचे पाणी) मुरुमांना वाढवू शकते का? उत्तर- होय, यात कॅल्शियम आणि मॅग्नेशियमसारखी खनिजे जास्त असतात. मुद्द्यांमधून समजून घेऊया- ही बातमी देखील वाचा… सनबर्नमुळे वाढतो त्वचेच्या कर्करोगाचा धोका:त्वचा निरोगी ठेवा, हे 7 संकेत दुर्लक्षित करू नका, सनबर्नपासून बचावासाठी 10 टिप्स उन्हाळ्यातील कडक ऊन शरीरासोबत त्वचेलाही नुकसान पोहोचवते. यामुळे त्वचेत जळजळ, लालसरपणा किंवा टोचल्यासारखे वाटू शकते. ही सनबर्नची लक्षणे असू शकतात. अनेकदा लोक याकडे दुर्लक्ष करतात, तर प्रत्यक्षात सूर्याची UV (अल्ट्राव्हायोलेट) किरणे त्वचेच्या वरच्या थराला नुकसान पोहोचवतात. दीर्घकाळ याच्या संपर्कात राहिल्याने सुरकुत्या, पिगमेंटेशन आणि त्वचेच्या कर्करोगाचा धोकाही होऊ शकतो. वाचा सविस्तर बातमी…

277 कुत्र्यांची पूल पार्टी, गिनीज वर्ल्ड रेकॉर्डचा दावा:लहान-मोठ्या प्रत्येक जातीच्या कुत्र्यांनी 'किडी पूल'मध्ये डुबकी मारून उष्णतेवर मात केली

अमेरिकेत फ्लोरिडाच्या मियामी परिसरात एका डॉग पार्कमध्ये २७७ कुत्र्यांची पूल पार्टी झाली. आयोजकांचा दावा आहे की, यामुळे 'जगातील सर्वात मोठ्या डॉग पूल पार्टी'चा नवा गिनीज वर्ल्ड रेकॉर्ड बनला आहे. गिनीज वर्ल्ड रेकॉर्ड्सचे एक एडजुडिकेटर (निर्णायक) देखील घटनास्थळी उपस्थित होते. त्यांनी पार्टीत सहभागी झालेल्या कुत्र्यांची मोजणी केली. आयोजकांच्या मते, ही संख्या रेकॉर्डसाठी पुरेशी होती. हा कार्यक्रम विनामूल्य होता. जगातील सर्वात मोठी डॉग पूल पार्टी या कार्यक्रमाचे आयोजन पाळीव प्राण्यांची उत्पादने पुरवणाऱ्या 'चूई' कंपनीने केले होते. हा विक्रम अधिकृत करण्यासाठी गिनीज वर्ल्ड रेकॉर्ड्सचे एक एडजुडिकेटर (निर्णायक) देखील घटनास्थळी उपस्थित होते, ज्यांनी पूलमध्ये उतरलेल्या प्रत्येक डॉगीची अचूक मोजणी केली. आयोजकांचा दावा आहे की, ही संख्या 'जगातील सर्वात मोठ्या डॉग पूल पार्टी'चा किताब मिळवण्यासाठी पुरेशी आहे. मजा आणि मनोरंजनाचा संगम हा पूर्णपणे एक विनामूल्य कार्यक्रम होता, जिथे लहान-मोठ्या प्रत्येक जातीच्या कुत्र्यांनी 'किडी पूल्स'मध्ये डुबकी मारून उष्णतेला हरवले. फक्त पूलच नाही, इथे कुत्र्यांसाठी संगीत, मजेदार खेळ आणि भरपूर स्वादिष्ट ट्रीट्सचीही व्यवस्था होती. सोशल मीडियावर आता या अनोख्या पार्टीचे फोटो आणि व्हिडिओ खूप व्हायरल होत आहेत.

बॉक्सिंग रिंगमध्ये घाम गाळत आहेत हार्वर्डचे विद्यार्थी:तणाव-चिंतेत 40% घट; दुखापतीमुळे आत्मविश्वास वाढला, पडून पुन्हा उभे राहायला शिकवत आहे मुष्टियुद्ध

हार्वर्डमध्ये एप्लाइड मॅथेमॅटिक्सचा 19 वर्षीय विद्यार्थी रायन जियांगसाठी मागील वीकेंडची रात्र एखाद्या अग्निपरीक्षेपेक्षा कमी नव्हती. प्रसंग होता हार्वर्ड बॉक्सिंग क्लबमधील ‘फाइट नाईट’चा. तसे तर हार्वर्ड बॉक्सिंग क्लबमध्ये सामान्य दिवसांच्या प्रशिक्षणादरम्यान चेहऱ्यावर मुक्का मारणे प्रतिबंधित आहे, पण त्या दिवशी नियम बदलले. औपचारिकता संपली होती आणि खरी लढाई सुरू झाली होती. मुष्टियोद्धे आता फक्त डावपेच दाखवत नव्हते, तर जॅब, हुक आणि अपरकट (बॉक्सिंगचे डाव) वापरून एकमेकांवर जोरदार प्रहार करत होते. दशकांपासून हार्वर्डचे विद्यार्थी रात्री जटिल समीकरणे सोडवण्यासाठी किंवा इतिहासाच्या जाड पुस्तकांमध्ये रमून राहण्यासाठी ओळखले जात होते. पण आता ते ‘लायब्ररीतील प्रतिमा’ सोडून घामाने भिजून रिंगमध्ये मुक्के मारताना दिसतात. हे विद्यार्थी भविष्यातील सीईओ बनण्याचे कौशल्य शिकण्यासोबतच मुष्टियुद्धालाही पसंती देत आहेत. हार्वर्ड, बॅबसन आणि ब्रँडिससारख्या संस्थांमध्ये बॉक्सिंग एक 'सांस्कृतिक ट्रेंड' बनला आहे. तरुण आपला बहुतेक वेळ स्क्रीनवर घालवतात. अशा परिस्थितीत, बॉक्सिंग त्यांना अशा वास्तवाशी जोडते ज्याला ना 'म्यूट' करता येते ना 'स्वाइप'. विद्यार्थिनी मुस्कान संधू म्हणते, 'मुक्के खाणे कोणालाच आवडत नाही, पण मी दुखापत सहन करू शकते हे जाणून चांगले वाटले. मला वाटते की मी आयुष्यात काहीही करू शकते.' हार्वर्ड बॉक्सिंगचा इतिहास खूप जुना आहे. थियोडोर रूझवेल्ट आणि जॉन एफ केनेडी यांनीही येथे बॉक्सिंग केली आहे. कोरोनानंतर क्लब रिकामा होता, पण देणगीदार मारिओ फ्रेच आणि प्रशिक्षक जो लेक यांनी त्यात नवीन चैतन्य भरले आहे. 68 वर्षीय लेक यांनी अपघातात बोट गमावले, पण मुष्टियुद्धाची आवड कायम आहे. ते सांगतात की रिंगमध्ये हात खाली करणे ही मोठी चूक आहे. ते म्हणतात, 'जे पुस्तकात लिहिलेले नाही, ते विद्यार्थी येथे शिकतात.' विद्यार्थी जियांगचा सामना आक्रमक ब्रेजासशी होता. सुरुवातीला ब्रेजासने जोरदार प्रहार केले. पण जियांगने हार मानली नाही. आपल्या डावपेचांनी ब्रेजासला हरवले. हार्वर्डच्या या ‘गणित प्रतिभावंताने’ सिद्ध केले की, बुद्धी आणि तंत्रज्ञानाच्या योग्य समन्वयाने रिंगमधील लढाईही जिंकता येते. हा बदल दर्शवतो की भविष्यातील नेते केवळ बुद्धीनेच नव्हे, तर इच्छाशक्ती आणि शारीरिक धैर्यानेही जगाचा सामना करण्यास तयार आहेत. बॉक्सिंग क्लबमध्ये सदस्यत्वात 300% वाढ, नवीन सदस्यांमध्ये 45% विद्यार्थिनी कॅम्पसमध्ये बॉक्सिंगची आवड वेगाने वाढत आहे. गेल्या 4 सत्रांमध्ये हार्वर्डच्या हौशी बॉक्सिंग क्लबच्या सदस्यत्वात 300% वाढ झाली आहे. नवीन सदस्यांमध्ये 45% विद्यार्थिनी आहेत, ज्या खेळाची जुनी प्रतिमा बदलत आहेत. क्रीडा मानसशास्त्रज्ञ म्हणतात की, बॉक्सिंगमुळे विद्यार्थ्यांची अस्वस्थता आणि चिंता 40% कमी झाल्याचे दिसून आले आहे. आधी दुखापतीच्या भीतीने विद्यापीठाचे प्रशासन संशयात होते, आता त्याचे फायदे स्वीकारत आहे. हे विद्यार्थ्यांना शिस्त, नम्रता आणि अपयशानंतर पुन्हा उभे राहायला शिकवते.

फिजिकल हेल्थ- रक्तदाब का वाढतो:औषधांशिवायही नियंत्रण शक्य आहे का, जर उच्च रक्तदाब असेल तर डॉक्टरांना हे 15 प्रश्न नक्की विचारा

उच्च रक्तदाब ही आजची सर्वात सामान्य आरोग्य समस्या आहे. बीपी वाढल्यावर लोक डॉक्टरांकडे जातात आणि सुचवलेली औषधे घेतात. यामुळे रक्तदाब बऱ्याच अंशी नियंत्रणात येतो आणि मशीनमध्ये आकडे योग्य दिसू लागतात. पण प्रश्न असा आहे की, फक्त आकडे नियंत्रणात येणे पुरेसे आहे का? अमेरिकन हृदयरोगतज्ज्ञ डॉ. जॅक वुल्फसन यांच्या मते, बीपीची औषधे फक्त रीडिंग कमी करतात, रोगाचे खरे कारण ठीक करत नाहीत. उच्च बीपी हे शरीराचे एक अलार्म आहे, जे सांगते की आत काहीतरी गडबड सुरू आहे. हे सततचा ताण, झोपेची कमतरता, पोटावरील चरबी, इन्सुलिन रेझिस्टन्स किंवा मज्जातंतूंच्या समस्यांचे लक्षण असू शकते. म्हणून ‘फिजिकल हेल्थ’ मध्ये आपण बीपी वाढण्याचे खरे कारण काय आहे हे समजून घेऊ. तसेच जाणून घेऊया की- प्रश्न- रक्तदाब म्हणजे काय? उत्तर- आपल्या शरीरातील प्रत्येक अवयवाला काम करण्यासाठी रक्ताची गरज असते. यासाठी हे आवश्यक आहे की रक्त संपूर्ण शरीरातील नसांमध्ये सतत वाहत राहावे. या प्रक्रियेसाठी हृदय सतत पंप करते. जेव्हा हृदय पंप करते, तेव्हा रक्तप्रवाहामुळे नसांच्या भिंतींवर दाब पडतो. रक्तप्रवाहामुळे पडणाऱ्या याच दाबाला रक्तदाब (ब्लड प्रेशर) म्हणतात. हा दाब दोन संख्यांमध्ये मोजला जातो, सिस्टोलिक आणि डायस्टोलिक दाब- प्रश्न- रक्तदाब वाढणे धोकादायक का आहे? उत्तर- जास्त दाब रक्तवाहिन्यांच्या भिंतींना हळूहळू नुकसान पोहोचवतो. यामुळे हृदयाला रक्त पंप करण्यासाठी जास्त मेहनत करावी लागते. दीर्घकाळ उच्च रक्तदाब राहिल्यास हृदयविकाराचा झटका, स्ट्रोक, मूत्रपिंड निकामी होणे आणि डोळ्यांची दृष्टी कमी होण्याचा धोका वाढतो. याची सर्वात मोठी समस्या अशी आहे की, अनेकदा याची लक्षणे दिसत नाहीत, परंतु आतून शरीराला नुकसान होत राहते. प्रश्न- रक्तदाब वाढण्याचे खरे कारण काय आहे? उत्तर- मुख्यतः या कारणांमुळे रक्तदाब वाढतो- प्रश्न- फक्त औषधांनीच बीपी पूर्णपणे नियंत्रित करता येते का? उत्तर- रक्तदाब नियंत्रित करण्यासाठी नेहमीच औषधे घ्यावी लागतील असे नाही. जर रक्तदाब खूप जास्त नसेल आणि उच्च रक्तदाबाची (हायपरटेन्शन) स्थिती निर्माण झाली नसेल, तर जीवनशैलीत बदल करून तो नियंत्रित केला जाऊ शकतो. जर रक्तदाब दीर्घकाळ वाढलेला राहिला, तर डॉक्टरांच्या सल्ल्याने औषधे घेणे आवश्यक आहे. प्रश्न- बीपी वाढल्यावर डॉक्टरांकडे गेला असाल तर कोणते प्रश्न विचारावे? उत्तर- रक्तदाब वाढल्यावर डॉक्टरांना हे 15 प्रश्न नक्की विचारा. प्रश्न- दीर्घकाळचा ताण (क्रॉनिक स्ट्रेस) आणि झोपेची कमतरता याचा बीपीवर काय परिणाम होतो? उत्तर- दीर्घकाळचा ताण म्हणजे बराच काळ टिकणारा ताण शरीरातील स्ट्रेस हार्मोन्स, जसे की कॉर्टिसोल आणि ॲड्रेनलिन वाढवतो. हे हार्मोन्स रक्तवाहिन्या आकुंचन पावतात, ज्यामुळे रक्तदाब वाढतो. तर, झोपेच्या कमतरतेमुळे शरीराला रिकव्हरीसाठी वेळ मिळत नाही. रात्रीच्या झोपेत बीपी नैसर्गिकरित्या कमी होतो, परंतु जेव्हा झोप पूर्ण होत नाही, तेव्हा बीपी सतत जास्त राहतो. सतत खराब झोप आणि ताणामुळे हृदयविकाराचा झटका आणि स्ट्रोकचा धोका वाढतो. प्रश्न- पोटावरील चरबी (बेली फॅट) आणि इन्सुलिन रेझिस्टन्स याचा बीपीशी काय संबंध आहे? उत्तर- पोटाभोवती जमा झालेली चरबी म्हणजेच बेली फॅट फक्त वजनच वाढवत नाही, तर हार्मोनल असंतुलन देखील निर्माण करते. यामुळे इन्सुलिन रेझिस्टन्स वाढतो, म्हणजे शरीर इन्सुलिनचा योग्य वापर करू शकत नाही. यामुळे रक्तवाहिन्या कडक होऊ लागतात आणि त्यांना सूज येते. यामुळे रक्तप्रवाहात अडथळा निर्माण होतो आणि बीपी वाढू लागतो. याच कारणामुळे लठ्ठपणा, मधुमेह आणि उच्च रक्तदाबाची समस्या अनेकदा एकाच वेळी दिसून येते. प्रश्न- जास्त मीठ खाल्ल्याने बीपी का वाढतो? उत्तर- मिठात असलेल्या सोडिअममुळे शरीरात पाणी साठून राहण्याचे प्रमाण वाढते. यामुळे शरीरातील रक्ताचे प्रमाण वाढते आणि नसांवर दाब वाढतो. यामुळे रक्तदाब वाढतो. जास्त सोडिअम रक्तवाहिन्यांना कडक बनवते, ज्यामुळे त्यांची लवचिकता कमी होते. म्हणून पॅकेज्ड फूड, लोणचे, नमकीन आणि फास्ट फूडमध्ये मीठ जास्त असते, जे रक्तदाब हळूहळू वाढवते. प्रश्न- कोणत्या परिस्थितीत रक्तदाबाची औषधे न घेणे धोकादायक ठरू शकते? उत्तर- जर एखाद्या व्यक्तीचा रक्तदाब सतत जास्त असेल किंवा त्याला आधीपासून हृदयविकार, स्ट्रोक, किडनीचा आजार किंवा मधुमेह असेल, तर औषधे न घेणे धोकादायक ठरू शकते. अशा परिस्थितीत फक्त जीवनशैली सुधारणे पुरेसे नसते. औषध सोडल्याने अचानक रक्तदाब वाढू शकतो. यामुळे हृदयविकाराचा झटका, ब्रेन हॅमरेज किंवा किडनी निकामी होण्याचा धोका असतो. डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय रक्तदाबाची औषधे बंद करणे धोकादायक ठरू शकते. प्रश्न- कोणत्या लोकांचा रक्तदाब जीवनशैली सुधारल्याने नियंत्रित होऊ शकतो? उत्तर- ज्या लोकांचा बीपी सुरुवातीच्या टप्प्यात आहे, त्यांचा बीपी जीवनशैलीत सुधारणा करून नियंत्रित केला जाऊ शकतो. ग्राफिकमध्ये पाहा, औषधांशिवाय बीपी कसा नियंत्रित करावा- प्रश्न- बीपीच्या औषधांसोबत योग्य आहार आणि व्यायाम का आवश्यक आहे? उत्तर- औषधे रक्तदाब नियंत्रित करतात, पण त्याचे मूळ कारण दूर करत नाहीत. चुकीचा आहार, लठ्ठपणा, ताण आणि बैठी जीवनशैली ही बीपीची खरी कारणे आहेत. निरोगी आहार आणि नियमित व्यायामामुळे या समस्या दूर होऊ शकतात. आहार आणि व्यायामाचे सर्व फायदे ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- एकदा बीपीची औषधे सुरू केल्यावर ती आयुष्यभर घ्यावी लागतात का? उत्तर- प्रत्येक रुग्णासाठी हे आवश्यक नाही. काही लोकांमध्ये बीपी तात्पुरत्या कारणांमुळे वाढते, जसे की लठ्ठपणा, ताण किंवा खराब जीवनशैली. जर त्यांनी जीवनशैलीत मोठे बदल केले, तर डॉक्टर औषधे कमी करू शकतात किंवा बंद देखील करू शकतात. परंतु ज्यांचे बीपी दीर्घकाळापासून जास्त आहे किंवा ज्यांचे कारण आनुवंशिक आहे, त्यांना दीर्घकाळ औषधे घ्यावी लागू शकतात. तथापि, हा निर्णय नेहमी डॉक्टरांच्या सल्ल्यानंतरच घ्या.

सनबर्नमुळे वाढतो त्वचेच्या कर्करोगाचा धोका:त्वचा निरोगी ठेवा, हे 7 संकेत दुर्लक्षित करू नका, सनबर्नपासून बचावासाठी 10 टिप्स

उन्हाळ्यातील कडक ऊन शरीरासोबत त्वचेलाही नुकसान पोहोचवते. यामुळे त्वचेत जळजळ, लालसरपणा किंवा टोचल्यासारखे वाटू शकते. ही सनबर्नची लक्षणे असू शकतात. अनेकदा लोक याकडे दुर्लक्ष करतात, तर प्रत्यक्षात सूर्याची UV (अल्ट्राव्हायोलेट) किरणे त्वचेच्या वरच्या थराला नुकसान पोहोचवतात. दीर्घकाळ याच्या संपर्कात राहिल्याने सुरकुत्या, पिगमेंटेशन आणि त्वचेच्या कर्करोगाचा धोकाही होऊ शकतो. वर्ल्ड हेल्थ ऑर्गनायझेशन (WHO) नुसार, जास्त यूव्ही एक्सपोजर त्वचेला गंभीर नुकसान पोहोचवू शकते. विशेषतः जर कोणी कोणत्याही संरक्षणाशिवाय जास्त वेळ उन्हात राहिले तर. त्यामुळे आज ‘कामाची बातमी’ मध्ये आपण सनबर्नबद्दल बोलणार आहोत. तसेच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. निपुण जैन, वरिष्ठ सल्लागार, त्वचाविज्ञान, श्री बालाजी ॲक्शन मेडिकल इन्स्टिट्यूट, दिल्ली प्रश्न- सनबर्न काय आहे आणि ते कसे होते? उत्तर- जास्त वेळ उन्हात राहिल्याने त्वचेत जळजळ आणि लालसरपणा येत असेल तर याला सनबर्न म्हणतात. हे मुद्द्यांमधून समजून घ्या- प्रश्न- किती वेळ उन्हात राहिल्याने सनबर्न होऊ शकते? उत्तर- हे उन्हाची तीव्रता, वेळ आणि त्वचेच्या प्रकारावर अवलंबून असते. मुद्द्यांमधून समजून घ्या- प्रश्न- सनबर्न फक्त उन्हाळ्यातच होतो का? उत्तर- नाही, असे नाही. जेव्हा त्वचा जास्त काळ सूर्याच्या अल्ट्राव्हायोलेट किरणांच्या संपर्कात येते, तेव्हा सनबर्न होऊ शकते. प्रश्न- जर ढग असतील आणि ऊन नसेल, तरीही सनबर्न होऊ शकते का? उत्तर- होय, ढग UV किरणांना पूर्णपणे थांबवू शकत नाहीत. ढग असतानाही सुमारे 70-80% UV किरणे त्वचेपर्यंत पोहोचू शकतात आणि नुकसान पोहोचवू शकतात. प्रश्न- सनबर्न आणि टॅनिंगमध्ये काय फरक आहे? उत्तर- दोन्ही UV किरणांच्या प्रभावाने होतात, पण दोन्हीमध्ये फरक आहे. मुद्द्यांमधून समजून घ्या- प्रश्न- सनबर्न त्वचेला कसे नुकसान पोहोचवते? उत्तर- सनबर्न तेव्हा होते, जेव्हा सूर्याची तीव्र अतिनील किरणे त्वचेच्या वरच्या थरातील पेशींना नुकसान पोहोचवतात. खालील मुद्द्यांवरून समजून घ्या- प्रश्न- सनबर्नची सुरुवातीची लक्षणे काय आहेत? उत्तर- सनबर्न झाल्यावर त्वचेत जळजळ जाणवते. सनबर्न किती गंभीर आहे यावर लक्षणे अवलंबून असतात. सनबर्नमध्ये सामान्यतः काही लक्षणे दिसतात, जसे की- प्रश्न- सनबर्न झाल्यानंतर किती वेळात त्वचेवर लालसरपणा आणि वेदना सुरू होतात? उत्तर- साधारणपणे उन्हात जास्त वेळ घालवल्यानंतर 2-6 तासांच्या आत त्वचेवर लालसरपणा आणि जळजळ जाणवू लागते. 12-24 तासांच्या आत त्याची लक्षणे अधिक स्पष्ट होऊ शकतात. प्रश्न- सनबर्नमुळे ताप, डोकेदुखी किंवा मळमळ देखील होऊ शकते का? उत्तर- होय, जर सनबर्न जास्त गंभीर असेल तर ते फक्त त्वचेपुरते मर्यादित राहत नाही. शरीरातील सूज वाढल्यास ताप, डोकेदुखी, थकवा आणि मळमळ (जी मिचलाना) यांसारखी लक्षणे देखील दिसू शकतात. प्रश्न- सनबर्न झाल्यावर कधी त्वचारोग तज्ञाला दाखवणे आवश्यक आहे? उत्तर- सनबर्नची काही लक्षणे गंभीर असू शकतात. पॉइंटर्समधून समजून घ्या की कधी त्वचारोगतज्ज्ञांना दाखवणे आवश्यक आहे. प्रश्न- सनबर्न किती दिवसात बरा होतो? उत्तर- हलका सनबर्न साधारणपणे 3-5 दिवसांत बरा होतो. जर सनबर्न गंभीर असेल तर बरा होण्यासाठी 7-10 दिवस लागू शकतात. प्रश्न- सनबर्न झाल्यावर त्वचेच्या कर्करोगाचा धोका वाढतो का? उत्तर- होय, UV किरणे त्वचेच्या पेशींच्या DNA ला नुकसान पोहोचवतात. दीर्घकाळ किंवा वारंवार असे झाल्यास त्वचेच्या कर्करोगाचा धोका वाढू शकतो. प्रश्न- कोणत्या लोकांना त्वचेच्या कर्करोगाचा धोका जास्त आहे? उत्तर- कोणालाही त्वचेचा कर्करोग होऊ शकतो. परंतु काही परिस्थितीत धोका वाढतो. ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- उन्हात किती वेळ घालवणे सुरक्षित आहे? उत्तर- सकाळच्या कोवळ्या उन्हात 15-30 मिनिटे राहणे सामान्यतः सुरक्षित मानले जाते. प्रश्न- सनबर्न झाल्यावर त्वरित आराम मिळवण्यासाठी काय करावे? उत्तर- मुद्द्यांमधून समजून घ्या- प्रश्न- सनबर्नमध्ये काही घरगुती उपाय करता येतात का? कोरफडीचे जेल लावणे फायदेशीर ठरते का? उत्तर- हलक्या सनबर्नमध्ये काही घरगुती उपाय आराम देऊ शकतात. यामध्ये कोरफड जेल सर्वात फायदेशीर मानले जाते. कोरफडीला 'बर्न प्लांट' असेही म्हणतात. हे त्वचेची जळजळ, सूज आणि लालसरपणा कमी करण्यास मदत करते. त्वचेला थंडावा देते आणि तिची उपचार प्रक्रिया वेगवान करते. प्रश्न- सनबर्न झाल्यावर दही किंवा बेसन यांसारखे घरगुती उपाय सुरक्षित आणि प्रभावी आहेत का? उत्तर- सनबर्नवर थंड दही लावल्याने काही प्रमाणात आराम मिळू शकतो. दह्याचा थंडावा, त्यातील फॅट आणि लॅक्टिक ऍसिड त्वचेतील ओलावा टिकवून ठेवण्यास आणि उपचारास मदत करू शकतात. तथापि, बेसनचा वापर सावधगिरीने करावा. बेसन सामान्यतः टॅन काढण्यासाठी वापरले जाते. परंतु सनबर्न झालेल्या संवेदनशील आणि खराब झालेल्या त्वचेवर ते जळजळ वाढवू शकते. प्रश्न- सनबर्नपासून बचाव करण्यासाठी काय करावे? उत्तर- तीव्र सूर्यप्रकाश त्वचेला काही मिनिटांत नुकसान पोहोचवू शकतो. म्हणून, बाहेर पडण्यापूर्वी तयारी करणे आवश्यक आहे, जेणेकरून सनबर्न होऊ नये. ग्राफिकमध्ये सनबर्न सेफ्टी टिप्स पाहा- प्रश्न- सनस्क्रीन सनबर्नचा धोका कमी करू शकते का? उत्तर- होय, सनस्क्रीन सनबर्नचा धोका मोठ्या प्रमाणात कमी करू शकते. हे त्वचेला UVA आणि UVB किरणांपासून वाचवण्यास मदत करते. UVB किरणे सनबर्नचे मुख्य कारण असतात. ब्रॉड-स्पेक्ट्रम सनस्क्रीन या हानिकारक किरणांना रोखून किंवा शोषून घेऊन त्वचेचे नुकसान होण्यापासून वाचवते. तथापि, फक्त सनस्क्रीन लावणे पुरेसे नाही. ते योग्य प्रमाणात लावणे, दर 2-3 तासांनी पुन्हा लावणे आणि कडक उन्हात अतिरिक्त खबरदारी घेणे देखील महत्त्वाचे आहे. प्रश्न- त्वचेच्या कर्करोगाचा धोका कमी करण्यासाठी जीवनशैली कशी असावी? उत्तर- त्वचेच्या कर्करोगाचा धोका केवळ उन्हामुळेच नाही, तर आपल्या दैनंदिन सवयींशी देखील संबंधित असतो. सूर्य संरक्षण, संतुलित आहार आणि निरोगी जीवनशैलीचा अवलंब करून हा धोका मोठ्या प्रमाणात कमी केला जाऊ शकतो. ग्राफिकमध्ये सोप्या टिप्स समजून घ्या- अनेकदा लोक सनबर्नला केवळ एक तात्पुरती त्वचेची समस्या समजून दुर्लक्ष करतात, तर हे दीर्घकाळात त्वचेला नुकसान पोहोचवू शकते. जर सनबर्न वारंवार होत असेल किंवा लक्षणे गंभीर असतील तर त्वचारोग तज्ञाचा सल्ला घ्यावा.

उष्णतेपासून वाचवतील हे 3 आयुर्वेदिक उपाय:खसचे पाणी आणि गुलकंद शरीर थंड ठेवतील

मे महिन्याच्या कडक उन्हाळ्यात उष्माघातापासून बचाव करणे महत्त्वाचे आहे. विशेषतः वृद्धांसाठी शरीरातील अंतर्गत थंडावा टिकवून ठेवणे अधिक आवश्यक आहे. यामध्ये आयुर्वेदाशी संबंधित उपाय खूप फायदेशीर ठरू शकतात. असे तीन उपाय जाणून घ्या, जे तुम्हाला निरोगी ठेवण्यासोबतच आराम देतील. 1. खसचे पाणी मातीच्या घड्यामध्ये खसच्या मुळांचा एक छोटा गुच्छ टाका आणि हेच पाणी पिण्यासाठी वापरा. फायदा - खसमध्ये तापमान कमी करणारे गुणधर्म (अँटीपायरेटिक) असतात. संशोधनानुसार, ते आपल्या शरीराचे 'कोर तापमान' नैसर्गिकरित्या स्थिर ठेवते. 2. गुलकंद आणि दूध रात्री झोपण्यापूर्वी थंड किंवा सामान्य दुधासोबत एक चमचा गुलकंद सेवन करा. फायदा - गुलाबाच्या पाकळ्यांमध्ये भरपूर अँटीऑक्सिडंट असतात. ते पोटातील पीएच पातळी संतुलित करून ऍसिडिटी थांबवतात. उन्हाळ्यामुळे होणारी अस्वस्थता शांत करतात. 3. भिजवलेले खजूर आणि मनुके रात्रभर भिजवलेले मनुके आणि खजूर सकाळी त्याच पाण्यात कुस्करून गाळून प्या. लाभ- या दोन्हीमध्ये असलेले पोटॅशियम आणि मॅग्नेशियम उन्हाळ्यात हृदयाची गती सामान्य ठेवतात. यासोबतच, तीव्र उन्हाळ्यात तुम्हाला डिहायड्रेशनपासून वाचवतात. (अस्वीकरण- जर तुम्ही किडनी, शुगर किंवा हृदयविकाराचे रुग्ण असाल तर हे उपाय वापरण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला नक्की घ्या.)

तंत्रज्ञान व AI निरोगी व आनंदी ठेवतील:ज्येष्ठांना नवीन तंत्रज्ञान शिकताना जागरूकता व स्क्रीन वेळेची काळजी घेणे महत्त्वाचे

वाढत्या वयात नवीन तंत्रज्ञान शिकणे वृद्धांच्या मानसिक आरोग्यासाठी फायदेशीर आहे. मात्र, यात स्क्रीन टाइमची काळजी घेऊन त्याचा वापर पूर्ण जागरूकतेने केला जावा. युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्सासच्या एका संशोधनानुसार, डिजिटल कौशल्ये शिकल्याने ज्येष्ठ नागरिकांची स्मरणशक्ती 30 टक्क्यांपर्यंत वाढू शकते. नवीन तंत्रज्ञान मेंदूची शिकण्याची क्षमता वाढवते टेक्सास युनिव्हर्सिटीच्या संशोधनानुसार, जेव्हा तुम्ही नवीन तंत्रज्ञान शिकता तेव्हा स्मरणशक्ती मजबूत होते. संशोधनात असे आढळून आले की, जे वृद्ध नवीन ॲप्स स्वतः शिकतात, व्हिडिओ ट्यूटोरियल पाहून सराव करतात किंवा ग्रुप क्लासेसमध्ये सामील होतात, त्यांच्या मानसिक आरोग्यावर सकारात्मक परिणाम दिसून आला. मेंदूची कार्यक्षमता वाढते. एआय ट्यूटर्सचा वापर करा, आत्मविश्वास वाढेल जेव्हा तुम्ही एआय ट्यूटर्सकडून नवीन भाषा, संगीत किंवा कौशल्ये शिकता, तेव्हा मेंदू व्यस्त आणि सक्रिय राहतो. नवीन गोष्टी शिकण्याच्या आणि समस्या सोडवण्याच्या या प्रक्रियेत मेंदूत 'डोपामाइन' (Dopamine) स्रवते, ज्यामुळे तुमच्या जीवनातील आनंदाची पातळी आणि आत्मविश्वास वाढतो. तंत्रज्ञान वैयक्तिक मेंदू प्रशिक्षकाप्रमाणे कार्य करते एआय आधारित ॲप्स वृद्धांच्या मानसिक क्षमतेचे मूल्यांकन करतात. आणि मग त्यांच्या स्मरणशक्तीच्या पातळीनुसार कोडी आणि आव्हाने डिझाइन करून त्यांच्यासमोर सादर करतात. यामुळे सतत शिकण्याच्या प्रक्रियेला (न्यूरोप्लास्टिसिटी) प्रोत्साहन मिळते. यामुळे अल्झायमरसारख्या रोगांचा धोका कमी होतो. गॅजेट्स, आरोग्य उपकरणे आजाराचे वेळेवर संकेत देतात तंत्रज्ञान उपयुक्त ठरत आहे, कारण अनेक स्मार्टवॉच आणि आरोग्य उपकरणांचा डेटा थेट एआय आधारित अल्गोरिदमपर्यंत पोहोचतो. हे हृदयाचे ठोके, श्वासोच्छ्वास किंवा झोपेच्या पद्धतीतील किरकोळ बदलांनाही ओळखते, जे आजाराचे सुरुवातीचे संकेत असू शकतात. तंत्रज्ञानाचा वापर अशा प्रकारे स्मरणशक्ती मजबूत करतो एकटेपणा कमी होतो संशोधनात असे आढळून आले की, ऑनलाइन ग्रुप, व्हिडिओ कॉल, मेल किंवा व्हॉट्सॲपवर नातेवाईक-मित्रांशी जोडलेल्या वृद्धांमध्ये एकटेपणा आणि ताण कमी होतो, कारण तंत्रज्ञानाच्या मदतीने त्यांच्यात नात्यांचा डिजिटल पूल तयार होतो. नवीन गोष्टी शिकण्यास प्रेरित होतात जेव्हा वृद्ध ऑनलाइन बँकिंग, यूट्यूबवरील व्हिडिओ यांसारख्या नवीन तंत्रज्ञानाचा स्वतः वापर करतात, तेव्हा त्यांच्या मेंदूतील न्यूरल नेटवर्क सक्रिय राहतात, ज्यामुळे स्मृतिभ्रंश (डिमेंशिया) सारख्या आजारांचा धोका कमी होतो. विचार करण्याची आणि समजून घेण्याची क्षमता वाढते युरोप-अमेरिकेत 60-80 वयोगटातील लोकांवर केलेल्या संशोधनात असे आढळून आले की, जे वृद्ध स्मार्टफोन, इंटरनेट इत्यादी स्वतः वापरतात, त्यांच्यामध्ये समस्या सोडवण्याची आणि विचार करण्याची क्षमता इतरांपेक्षा चांगली असते. (तज्ज्ञ मंडळ: ∙ डॉ. मंजरी त्रिपाठी, एचओडी, न्यूरोलॉजी विभाग, एम्स नवी दिल्ली ∙ डॉ. अर्चना वर्मा, वरिष्ठ न्यूरो फिजिशियन ∙ डॉ. राहुल माथुर, मानसोपचारतज्ज्ञ, एमजीएम मेडिकल कॉलेज इंदूर)

उन्हाळ्यात हायपरनॅट्रेमियाचा धोका:या 5 कारणांमुळे रक्तात सोडियम वाढते, 9 लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नका, कसे टाळावे ते जाणून घ्या

उन्हाळ्यात तीव्र उन्हामुळे शरीरात अनेक बदल होतात. यापैकी एक आहे ‘हायपरनॅट्रेमिया’ म्हणजे रक्तात सोडियमची वाढ. ही स्थिती अनेकदा दुर्लक्षित केली जाते, पण वेळेवर लक्ष न दिल्यास गंभीर समस्या निर्माण होऊ शकते. हायपरनॅट्रेमियामध्ये शरीरात पाण्याची कमतरता होते आणि रक्तात सोडियमची पातळी वाढल्याने अनेक समस्या निर्माण होतात. यामुळे खूप तहान लागते, अशक्तपणा येतो आणि चक्कर येते. उष्णतेच्या लाटेदरम्यान याचा धोका अनेक पटींनी वाढतो. म्हणून ‘फिजिकल हेल्थ’मध्ये आज हायपरनॅट्रेमियाबद्दल बोलणार आहोत. यासोबतच जाणून घेऊया की- प्रश्न- हायपरनॅट्रेमिया काय आहे? उत्तर- हायपरनॅट्रेमिया ही एक वैद्यकीय स्थिती आहे, ज्यामध्ये रक्तातील सोडिअमची पातळी सामान्यपेक्षा जास्त होते. प्रश्न- हायपरनॅट्रेमिया का होतो? उत्तर- शरीरात पाण्याची कमतरता किंवा रक्तातील सोडिअमचे प्रमाण वाढल्यास हायपरनॅट्रेमिया होतो. याची मुख्य कारणे ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- उन्हाळ्यात हायपरनॅट्रेमियाचा धोका का वाढतो? उत्तर- हे मुद्द्यांमधून समजून घ्या- प्रश्न- हायपरनॅट्रेमियाची लक्षणे काय आहेत? उत्तर- हायपरनॅट्रेमियामध्ये शरीरातील पाण्याची कमतरता आणि मेंदूवर होणाऱ्या परिणामामुळे काही लक्षणे दिसतात. सर्व संकेत ग्राफिक्समध्ये पहा- प्रश्न- हायपरनॅट्रेमिया झाल्यास व्यक्तीला कधी त्वरित रुग्णालयात घेऊन जावे? उत्तर- हायपरनॅट्रेमियामध्ये प्रत्येक केस आपत्कालीन नसते, परंतु काही परिस्थितीत त्वरित रुग्णालयात घेऊन जाणे आवश्यक आहे. जसे की- प्रश्न- कोणत्या लोकांना हायपरनॅट्रेमियाचा धोका जास्त असतो? उत्तर- काही लोकांना याचा धोका जास्त असतो, ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- हायपरनॅट्रेमियावर काय उपचार आहेत? उत्तर- याच्या उपचारात पाणी आणि सोडियम यांच्यात संतुलन राखले जाते. यासाठी- यासोबतच हायपरनॅट्रेमियाच्या कारणावरही उपचार केले जातात- प्रश्न- हायपरनॅट्रेमिया जीवघेणा देखील असू शकतो का? उत्तर- होय, हे जीवघेणे असू शकते, विशेषतः जेव्हा त्याची पातळी (सोडियम) खूप वाढते किंवा उपचारात खूप उशीर होतो. प्रश्न- उष्णतेच्या लाटेदरम्यान (हीटवेव) याची प्रकरणे वाढतात का? उत्तर- होय, उष्णतेच्या लाटेदरम्यान (हीटवेव) याची प्रकरणे वाढतात. मुद्द्यांमध्ये समजून घ्या- प्रश्न- फक्त कमी पाणी प्यायल्याने ही समस्या होऊ शकते का? उत्तर- होय, फक्त पाणी कमी प्यायल्यानेही हायपरनॅट्रेमिया होऊ शकतो, विशेषतः काही परिस्थितींमध्ये. मुद्द्यांमध्ये समजून घ्या- प्रश्न- हायपरनॅट्रेमिया टाळण्यासाठी काय करावे? उत्तर- हायपरनॅट्रेमियापासून बचाव करण्याचा सर्वोत्तम मार्ग म्हणजे शरीरातील पाणी आणि सोडियमचे संतुलन राखणे. बचावाचे सर्व उपाय ग्राफिकमध्ये पहा- काही मुद्दे सविस्तरपणे समजून घ्या- 1. शरीर हायड्रेटेड ठेवा 2. इलेक्ट्रोलाइट संतुलन राखा 3. उष्णता आणि उन्हापासून बचाव करा 4. संतुलित आणि हलका आहार घ्या 5. अतिसार किंवा उलट्यांकडे दुर्लक्ष करू नका 6. धोका असलेल्या गटाची विशेष काळजी घ्या 7. आधीपासून असलेल्या आजारांवर नियंत्रण ठेवा 8. शरीराच्या लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नका

कामाची बातमी- कडक उन्हात होऊ शकतो उष्माघात:या 9 चुका टाळा, उन्हात या 8 गोष्टींची घ्या काळजी, डॉक्टरांकडून जाणून घ्या लक्षणे आणि उपाय

कल्पना करा, दुपारी तुम्ही काही कामासाठी बाहेर पडला आहात. कडक ऊन आणि गरम वाऱ्यात थोड्या वेळाने डोके जड झाले आहे, चक्कर येत आहे आणि शरीरात एक विचित्र थकवा जाणवत आहे. हे उष्माघाताचे सुरुवातीचे संकेत असू शकतात. कडक उष्णता आणि जास्त वेळ उन्हात राहिल्याने शरीराचे तापमान वेगाने वाढू लागते. यामुळे अनेक प्रकारच्या समस्या निर्माण होऊ लागतात. म्हणून आज ‘गरजेची बातमी’ मध्ये जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. पी. वेंकट कृष्णन, संचालक, इंटरनल मेडिसिन, नारायणा हॉस्पिटल, गुरुग्राम प्रश्न- लू किंवा उष्माघात म्हणजे काय? लू लागणे म्हणजे काय? उत्तर- लू म्हणजे उन्हाळ्यात वाहणारी गरम आणि कोरडी हवा. ही विशेषतः दुपारच्या वेळी वाहते. जर एखादी व्यक्ती जास्त काळ या तीव्र उष्ण हवेत आणि उच्च तापमानात राहिली, तर शरीराचे तापमान नियंत्रित करणारी प्रणाली (थर्मोरेग्युलेटरी सिस्टम) बिघडते. ज्यामुळे अनेक प्रकारच्या आरोग्य समस्या निर्माण होतात. याचा अर्थ लू लागली आहे. प्रश्न- कोणत्या परिस्थितीत उष्माघात होऊ शकतो? उत्तर- जेव्हा शरीराचे तापमान नियंत्रणाबाहेर जाते. तसेच शरीरात पाणी आणि इलेक्ट्रोलाइटची कमतरता होऊ लागते तेव्हा लू लागू शकते. याव्यतिरिक्त, इतर काही परिस्थितीतही उष्माघात होऊ शकतो. ग्राफिक्समध्ये पाहा- आता हे थोडे सविस्तर समजून घेऊया- कडक उन्हात जास्त वेळ राहिल्याने थेट सूर्यप्रकाशामुळे शरीराचे तापमान वाढते, जास्त वेळ उन्हात राहिल्याने शरीर जास्त गरम होते आणि उष्माघात होऊ शकतो. रिकाम्या पोटी उन्हात बाहेर पडल्याने रिकाम्या पोटी राहिल्याने शरीरात ऊर्जा आणि इलेक्ट्रोलाइट्सची कमतरता होते. यामुळे शरीर उष्णता सहन करू शकत नाही. लाँग ड्राईव्ह केल्याने बंद किंवा गरम वातावरणात जास्त वेळ राहिल्याने शरीर गरम होत राहते. विशेषतः गाडीत योग्य वायुवीजन (व्हेंटिलेशन) किंवा कूलिंग नसेल तर धोका वाढतो. रोगप्रतिकारशक्ती कमकुवत झाल्याने कमजोर रोगप्रतिकारशक्ती असलेले लोक उष्णतेचा प्रभाव सहन करू शकत नाहीत. त्यांचे शरीर लवकर थकते आणि उष्माघात होण्याचा धोका वाढतो. जाड किंवा घट्ट कपडे घातल्याने घट्ट किंवा जाड कपडे शरीरातील उष्णता बाहेर पडू देत नाहीत. यामुळे शरीराचे तापमान वाढते. शरीरात पाण्याची कमतरता (निर्जलीकरण) झाल्याने जेव्हा शरीरात पाण्याची कमतरता असते, तेव्हा घाम येणे आणि शरीर थंड करणे कठीण होते. हे उष्माघात होण्याचे सर्वात मोठे कारण आहे. हवामान खूप गरम आणि कोरडे असल्याने कोरड्या हवेमुळे शरीरातील आर्द्रता लवकर कमी होते. यामुळे निर्जलीकरण लवकर होते आणि शरीर जास्त गरम होऊ शकते. गर्दीच्या आणि खराब वायुवीजन असलेल्या ठिकाणी राहिल्याने जिथे हवेचा प्रवाह कमी असतो, तिथे शरीरातील उष्णता बाहेर पडू शकत नाही. यामुळे शरीराला थंड होण्याची संधी मिळत नाही. अशा वातावरणात उष्णतेचा प्रभाव जास्त जाणवतो. सतत मेहनत केल्याने उन्हाळ्यात जास्त शारीरिक श्रम केल्याने शरीर जास्त उष्णता निर्माण करते. जर हे संतुलित केले नाही, तर शरीर जास्त गरम होऊ शकते. दारू किंवा कॅफिनचे जास्त सेवन केल्याने हे दोन्ही शरीरातील पाण्याची कमतरता वाढवतात. यामुळे शरीराची उष्णता सहन करण्याची क्षमता कमी होते. अचानक थंड वातावरणातून गरम वातावरणात गेल्याने एसी किंवा थंड जागेतून अचानक बाहेरच्या तीव्र उष्णतेत गेल्यावर शरीर जुळवून घेऊ शकत नाही. यामुळे उष्णतेचा ताण वाढतो. काही औषधांचे सेवन केल्याने काही औषधे (उदा. बीपी, ॲलर्जी किंवा डाययुरेटिक्स) शरीरातील पाण्याची कमतरता किंवा घाम येण्याच्या प्रक्रियेवर परिणाम करतात. यामुळे उष्माघात होण्याचा धोका वाढतो. प्रश्न- उष्माघात झाला आहे हे कसे कळेल? त्याची लक्षणे काय असतात? उत्तर- तीव्र उष्णतेत शरीर अनेक लहान-लहान संकेत देते, ज्यांना आपण अनेकदा दुर्लक्ष करतो. पण हीच सुरुवातीची लक्षणे पुढे गंभीर उष्माघातात बदलू शकतात. ग्राफिकमध्ये उष्माघाताची लक्षणे पहा- प्रश्न- उष्माघात झाल्यास काय होते? उत्तर- उष्माघात झाल्यास शरीराची थर्मोरेग्युलेटरी प्रणाली (जी शरीराचे तापमान नियंत्रित करते) निकामी होऊ लागते. खालील मुद्द्यांवरून समजून घ्या- प्रश्न- उष्माघातापासून वाचण्यासाठी काय करावे? उत्तर- उन्हाळ्यात फक्त उन्हापासून वाचणे पुरेसे नाही, तर योग्य सवयी लावणे देखील तितकेच महत्त्वाचे आहे. थोडीशी खबरदारी उष्माघातासारख्या गंभीर समस्येपासून वाचवू शकते. प्रश्न- उन्हात बाहेर पडण्यापूर्वी काय खावे आणि काय खाऊ नये? उत्तर- उन्हाळ्यात योग्य आहार उष्माघातापासून वाचवू शकतो, तर चुकीचे खाणेपिणे धोका वाढवू शकते. ग्राफिकमधून जाणून घेऊया, काय खावे आणि काय खाऊ नये- कडक उन्हाळ्यात घरातून बाहेर पडण्यापूर्वी केलेल्या छोट्या-छोट्या चुकांमुळे उष्माघाताचा धोका अनेक पटींनी वाढू शकतो. शरीराला अचानक उष्णतेचा संपर्क दिल्याने किंवा चुकीच्या खाण्यापिण्यासह बाहेर पडल्याने शरीराचे तापमान वाढू शकते आणि निर्जलीकरण वेगाने होऊ शकते. म्हणून, बाहेर जाण्यापूर्वी काही गोष्टींची काळजी घेणे आवश्यक आहे. हे ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- उष्माघात झाल्यास कोणत्या चुका करू नयेत? उत्तर- उष्माघात झाल्यावर अनेकदा लोक काही अशा चुका करतात, ज्यामुळे स्थिती आणखी बिघडू शकते. मुद्द्यांमधून समजून घेऊया- प्रश्न- उन्हाळ्यात निरोगी राहण्यासाठी काय खावे? उत्तर- उन्हाळ्यात अशा गोष्टी खाव्यात, ज्यामुळे शरीराला थंडावा मिळेल, शरीर हायड्रेटेड राहील आणि इलेक्ट्रोलाइट संतुलन राखले जाईल. ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- उष्माघात झाल्यावर डॉक्टरांना कधी दाखवणे आवश्यक आहे? उत्तर- उष्माघाताच्या स्थितीत काही अशी लक्षणे असतात, जेव्हा त्वरित डॉक्टरांची मदत घेणे आवश्यक असते. जसे- अशी लक्षणे दिसल्यास उशीर करू नका. ही एक वैद्यकीय आपत्कालीन स्थिती आहे.

महिलेचा फोन हॅक करून 25 लाख उडवले:'फोन हॅक' झाल्यावर मिळतात 11 संकेत, तज्ञांकडून जाणून घ्या या स्कॅमपासून कसे वाचाल

अलीकडेच मुंबईतील एका 78 वर्षीय वृद्ध महिलेची 25 लाख रुपयांची फसवणूक झाल्याचे प्रकरण समोर आले आहे. सायबर गुन्हेगारांनी महिलेचा फोन हॅक करून ही फसवणूक केली. फसवणूक करणाऱ्यांनी व्हॉट्सॲपद्वारे महिलेशी संपर्क साधला आणि स्वतःला वीज विभागाचे अधिकारी असल्याचे सांगितले. संभाषणातून विश्वास जिंकल्यानंतर, कनेक्शनमध्ये नाव अपडेट करण्यासाठी एक APK फाइल डाउनलोड करण्यास आणि पेमेंट करण्यास सांगितले. महिलेने पेमेंट करताच तिचा फोन हॅक झाला आणि खात्यातून 25 लाख रुपये कापले गेले. अशा परिस्थितीत ही फसवणूक समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. म्हणून, ‘सायबर साक्षरता’ या स्तंभात आज आपण ‘फोन हॅकिंग स्कॅम’बद्दल सविस्तर चर्चा करणार आहोत. यासोबतच आपण हे देखील जाणून घेणार आहोत की- तज्ज्ञ: राहुल मिश्रा, सायबर सुरक्षा सल्लागार, उत्तर प्रदेश पोलिस प्रश्न- फोन हॅकिंग स्कॅम काय आहे? उत्तर- हा एक प्रकारचा सायबर फ्रॉड आहे. प्रश्न- स्कॅमर्स कोणत्या मार्गांनी फोन हॅक करू शकतात? उत्तर- स्कॅमर्स वेगवेगळ्या मार्गांनी युझरला फसवून फोनचा ॲक्सेस मिळवतात. खाली दिलेल्या ग्राफिकमध्ये हे पाहा- चला, हे मुद्दे समजून घेऊया- फिशिंग लिंक/बनावट मेसेज फसवणूक APK फाईलद्वारे फसवणूक OTP किंवा पडताळणी कोडद्वारे फसवणूक सिम स्वॅप फसवणूक कॉल फॉरवर्डिंग फसवणूक सोशल इंजिनिअरिंग प्रश्न- फोन हॅकिंगमुळे काय नुकसान होऊ शकते? उत्तर- फोन हॅक केल्यानंतर स्कॅमर्स पैसे चोरण्यासोबतच खासगी डेटाचा गैरवापर करू शकतात. वापरकर्त्याच्या खात्यातून इतरांनाही फसवणुकीचे बळी बनवू शकतात. सर्व संभाव्य धोके ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- फोन हॅक झाला आहे की नाही हे कसे कळेल? उत्तर- काही सोप्या संकेतांवरून फोन हॅक झाल्याचे ओळखता येते. खालील ग्राफिकमध्ये ते पाहा- प्रश्न- फोन हॅक झाल्याचे कळल्यास त्वरित काय करावे? उत्तर- अशा परिस्थितीत घाबरू नका, त्वरित कारवाई करा- प्रश्न- फोन हॅकिंग स्कॅमपासून वाचण्यासाठी कोणत्या खबरदारी घ्याव्यात? उत्तर- कोणत्याही स्कॅमपासून वाचण्यासाठी सतर्क राहणे सर्वात महत्त्वाचे आहे. लहान-लहान खबरदारी घेऊन तुम्ही तुमचा फोन आणि खाती सुरक्षित ठेवू शकता. खालील ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- टू-फॅक्टर ऑथेंटिकेशन (2FA) काय आहे? ते फोनमध्ये सक्षम करणे का आवश्यक आहे? उत्तर- हे फोनला अतिरिक्त सुरक्षा देते. जसे की- प्रश्न- फोन हॅक झाल्याची तक्रार कुठे आणि कशी करावी? उत्तर- सर्वात आधी तुमच्या बँक आणि मोबाईल सेवा पुरवठादाराला कळवा.

स्वयं-मदत पुस्तकांमधून:संघर्षातही ध्येय कायम ठेवणे हेच तुम्हाला महान बनवते

पुस्तकांमधून जाणून घ्या, सामान्य परिणाम कसे मिळवता येतात? परिस्थितींवर उद्दिष्ट का भारी पडते? परिस्थिती कमकुवत करते, उद्दिष्ट बळकट करते जीवन कठीण झाले तरी, अर्थ संपत नाही. दुःखात धैर्य, हानीमध्ये प्रतिष्ठा आणि संघर्षात उद्दिष्ट - हेच माणसाला महान बनवतात. जो जाणतो की तो का जगतो आहे, तो प्रत्येक 'कसे' सहन करू शकतो. परिस्थिती कमकुवत करू शकतात, पण उद्दिष्ट पुन्हा उभे करते. (मॅन सर्च फॉर मीनिंग -व्हिक्टर ई फ्रँकल) छोटे प्रयत्नच कायमस्वरूपी बदल घडवू शकतात जीवनात मोठे बदल अचानक येत नाहीत, ते रोजच्या छोट्या-छोट्या योग्य निर्णयांतून येतात. जे काम आज सोपे वाटते, तेच वेळेनुसार तुमची दिशा ठरवते. चांगल्या सवयी जेव्हा सातत्याने पुन्हा केल्या जातात, तेव्हा त्या विलक्षण परिणाम घडवतात. फरक मोठी पाऊले नाहीत, तर छोटी पाऊले घडवतात. (द स्लाईट एज -जेफ ऑल्सन) परिणामाची चिंता सोडून वर्तमानावर लक्ष केंद्रित करा जेव्हा एखादी व्यक्ती केवळ आपल्या सध्याच्या कामावर लक्ष केंद्रित करायला शिकते, तेव्हा ते काम खूप सोपे आणि शांततापूर्ण होते. धैर्य आणि सततचा सरावच कोणत्याही कौशल्याला नैसर्गिक बनवतो. खरा विकास लवकर पोहोचण्यात नाही, तर योग्य पद्धतीने शिकण्यात आहे. (द प्रॅक्टिसिंग माइंड -थॉमस स्टर्नर) छोट्या सवयीच मोठे यश मिळवून देतात रोज घेतले जाणारे छोटे-छोटे निर्णय हळूहळू मोठे परिणाम देतात. योग्य दिशेने उचललेले छोटे पाऊल वेळेनुसार तुम्हाला यशाकडे घेऊन जाते. चुकीच्या सवयी हळूहळू मागे ढकलतात. यश हे कोणत्याही मोठ्या प्रयत्नाचे परिणाम नसते, तर ते सतत केलेल्या छोट्या प्रयत्नांची बेरीज असते. (द कंपाउंड इफेक्ट -डॅरेन हार्डी)

मदर्स-डे स्पेशल:बालपणापासून जीवनाच्या प्रत्येक टप्प्यावर आई सर्वात जवळ का असते, जाणून घ्या आईचे महत्त्व

एकदा आई झाल्यावर स्त्री दुसरे काहीही होऊ शकत नाही. आयुष्यभर ती आईच्याच नजरेने पाहते, चालते, विचार करते. तिचे सर्व प्रयत्न तिच्या मुलांसाठीच असतात. मुलाभोवती आपले संपूर्ण जीवन वसवणाऱ्या आईला कोणतीही तुलना, कोणताही दोषारोप, कोणताही छळ तिच्या भूमिकेपासून तिला विचलित करू शकत नाही, कारण ती आई आहे… कडक उन्हासारख्या जीवनात आईजवळ पोहोचल्यावरच सावली जाणवते. आईशी बोलले तरी किंवा आईची आठवण काढली तरी, तिचा पदर डोलत येतो आणि आपल्या डोक्यावर छाया करतो. मनाला आतूनच माहीत आहे की, जोपर्यंत आई आहे तोपर्यंत सुख आहे, शांती आहे, एक अवर्णनीय समाधान आहे, जीवनाशी लढण्याची ऊर्जा आहे. त्यानंतर काय? त्यानंतर आईची आठवण आहे. आई आठवणींमध्ये प्रेम बनून, ओरड बनून, चव बनून, लाड बनून राहते. आपल्यासोबत आई एकाच वेळी अनेक जीवन जगते! कुठे दुखापत झाली तर ती वैद्याचे जीवनही जगते आणि अशा प्रकारे प्रत्येक दुखापतीसोबत आई आठवते, दुखापतीवर मलम लावतानाही. आई आपल्या पदराने लहानपणी कोणत्याही संकटाच्या वेळी जशी लपवून ठेवत असे, तसेच आताही कोणत्याही संकटाच्या वेळी आईचा पदर आठवतोच. प्रत्येक वेदनेत आई आठवते. घरापासून दूर राहिल्यास आईची उणीव जाणवते, लाडांच्या अनुपस्थितीत, घरात शिरताच मारल्या जाणाऱ्या बेफिकीर हाकेत, आईच्या प्रेमळ हास्याच्या आठवणीत, भाकरीच्या उबदारपणात, भाजीच्या चवीत, डाळीच्या फोडणीत आणि चटणीच्या चटपटीतपणात. कोणी कितीही प्रयत्न केले तरी जेवण स्वादिष्ट बनवण्यासाठी, कोणतेही हॉटेल कितीही मसाले वापरले तरी, प्रत्येक घासासोबत आईच्या स्वयंपाकघरातील चव आठवते. आईचे अस्तित्व हीच कृपा आहे… पण लहानपणी कधीकधी असं होतं की कधी मन तर कधी अवचेतन मन आईला जोखू लागतं. कधी जाणूनबुजून, कधी नकळत आणि कधी बालिशपणेही आईचं मूल्यमापन करू लागतं. अल्पशिक्षित किंवा सुशिक्षित, ग्रामीण किंवा शहरी, गृहिणी किंवा नोकरी करणारी, स्थानिक भाषेत रागावणारी किंवा फर्र-फर्र इंग्रजीमध्ये फटकारणारी... आणि या फरकाच्या आधारावर मुलाची दृष्टी ठरवली जाते. पण आई म्हणजे फक्त आई असते. मुलांप्रती तिची भावना ती बाहेरील जगात काय आहे यावरून ठरत नाही. ती घरी कष्ट करो किंवा बाहेरील जबाबदाऱ्यांमध्ये तिचं जीवन विभागलं जावो किंवा घर-बाहेर दोन्हीकडे ती व्यस्त असो, तिच्या प्रत्येक क्षणात मुलेच असतात. आईसोबतच्या नात्यात भौतिकता नसतेच, ते तर विशुद्ध भावप्रधान असतं. आईची उपस्थिती हीच ईश्वराची कृपा आहे, ज्यासाठी आपण वारंवार धन्यवाद दिले पाहिजेत. जगात प्रत्येक आई अद्वितीय आहे, तिची तुलना इतर कोणत्याही आईशी होऊच शकत नाही. तिच्या रात्रंदिवस, चोवीस तास केलेल्या प्रयत्नांना कुणी कसे विसरू शकेल. आम्हाला शाळेत पाठवण्यासाठी ती आमच्या आधी उठायची आणि रात्री सर्वात शेवटी झोपायची. आणि ही काही एका दिवसाची गोष्ट नव्हती, तर आम्ही मोठे होईपर्यंत दररोज अनेक वर्षे सातत्याने हेच सुरू होते. आई कंटाळा न करता, चिडचिड न करता, फक्त प्रेम आणि लाडापोटी तेच काम रोज करत राहिली, करत राहिली. आजही शाळेतील मुलाला गणवेशात पाहून आपल्या बालपणापूर्वी मनात आईच्या प्रतिमा चमकून जातात. प्रत्येक वयात जीवन भरते आई… आई आवश्यक आहे. कारण ती आहे तर जीवन आहे आणि ती नसेल तर तिची आठवणच जीवन जिवंत ठेवण्यासाठी पुरेशी आहे. आईच्या वृद्ध देहाची उपस्थितीही आपल्या जीवनाला तितकाच आधार देते, जितका कधी बालपणी तिचा उत्साह आपल्याला निश्चिंतता देत असे. आताही, घरापासून दूर राहणाऱ्या मुलाला/मुलीला रात्री जेव्हा आई विचारते, 'जेवलास का?', तेव्हा त्याला उत्तर देण्यापूर्वी क्षणभरात तिच्या हाताची गरम पोळी, डाळ आणि भाजी, तिने बनवलेली खास कोथिंबिरीची चटणी, सर्व काही एकाच वेळी आठवणीत उतरते. आणि ती अशीच आपल्या जीवनभर जिवंत वावरते. आई तिचं जीवन माझ्यात, आपल्या सर्वांमध्ये चव बनून, प्रेम बनून, लाड बनून, पदराची सावली बनून जगते. याहूनही अधिक आईचा अंश आपल्यात आपलं रक्त बनून, आपल्या हृदयाची धडधड बनून प्रत्येक क्षणी, आयुष्यभर सामावलेला असतो…

नाते: आई मुलांसाठी सर्वात सोपे संबोधन आहे:ब्रिटनमध्ये मम्मी, फ्रान्समध्ये मामा आणि अमेरिकेत मॉम अधिक प्रचलित

शहरी भारतात जिथे आईसाठी मम्मी आणि मॉम या शब्दांचा वापर केला जातो, तिथे ग्रामीण भागात आई, अम्मा यांसारखे शब्द जास्त वापरले जातात. ब्रिटनचे भाषाशास्त्रज्ञ रायन स्टार्की यांनी सर्वेक्षणातून मिळालेल्या आकडेवारीनुसार सांगितले की, ब्रिटनमध्ये ‘मम’ आणि ‘मम्मी’ या शब्दांचा जास्त वापर होतो. साधारणपणे आईसाठी मम्मी या संबोधनाचा वापर ब्रिटिश राष्ट्रकुल देशांमध्ये होतो. यात भारतासह ब्रिटन, ऑस्ट्रेलिया, कॅनडा, न्यूझीलंड आणि अनेक आफ्रिकन देशांचा समावेश आहे. अमेरिकेत हाच शब्द मॉम, मामा, मम किंवा मॉमीमध्ये बदलला आहे. जर्मनी, फ्रान्स, इटली यांसारख्या अनेक युरोपीय देशांमध्ये मम्मा, मामां, मामा हे संबोधन वापरले जाते. आफ्रिकन देशांमध्ये ‘मामा’ हा शब्द सन्माननीय महिलेसाठीही वापरला जातो. आई हा शब्द भाषेच्या भौगोलिक आणि सांस्कृतिक बंधनांना मजबूत करतो. बहुतेक भाषांमध्ये आईसाठी ‘म’ ध्वनी भाषाशास्त्रज्ञांच्या मते, जगातील बहुतेक भाषांमध्ये आईसाठीचे शब्द 'म' ध्वनीनेच सुरू होतात किंवा त्याच्या आसपास असतात. बाळासाठी सर्वात सहज उच्चारली जाणारी ध्वनी 'म' किंवा 'म्म' असते. जेव्हा बाळ भूक लागल्यावर किंवा रडताना आपले तोंड उघडते, तेव्हा त्याच्या तोंडातून आपोआपच 'मा' किंवा 'ममा' सारखा आवाज बाहेर पडतो. त्यामुळे हा जगभरात आईसाठी मोठ्या प्रमाणावर मान्यताप्राप्त ध्वनी बनतो.

उन्हाळ्यात घामाने नाही, तर योग्य रणनीतीने कमी करा वजन:उन्हाळ्यात आरोग्याशी संबंधित 4 महत्त्वाच्या गोष्टी जाणून घ्या

उन्हाळ्यात व्यायाम करताना जास्त घाम आल्यामुळे अनेक लोक असे मानतात की ते चांगले फॅट बर्न करत आहेत. पण प्रत्यक्षात हे तुम्हाला डिहायड्रेशनकडे घेऊन जाते. घामातून पाणी आणि इलेक्ट्रोलाइट्स शरीरातून बाहेर पडतात. यामुळे डिहायड्रेशन, अशक्तपणा, चक्कर येणे, थकवा यांसारख्या समस्या उद्भवू लागतात. योग्य माहिती आणि स्मार्ट सवयींनी उन्हाळ्यात सुरक्षितपणे वजन कमी करता येते आणि स्वतःला फिटही ठेवता येते. जाणून घ्या उन्हाळ्यात व्यायामाशी संबंधित 4 गोष्टी जास्त घाम येणे, याचा अर्थ फॅट लॉसच होतो असे नाही - अनेकदा लोक जास्त घाम येण्याला फॅट लॉस समजतात. वास्तविक, घाम शरीरातून पाणी आणि इलेक्ट्रोलाइट्स बाहेर काढतो. म्हणून जे वजन कमी झालेले दिसते, ती पाण्याची कमतरता असते. खरा फॅट लॉस तेव्हा होतो, जेव्हा शरीर साठवलेल्या फॅटचा ऊर्जेच्या स्वरूपात वापर करते. या दिवसांत शरीर हायड्रेटेड ठेवणे महत्त्वाचे - उन्हाळ्यात वर्कआउट करताना जास्त घाम आल्यामुळे शरीरात डिहायड्रेशन होऊ शकते. म्हणून पुरेसे पाणी प्या, ज्यामुळे ऊर्जा टिकून राहील. वारंवार तहान लागणे, तोंड कोरडे पडणे, गडद रंगाची लघवी येणे, चक्कर येणे, अशक्तपणा किंवा जास्त थकवा जाणवणे, ही डिहायड्रेशनची लक्षणे आहेत. वॉकिंग, जॉगिंगसारखे हलके व्यायाम करा - उन्हाळ्यात वॉकिंग, जॉगिंग आणि हलके बॉडीवेट वर्कआउट वजन कमी करण्यासाठी अधिक सुरक्षित आणि प्रभावी मानले जातात. यामुळे शरीरातील कॅलरीज बर्न होतात आणि शरीरावर जास्त ताणही येत नाही. तथापि, लांब पल्ल्याची धाव, हाय-इंटेंसिटी इंटरवल ट्रेनिंग सेशन्स काळजीपूर्वक करावीत. उन्हाळ्यात वॉटर एक्सरसाइज देखील करा - उन्हाळ्यात वॉटर वर्कआउट देखील फायदेशीर आहेत. जसे की- पोहणे, शरीरातील जवळजवळ सर्व स्नायूंवर कार्य करते आणि पाण्याचा प्रतिकार 1 तासात 800 कॅलरीजपर्यंत बर्न करण्यास मदत करू शकते. तर एक्वा एरोबिक्स आणि वॉटर योगा सांध्यांवर कमी दाब टाकतात व शरीर मजबूत बनवतात.

सेल्फी विथ डॉटरच्या सर्वेक्षणात दावा:आता माफी किंवा अंतिमा नाही, विचारांसोबत मुलींची नावेही बदलत आहेत

एक काळ असा होता, जेव्हा मुलीच्या जन्मावर घरात आनंद होत नव्हता. अनेक कुटुंबांमध्ये निराशा पसरत असे. विशेषतः हरियाणामध्ये ही विचारसरणी उघडपणे दिसत होती. मुलगी जन्माला आल्यावर काही घरांमध्ये तिला अशी नावे दिली जात होती, ज्यात खेद दडलेला असे. उदा. भतेरी, ‘माफी’ म्हणजे माफ करा, आता आणखी मुली नकोत. ‘काफी’ म्हणजे “खूप झाले. ‘अंतिम’ म्हणजे आता फक्त शेवटची. आता हे चित्र बदलत आहे. ‘सेल्फी विथ डॉटर’ अभियान चालवणारे सुनील जगलान यांचा दावा आहे की, अशी अपमानास्पद नावे जवळजवळ नाहीशी झाली आहेत. फाउंडेशनने 3 वर्षांचे देशव्यापी सर्वेक्षण केले. सर्वेक्षणानुसार, पालक आता मुलींना ओझे मानत नाहीत. ते देवींशी संबंधित, सामर्थ्य आणि आशा दर्शवणारी, आधुनिक नावे निवडत आहेत. जगलान म्हणतात की, ही केवळ नावे बदलण्याची गोष्ट नाही. ही समाजाच्या आत सुरू असलेली भावनिक दुरुस्ती आहे. मध्य प्रदेशमध्ये समाप्ती तर गुजरातमध्ये भूरी सारखी नावे ठेवली जात होती पंजाब - अंतनी, बख्शी, करतारो महाराष्ट्र - नकुशा हिमाचल - सांतो, काफो गुजरात - छेली, भूरी उत्तर प्रदेश - बाची, खत्म मध्य प्रदेश - पुरा, काफी, समाप्ती बिहार - बुचिया, अंतिम झारखंड - बसमतिया, चला, तुरी ओडिशा - अन्वेषा, शेष, उपा छत्तीसगड - बसंती, मुतउरी, उरंता, बुधनी, फेरहा, अंतिमा आसाम - अखेरी, खांतो ‘सेल्फी विथ डॉटर’ ची सुरुवात 2015 मध्ये झाली होती जींद जिल्ह्यातील बीबीपूर गावाचे माजी सरपंच सुनील जागलान यांनी आपल्या दोन मुलींच्या जन्मावर मिळालेल्या सामाजिक सहानुभूतीतून प्रेरणा घेऊन 2015 मध्ये ‘सेल्फी विथ डॉटर’ अभियान सुरू केले. 9 जून रोजी मुलगी नंदिनीसोबत सेल्फी घेऊन त्यांनी ‘बेटी बचाओ, सेल्फी बनाओ’ असा संदेश दिला. परिणाम - अभियान 70 देशांमध्ये पोहोचले, पंतप्रधान मोदींनी कौतुक केले जागलान यांच्या मते, आज हे अभियान 70 पेक्षा जास्त देशांमध्ये पोहोचले आहे. लाखो पालक मुलींच्या जन्मावर ऑनलाइन सेल्फी शेअर करून आनंद साजरा करतात. या उपक्रमाचे पंतप्रधान मोदींनीही कौतुक केले. ‘मन की बात’ मध्येही याचा उल्लेख झाला.

उन्हाळ्यात ट्रिपचे नियोजन करत आहात?:निर्जलीकरण, अन्न विषबाधेचा धोका, या 11 चुका करू नका, सोबत सेफ्टी किट ठेवा

उन्हाळ्याच्या सुट्ट्यांमध्ये बहुतेक लोक ट्रिपचे नियोजन करतात. पण कडक ऊन आणि बदलत्या हवामानात प्रवासाचा अनुभव आरोग्याच्या दृष्टीने आव्हानात्मक असू शकतो. उन्हाळ्यात उष्माघात, फूड पॉयझनिंग आणि त्वचेशी संबंधित समस्या उद्भवू शकतात. या हंगामात प्रवासादरम्यान छोट्या चुकाही महागात पडू शकतात. अशा परिस्थितीत योग्य माहिती आणि तयारी अत्यंत आवश्यक आहे. म्हणून ‘कामाची बातमी’ मध्ये आपण जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. विरेश प्रशांत मेहता, सल्लागार, इंटर्नल मेडिसिन, धर्मशिला नारायणा सुपरस्पेशालिटी हॉस्पिटल, दिल्ली प्रश्न- उन्हाळ्यात प्रवास करताना आरोग्य आणि सुरक्षिततेची काळजी घेणे का महत्त्वाचे आहे? उत्तर- उन्हाळ्यात प्रवास करताना आरोग्याची काळजी घेणे महत्त्वाचे आहे कारण- प्रश्न- उन्हाळ्यात प्रवास करताना कोणत्या प्रकारच्या आरोग्य समस्या उद्भवू शकतात? उत्तर- उच्च तापमानामुळे प्रवासादरम्यान अनेक आरोग्य समस्या उद्भवू शकतात. ग्राफिक्समध्ये पाहा- सर्व समस्या पॉइंटर्सद्वारे सविस्तरपणे समजून घेऊया- 1. डिहायड्रेशन शरीरात पाणी आणि आवश्यक इलेक्ट्रोलाइट्सची कमतरता होते. यामुळे अशक्तपणा येऊ शकतो आणि चक्कर येऊ शकते. या चुकांमुळे वाढते त्रास- बचावासाठी काय करावे? 2. उष्माघात (हीट स्ट्रोक) शरीराचे तापमान खूप वाढते आणि शरीर स्वतःला थंड करू शकत नाही. यामुळे बेशुद्धी येऊ शकते किंवा गंभीर परिस्थिती निर्माण होऊ शकते. या चुकांमुळे त्रास वाढतो- बचावासाठी काय करावे? 3. फूड पॉयझनिंग खराब किंवा दूषित अन्न खाल्ल्याने उलट्या, जुलाब आणि पोटदुखीसारख्या समस्या उद्भवू शकतात. यामुळे शरीर कमकुवत होते. या चुकांमुळे वाढते समस्या- बचावासाठी काय करावे? 4. अतिसार (डायरिया) सतत जुलाब होतात. शरीरातील पाणी आणि मीठ वेगाने कमी होऊ लागते. यामुळे अशक्तपणा आणि निर्जलीकरण (डीहायड्रेशन) वाढू शकते. या चुकांमुळे समस्या वाढतात- बचावासाठी काय करावे? 5. सनबर्न/त्वचेवर पुरळ कडक ऊन आणि घामामुळे त्वचा लाल होते. यामुळे जळजळ, खाज सुटणे आणि पुरळ येऊ शकते. या चुकांमुळे समस्या वाढतात- 6. थकवा आणि चक्कर जास्त उष्णतेमुळे शरीर लवकर थकून जाते. यामुळे चक्कर येणे, अशक्तपणा आणि ऊर्जेची कमतरता जाणवते. या चुकांमुळे त्रास वाढतो- प्रश्न- प्रवासादरम्यान आजारांपासून वाचण्यासाठी कोणती खबरदारी घ्यावी? उत्तर- यासाठी स्वच्छता, योग्य आहार आणि हायड्रेशनकडे विशेष लक्ष देणे आवश्यक आहे. प्रश्न- प्रवासादरम्यान शरीर हायड्रेटेड ठेवण्यासाठी काय करावे? उत्तर- यासाठी काही गोष्टी लक्षात ठेवा. ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- उन्हाळ्याच्या प्रवासात बाहेरचे अन्न खाल्ल्याने आजारी पडू शकतो. अशा परिस्थितीत प्रवासादरम्यान काय खावे? उत्तर- या काळात हलके, ताजे आणि सहज पचणारे अन्न खा, जे शरीर हायड्रेटेड ठेवेल आणि ऊर्जाही देईल. प्रश्न- उन्हाळ्यातील प्रवासात कोणत्या चुका टाळल्या पाहिजेत? उत्तर- उन्हाळ्यातील प्रवासात लोक काही चुका करतात. सर्व चुका ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- प्रवासादरम्यान ऊन आणि तीव्र उष्णतेपासून वाचण्यासाठी काय करावे? उत्तर- मुद्द्यांमधून समजून घेऊया- प्रश्न- उन्हाळ्यात लांबच्या प्रवासात थकवा आणि अशक्तपणा टाळण्यासाठी काय करावे? उत्तर- मुद्द्यांमधून समजून घेऊया- प्रश्न- प्रवासादरम्यान अपुरी झोप आरोग्यावर परिणाम करते का? उत्तर- होय, अपुऱ्या झोपेमुळे थकवा, चिडचिडेपणा आणि लक्ष केंद्रित करण्यात समस्या येऊ शकते. यामुळे रोगप्रतिकारशक्तीही कमी होऊ शकते. त्यामुळे प्रवासादरम्यान पुरेशी विश्रांती आणि झोप घेणे महत्त्वाचे आहे. प्रश्न- उन्हाळ्यात प्रवासादरम्यान कोणत्या लोकांनी विशेष काळजी घ्यावी? उत्तर- काही लोकांनी विशेष काळजी घ्यावी. ग्राफिक्समध्ये पहा- प्रश्न- समर ट्रॅव्हल सेफ्टी किट काय आहे? यात कोणत्या आवश्यक गोष्टी असाव्यात? उत्तर- समर ट्रॅव्हल सेफ्टी किट म्हणजे एक असे आवश्यक कलेक्शन, जे उन्हाळ्यात प्रवासात आरोग्य आणि सुरक्षितता राखण्यास मदत करते. याच्या मदतीने अचानक उद्भवणाऱ्या लहान-मोठ्या आरोग्य समस्या त्वरित हाताळता येतात. ग्राफिकमध्ये पहा या किटमध्ये काय-काय असावे- प्रश्न- प्रवासात वारंवार थंड पाणी किंवा कोल्ड ड्रिंक पिणे योग्य आहे का? उत्तर- नाही, यामुळे घसा खवखवणे, पचनाचे प्रश्न आणि शरीराच्या तापमानात अचानक बदल होऊ शकतो. कोल्ड ड्रिंक्समध्ये जास्त साखर आणि कॅफिन असते, ज्यामुळे निर्जलीकरण वाढू शकते. यामुळे थकवा आणि ॲसिडिटीची समस्या देखील वाढू शकते.

लिम्फॅटिक ड्रेनेज:अमेरिका-जपानमध्ये यातनादायक ब्युटी ट्रीटमेंटचा ट्रेंड, खर्च 35 हजार; बुक्के, थप्पड व लाकडी हातोड्याने मार सहन करताहेत

तुम्ही कधी आरशात स्वतःला नीट पाहिले आहे आणि तुम्हाला वाटले आहे की गाल थोडे जड आहेत, जबडा कमी तीक्ष्ण आहे किंवा डोळे थोडे सुजलेले आहेत, तर तुम्ही त्या जादुई आणि भयानक शब्दाशी परिचित आहात... 'ब्लॉटेड' (फुगलेले). ही केवळ शारीरिक अवस्था नाही; तर आधुनिक शाप आहे, जो स्नॅक्स, प्रदूषण, कमी झोप किंवा वाढत्या वयाचा परिणाम असू शकतो. पण आजच्या 'कर्स ऑफ नॉलेज' (ज्ञानाचा शाप) असलेल्या जगात, आपण याकडे दुर्लक्ष करू शकत नाही. येथूनच अब्जावधी डॉलर्सचे ते साम्राज्य सुरू होते, जे तुमच्या चेहऱ्याला 'स्लिम' बनवण्याचे आणि 'आकार' देण्याचे वचन देते. याच आशेने लेखिका एमी वॉन्ग टोकियोमधील एका फेस करेक्शन क्लिनिकमध्ये पोहोचल्या. येथे एक प्रक्रिया केली जाते ज्याला 'कोगाओ क्यूसेई' म्हणतात... 'लहान चेहऱ्याचे सुधार'. हे ऐकायला जेवढे सौम्य वाटते, प्रत्यक्षात तेवढेच वेदनादायक आहे. एमी जेव्हा त्या टेबलावर झोपल्या, तेव्हा त्यांना वाटले की कोणीतरी पीठ मळत आहे. चेहऱ्यावर थप्पड, मुक्के आणि अगदी लाकडी हातोड्याने प्रहार! हे ब्युटी ट्रीटमेंट कमी आणि एखाद्या मध्ययुगीन छळासारखे जास्त वाटले. जेव्हा थेरपिस्टने कान मुठीत पकडून इतके ओढले की कानच बाहेर येतील असे वाटले. अमेरिकेत याला ‘लिम्फॅटिक ड्रेनेज’ म्हणतात, जी शरीरातील टाकाऊ द्रवपदार्थ बाहेर काढण्याची प्रक्रिया आहे. तज्ज्ञ म्हणतात, ‘चेहऱ्याला सुधारण्याची किंवा स्वच्छ’ करण्याची ही धून केवळ सौंदर्याची इच्छा नाही, तर आधुनिक जीवनातील प्रक्रिया केलेले अन्न आणि मायक्रोप्लास्टिक्ससारख्या अशुद्धींपासून स्वतःला मुक्त करण्याची धडपड आहे, ज्या आतून आजारी करत आहेत. यातून सुटका मिळवण्यासाठी अमेरिका, जपान आणि युरोपमधील लोक जेड रोलर, मायक्रोकरंट डिव्हाइस, व्हायरल चिन-बँडेज, फेसजिम यांसारखे वेदनादायक उपाय स्वीकारण्यास मागेपुढे पाहत नाहीत. या ट्रीटमेंटचा खर्च २० ते ३५ हजार रुपये आहे. याची जागतिक बाजारपेठ ₹२.२० लाख कोटी रुपयांची आहे. हे दरवर्षी १६.७% च्या वेगाने वाढत आहे. एमी सांगते... ‘जेव्हा ‘मारहाण’ संपली आणि आरसा समोर आला, तेव्हा चेहरा गायब झाला नव्हता, पण तो पूर्वीसारखाही नव्हता. जुनाट सूजेखालून ‘आदर्श चेहरा’ बाहेर आला होता. जणू काही शिल्पकाराने दगड कोरून आत लपलेली मूर्ती बाहेर काढली होती, असे वाटले.’ हा खेळ केवळ सौंदर्याचा नाही, तर ‘नियंत्रणाचा’ आहे: तज्ज्ञ सौंदर्यशास्त्र तज्ज्ञ जिया टोलेंटिनो म्हणतात, ‘हा खेळ केवळ सौंदर्याचा नाही, तर नियंत्रणाचा आहे. जग आपल्या नियंत्रणाबाहेर आहे... हवा विषारी आहे, तंत्रज्ञान आपल्याला ट्रॅक करत आहे. पण जेव्हा आपण आपल्या चेहऱ्याला बोटांनी ‘चिरडतो’, तेव्हा आपल्याला वाटते की किमान या गोष्टीवर आपले नियंत्रण आहे. आपण स्वतःला शिक्षा देतो, मग स्वतःच ती सूज मिटवून ‘सुधारतो’. या अनिश्चित जगात, तो लहान, कोरलेला चेहरा कदाचित शेवटचा किल्ला आहे, जिथे आपण स्वतःला सुरक्षित आणि व्यवस्थित अनुभवतो.’

गणिताचे योग्य ज्ञान आवश्यक, घोकंपट्टीची पद्धत सोडा:आयुष्यात अपयशी करतोय 133 वर्षांचा जुना 'हिशोब', गणनेऐवजी डेटा-रीजनिंगवर लक्ष केंद्रित करा

गणिताचे नाव ऐकताच अनेकदा लोकांच्या मनात शाळेच्या दिवसांतील त्या भयानक आठवणी ताज्या होतात - बीजगणित, भूमिती, त्रिकोणमिती आणि कॅल्क्युलसचे एक अंतहीन चक्रवात... पण तुम्ही कधी विचार केला आहे का की ज्या गणितासाठी आपण हजारो तास वाया घालवले, ते आपल्या वास्तविक जीवनात किती उपयोगी पडते? आधुनिक संशोधन आणि तज्ञांचे मत आहे की आपण केवळ चुकीचे गणित शिकत नाही, तर ते मोजण्याची आपली पद्धत देखील पूर्णपणे चुकीची आहे. धक्कादायक वस्तुस्थिती अशी आहे की अमेरिका आणि जगाच्या अनेक भागांमध्ये गणिताचा सध्याचा अभ्यासक्रम 1893 च्या ‘कमिटी ऑफ टेन’ द्वारे निश्चित करण्यात आला होता. त्या काळात पाठांतर करून गणना करणे (रोट मॅथ) वास्तुविशारद, खगोलशास्त्रज्ञ आणि स्थापत्य अभियंत्यांसाठी आवश्यक होते. पण आज, जेव्हा आपल्या हातात सुपरकंप्यूटरसारखे स्मार्टफोन आहेत, तेव्हाही आपण मुलांना हाताने जटिल समीकरणे सोडवायला शिकवत आहोत. ‘आफ्टरमैथ: द लाइफ-चेंजिंग मॅथ दॅट स्कूल्स वॉन्ट टीच यू’ या पुस्तकाचे लेखक टेड डिनर्टस्मिथ म्हणतात की, आजचे जग डेटा, अल्गोरिदम, सांख्यिकी आणि एआय (कृत्रिम बुद्धिमत्ता) द्वारे चालते. पण आपले शिक्षण धोरण अजूनही 19 व्या शतकातील पाठांतर करणारे गणित आणि मल्टीपल चॉइस टेस्ट स्कोअरच्या मागे धावत आहे. तज्ञांचे मत आहे की, जर संगणक एखादे काम अधिक चांगले आणि वेगाने करू शकत असेल, तर मुलांना त्याच कामात गुंतवून ठेवणे हे गुणवत्तेचे मापदंड असू शकत नाही. गणिताच्या अज्ञानामुळे धोका ओईसीडीचे शिक्षण संचालक अँड्रियास श्लीचर यांच्या मते, गणिताची व्यावहारिक समज नसणे ही केवळ शैक्षणिक कमतरता नाही, तर जीवन आणि आरोग्यासाठीही मोठा धोका आहे. डेटाची समज नसल्यामुळे लोक मेडिकल टेस्टच्या रिपोर्ट आणि डॉक्टरांद्वारे डेटाच्या चुकीच्या अर्थामुळे जीवन-मरणाशी संबंधित चुकीचे निर्णय घेतात. त्याचबरोबर, ‘मॅथ एंग्जायटी’ (गणित भीती) चे शिकार असलेले 93% लोक आर्थिक जाळ्यात अडकत आहेत; ते महागाई आणि व्याजाचे गणित न समजल्यामुळे गुंतवणूक आणि भविष्य वाया घालवत आहेत. हेच अज्ञान जनतेला धोरणकर्त्यांच्या आकडेवारीच्या मायाजालातही अडकवते. 80% वेळ गणनेवर खर्च होत आहे, हे एआय-संगणकाला करू द्या अमेरिकन शिक्षणतज्ज्ञ कॉनराड वोल्फ्राम यांचे म्हणणे आहे की, आपण ‘डेटा ॲनालिटिक्स’ आणि ‘फायनान्शियल लिटरेसी’ला महत्त्व दिले पाहिजे. सध्याचे शिक्षण 80% वेळ ‘गणनेवर’ खर्च करते, तर हे काम संगणक आणि एआय (कृत्रिम बुद्धिमत्ता) अधिक चांगल्या प्रकारे करू शकतात. विद्यार्थ्यांना गणनेच्या ओझ्यातून मुक्त करून समस्या सोडवण्यावर लक्ष केंद्रित केले पाहिजे. विद्यार्थ्यांनी सांख्यिकीय तर्क आणि आर्थिक निर्णय शिकले पाहिजेत जे जीवनावर परिणाम करतात. जर विद्यार्थी शाळेतून बाहेर पडल्यानंतर कर (टॅक्स), गुंतवणूक किंवा व्याजदर समजू शकत नाहीत, तर त्यांचे गणिताचे शिक्षण अपूर्ण आहे. या व्यावहारिक आकडेवारीत प्राविण्य मिळवणे हेच शिक्षणाचे खरे उद्दिष्ट असले पाहिजे.

उन्हाळ्यात वाढतात डोळ्यांच्या ॲलर्जीचे प्रकार:हे 9 संकेत दिसल्यास दुर्लक्ष करू नका, तज्ञांकडून 11 आवश्यक खबरदारी समजून घ्या

उन्हाळ्यात तीव्र सूर्यप्रकाश आणि उष्ण हवा डोळ्यांवर परिणाम करते. यामुळे डोळ्यांची जळजळ आणि लालसरपणाची समस्या उद्भवू शकते. सामान्यतः लोक याकडे दुर्लक्ष करतात, परंतु हे एखाद्या मोठ्या समस्येचे लक्षण देखील असू शकते. अल्ट्राव्हायोलेट एक्सपोजर, डिहायड्रेशन आणि धूळ-माती डोळ्यांवर परिणाम करतात. यामुळे डोळ्यांना संसर्ग होऊ शकतो. म्हणून उन्हाळ्यात डोळ्यांच्या ॲलर्जीची प्रकरणे वाढतात. आज ‘कामाची बातमी’ मध्ये समजून घेऊ की उन्हाळ्याचा डोळ्यांवर काय परिणाम होतो. तसेच जाणून घेऊ की- तज्ज्ञ: डॉ. श्रेया गुप्ता, सल्लागार, नेत्ररोग विभाग, श्री बालाजी ॲक्शन मेडिकल इन्स्टिट्यूट, दिल्ली प्रश्न- उन्हाळ्यात जास्त तापमान आणि तीव्र सूर्यप्रकाशाचा डोळ्यांवर काय परिणाम होतो? उत्तर- उन्हाळ्यात या तीन गोष्टी घडतात- हे तिन्ही घटक डोळ्यांवर खालीलप्रमाणे परिणाम करतात- प्रश्न- उन्हाळ्यात डोळ्यांशी संबंधित कोणत्या समस्या जास्त वाढतात? उत्तर- उन्हाळ्यात तापमान वाढल्याने डोळ्यांतील ओलावा लवकर कमी होतो, त्यामुळे कोरडेपणा वाढतो. उन्हाळ्यात होणाऱ्या सर्व डोळ्यांच्या समस्या खालील ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- डोळ्यांची कोणती लक्षणे दुर्लक्ष करू नयेत? उन्हाळ्यात ही जास्त गंभीर होऊ शकतात का? उत्तर- डोळ्यांमध्ये सतत दुखणे किंवा तीव्र जळजळ होणे सामान्य नाही. अचानक अस्पष्ट किंवा कमी दिसणे हे एखाद्या गंभीर समस्येचे लक्षण असू शकते. ग्राफिकमध्ये दिलेल्या लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नका, उन्हाळ्यात ती गंभीर होऊ शकतात- प्रश्न- डोळ्यांच्या संसर्गाचे आणि ॲलर्जीचे मुख्य धोके काय आहेत? उत्तर- उन्हाळ्यात जास्त तापमान आणि घामामुळे डोळ्यांच्या आसपास बॅक्टेरिया आणि व्हायरस वाढू शकतात. सर्व धोक्याचे घटक ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- डिहायड्रेशन झाल्यावर डोळ्यांच्या आरोग्यावर आणि दृष्टीच्या आरामावर काय परिणाम होतो? उत्तर- शरीरात पाण्याची कमतरता झाल्यास डोळ्यांवर हे परिणाम होतात- प्रश्न- उन्हाळ्यात कोणत्या लोकांना डोळ्यांच्या समस्यांचा धोका जास्त असतो? उत्तर- काही लोकांना धोका जास्त असतो- प्रश्न- जर आधीपासूनच कोरड्या डोळ्यांची, ॲलर्जीची समस्या असेल तर उन्हाळ्यात कोणती खबरदारी घ्यावी? उत्तर- यासाठी खालील खबरदारी घेणे आवश्यक आहे- प्रश्न- उन्हाळ्यात डोळ्यांच्या आरोग्यासाठी आहार आणि हायड्रेशन कसे असावे? उत्तर- यासाठी या गोष्टी लक्षात ठेवा- प्रश्न- डोळे निरोगी ठेवण्यासाठी जीवनशैलीत कोणते छोटे बदल फायदेशीर ठरू शकतात? उत्तर- डोळे निरोगी ठेवण्यासाठी जीवनशैलीत हे बदल करा- प्रश्न- जे लोक घराबाहेर काम करतात किंवा जास्त वेळ उन्हात राहतात, त्यांनी कोणती अतिरिक्त खबरदारी घ्यावी? उत्तर- घराबाहेर काम करणाऱ्या लोकांनी या खबरदाऱ्या घ्याव्यात-

उद्याने, कार्यालये आणि घरांमध्ये घुमते ‘रेडिओ तायसो’ची धून:सकाळी 6.30 वाजता संपूर्ण जपानमध्ये एकाच वेळी कसरत करतात, 100 वर्षांपासून हीच सिस्टिम

सकाळी बरोबर 6:30 वाजले आहेत. जपानची राजधानी टोकियोमधील किबा पार्कमध्ये हलके धुके आहे, पण तिथे शांतता नाही. रेडिओवर पियानोची मधुर धून वाजू लागताच, 88 वर्षांच्या मीको कोबायाशी आणि त्यांच्यासोबत उभे असलेले शेकडो लोक एकाच वेळी आपले हात हवेत फिरवू लागतात. ही ना लष्करी कवायत आहे ना कोणती परेड. ही 'रेडिओ तायसो'ची सुमारे 100 वर्षांपासून (1928) सुरू असलेली व्यायामाची परंपरा आहे. कदाचित यामुळेच जपानमध्ये जगातील सर्वात निरोगी आणि दीर्घायुषी लोक आहेत. फक्त 10 मिनिटांचा व्यायाम रेडिओ तायसोने 1928 मध्ये सकाळी सुमधुर संगीतासह सामूहिक योगाभ्यासाची परंपरा सुरू केली होती. संपूर्ण सत्र फक्त 10 मिनिटांचे असते. यात शरीर ताणणे, कंबर फिरवणे आणि हात वर-खाली करणे यांसारख्या सुमारे 12 सोप्या स्टेप्स असतात. याचे सौंदर्य हे आहे की, लहान मुलांपासून वृद्धांपर्यंत आणि ऑफिसला जाणाऱ्या कर्मचाऱ्यांपासून ते व्हीलचेअरवर बसलेल्या लोकांपर्यंत कोणीही हे करू शकते. कोणत्याही जिमच्या उपकरणांची गरज नाही, फक्त रेडिओ किंवा मोबाईलवर धून वाजवतात आणि व्यायाम करतात. मीको कोबायाशी, जी लहानपणापासून दररोज या व्यायामात सहभागी होतात, म्हणतात, ‘जर पाऊस नसेल, तर मी रोज येते. शरीर हलते तेव्हा चांगले वाटते.’ केवळ 60 वर्षांचे दिसणारे 83 वर्षीय केंजी इगुची सांगतात की, हा व्यायाम त्यांच्यासाठी केवळ सांधेदुखीवरचा उपाय नाही, तर आपल्या प्रियजनांना भेटण्याचे एक माध्यम देखील आहे. दुसऱ्या महायुद्धानंतर यावर बंदीही घालण्यात आली होती जपानमध्ये 99,763 लोक असे आहेत, ज्यांचे वय 100 वर्षांपेक्षा जास्त आहे. तज्ञांचे मत आहे की ‘रेडिओ तायसो’ वृद्धांना घराच्या चार भिंतीतून बाहेर काढतो, ज्यामुळे ते मानसिक नैराश्य आणि एकटेपणापासून वाचतात आणि हेच त्यांच्या दीर्घायुष्याचे आणि आरोग्याचे रहस्य आहे. 1928 मध्ये याची सुरुवात अमेरिकेच्या एका विमा कार्यक्रमातून प्रेरित झाली होती. सम्राट हिरोहितो यांच्या राज्याभिषेकाच्या वेळी हे जपानमध्ये लागू करण्यात आले. दुसऱ्या महायुद्धात जपानच्या पराभवानंतर अमेरिकेने याला ‘हुकूमशाही’ सराव असे संबोधत बंदी घातली होती. 1951 मध्ये लोकांच्या मागणीनुसार ते पुन्हा सुरू करण्यात आले. तेव्हापासून ते लोकांच्या दैनंदिन जीवनाचा भाग बनले आहे.

ब्रिटनमध्येही लोकप्रिय होत आहे कॅरम:समुदाय आणि लोकांना जोडण्याचे सोपे साधन; कार्यक्रम आणि क्लबमध्ये वाढत आहे गर्दी

भारतात जिथे ऑनलाइन गेमिंगच्या वाढत्या लोकप्रियतेमुळे कॅरम, बुद्धिबळ यांसारख्या खेळांकडे तरुणांचा कल थोडा कमी झाला आहे, तिथे ब्रिटनमध्ये याच्या उलट घडत आहे. ब्रिटनमध्ये पारंपरिक दक्षिण आशियाई खेळ कॅरम वेगाने लोकप्रिय होत आहे, जिथे तो केवळ एक खेळ नसून कम्युनिटी कनेक्शनचे (सामुदायिक संबंधांचे) नवीन माध्यम बनला आहे. लंडनसह अनेक शहरांमध्ये कॅरम नाइट्स आणि क्लब्समध्ये मोठी गर्दी उसळत आहे. अनेक कार्यक्रमांची तिकिटे मिनिटांत विकली जातात आणि शेकडो लोक त्यात भाग घेतात. लंडनच्या नॉटिंग हिल येथील ढिशूम परमिट रूममध्ये आयोजित एका कॅरम नाइटमध्ये खेळ सुरू होण्यापूर्वीच वातावरण उत्साहाने भरून जाते. खेळाडू आणि प्रेक्षक चहा पीत, गप्पा मारत असतात आणि बोर्डवर स्ट्रायकरचा आवाज घुमत राहतो. ब्रिटनमध्ये कॅरमशी संबंधित आयोजनांच्या लोकप्रियतेचा अंदाज यावरून लावला जाऊ शकतो की, एका कार्यक्रमासाठी ८०० लोकांनी तिकीट मिळवण्याचा प्रयत्न केला, तर जागा फक्त ४४ लोकांसाठी होती. तरुणांमध्ये ऑफलाइन सोशल कनेक्शनची (सामाजिक संबंधांची) ओढ वाढली कॅरमच्या वाढत्या लोकप्रियतेमागे मुख्य कारण म्हणजे लोकांची ऑफलाइन सामाजिक संबंधांची इच्छा आहे. सोशल मीडिया आणि डिजिटल थकव्याच्या काळात, विशेषतः तरुण आता असे प्लॅटफॉर्म शोधत आहेत जिथे ते समोरासमोर भेटू शकतील, संवाद साधू शकतील आणि आरामदायक वातावरणात वेळ घालवू शकतील. ब्रिटनमध्ये कॅरमचा उदय केवळ एका खेळाचे पुनरागमन नाही, तर सामाजिक एकजुटीच्या नवीन लाटेसारखा पाहिला जात आहे. कॅरम कम्युनिटीमध्ये 12 हजारांहून अधिक लोक जोडले गेले ब्रिटनमध्ये कॅरमच्या वेगाने लोकप्रिय होण्यामागे 31 वर्षीय अब्दुस खान यांचे मोठे योगदान आहे. खान यांनी 'कॅरम' नावाच्या एका कम्युनिटीची सुरुवात केली. यात आता 12,000 हून अधिक लोक जोडले गेले आहेत. बांगलादेशी वंशाच्या खान यांच्यासाठी, कॅरमबद्दलच्या आकर्षणाची मुळे त्यांच्या बालपणाशी जोडलेली आहेत. जरी भारत, बांगलादेश, पाकिस्तान आणि अगदी येमेनमध्ये कॅरमच्या खऱ्या सुरुवातीबद्दल व्यापक वाद असले तरी, खान यांचे म्हणणे आहे की या खेळाचे महत्त्व भूगोलापेक्षा खूप जास्त आहे.

जीवनशैलीशी संबंधित उपाय झोपेच्या औषधांपेक्षा चांगले:8 पैकी एक प्रौढ अमेरिकन चांगल्या झोपेसाठी औषध घेतोय

जगभरात निद्रानाश आणि कमी झोपेची समस्या वाढत आहे. यासोबतच लोक चांगल्या झोपेसाठी सप्लिमेंट्स आणि औषधांवर अधिक अवलंबून राहत आहेत, परंतु तज्ज्ञ चेतावणी देत आहेत की दररोज झोपेच्या गोळ्या किंवा सप्लिमेंट्सवर अवलंबून राहणे योग्य नाही. अमेरिकन आरोग्य संस्था सीडीसीच्या नवीन अहवालानुसार, दर आठपैकी एक अमेरिकन प्रौढ झोपण्यासाठी किंवा झोप पूर्ण करण्यासाठी कोणत्याही सप्लिमेंट किंवा औषधाचा वापर करतो. तर, आणखी एका अहवालात असे म्हटले आहे की, एक-तृतीयांश अमेरिकन प्रौढ रात्री किमान सात तासांची झोप देखील घेऊ शकत नाहीत. ड्यूक युनिव्हर्सिटी मेडिकल सेंटरचे स्लीप सायंटिस्ट डॉ. सुजय कनसाग्रा यांच्या मते, अनेक लोक मेलाटोनिन आणि मॅग्नेशियमसारख्या सप्लिमेंट्सना जादुई उपाय मानतात, तर त्यांनी त्यांच्या झोप खराब होण्याच्या खऱ्या कारणांची तपासणी करून घेतली पाहिजे. त्यांचे म्हणणे आहे की, मॅग्नेशियममुळे झोप सुधारण्याचे पुरावे मर्यादित आहेत. होय, ज्या लोकांना स्नायूंमध्ये ताण किंवा पायांमध्ये पेटके येतात, त्यांना यामुळे काही मदत मिळू शकते. तज्ञांच्या मते, सप्लिमेंट्सवरील अवलंबित्व अनेकदा खरा आजार किंवा समस्या लपवते. ताण, रात्री उशिरापर्यंत स्क्रीन पाहणे, अनियमित दिनचर्या आणि कामाचा ताण ही देखील झोप बिघडवण्याची प्रमुख कारणे आहेत. डॉक्टरांचे म्हणणे आहे की, चांगल्या झोपेसाठी औषधांऐवजी मूलभूत सवयींवर लक्ष केंद्रित केले पाहिजे - जसे की, रोज एकाच वेळी झोपणे-जागणे, सकाळी सूर्यप्रकाश घेणे, नियमित व्यायाम करणे, झोपण्यापूर्वी स्क्रीनपासून दूर राहणे आणि बेडरूम अंधारी व थंड ठेवणे.

वजन कमी करायचे असेल तर जेवणापासून पळू नका, प्रेम करा:इच्छांना मारत राहिल्यास इच्छाशक्ती साथ सोडेल; चवीने खा - तज्ज्ञांचा सल्ला

वजन कमी करणे आणि ते टिकवून ठेवणे हे जगातील सर्वात कठीण कामांपैकी एक मानले जाते. अमेरिकेत जवळपास प्रत्येक पाचपैकी दोन व्यक्ती लठ्ठपणाचे शिकार आहेत. दशकांपासून आपल्याला हेच शिकवले गेले आहे की आपण खाण्याचा ‘खूप जास्त आनंद’ घेतो, म्हणूनच गरजेपेक्षा जास्त खातो. पण जर ही धारणाच पूर्णपणे चुकीची असेल तर काय? अलीकडील संशोधन आणि तज्ज्ञांचे मत आहे की खरी समस्या कदाचित ही नाही की आपण जेवणाचा जास्त आनंद घेत आहोत, तर ही आहे की आपण त्याचा पुरेसा आनंद घेत नाही आहोत. मॅकगिल युनिव्हर्सिटीच्या न्यूरोसायंटिस्ट डाना स्मॉल म्हणतात, ‘आपल्या मेंदूत खाण्याच्या संकेतांसाठी दोन वेगवेगळे मार्ग काम करतात. यातील पहिला ‘हाय रोड’ आहे, जो थेट तोंडाची चव, अन्नाचा सुगंध व त्याच्या वास्तविक आनंदाने सक्रिय होतो. दुसरा मार्ग ‘लो रोड’ म्हणून ओळखला जातो, जो प्रत्यक्षात डोपामाइनचा मार्ग आहे आणि अन्न गिळल्यानंतर व पचल्यानंतर सक्रिय होतो. चिप्स किंवा कोल्ड ड्रिंकसारखे पदार्थ अनेकदा याच 'लो रोड'ला सक्रिय करतात. ते फारसे स्वादिष्ट नसले तरी, त्यांच्यात कॅलरीज आणि चरबीचे असे अचूक मिश्रण असते जे मेंदूला तीव्र 'डोपामाइन हिट' देते. स्मॉल यांचे म्हणणे आहे की, अशा स्थितीत आपण जेवणाच्या खऱ्या आनंदासाठी नाही, तर याच रासायनिक प्रभावाच्या व्यसनामुळे वारंवार खातो. डाना यांनी प्री-डायबेटिक असताना कंटाळवाणे खाण्याऐवजी 'जास्तीत जास्त आनंद' देणारा मार्ग निवडला. त्यांनी ताज्या रासबेरी आणि हळद, जिरे व लसूण वापरून बनवलेल्या भाज्यांसारख्या स्वादिष्ट आणि आरोग्यदायी पदार्थांना प्राधान्य दिले. त्यांचे मत होते की, जेवणाचा आनंद घेतल्याने मेंदू समाधानी राहतो आणि जंक फूडची इच्छा कमी होते. त्यांनी या प्रयोगातून 20 किलो वजन कमी करून मधुमेहावर मात केली.पेनसिल्व्हेनिया विद्यापीठाचे डॉ. इझेकियल इमॅन्युएल म्हणतात, 'निरोगीपणा म्हणजे फक्त स्वतःला थांबवणे नाही.' जर जीवनाचा उद्देश फक्त इच्छा मारणे असेल, तर इच्छाशक्ती लवकरच हार मानेल. निरोगी राहण्याचा नवीन मंत्र आता 'कमी खाणे' नाही, तर 'उत्तम आणि चवीने खाणे' आहे. पुढच्या वेळी खाताना, कॅलरीज मोजण्याऐवजी चवीचा आनंद घ्या. कदाचित हीच ती तृप्ती आहे ज्याची तुमच्या शरीराला गरज आहे.' ऑटोपायलट मोडमध्ये खाल्ल्यास चव जाणवत नाही ब्रॅडफोर्ड आणि ब्राउन विद्यापीठातील तज्ञांचे म्हणणे आहे की, जेव्हा आपण टीव्ही पाहताना किंवा फोन वापरताना 'ऑटोपायलट' मोडमध्ये खातो, तेव्हा आपण चव घेणे विसरून जातो. 'माइंडफुल ईटिंग' (सजग खाणे) यावर भर देते की अन्नाच्या सुगंधावर आणि पोतावर (टेक्सचर) लक्ष द्यावे. डॉक्टर जेन चोजेन 'वन-बाइट-एट-ए-टाइम' (एका वेळी एक घास) पद्धत शिकवतात. जसे की - प्रत्येक घास पूर्णपणे चावणे आणि चवीची जाणीव ठेवणे... कारण पोटातून मेंदूपर्यंत 'तृप्ती'चा संकेत पोहोचायला सुमारे 20 मिनिटे लागतात. हळू खाल्ल्याने तुम्ही गरजेपेक्षा लवकर थांबता.

या 4 गोष्टी हृदयाला आजारी करताहेत:या 5 गोष्टींमुळे हृदय निरोगी राहते, डॉक्टरांकडून समजून घ्या निरोगी हृदयाचे विज्ञान

अलीकडेच वडोदरा येथे 29 वर्षीय राज्य राखीव पोलीस (SRP) जवानाचा प्रशिक्षणानंतर अचानक हृदयविकाराच्या झटक्याने मृत्यू झाला. परेडनंतर त्यांना छातीत दुखत असल्याची तक्रार केली होती. रुग्णालयात नेत असताना त्यांची प्रकृती बिघडली आणि त्यांचा मृत्यू झाला. भारतात हृदयविकार आता फक्त वृद्धांपुरता मर्यादित राहिलेला नाही. तरुण वयाचे लोकही याला बळी पडत आहेत. वर्ल्ड हार्ट फेडरेशन (WHF) नुसार, हृदयविकारामुळे दरवर्षी भारतात सुमारे 28 लाख लोकांचा मृत्यू होतो. ‘वर्ल्ड हार्ट फाउंडेशन’, ‘ग्लोबल बर्डन ऑफ डिजीज’ आणि ‘इंडियन कौन्सिल ऑफ मेडिकल रिसर्च’ (ICMR) च्या आकडेवारीनुसार, देशातील एकूण मृत्यूंपैकी सुमारे 28% वाटा हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी रोगांचा (कार्डिओव्हस्कुलर डिजीज) आहे. अशा परिस्थितीत हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे की हृदयाच्या कोणत्या लक्षणांना वेळेत ओळखले पाहिजे. त्याचबरोबर हे देखील की आपल्या दैनंदिन सवयी हृदयाच्या आरोग्यावर कसा परिणाम करतात. म्हणून ‘फिजिकल हेल्थ’ मध्ये आज आपण समजून घेऊया की हृदय काय आहे आणि ते कसे कार्य करते. यासोबतच जाणून घेऊया की- प्रश्न- हृदय काय आहे? उत्तर- हृदय म्हणजे शरीरातील एक मजबूत स्नायू पंप आहे. ते साधारणपणे आपल्या मुठीएवढे मोठे असते. ते छातीच्या मध्यभागी, थोडे डावीकडे असते. हृदयात चार कप्पे (चेंबर्स) असतात. वरच्या दोन्ही कप्प्यांना ‘एट्रियम’ म्हणतात आणि खालच्या कप्प्यांना ‘वेंट्रिकल’ म्हणतात. हृदय कसे कार्य करते? प्रश्न- हृदय का आजारी पडते? उत्तर- वेळेनुसार हृदयाच्या नसा आणि स्नायूंवर दबाव वाढतो. मुख्यतः हृदयाचे आरोग्य या 5 मुद्द्यांवर अवलंबून असते, ग्राफिकमध्ये पहा- सर्व मुद्दे सविस्तर समजून घ्या- तुम्ही दिवसभर काय खाता? हृदयविकाराचे एक मोठे कारण म्हणजे आपण काय आणि कसे खातो. जास्त तेलकट-मसालेदार अन्न खराब कोलेस्ट्रॉल वाढवते, जे हृदयाच्या धमन्यांमध्ये जमा होते. चुकीचे खाणे हृदयाला कसे आजारी करते, ग्राफिक्समध्ये पहा- तुम्ही तुमच्या शरीराला किती हालचाल देता? तुम्ही किती शारीरिक हालचाल करता, याचा हृदय आरोग्यावर थेट परिणाम होतो- तुम्ही रात्री किती शांत झोप घेता? याचा हृदयाच्या आरोग्यावर थेट परिणाम होतो. सिगारेट, दारू, कॅफिन, निकोटीनसोबत तुमचे काय नाते आहे? सिगारेट, दारू, कॅफिन आणि निकोटीन थेट हृदय आरोग्यावर परिणाम करतात- आयुष्यात किती सुंदर नातेसंबंध, प्रेम आणि आनंद आहे, म्हणजेच तणावाची पातळी काय आहे? आयुष्यात नातेसंबंध, प्रेम आणि भावनिक आधार जितका मजबूत असतो, हृदय तितकेच निरोगी राहते. प्रश्न- सडन कार्डियाक अरेस्ट खरोखरच अचानक येतो का? उत्तर- ‘सडन कार्डियाक अरेस्ट’ या नावाने जरी असे वाटत असले की सर्वकाही अचानक घडते, तरीही बहुतेक प्रकरणांमध्ये ते पूर्णपणे अचानक नसते. शरीर आधीच अनेक प्रकारे संकेत देत असते- ही लक्षणे सूचित करतात की हृदयावर ताण वाढत आहे किंवा त्याची विद्युत प्रणाली बिघडत आहे. परंतु वेगवान जीवनशैली, कामाचा ताण आणि जबाबदाऱ्यांमध्ये गुंतलेले असल्यामुळे आपण या लक्षणांकडे दुर्लक्ष करतो. जर वेळेत ही लक्षणे ओळखली आणि तपासणी केली, तर सडन कार्डियाक अरेस्टचा धोका मोठ्या प्रमाणात टाळता येऊ शकतो.

उन्हाळ्यात या 10 गोष्टी खाऊ नका:आहारतज्ञांकडून त्यांचे आरोग्यदायी पर्याय जाणून घ्या, साधे आणि ताजे खा, द्रव आहारावर भर द्या

उन्हाळ्यात शरीराच्या गरजा बदलतात. त्यामुळे खाण्यापिण्यातही बदल करण्याची गरज असते. पण लोक चवीसाठी अनेकदा डीप फ्राइड आणि मसालेदार पदार्थ खातात, जे आरोग्यासाठी हानिकारक असतात. उन्हाळ्यात खाण्यापिण्यात थोडा निष्काळजीपणा डिहायड्रेशन, ॲसिडिटी, अपचन आणि थकवा येण्याचे कारण बनू शकते. अशा परिस्थितीत फिट आणि उत्साही राहण्यासाठी उन्हाळ्यात काय खावे आणि काय खाऊ नये हे जाणून घेणे महत्त्वाचे आहे. म्हणून आज ‘कामाची बातमी’ मध्ये आपण उन्हाळ्यात कोणत्या गोष्टी खाऊ नयेत याबद्दल बोलणार आहोत. यासोबतच जाणून घेऊया- तज्ज्ञ: डॉ. पूनम तिवारी, वरिष्ठ आहारतज्ज्ञ, डॉ. राम मनोहर लोहिया आयुर्विज्ञान संस्था, लखनऊ प्रश्न- उन्हाळ्यात कोणत्या गोष्टी खाऊ नयेत? उत्तर- उन्हाळ्यात शरीराला आतून थंड ठेवणे महत्त्वाचे आहे. म्हणून डीप फ्राइड, मसालेदार आणि जंक फूड टाळा. यामुळे डिहायड्रेशन, ॲसिडिटी आणि थकवा येऊ शकतो. खालील ग्राफिकमध्ये पहा, उन्हाळ्यात कोणत्या गोष्टी खाऊ नयेत- आता समजून घेऊया की उन्हाळ्यात हे पदार्थ का खाऊ नयेत. डीप फ्राइड पदार्थ उदाहरणार्थ- का खाऊ नये? आरोग्यदायी पर्याय काय आहेत? खूप मसालेदार अन्न उदाहरणार्थ- का खाऊ नये? आरोग्यदायी पर्याय काय आहेत? उच्च साखरेचे पदार्थ उदाहरणार्थ- का खाऊ नयेत? आरोग्यदायी पर्याय काय आहेत? उच्च सोडियम (मीठ) असलेले पदार्थ उदा. का खाऊ नयेत? निरोगी पर्याय काय आहेत? कॅफिनयुक्त पेये उदाहरणार्थ- का पिऊ नये? आरोग्यदायी पर्याय काय आहेत? रेड मीट उदाहरण- का खाऊ नये? आरोग्यदायी पर्याय काय आहेत? अल्ट्रा-प्रोसेस्ड अन्न उदाहरण- का खाऊ नये? आरोग्यदायी पर्याय काय आहेत? कार्बोनेटेड पेये उदा. - का घेऊ नये? आरोग्यदायी पर्याय काय आहेत? खूप जास्त बर्फ उदाहरणार्थ- का घेऊ नये? निरोगी पर्याय काय आहेत? प्रश्न- अशा कोणत्या गोष्टी आहेत, ज्या उष्ण असतात आणि त्या उन्हाळ्यात कमी खाव्यात? उत्तर- उन्हाळ्यात उष्ण असलेल्या गोष्टी कमी खाव्यात. यामुळे शरीराचे तापमान वाढू शकते. यात लसूण-आले आणि गरम मसाले यांचा समावेश आहे. खालील ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- उन्हाळ्यात शरीराला हायड्रेटेड आणि थंड ठेवण्यासाठी काय खावे-प्यावे? उत्तर- यासाठी पाण्याने भरपूर गोष्टी जास्त घ्याव्यात. जसे की- हे शरीराचे तापमान संतुलित ठेवतात आणि निर्जलीकरण टाळतात.

एआय मेंदू तर हिरावून घेत नाहीये; प्रत्येक उत्तर स्वीकारू नका:निर्णय घेणेही आपण एआयवर सोडत आहोत, वैज्ञानिक याला ‘मानसिक घुसखोरी’ मानत आहेत

लग्नात दिले जाणारे भाषण असो, आयकर विवरणपत्र भरणे असो किंवा जुन्या धक्क्यातून बाहेर पडणे असो... आज प्रत्येक कामात एआय (AI) आपल्याला मदत करत आहे. पण तुम्ही कधी विचार केला आहे का की ज्या तंत्रज्ञानाला आपण आपला ‘सोबती’ समजत आहोत, ते हळूहळू आपल्या मेंदूवर ताबा मिळवत आहे? टाइम मॅगझिनमधील लेखात थरिन पिल्लै यांनी इशारा दिला आहे की एआय आता केवळ एक साधन राहिलेले नाही, तर ते आपल्या मानसिक जीवनाचा एक सक्रिय भाग बनले आहे. डायरी आणि कॅल्क्युलेटरपेक्षा एआय किती वेगळे आहे? पूर्वी आपण स्मरणशक्तीसाठी ‘डायरी’, हिशोबासाठी ‘कॅल्क्युलेटर’ आणि रस्त्यांसाठी ‘नकाशे’ वापरत होतो. ही साधने आपले काम सोपे करत होती, पण विचार आपल्यालाच करावा लागत होता. एआय यापेक्षा एक पाऊल पुढे गेले आहे. आता आपण माहितीचे विश्लेषण करणे, नवीन कल्पना निर्माण करणे आणि निर्णय घेणे हे देखील एआयवर सोडून देत आहोत. शास्त्रज्ञांचे मत आहे की ही ‘कॉग्निटिव्ह क्रीप’ (मानसिक घुसखोरी) आहे, म्हणजेच एआय अशा क्षेत्रांमध्ये प्रवेश करत आहे ज्यांना आपण ‘केवळ मानवी’ समजत होतो. ‘कॉग्निटिव्ह सरेंडर’ म्हणजे जेव्हा आपण विचार करणे थांबवतो पेनसिल्व्हेनिया विद्यापीठातील संशोधक स्टीव्ह शॉ यांनी हा शब्द दिला आहे. जेव्हा आपण विचार न करता एआयची उत्तरे स्वीकारतो, तेव्हा असे घडते. एका अभ्यासात असे आढळून आले आहे की, निम्म्याहून अधिक वकील एआयच्या चुकांमुळे त्रस्त आहेत, तरीही ते निर्णय घेण्यासाठी सर्वाधिक त्यावरच अवलंबून आहेत. आपण एआयने केलेल्या कामावर खूप विश्वास ठेवतो, पण हळूहळू आपल्या स्वतःच्या विचार करण्याच्या क्षमतेवरील आपला विश्वास कमी होऊ लागतो. तज्ञ बनण्याचा मार्ग बंद होत आहे का? ‘तज्ञ’ बनण्यासाठी मेहनत आणि संघर्षाची गरज असते. एमआयटीच्या प्राध्यापिका जाना बुसिंका म्हणतात की, आपण असे गृहीत धरतो की, एआय योग्य आहे की चुकीचे हे माणूस सांगू शकेल, पण जर आपण मूलभूत मेहनतच केली नाही, तर तज्ञ कसे बनणार? एआयच्या युगात स्वतःला स्मार्ट ठेवण्याचे हे 3 मार्ग लक्षात ठेवा तज्ज्ञांचे मत आहे की, एआयचा वापर करणे चुकीचे नाही, जर आपण त्यासाठी योग्य पद्धत वापरली तर-1. आधी स्वतः विचार करा - कोणत्याही कामासाठी एआयला विचारण्यापूर्वी स्वतःचा मेंदू वापरा. जे लोक सुरुवातीलाच एआयचा वापर करतात, त्यांची विचारशक्ती मर्यादित होते.2. याला ‘मित्र’ बनवा, ‘नोकर’ नाही - एआयसोबत म्युचुअल एम्प्लीफिकेशन (परस्पर वाढ) चे नाते ठेवा. चांगले इनपुट द्या, तर चांगले आउटपुट मिळेल. 3. ओळख जपा - जी कामे तुमच्या ओळखीशी संबंधित आहेत, ती कधीही एआयवर सोडू नका.

SBI ने जारी केला अलर्ट:बनावट संदेश पाठवून फसवणूक करत आहेत स्कॅमर, या 7 चुका करू नका, तज्ञांकडून जाणून घ्या आवश्यक खबरदारी

अलीकडेच स्टेट बँक ऑफ इंडिया (SBI) ने फिशिंग स्कॅमबाबत अलर्ट जारी केला आहे. यात स्कॅमर्स ग्राहकांना बनावट मेसेज पाठवून घाबरवतात की ‘आधार अपडेट न केल्यास’ त्यांचे SBI YONO खाते ब्लॉक केले जाईल. असे मेसेज लोकांमध्ये घबराट निर्माण करतात, त्यामुळे ते विचार न करता ठगाचे ऐकतात आणि फसवणुकीला बळी पडतात. या स्कॅमपासून वाचण्यासाठी SBI ने आपल्या ‘एक्स’ हँडलवर सल्लागार सूचना (एडव्हायझरी) जारी केली आहे. 'सायबर साक्षरता' स्तंभामध्ये आज आपण SBI ‘YONO’ ॲपशी संबंधित हा स्कॅम समजून घेऊ. तसेच जाणून घेऊ की- तज्ज्ञ: राहुल मिश्रा, सायबर सिक्युरिटी ॲडव्हायझर, उत्तर प्रदेश पोलिस प्रश्न- SBI च्या ‘YONO’ ॲपशी संबंधित स्कॅम काय आहे? उत्तर- हा एक फिशिंग स्कॅम आहे, ज्यामध्ये सायबर चोर SBI ग्राहकांना बनावट मेसेज पाठवतात. त्यात असे लिहिलेले असते- महत्त्वाची सूचना, प्रिय SBI ग्राहक, तुम्हाला कळवण्यात येते की तुमचे SBI YONO खाते आज रात्री ब्लॉक केले जाईल, कारण तुमच्या खात्यात आधार क्रमांक अपडेट केलेला नाही.या गैरसोयीबद्दल आम्ही दिलगीर आहोत. तुम्हाला विनंती आहे की कृपया आमचे अधिकृत SBI आधार अपडेट APK इन्स्टॉल करा आणि त्वरित तुमचा आधार अपडेट करून पुढील KYC प्रक्रिया पूर्ण करा. धन्यवाद,SBI बँक हा मेसेज इंग्रजीमध्ये लिहिलेला असतो. मेसेजसोबत ‘SBI KYC AADHAR UPDATE’ नावाचा एक APK फाइल असते, जी डाउनलोड करण्यास सांगितले जाते. जसा वापरकर्ता ती डाउनलोड करतो किंवा माहिती भरतो, चोर फोन हॅक करतात आणि पैसे काढून घेतात. प्रश्न- स्कॅमर SBI च्या ग्राहकांना कसे लक्ष्य करत आहेत? उत्तर- सायबर गुन्हेगार भीती आणि घाईचे वातावरण निर्माण करून SBI ग्राहकांना फसवतात. फसवणुकीचे जाळे ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- या फसवणुकीद्वारे ठग काय नुकसान पोहोचवू शकतात? उत्तर- ठग ग्राहकाची वैयक्तिक आणि बँकिंग माहिती चोरून अनेक प्रकारे नुकसान पोहोचवू शकतात. जसे की- प्रश्न- लोक कोणत्या चुकांमुळे स्कॅमर्सच्या जाळ्यात अडकतात? उत्तर- संदेश पाहिल्यानंतर लोक घाईघाईने आणि गडबडीत काही चुका करतात, ज्यामुळे ते स्कॅमर्सच्या जाळ्यात अडकतात. जसे की- प्रश्न- SBI ने आपल्या ग्राहकांना सावध करण्यासाठी जारी केलेल्या ॲडव्हायझरीमध्ये काय म्हटले आहे? उत्तर- SBI ने ॲडव्हायझरीमध्ये ग्राहकांना बनावट मेसेजपासून सावध राहण्याचा सल्ला दिला आहे- प्रश्न- या सल्ल्यानुसार तुम्हाला काय करायचे आहे? उत्तर- बँकेशी संबंधित कामांचे योग्य आणि अयोग्य मार्ग खालील मुद्द्यांमधून समजून घ्या- मोबाइल बँकिंग ॲप डाउनलोड करणे चुकीचे- अनोळखी लिंक किंवा APK वरून डाउनलोड करणे. बरोबर- फक्त अधिकृत ॲप स्टोअर किंवा वेबसाइटवरून डाउनलोड करा. आपले खाते लॉगिन करणे चुकीचे- बनावट ॲपमध्ये लॉगिन करणे. पिन शेअर करणे. सार्वजनिक वायफायवरून लॉगिन करणे. बरोबर- फक्त अधिकृत ॲप किंवा वेबसाइटवरच लॉगिन करा. पिन कोणाशीही शेअर करू नका. शिल्लक तपासणे चुकीचे- थर्ड-पार्टी ॲप किंवा अनोळखी वेबसाइटवर तपशील टाकणे. बरोबर- बँक ॲप, ATM किंवा अधिकृत USSD/मिस्ड कॉल सेवा वापरा. पैसे हस्तांतरित करणे चुकीचे- घाईघाईने तपासणी न करता पैसे पाठवणे. ‘रिवॉर्ड/कॅशबॅक’च्या मोहात पैसे हस्तांतरित करणे. बरोबर- पैसे पाठवण्यापूर्वी प्राप्तकर्त्याचे नाव आणि नंबर पडताळा. फक्त अधिकृत प्लॅटफॉर्म वापरा. UPI लिंक करणे चुकीचे- अनोळखी ॲप किंवा लिंकवर UPI सक्रिय करणे. बरोबर- फक्त बँक ॲप/अधिकृत UPI ॲपमध्येच लिंक करा. OTP/MPIN वापरणे चुकीचे- कॉल/मेसेजवर OTP सांगणे. स्क्रीन शेअर करून OTP दाखवणे. बरोबर - OTP/MPIN पूर्णपणे गोपनीय ठेवा. स्वतःच एंटर करा, कोणासोबत शेअर करू नका. बँकिंग संबंधित सूचना तपासणे (SMS/व्हॉट्सॲप/ईमेल) चुकीचे - ‘खाते बंद होईल’ अशा धमकावणाऱ्या मेसेजवर क्लिक करणे. बरोबर - मेसेज पाठवणाऱ्याचा स्रोत तपासा. संशयास्पद मेसेजकडे दुर्लक्ष करा/रिपोर्ट करा. KYC अपडेट करणे चुकीचे - कॉल/लिंकद्वारे KYC अपडेट करणे. कोणालाही कागदपत्रे/OTP शेअर करणे. बरोबर - फक्त बँकेच्या अधिकृत वेबसाइट/शाखेतच KYC अपडेट करा. बँक संबंधित कॉल स्वीकारणे चुकीचे - कॉलवर OTP, PIN, CVV शेअर करणे. दबावाखाली येणे. बरोबर - कॉल करणाऱ्याची ओळख पडताळा. शंका आल्यास रिपोर्ट करा. तिकीट बुकिंग, खरेदी चुकीचे - बनावट ऑफर किंवा खूप स्वस्त डीलवर लगेच पेमेंट करणे. अनोळखी साइटवर कार्ड तपशील टाकणे. योग्य- फक्त अधिकृत वेबसाइट/अॅपचा वापर करा. व्यवहार अलर्ट पाहणे चुकीचे- अलर्टकडे दुर्लक्ष करणे. उशिरा तक्रार करणे. योग्य- प्रत्येक SMS/ईमेल अलर्ट त्वरित तपासा. अनोळखी व्यवहाराबद्दल बँकेला त्वरित कळवा. प्रश्न- बनावट मेसेज, अॅप आणि लिंक कसे ओळखावे? उत्तर- बनावट मेसेज, अॅप आणि लिंक हे आजकाल सायबर फसवणुकीचे सर्वात सामान्य मार्ग आहेत. त्यांना ओळखण्यासाठी काही संकेत लक्षात ठेवा. ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- या घोटाळ्यापासून वाचण्यासाठी काय खबरदारी घ्यावी? उत्तर- यासाठी काही मूलभूत खबरदारी घ्या. त्या ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- SBI चे अधिकृत ॲप कोणते आहे? ते कसे डाउनलोड करावे? उत्तर- SBI चे अधिकृत ॲप ‘YONO SBI’ आहे. हे स्टेट बँक ऑफ इंडियाचे अधिकृत मोबाईल बँकिंग ॲप आहे, ज्याद्वारे तुम्ही बँकिंग, पेमेंट, UPI, कर्ज, गुंतवणूक यांसारखी कामे करू शकता. ते कसे डाउनलोड करावे? प्रश्न- जर चुकून बनावट ॲप डाउनलोड केले असेल तर काय करावे? उत्तर- अशा परिस्थितीत त्वरित ही पावले उचला- लक्षात ठेवा: जितक्या लवकर कारवाई कराल, तितके नुकसान कमी होईल. प्रश्न- ‘SBI YONO ॲप स्कॅम’ ची तक्रार कुठे आणि कशी करावी? उत्तर- यासाठी ग्राहक सेवा किंवा जवळच्या शाखेत माहिती द्यावी. तसेच-

त्या मातांना पत्र, ज्या या जगात नाहीत:‘आई, तुमच्या मुलाचे हृदय थकून गेले आहे, अंगाई गीत गाऊन त्याला शांत करत आहे’

अमेरिकेतील टिबॉर रुबिन वेटरन्स ॲडमिनिस्ट्रेशन मेडिकल सेंटरमध्ये हॉस्पिस तज्ज्ञ डॉ. जेसी हम्फ्रीज अनेकदा त्या मातांना पत्र लिहितात, ज्या या जगात नाहीत, वाचा त्यांच्या भावना- ‘रुग्णालयाच्या त्या शांत कॉरिडॉरमध्ये, जिथे मशीनच्या टिक-टिकचा आणि मंद होत जाणाऱ्या श्वासांचा आवाज घुमतो आहे, मी माझ्या रुग्णाच्या पलंगाजवळ बसले आहे. तो 79 वर्षांचा माजी सैनिक आहे. त्याचे हृदय हळूहळू थकत आहे... त्याच हृदयविकाराने, ज्याने दशकांपूर्वी त्याच्या आईला या जगातून नेले होते. गेल्या अनेक वर्षांपासून मी अशा रुग्णांच्या मातांना पत्र लिहित आले आहे. मला समाधान मिळते, जेव्हा मी हे अभिमानाने सांगू शकते की त्यांचे ‘बाळ’ एकटे नाही. कोणीतरी त्यांच्यासोबत आहे... कोणावर तरी त्यांचा हात आहे... आई नाही पण आईसारखेच! त्या दिवशी मी पत्र लिहिले- प्रिय आई... तुम्ही आता आमच्यात नाहीत, पण मला तुम्हाला सांगायचं आहे की मी तुमच्या मुलाची पूर्ण काळजी घेईन. तो आता 79 वर्षांचा झाला आहे, जेव्हा तो माझ्याशी बोलतो, तेव्हा त्याच्या डोळ्यात तोच 13 वर्षांचा मुलगा दिसतो, ज्याची साथ त्याला तुमच्याकडून तेव्हाच गमवावी लागली होती. तुमचा मुलगा मला सांगतो की तो तुमच्यासोबत रात्री उशिरापर्यंत टीव्ही कसा बघायचा. तुम्ही तुमच्या मृत्यूसाठी हळूहळू कशी तयारी केली होती. तुम्ही गेल्यानंतर, वडीलच त्याचे सर्वात चांगले मित्र होते. कधीकधी ते त्याला शाळेतून घ्यायला यायचे आणि म्हणायचे, ‘चल, फिरून येऊया,’ आणि ते 500 मैल दूर मॉन्ट्रियलला पोहोचायचे. त्या कॅफेमध्ये बसून तो वडिलांना बघायचा, जे मधल्या रिकाम्या खुर्चीकडे एकटक बघत राहायचे- ती खुर्ची जिथे तुम्हाला असायला पाहिजे होतं. तो मला सांगतो की तुम्ही दोघे एकमेकांवर किती प्रेम करत होता, नेहमी हात पकडून आणि प्रेमळ नजरेने पाहत होता. त्याला उन्हाळ्याचे ते दिवसही आठवतात, जेव्हा तो त्याचे अंकल बिल यांच्या फार्म हाऊसवर व्हरांड्यात बसून सूर्य मावळताना पाहत असे. तो म्हणतो, ‘मी माझे संपूर्ण आयुष्य मार्केटिंग आणि प्रवासात घालवले, पण त्या फार्म हाऊससारखी शांतता मला पुन्हा कधीच मिळाली नाही.’ शांत रात्री मक्याच्या शेतातून येणारा तो हलका ‘चटख’ आवाज कसा होता, हे त्याला आजही आठवते. तुमच्या मुलाने सांगितले की त्याला माहित नाही की मेल्यानंतर काय होईल, पण त्याला खात्री आहे की तो तुम्हाला पुन्हा भेटेल. आणि यामुळे त्याला शांती मिळते. येथे तो इतर वृद्ध सैनिकांसोबत विनोद करतो, ‘बिंगो’च्या खेळात थोडी फसवणूक करतो आणि थेरपीसाठी येणाऱ्या पिल्लाचे लाड करतो. जेवणासोबत त्याला आईस्क्रीम मिळते आणि तो जुने चित्रपट पाहतो. कधीकधी डॉक्टर आणि कर्मचारी त्याला गुपचूप आवडते स्नॅक्सही देतात. ...पण या हसण्या-खेळण्यामागे एक कटू सत्य आहे. त्याचे हृदय दररोज कमकुवत होत आहे. त्याचे आता कोणतेही घर नाही आणि असा कोणीही आपला नाही जो त्याच्या वतीने बोलू शकेल, जर त्याने स्वतः बोलण्याची क्षमता गमावली तर. जेव्हा त्याचे हृदय अधिक कमकुवत होईल आणि प्रत्येक श्वास संघर्ष बनेल, तेव्हा आम्ही त्याच्या फुफ्फुसातून ते पाणी काढण्याचा प्रयत्न करू जे त्याची हवा अडवत आहे. आणि जेव्हा तेही काम करणार नाही, तेव्हा आम्ही औषधांद्वारे त्याचा श्वास शांत करू. आम्ही त्याच्याजवळ बसू, त्याचा हात धरू, जेव्हा तो परत तुमच्याकडे, त्याच्या आईकडे जाण्याचा प्रवास सुरू करेल- तुम्ही कुठेही असाल तरी. अंतिम दिवसांत, रुग्णालयातील कर्मचारी त्याला फक्त रुग्ण नाही, तर आपला ‘मुलगा’ समजून निरोप देतील. जसे एक आई करते...’ शेवटी आपण सर्व लहान मुले बनतो... ‘ही कथा सांगते की वैद्यकीय उपचार केवळ औषधांपुरते मर्यादित नाहीत. आयुष्याच्या अंतिम टप्प्यावर माणूस अनेकदा आपल्या मुळांकडे आणि आईच्या प्रेमळ कुशीकडे परत जाऊ इच्छितो. एक संवेदनशील डॉक्टर रुग्णाच्या अंतिम प्रवासात तीच करुणा भरू शकतो, जी त्याला बालपणाची आठवण करून देईल. सत्य हे आहे की वय काहीही असो, शेवटी आपण सर्व तीच लहान मुले बनतो ज्यांना प्रेम आणि आपुलकीची सर्वात जास्त गरज असते.’ दशकांपासूनच्या त्या कथा मी जपते ज्या रुग्ण अंतिम क्षणी सांगतात… 'कधीकधी शेवटी असंच होतं, बालपणीच्या आठवणी दाटून येतात. पॅलिएटिव्ह फिजिशियन म्हणून, माझं काम कथांना आदराने जपणं आहे, ज्या अनेकदा दशकांपूर्वीच्या असतात. बहुतेक लोक हेच सांगू इच्छितात - संध्याकाळी काजवे पकडणं कसं वाटायचं आणि आईच्या परफ्यूमचा सुगंध कसा असायचा. फक्त काही क्षण, सहसा साधे...। असं वाटतं की जणू एका लांबच्या प्रवासाच्या शेवटी, रुग्ण जीवनाचं चक्र पूर्ण करण्यासाठी तारुण्याकडे हात पुढे करत आहेत. मी अशा रुग्णांची मोजदाद गमावली आहे जे आईची अंगाईगीत आठवतात, आणि माझ्या शेजारी शांतपणे बसून, डोळ्यात पाणी आणून त्या धुन ऐकतात.'

नेहमी एसीमध्ये राहू नका:कमजोर होते प्रतिकारशक्ती, या 8 लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नका; AC वापरण्याची योग्य पद्धत जाणून घ्या

आजकाल एअर कंडिशनर (AC) आपल्या दैनंदिन जीवनाचा एक महत्त्वाचा भाग बनत आहे. घरापासून ते ऑफिसपर्यंत, दिवसाचा बराचसा भाग एसीमध्ये जातो. याचे स्वतःचे फायदे आहेत, पण काही तोटेही आहेत. सतत थंड आणि कोरड्या हवेत राहिल्याने रोगप्रतिकारशक्ती कमकुवत होऊ शकते. तसेच, बंद खोलीतील वातावरण आणि तापमानातील वारंवार बदल आरोग्यासाठी आव्हान निर्माण करू शकतात. अशा परिस्थितीत, एसीच्या वापरासोबत आपल्या आरोग्याचीही काळजी घेणे महत्त्वाचे आहे. म्हणून आज आपण एसीचे आरोग्यावरील धोके समजून घेऊ. तसेच जाणून घेऊया- कोणत्या लोकांनी एसीमध्ये जास्त सावधगिरी बाळगावी? एसी वापरण्याचा योग्य मार्ग कोणता आहे? तज्ज्ञ: डॉ. मोहम्मद शाहिद, वरिष्ठ सल्लागार, इंटरनल मेडिसिन, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, कानपूर प्रश्न- एसीची हवा आपल्या शरीरावर कसा परिणाम करते? उत्तर- एसीची थंड-कोरडी हवा त्वचा आणि श्वसनमार्गाला कोरडे करू शकते. प्रश्न- जास्त काळ एसीमध्ये राहिल्याने रोगप्रतिकारशक्ती कमकुवत होते का? उत्तर- सतत थंड वातावरणात राहिल्याने शरीर बाहेरील तापमानानुसार जुळवून घेऊ शकत नाही. यामुळे रोगप्रतिकारशक्तीवर परिणाम होतो. प्रश्न- रोगप्रतिकारशक्ती कमकुवत का होते? उत्तर- उन्हाळ्यात जास्त वेळ एसीमध्ये राहिल्याने शरीराचे तापमान थर्मल ॲडॉप्टेशन (तापमानानुसार शरीराचे समायोजन) कमकुवत होते. ग्राफिकमध्ये पाहा, एसीमध्ये राहिल्याने रोगप्रतिकारशक्ती का आणि कशी कमकुवत होते- प्रश्न- नेहमी एसीमध्ये राहणारे लोक लवकर आजारी पडतात? उत्तर- असे नाही, परंतु सतत एसीमध्ये राहिल्याने बाहेरील हवामानाबद्दल शरीराची सहनशीलता कमी होऊ शकते. प्रश्न- एसीचे तापमान खूप कमी ठेवल्याने शरीराच्या संरक्षण यंत्रणेवर काय परिणाम होतो? उत्तर- कमी तापमानामुळे शरीराला उष्णता टिकवून ठेवण्यासाठी सतत काम करावे लागते. यामुळे रक्तवाहिन्या आकुंचन पावू शकतात आणि रोगप्रतिकारशक्तीचा प्रतिसाद मंदावू शकतो. प्रश्न- जास्त एसीमध्ये राहिल्याने सर्दी-खोकला, ॲलर्जी किंवा इन्फेक्शनचा धोका वाढतो का? उत्तर- होय, असे होऊ शकते, याची अनेक कारणे आहेत- प्रश्न- एसीची थंड आणि कोरडी हवा श्वसनसंस्था आणि त्वचेच्या अडथळ्यावर कसा परिणाम करते? उत्तर- फुफ्फुसांवर हे परिणाम होतात- त्वचेवर एसीचा परिणाम प्रश्न- एसीच्या संपर्कात येणे शरीराला अनुकूल नाही हे कोणती लक्षणे सांगतात? याकडे दुर्लक्ष करणे योग्य आहे का? उत्तर- सतत थंड आणि कोरड्या वातावरणात राहिल्याने शरीराची नैसर्गिक अनुकूलन क्षमता (adaptation capacity) प्रभावित होऊ शकते. काही लोकांमध्ये एअर-वे संवेदनशीलता (sensitivity) वाढल्याने श्वसनासंबंधी अस्वस्थता (respiratory discomfort) जाणवते. सर्व संकेत ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- कोणत्या लोकांना एसीमध्ये राहिल्याने आरोग्याचा जास्त धोका असतो? उत्तर- काही लोकांचे शरीर तापमान आणि आर्द्रतेतील बदलांप्रती अधिक संवेदनशील असते. ग्राफिकमध्ये बघा कोणत्या लोकांना जास्त धोका असतो- प्रश्न- जर एसीचे इतके तोटे असतील तर एसी अजिबात वापरू नये का? उत्तर- असे नाही. त्याचा योग्य वापर फायदेशीर आहे- प्रश्न- एसी वापरण्याचा योग्य मार्ग कोणता आहे? उत्तर- तापमान 24-26C दरम्यान ठेवणे शरीरासाठी आरामदायक मानले जाते.

86% तरुण 1-7 दिवसांच्या प्रवासांना देत आहेत प्राधान्य:73% जेन-झीचे वर्षातून 6 सहलींपर्यंतचे नियोजन; लहान प्रवासांचा वाढता ट्रेंड

आशियामध्ये जेन-झीचा प्रवास पॅटर्न वेगाने बदलत आहे. आता तरुण वर्षातून एक लांब सुट्टी घेण्याऐवजी लहान पण जास्त ट्रिप्स पसंत करत आहेत. अगोडाच्या 2026 ट्रॅव्हल आउटलुक रिपोर्टनुसार, जेन-झीसाठी प्रवास हा नियमित जीवनशैलीचा भाग आहे. 73% जेन-झी प्रवासी वर्षातून 1 ते 6 ट्रिप्सची योजना करत आहेत. तर 86% लोक 1 ते 7 दिवसांच्या लहान प्रवासांना प्राधान्य देत आहेत. हा ट्रेंड विशेषतः भारत, थायलंड आणि व्हिएतनाममध्ये जास्त दिसून येत आहे, जिथे तरुण लहान प्रवासांना प्राधान्य देत आहेत. अशा प्रकारे बदलत आहे प्रवास रिपोर्टनुसार, जेन-झी आता प्रवासाच्या ठिकाणापेक्षा काय करायचे आहे, या आधारावर प्रवास निवडत आहे. सर्वात लोकप्रिय कारणे खालीलप्रमाणे आहेत- - 32% प्रवासी स्थानिक संस्कृती समजून घेण्यासाठी प्रवास करू इच्छितात. - 30% लोक ट्रेकिंग, निसर्ग आणि साहसी क्रियाकलापांसारख्या मैदानी उपक्रमांना प्राधान्य देत आहेत. - 28% जेन-झी प्रवासी नवीन ठिकाणांचे खाद्यपदार्थ आणि स्थानिक खाद्य अनुभवासाठी ट्रिपची योजना करत आहेत. सोलो ट्रिपऐवजी कुटुंब आणि जोडीदारासोबत प्रवास विशेष म्हणजे, सोशल मीडियावर सोलो ट्रॅव्हलचा ट्रेंड दिसत असूनही आशियामध्ये बहुतेक जेन-झी एकटे प्रवास करत नाहीत. ते बहुतेक पार्टनर किंवा कुटुंबासोबत प्रवास करत आहेत.

आरोग्याचे विज्ञान- शाकाहारींना B12 च्या कमतरतेचा धोका:दूध-दही खा, व्हिटॅमिन डीसाठी रोज ऊन घ्या, सप्लिमेंट कधी आवश्यक आहे ते जाणून घ्या

आजकाल कोणत्याही मोठ्या आजाराशिवायही लोकांमध्ये थकवा, अशक्तपणा आणि अंगदुखीसारख्या तक्रारी सामान्य झाल्या आहेत. याचे मोठे कारण व्हिटॅमिन डी आणि बी12 ची कमतरता असू शकते. बदलती जीवनशैली, उन्हात कमी वेळ घालवणे आणि आहारात कमतरता यामुळे हे दोन्ही पोषक घटक शरीरात हळूहळू कमी होऊ लागतात. शाकाहारी लोकांमध्ये सहसा बी12 ची कमतरता आढळतेच. अशा परिस्थितीत, त्याची लक्षणे, योग्य पातळी, आहार आणि कधी सप्लिमेंट घेणे आवश्यक आहे हे जाणून घेऊया. कमतरता असल्यास उन्हात बसा आणि आहारात बदल करा व्हिटॅमिन बी12 ची कमतरता शाकाहारी लोकांमध्ये जास्त असते कारण ते प्रामुख्याने मांस, मासे, अंडी आणि दुग्धजन्य पदार्थांमध्ये आढळते. ते पूर्ण करण्यासाठी दूध, दही, पनीर, चीज खा. जर अंडी खात असाल तर आहारात समाविष्ट करा. जर गंभीर कमतरता असेल तर डॉक्टरांच्या सल्ल्याने सप्लिमेंट घ्या. व्हिटॅमिन डी च्या पूर्ततेसाठी सर्वात महत्त्वाचा स्रोत सूर्यप्रकाश आहे. म्हणून रोज थोडा वेळ ऊन घ्या. गंभीर लक्षणे आणि कधी सप्लिमेंट घेणे आवश्यक आहे व्हिटॅमिन डीच्या कमतरतेमुळे खूप जास्त थकवा, मूड खराब होणे, अंगदुखी आणि स्नायूंची कमजोरी येऊ शकते. गंभीर झाल्यास हाडांच्या समस्या देखील होऊ शकतात. व्हिटॅमिन बी12 च्या कमतरतेमध्ये अशक्तपणा, एकाग्रतेचा अभाव आणि हात-पायांना मुंग्या येतात. जर बधिरता, संतुलनाची समस्या किंवा रक्ताच्या तपासणीत कमतरता सिद्ध झाल्यास किंवा शरीर पोषक तत्वे योग्यरित्या शोषून घेऊ शकत नसेल, तर आहार पुरेसा नसतो. डॉक्टरांच्या सल्ल्याने सप्लिमेंट किंवा इंजेक्शन घ्यावे लागू शकते. सामान्य, कमी आणि धोकादायक पातळी व्हिटॅमिन डी जर 12 ng/mL पेक्षा कमी असेल तर कमतरता मानली जाते. 20–50 ng/mL सामान्यतः पुरेसे आणि सामान्य मानले जाते. 50 ng/mL पेक्षा जास्त पातळी वाढवण्याचा प्रयत्न डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय करू नये. विशेषतः जास्त डोसचे सप्लिमेंट्स घेणे टाळावे. तर, व्हिटॅमिन बी12 मध्ये 200 pg/mL पेक्षा कमी असणे कमतरता मानले जाते. 200–300 pg/mL दरम्यान असल्यास तपासणी आणि चाचणीचा सल्ला दिला जातो. 300 pg/mL पेक्षा जास्त सामान्य मानले जाते. रेणू रखेजा एक प्रसिद्ध न्यूट्रिशनिस्ट आणि हेल्थ कोच आहेत. @consciouslivingtips

तुम्ही घराबाहेर काम करता का?:हे 10 आरोग्य धोके असू शकतात, अशा प्रकारे हीटवेव्हपासून बचाव करा, रिकाम्या पोटी बाहेर पडू नका

देशभरात सध्या प्रचंड उष्णता जाणवत आहे. अनेक शहरांमध्ये तापमान 40 अंश सेल्सिअसच्या वर पोहोचले आहे. कडक ऊन आणि उष्णतेच्या लाटेमुळे लोकांना घराबाहेर पडणे कठीण झाले आहे. पण वाहतूक पोलीस, डिलिव्हरी बॉय, बांधकाम मजूर आणि फील्ड वर्कशी संबंधित अनेक लोक असे आहेत, ज्यांना तासन्तास बाहेर काम करावे लागते. यामुळे त्यांना डिहायड्रेशन, उष्णतेमुळे होणारा थकवा (हीट एग्झॉशन) आणि उष्माघात (हीट स्ट्रोक) यांसारख्या समस्यांचा धोका वाढतो. जर काळजी घेतली नाही, तर ही स्थिती जीवघेणी देखील ठरू शकते. ‘नॅशनल क्राईम रेकॉर्ड्स ब्युरो’ (NCRB) च्या अहवालानुसार, 2000 ते 2020 या वर्षांदरम्यान उष्णतेच्या लाटेमुळे 20,615 लोकांचा मृत्यू झाला. पर्यावरणावर काम करणाऱ्या ‘वेडिटम इंडिया फाउंडेशन’ या स्वतंत्र संस्थेच्या अहवालानुसार, मार्च 2024 ते जून 2024 दरम्यान भारतातील 17 राज्यांमध्ये उष्माघातामुळे 733 मृत्यू झाले, तर सरकारी आकडेवारीनुसार ही संख्या 360 आहे. म्हणून आज ‘कामाची बातमी’ मध्ये आम्ही मैदानी काम करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांसाठी उष्णता आणि उष्माघातापासून वाचण्यासाठीच्या टिप्स सांगणार आहोत. तसेच जाणून घेऊया- उन्हाळ्यात मैदानी काम करणाऱ्या कामगारांना कोणते आरोग्य धोके असतात? तज्ज्ञ: डॉ. रोहित शर्मा, सल्लागार, अंतर्गत औषध विभाग, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, जयपूर प्रश्न- उन्हाळ्यात कडक उन्हात बाहेर काम करणे धोकादायक का असते? उत्तर- कडक उन्हात काम केल्याने शरीराची 'तापमान नियंत्रण प्रणाली' बिघडते. यामुळे उष्णतेचा झटका (लू लागणे) आणि निर्जलीकरणाचा धोका वाढतो. खाली दिलेल्या ग्राफिक्समध्ये २०१५-२०२३ या वर्षांदरम्यान उष्णतेच्या लाटेमुळे झालेल्या मृत्यूंची आकडेवारी पहा- प्रश्न- आउटडोअर कामगारांना आरोग्याचे कोणते धोके असतात? उत्तर- तीव्र उष्णतेत जास्त वेळ काम केल्याने शरीरातील पाणी आणि इलेक्ट्रोलाइट्सची कमतरता होऊ शकते. यामुळे डिहायड्रेशन, उष्णतेमुळे होणारा थकवा (हीट एग्जॉशन) आणि उष्णतेचा झटका (हीट स्ट्रोक) यांसारख्या समस्यांचा धोका वाढतो. ग्राफिकमध्ये आरोग्याचे सर्व धोके पहा- प्रश्न- उन्हाळ्यात आउटडोअर काम केल्याने हृदय आणि किडनीवरही वाईट परिणाम होऊ शकतो का? उत्तर- होय, उच्च तापमानात जास्त वेळ काम केल्याने शरीरातील पाणी आणि इलेक्ट्रोलाइट्सची कमतरता होऊ शकते. यामुळे हृदयावर अतिरिक्त ताण येतो आणि निर्जलीकरणामुळे किडनीच्या कार्यक्षमतेवरही परिणाम होऊ शकतो. जर पाणी कमी प्यायले तर याचा धोका आणखी वाढतो. प्रश्न- उन्हाळ्यात बाहेर काम करणाऱ्यांनी कोणत्या गोष्टींची विशेष काळजी घ्यावी? उत्तर- शरीर थंड आणि हायड्रेटेड ठेवण्यासाठी पुरेसे पाणी पिणे, उन्हापासून बचाव करणे आणि वेळोवेळी विश्रांती घेणे आवश्यक आहे. खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून सर्व महत्त्वाच्या गोष्टी समजून घ्या- प्रश्न- उष्माघात किंवा लू लागण्याची सुरुवातीची लक्षणे काय आहेत? उत्तर- याची सुरुवातीला व्यक्तीला चक्कर, अशक्तपणा, डोकेदुखी होऊ शकते. सर्व लक्षणांना वेळेत ओळखणे महत्त्वाचे आहे, लक्षणे ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- उष्माघात किंवा हीट स्ट्रोकचा धोका कमी करण्यासाठी घरातून बाहेर पडण्यापूर्वी काय करावे? उत्तर- यासाठी काही गोष्टींची विशेष काळजी घ्या- प्रश्न- कामावर असताना उष्माघात झाल्यास काय करावे? उत्तर- अशा स्थितीत घाबरू नका. त्याला ताबडतोब उन्हातून काढून थंड किंवा सावलीच्या ठिकाणी घेऊन जा. शरीर थंड करण्याचा प्रयत्न करा. यासाठी पाणी किंवा इलेक्ट्रोलाइट्स द्या. सर्व आवश्यक गोष्टी ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- उन्हाळ्यात डिहायड्रेशन टाळण्यासाठी किती पाणी प्यावे? उत्तर- ज्येष्ठ सल्लागार डॉ. रोहित शर्मा सांगतात की, उन्हाळ्यात डिहायड्रेशन टाळण्यासाठी साधारणपणे दिवसभरात 3-4 लिटर पाणी प्यावे. तथापि, जे लोक उन्हात काम करतात, त्यांना जास्त घाम येत असल्यामुळे जास्त पाणी आणि इलेक्ट्रोलाइट्सची आवश्यकता असते. प्रश्न- फक्त साधे पाणी पुरेसे आहे का? उत्तर- घामासोबत शरीरातून क्षार आणि खनिजे (मिनरल्स) बाहेर पडतात. त्यामुळे फक्त साधं पाणी पिणं पुरेसं नाही. ताक, नारळ पाणी, लिंबू पाणी किंवा ओआरएस (ORS) सारखे नैसर्गिक इलेक्ट्रोलाइट्स घेणे आवश्यक आहे. प्रश्न- उन्हाळ्यात काम करताना कसे कपडे घालावेत? उत्तर- उन्हाळ्यात काम करताना हलक्या रंगाचे, सैल आणि सुती कपडे घालावेत. सुती कपडे घाम शोषून घेतात आणि शरीर थंड ठेवण्यास मदत करतात. तसेच, डोके टोपी, कॅप किंवा गमछ्याने झाकणे देखील आवश्यक आहे. प्रश्न- काम-विश्रांतीचे वेळापत्रक कसे तयार करावे? उत्तर- जास्त मेहनतीचे काम सकाळी लवकर किंवा संध्याकाळच्या वेळी करावे. या वेळी तापमान तुलनेने कमी असते. प्रश्न- कोणत्या लोकांनी विशेष काळजी घ्यावी? उत्तर- उन्हाळ्यात बाहेर काम करताना काही लोकांनी विशेष काळजी घ्यावी-

उन्हाळ्यातील आजार आणि त्यापासून बचाव:वाढत्या तापमानात कशी घ्यावी काळजी, आरोग्याच्या या सवयी महत्त्वाच्या

एप्रिल-मे महिने सुरू झाले की भारतातील बहुतांश भागात उन्हाचा कडाका वाढू लागतो. दुपारच्या वेळी रस्त्यांवरून येणारी उष्ण हवा, तापलेली जमीन आणि अंगावर पडणारी तीव्र उन्हाची धार—हे सगळं केवळ अस्वस्थच करत नाही, तर शरीराच्या आतल्या यंत्रणेलाही आव्हान देतं. म्हणूनच उन्हाळा हा केवळ ऋतू नसून आरोग्याच्या दृष्टीने संवेदनशील काळ मानला जातो. या काळात होणारे आजार हे अचानक होत नाहीत, तर आपल्या दैनंदिन सवयी, पाणी पिण्याची पद्धत, आहार आणि बाहेरच्या वातावरणाशी जुळवून घेण्याच्या क्षमतेवर ते अवलंबून असतात. उष्णता वाढली की शरीरात नेमकं काय बदलतं? मानवी शरीराचे तापमान साधारणपणे 37C च्या आसपास स्थिर ठेवले जाते. बाहेरचे तापमान वाढले की शरीर स्वतःला थंड ठेवण्यासाठी घामाच्या स्वरूपात पाणी बाहेर टाकते. ही एक नैसर्गिक प्रक्रिया आहे. पण जेव्हा उष्णता खूप वाढते—विशेषतः Heatwave सारखी परिस्थिती निर्माण होते—तेव्हा ही नैसर्गिक यंत्रणा ताणाखाली येते. घाम जास्त प्रमाणात येऊ लागतो, शरीरातील पाणी आणि इलेक्ट्रोलाइट्स (मीठ) कमी होतात, आणि जर हे संतुलन राखलं नाही तर शरीराची कार्यक्षमता कमी होऊ लागते. याच अवस्थेत अनेक आजारांची सुरुवात होते. सुरुवातीला थकवा, डोकेदुखी किंवा चक्कर यांसारखी साधी लक्षणं दिसतात, पण दुर्लक्ष केल्यास ती गंभीर स्वरूप धारण करू शकतात. डिहायड्रेशन: दिसायला साधं, पण परिणाम गंभीर उन्हाळ्यात सर्वाधिक आढळणारी समस्या म्हणजे Dehydration. शरीरातील पाण्याची पातळी कमी झाली की रक्ताचा दाब, पचनक्रिया आणि मेंदूची कार्यक्षमता यावर परिणाम होतो. अनेकदा लोक तहान लागली कीच पाणी पितात, पण तोपर्यंत शरीर आधीच पाण्याच्या कमतरतेकडे झुकलेलं असतं. डिहायड्रेशनची सुरुवात अगदी सूक्ष्म लक्षणांपासून होते—तोंड कोरडं पडणं, त्वचा निस्तेज दिसणं, डोके हलकं वाटणं. पण जसजसं पाणी कमी होत जातं, तसतसं चक्कर येणं, अशक्तपणा आणि अगदी बेशुद्ध पडण्यापर्यंत परिस्थिती जाऊ शकते. विशेष म्हणजे, लहान मुलं आणि वृद्ध व्यक्तींमध्ये ही लक्षणं पटकन वाढतात कारण त्यांची शरीरातील पाणी साठवण्याची क्षमता कमी असते. हीट स्ट्रोक: दुर्लक्ष केल्यास जीवघेणा धोका उन्हाळ्यातील सर्वात गंभीर अवस्थांपैकी एक म्हणजे Heat Stroke. ही अशी स्थिती असते जेव्हा शरीराचं तापमान नियंत्रणाबाहेर जातं आणि थंड होण्याची नैसर्गिक प्रक्रिया थांबते. या अवस्थेत शरीराचा तापमान 40C पेक्षा जास्त जाऊ शकतो. हीट स्ट्रोक अचानक होत नाही—तो हीट एक्सॉशन (अतिउष्णतेमुळे थकवा) या अवस्थेतून पुढे जातो. सुरुवातीला घाम येतो, पण नंतर शरीर घाम येणं थांबवतं, त्वचा कोरडी आणि गरम होते, आणि व्यक्ती गोंधळलेली किंवा बेशुद्ध होऊ शकते. या अवस्थेत त्वरित वैद्यकीय मदत न मिळाल्यास मेंदू, हृदय आणि किडनीवर गंभीर परिणाम होऊ शकतो. फूड पॉइझनिंग आणि पोटाचे विकार उन्हाळ्यात अन्न पटकन खराब होण्याची शक्यता वाढते. तापमान जास्त असल्यामुळे जंतूंची वाढ झपाट्याने होते. त्यामुळे Food Poisoning हा आजार मोठ्या प्रमाणावर दिसून येतो. रस्त्यावरचे उघडे अन्न, अर्धवट शिजलेले पदार्थ किंवा बराच वेळ बाहेर ठेवलेले अन्न खाल्ल्यास पोटाचे विकार होतात. उलट्या, जुलाब, पोटदुखी यामुळे शरीरातील पाणी आणखी कमी होते, आणि त्यामुळे डिहायड्रेशनचा धोका वाढतो. काही वेळा दूषित पाण्यामुळे Typhoid सारखे गंभीर आजारही होऊ शकतात, ज्यासाठी दीर्घकालीन उपचारांची गरज भासते. सतत थकवा आणि कार्यक्षमतेत घट उन्हाळ्यात अनेकांना “काही काम करावंसं वाटत नाही” अशी भावना येते. हे केवळ आळस नसून शरीरातील उष्णतेचा परिणाम असतो. शरीर जास्त ऊर्जा थंड राहण्यासाठी वापरतं, त्यामुळे इतर कामांसाठी उर्जा कमी पडते. यामुळे कामाचा वेग कमी होतो, लक्ष केंद्रित करणे अवघड जाते आणि चिडचिड वाढते. ऑफिसमध्ये, शेतात किंवा बाहेर काम करणाऱ्यांसाठी ही समस्या अधिक गंभीर ठरते. बचाव: सवयी बदलल्या तर धोका कमी उन्हाळ्यातील आजार टाळण्यासाठी मोठे उपाय करण्याची गरज नसते—फक्त दैनंदिन सवयींमध्ये थोडा बदल आवश्यक असतो. पाणी पिण्याची सवय ही त्यात सर्वात महत्त्वाची आहे. नियमित अंतराने पाणी पिणे, तहान लागण्याची वाट न पाहणे आणि शरीर हायड्रेट ठेवणे हे सर्वात प्रभावी संरक्षण आहे. तसेच, आहार हलका आणि पचायला सोपा ठेवणे गरजेचे आहे. कलिंगड, खरबूज, काकडी यांसारखी पाण्याचे प्रमाण जास्त असलेली फळे शरीराला थंड ठेवतात. तळलेले, मसालेदार पदार्थ टाळल्यास पचनावर ताण येत नाही. कपड्यांची निवड देखील महत्त्वाची ठरते. सैल, कापडी आणि हलक्या रंगाचे कपडे उष्णता कमी शोषतात. बाहेर पडताना टोपी, गॉगल किंवा छत्री वापरल्यास थेट सूर्यप्रकाशापासून संरक्षण मिळते. लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नका उन्हाळ्यातील आजारांची एक मोठी समस्या म्हणजे लोक सुरुवातीच्या लक्षणांकडे दुर्लक्ष करतात. “थोडी चक्कर आली तर काही नाही” किंवा “उद्या ठीक होईल” असा विचार अनेकदा धोकादायक ठरतो. जर शरीरात असामान्य बदल जाणवले—जसे की सतत चक्कर येणे, खूप अशक्त वाटणे, किंवा ताप वाढणे—तर लगेच विश्रांती घेणे आणि आवश्यक असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घेणे गरजेचे आहे. वेळेवर घेतलेली छोटी काळजी मोठा धोका टाळू शकते.