आता परदेशात शिक्षणाचा नवीन फॉर्म्युला:विद्यार्थी आता संस्थांना विचारत आहेत- ‘या महागड्या पदवीमुळे नोकरी मिळेल का?’

भारतीय विद्यार्थ्यांच्या पसंतीच्या बाबतीत अमेरिका, ब्रिटन, कॅनडा आणि ऑस्ट्रेलियाची चमक आता कमी होत चालली आहे. लीप ग्लोबल एज्युकेशनच्या एका अहवालानुसार, भारतीय विद्यार्थी आता इटली, फ्रान्स आणि न्यूझीलंडसारख्या देशांमध्ये नर्सिंग, एआय (AI) आणि फायनान्ससारखे अभ्यासक्रम निवडत आहेत. या देशांमध्ये नोकरीचा मार्ग सोपा आहे आणि शिक्षणाचा खर्च कमी आहे. आता त्यांचे नवीन सूत्र आहे - पदवी नाही, नोकरी. युरोप भारतीय विद्यार्थ्यांसाठी नवीन पसंतीचे ठिकाण म्हणून उदयास येत आहे. युरोपमध्ये प्रवेशासाठी अर्ज 7 पटीने वाढले इटली: +669% मुख्य अभ्यासक्रम: स्टेम (STEM) + हेल्थकेअरकारण: कमी शुल्क, सोपा वर्क व्हिसा फ्रान्स: +542% मुख्य अभ्यासक्रम: फायनान्स + मार्केटिंगकारण: टेककडून व्यवस्थापनाकडे बदल (टीप: आकडेवारी 2026 ची स्टेम: सायन्स, टेक्नॉलॉजी, इंजिनिअरिंग, मॅथेमॅटिक्स) सर्वाधिक पसंतीचे अभ्यासक्रम - अर्जांमध्ये 338 पटीने वाढ अभ्यासक्रम अर्ज वाढले मास्टर ऑफ एआय (AI)* 33,800% मास्टर ऑफ नर्सिंग सायन्स 533% फिजिओथेरपी 336% हेल्थकेअर कोर्सेस 37.6% (टीप: आकडेवारी 2026 ची, मागील वर्षाच्या तुलनेत * न्यूझीलंड, स्रोत: लीप) प्राधान्य - भारतीय विद्यार्थ्यांना परदेशात नेमके काय हवे आहे? जीआरई/ जीमॅट* 58% शिष्यवृत्ती 40% बॅकलॉगची चिंता 27% नोकरी प्लेसमेंट 21% अंशकालीन काम 15% राहण्याचा खर्च 12% विद्यापीठाची क्रमवारी 7.8% हैदराबाद सर्वात पुढे फ्रान्समध्ये भारतीय टेक शहरांची आवड हैदराबाद: +1,100%टेक प्रोफेशनल्सच्या बाबतीत सर्वात मोठी वाढचेन्नई: +750%बदलत्या जागतिक परिस्थितीमध्ये आयटी भूमिकेतून प्रोडक्ट-मॅनेजमेंट करिअरचा शोधबंगळूरु: +212%व्यवसाय आणि फायनान्स प्रोग्राम्सना प्रचंड मागणी प्रवृत्ती बदलण्याची कारणे… भारतीय विद्यार्थ्यांमध्ये नोकरीबाबतची सर्वात मोठी चिंता - रुपया कमकुवत झाल्यामुळे शिक्षणाचा खर्च, कर्जाचा बोजा वाढला आहे. हे पाहता आता विद्यार्थी विचारत आहेत- ‘ही महागडी पदवी नोकरी मिळवून देईल का?’ - नर्सिंग, एआय (AI) सारखे अभ्यासक्रम यामुळे लोकप्रिय आहेत कारण जागतिक नोकरी बाजारपेठेत त्यांची मागणी स्पष्टपणे दिसून येते. - इटली, फ्रान्स यामुळे आकर्षक आहेत कारण तेथे शुल्क कमी आहे. स्थलांतर मार्ग (Migration Pathway) देखील इतर देशांपेक्षा चांगले आहेत. 30 लाख विद्यार्थ्यांच्या सर्वेक्षणावर आधारित अहवाल युरोप, न्यूझीलंडसारख्या देशांमध्ये ब्रिटन, अमेरिकेसारख्या शिक्षण केंद्रांपेक्षा परवडणारे शिक्षण सुमारे 30 लाख विद्यार्थ्यांच्या विश्लेषणावर आधारित लीप ग्लोबल एज्युकेशनच्या अहवालानुसार युरोपातील देशांमध्ये हेल्थकेअर, मास्टर ऑफ नर्सिंग सायन्स, फिजिओथेरपी, मास्टर ऑफ एआय (AI) प्रोग्राम यांसारख्या अभ्यासक्रमांसाठीचे अर्ज 37.6% पासून 33,800% पर्यंत वाढले आहेत. एआय (AI) अभ्यासक्रमांच्या बाबतीत भारतीय विद्यार्थी न्यूझीलंडला अधिक पसंती देत आहेत. अहवालात म्हटले आहे की, युरोप आणि न्यूझीलंडसारख्या देशांमध्ये शिक्षणाचा खर्च अमेरिका आणि ब्रिटनसारख्या पारंपरिक शिक्षण केंद्रांपेक्षा कमी आहे.

उन्हाळ्यात झोप येत नाही:पचनशक्ती कमकुवत होते, तज्ञांकडून जाणून घ्या गाढ झोपेसाठी 12 टिप्स

तुम्हीही हे लक्षात घेतले आहे का की उन्हाळ्यात उशिरा झोपतो, तरीही सकाळी लवकर जाग येते? उच्च तापमान आणि दमटपणा झोपेच्या गुणवत्तेवर परिणाम करतात. त्यामुळे आपण झोपेच्या तिसऱ्या टप्प्यात म्हणजेच गाढ झोपेत पोहोचू शकत नाही आणि रात्रभर झोपल्यानंतरही शरीराला आराम मिळत नाही. सायन्स जर्नल ‘नेचर’ मध्ये प्रकाशित झालेल्या एका अभ्यासानुसार, तापमान वाढल्याने झोपेचा कालावधी कमी होतो आणि गाढ झोपेवर सर्वाधिक परिणाम होतो. प्रत्येक 10C तापमान वाढल्यास झोपेच्या कमतरतेचा धोका आणखी वाढतो. म्हणून आज ‘कामाची बातमी’ मध्ये जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. विनीला सुरपनेनी, सल्लागार, पल्मोनरी मेडिसिन, स्पर्श हॉस्पिटल, बेंगळूरु प्रश्न- तापमान आणि झोप यांचा काय संबंध आहे? उत्तर- आपल्या शरीराचे स्वतःचे एक घड्याळ असते. याला बॉडी क्लॉक किंवा सर्केडियन रिदम म्हणतात. हे आपल्या गरजेनुसार झोपेचा संकेत देते, पचन सुरू करते आणि शरीराला सक्रिय मोडमध्ये आणते. याचे आणखी एक काम आहे, शरीराला रात्री झोपेच्या वेळी गाढ झोपेत नेण्यासाठी त्याचे तापमान सामान्यपेक्षा काही अंशांनी कमी करणे. जर रात्री आपल्या आजूबाजूचे तापमान कमी असेल तर शरीराला कमी कष्ट पडतात, चांगली झोप येते. जर तापमान जास्त असेल तर जास्त कष्ट पडतात. प्रश्न- तापमान जसजसे वाढते, तसतशी झोपेची गुणवत्ता खराब होत जाते. असे का होते? उत्तर- जास्त तापमानात शरीराला थंड ठेवण्यासाठी जास्त मेहनत करावी लागते. यामुळे शरीर रिलॅक्स मोडमध्ये जाऊ शकत नाही आणि झोप डिस्टर्ब होते. तसेच, उन्हाळ्यात डिहायड्रेशन आणि अस्वस्थता देखील वाढते, ज्यामुळे वारंवार झोप उघडते आणि पूर्ण होत नाही. प्रश्न- उन्हाळ्याचा परिणाम आपल्या REM (रॅपिड आय मूव्हमेंट) झोपेवर देखील होतो का? उत्तर- होय, REM झोपेवर परिणाम होतो. वास्तविक झोपेच्या 4 अवस्था असतात- N1 (हलक्या झोपेची सुरुवात) जागे होण्यापासून झोपेत जाण्याची अवस्था. मेंदू हळूहळू शांत होऊ लागतो. N2 (सामान्य झोप) शरीर आराम करते, श्वास आणि हृदयाचे ठोके मंदावतात. सर्वाधिक वेळ याच अवस्थेत जातो. N3 (गाढ झोप) सर्वात गाढ झोप. शरीराची दुरुस्ती, ताकद परत येणे आणि रोगप्रतिकारशक्ती मजबूत होणे याच अवस्थेत होते. REM (स्वप्नांची गाढ झोप) या अवस्थेत जास्त स्वप्ने येतात. मेंदू सक्रिय असतो पण शरीरातील स्नायू शांत राहतात. REM ही झोपेची सर्वात गाढ अवस्था आहे, येथे पोहोचण्यासाठी शरीराला खूप आरामाची गरज असते. उन्हाळ्यात अस्वस्थतेमुळे शरीर या अवस्थेपर्यंत पोहोचू शकत नाही. प्रश्न- उन्हाळ्यात कमी झोप येते. हे सामान्य आहे की खोलीतील जास्त तापमानामुळे असे होते? उत्तर- होय, हे बऱ्याच अंशी सामान्य आहे. खोलीतील जास्त तापमानामुळेही असे होते. उच्च तापमान, घाम आणि अस्वस्थता शरीराच्या झोपेच्या संकेतांना विस्कळीत करतात. जर खोलीचे तापमान नियंत्रणात ठेवले, वायुवीजन चांगले असेल आणि शरीर हायड्रेटेड राहिले तर चांगली झोप येते. प्रश्न- उन्हाळ्यात चयापचय (metabolism) मंदावतो, पचनक्रियेवर परिणाम होतो. अशा परिस्थितीत जर झोपही कमी झाली तर याचा संपूर्ण आरोग्यावर काय परिणाम होतो? उत्तर- उन्हाळ्यात शरीर आधीच उच्च तापमानामुळे तणावात असते. यामुळे चयापचय आणि पचनक्रियेवर परिणाम होतो. अशा परिस्थितीत जर झोपही पूर्ण झाली नाही, तर ही स्थिती आणखी बिघडू शकते. झोपेची कमतरता शरीराच्या चयापचय कार्य (metabolic function), पचन (digestion), रोगप्रतिकारशक्ती (immunity) आणि मेंदूच्या कार्यक्षमतेवर (brain performance) थेट परिणाम करते. ग्राफिकमध्ये (graphic) पहा याचा शरीरावर काय परिणाम होतो- प्रश्न- उन्हाळ्यात झोप न येणे एखाद्या गंभीर आजाराचे लक्षणही असू शकते का? उत्तर- सामान्यतः उन्हाळ्यात झोप न येणे हे कोणत्याही गंभीर आजाराचे लक्षण नसते. हे शरीराचे तापमान वाढणे, जास्त घाम येणे, डिहायड्रेशन आणि अस्वस्थ वातावरणामुळे होते. प्रश्न- उष्णतेचा परिणाम स्लीप हार्मोन मेलाटोनिनवरही होतो का? उत्तर- मेलाटोनिनचे स्राव (रिलीज होणे) शरीराचे तापमान आणि अंधारावर अवलंबून असते. रात्री अंधार वाढल्यावर आणि शरीराचे तापमान कमी झाल्यावर त्याचा स्राव वाढतो. या दोन्हीपैकी कोणतीही एक स्थिती न मिळाल्यास ते प्रभावित होऊ शकते. प्रश्न- डिहायड्रेशनमुळे किंवा जास्त घाम आल्यामुळे झोपेची गुणवत्ता खराब होऊ शकते का? उत्तर- होय, यामुळे शरीराच्या नैसर्गिक शीतकरण प्रक्रियेत अडथळा येतो. जेव्हा शरीरात पाण्याची कमतरता असते, तेव्हा मेलाटोनिनची पातळी कमी होते आणि स्नायूंना पेटके येणे किंवा घसा कोरडा पडणे यांसारख्या समस्या उद्भवतात, ज्यामुळे झोप वारंवार मोडते. यासोबतच, जास्त घाम आल्याने अंथरुणात आणि कपड्यांमध्ये होणारी अस्वस्थता तुम्हाला गाढ झोपेत जाण्यापासून रोखते, ज्यामुळे दुसऱ्या दिवशी थकवा आणि जडपणा जाणवतो. प्रश्न- उन्हाळ्यात झोपेची गुणवत्ता राखण्यासाठी आणि चांगली, गाढ झोप येण्यासाठी काय टिप्स आहेत? उत्तर- काही सोप्या सवयी आणि योग्य झोपेचे वातावरण गाढ आणि आरामदायक झोपेसाठी उपयुक्त ठरते. ग्राफिकमध्ये गाढ झोपेसाठी सोप्या टिप्स पहा- प्रश्न- उन्हाळ्यात आपल्या कोणत्या चुका झोपेवर परिणाम करतात? उत्तर- स्लीप एन्व्हायर्नमेंट (झोपेचे वातावरण), जीवनशैली आणि खाण्यापिण्याच्या सवयींमधील चुका एकत्र येऊन झोपेची गुणवत्ता खराब करू शकतात. जर या सवयी वेळेत सुधारल्या नाहीत, तर झोपेशी संबंधित समस्या सतत राहू शकतात. सर्व चुका ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- उन्हाळ्यात चांगली झोप येण्यासाठी आहार कसा असावा? उत्तर- चांगल्या झोपेसाठी आहार हलका आणि पचायला सोपा असावा. आहारात अशा गोष्टींचा समावेश करा, ज्यामुळे शरीराचे तापमान नियंत्रित राहते आणि स्लीप हार्मोन मेलाटोनिन आणि सेरोटोनिन वाढतात. ग्राफिकमध्ये पहा आहार कसा असावा- गाढ आणि आरामदायक झोपेसाठी योग्य स्लीप एन्व्हायर्नमेंट, संतुलित आहार, पुरेसे हायड्रेशन आणि नियमित स्लीप रुटीनचा अवलंब करा. छोट्या-छोट्या चांगल्या सवयी अंगीकारून उन्हाळ्यातही झोप आणि एकूणच आरोग्य दोन्ही सुधारू शकतात.

लोकांसमोर बोलताना भीती वाटते:मी घाबरते, लोक मला मूर्ख समजतील, जज करतील, या अशा परिस्थितीतून बाहेर कसे पडू?

प्रश्न- माझे वय 37 वर्षे आहे. मी एका सरकारी शाळेत शिक्षिका आहे. माझी समस्या थोडी विचित्र आहे. मला नेहमी ही भीती वाटते की लोक माझ्याबद्दल काय विचार करतात. माझ्या कपड्यांबद्दल, दिसण्याबद्दल, बोलण्याबद्दल मला नेहमी एक भीती आणि लाज वाटते. मी लोकांशी जास्त बोलू शकत नाही, कारण मला भीती वाटते की ते मला जज करतील किंवा मला मूर्ख समजतील. शाळेतील स्टाफ रूममध्येही मी या भीतीने नेहमी शांतच राहते. माझे बालपण अशा वातावरणात गेले, जिथे थोडी जरी चूक झाली तरी खूप ओरडा खावा लागत असे आणि त्याहून अधिक लाजिरवाणे केले जात असे. लग्नानंतर सासरच्या घरीही मला नेहमी ही भीती वाटत असे की लोक मला जज करत आहेत. इथे मला कधी कोणी लाजिरवाणे केले नाही, तरीही हे जजमेंटची भीती, लाजेची भावना माझ्या मनातून जात नाही. मी काय करू? तज्ज्ञ– डॉ. द्रोण शर्मा, कन्सल्टंट सायकियाट्रिस्ट, आयर्लंड, यूके. यूके, आयरिश आणि जिब्राल्टर मेडिकल कौन्सिलचे सदस्य. प्रश्न विचारल्याबद्दल धन्यवाद. प्रत्येक व्यक्तीला वाटते की लोकांनी त्याला/तिला पसंत करावे, पण जर ही चिंता सतत मनात राहिली की “लोक माझ्याबद्दल काय विचार करतील,” तर याचा आत्मविश्वास आणि नातेसंबंध, या दोन्हीवर परिणाम होऊ लागतो. बालपणीची टीका मनात असुरक्षितता निर्माण करू शकते. पण चांगली गोष्ट अशी आहे की ही कोणतीही कमजोरी नाही, तर एक शिकलेली भीती आहे, जी योग्य समज, छोटे-छोटे सराव आणि समर्थनाने बदलता येते. तुमच्या बालपणी असे वातावरण होते, जिथे चूक केल्यावर फक्त ओरडाच मिळत नव्हता, तर लाजिरवाणेही केले जात होते. असे अनुभव हळूहळू मनात एक खोल विश्वास निर्माण करतात की— “मी चांगली नाही” किंवा “माझ्याकडून चूक झाली तर लोक मला वाईट समजतील.” याच कारणामुळे मोठे झाल्यावरही जरी लोक तुम्हाला काही बोलले नाहीत तरी, आतमध्ये नेहमी ही भीती राहते की लोक मला जज करतील. ही समस्या कशी निर्माण होते? ही समस्या कशी निर्माण होते आणि टिकून राहते, हे समजून घेण्यासाठी खालील मुद्दे पाहा: 1. बालपण 2. विचार करण्याची पद्धत 3. वर्तन 4. भावना 5. समस्येचे चक्र ही समस्या एका चक्राप्रमाणे चालते– तुमची मुख्य समस्या काय आहे? लोकांसमोर न्याय केला जाण्याची किंवा चुकीचे दिसण्याची भीती. स्वतःला कमी लेखणे किंवा स्वतःवर कमी विश्वास असणे. आतून असे वाटणे की “माझ्यातच काहीतरी कमी आहे.” सोप्या शब्दांत संपूर्ण गोष्ट तुम्ही स्वतःला किती पसंत करता? आत्मसन्मान मूल्यांकन चाचणी करा येथे मी तुम्हाला एक सेल्फ असेसमेंट टेस्ट देत आहे. खालील ग्राफिक्समध्ये एकूण 10 प्रश्न आहेत. तुम्हाला या प्रश्नांना 0 ते 4 च्या स्केलवर रेट करायचे आहे. उदाहरणार्थ, पहिल्या प्रश्नासाठी जर तुमचे उत्तर 'पूर्ण असहमती' असेल तर 0 गुण द्या आणि जर तुमचे उत्तर 'पूर्ण सहमती' असेल तर 4 गुण द्या. शेवटी तुमच्या एकूण गुणांचे विश्लेषण करा. ज्या प्रश्नांच्या पुढे R लिहिले आहे, त्यांची रिव्हर्स स्कोरिंग करा. सेल्फ इस्टीम कशी वाढवावी चार आठवड्यांचा सेल्फ हेल्प प्लॅन आठवडा 1 स्वतःला समजून घेणे आणि लक्षपूर्वक पाहणे लक्ष्य: आपल्या आत चाललेल्या टीकात्मक आवाजाला ओळखणे आणि लाज/भीती कुठून येत आहे हे समजून घेणे. व्यायाम: सेल्फ-टॉक डायरी शिकवण: हळूहळू समजेल की मनातील न्याय देणारा आवाज अनेकदा पालक किंवा शिक्षकांसारखा वाटतो. सराव: दररोज 10 मिनिटे हळू हळू श्वास घ्या किंवा ध्यान करा. स्वतःला सांगा: “ही भावना माझ्या भूतकाळातील आहे, वर्तमानातील नाही.”आठवडा 2 विचार बदलणे आणि स्वतःची काळजी घेणे ध्येय: टीकेऐवजी एक आधार देणारा आवाज तयार करणे. व्यायाम 1: मिरर टॉक व्यायाम 2: भीतीची सत्यता तपासा जेव्हा मनात ही भीती येते की “लोक मला जज करतील” तेव्हा स्वतःला विचारा: आठवडा 3 स्वतःवर विश्वास निर्माण करणे ध्येय: इतरांच्या मताऐवजी स्वतःच्या विचारांवर विश्वास ठेवणे. व्यायाम 1: दैनिक यश लॉग व्यायाम 2: ‘आय डिसाइड’ (माझा निर्णय) आठवडा 4 काम करून आत्मविश्वास वाढवा ध्येय: छोटी-छोटी कामे करून स्वतःला सिद्ध करा की तुम्ही सक्षम आहात. लक्षात ठेवा: आत्मविश्वास विचार करण्याने नाही, तर कृती करण्याने येतो. पायरी 1: हळू हळू बोलायला शिका या आठवड्यात एकदा ‘नाही’ म्हणा. कौतुक स्वीकार करा. पायरी 2 आत्मविश्वासाचा सराव दररोज स्वतःसाठी एक छोटेसे काम निवडा, जसे की– प्रत्येक कामानंतर लिहा: पायरी 3 चांगल्या गोष्टींची नोंद दररोज 3 चांगल्या गोष्टी लिहा: पायरी 4 तुमच्या आतल्या मुलाला पत्र लिहा तुमच्या बालपणीच्या स्वतःला एक प्रेमळ पत्र लिहा: यामुळे आत्मसन्मान वाढतो आणि स्वतःशी जोडले जाते. पायरी 5 स्वतःशी सकारात्मक बोलणे स्वतःशी रोज ही सकारात्मक वाक्ये म्हणा- व्यावसायिक मदत कधी आवश्यक? तसे पाहता, स्व-मदतीने सुधारणा शक्य आहे, पण जर खालील ग्राफिकमध्ये दिलेल्या परिस्थिती निर्माण झाल्यास, व्यावसायिक मदत घेणे आवश्यक आहे. शेवटची गोष्ट अनेकदा बालपणीची टीका मनात भीती निर्माण करते की व्यक्ती स्वतःला इतरांच्या नजरेतून पाहू लागते. पण लक्षात ठेवा, तुमची ओळख लोकांच्या मतांवरून ठरत नाही. आत्मविश्वास हा काही जन्मजात गुण नाही, तर हळूहळू शिकता येणारी शक्ती आहे. तुम्ही ती मिळवू शकता

बाळाला जन्म देण्यासाठी योग्य वय 26 ते 31:6,282 पालकांच्या डेटाच्या अभ्यासाचा निष्कर्ष

एका अभ्यासात असे दिसून आले आहे की, ज्या वयात तुमचे पहिले बाळ होते, ते तुमच्या दीर्घकालीन आरोग्य आणि आनंदावर परिणाम करू शकते. साई पोस्ट मासिकात नुकत्याच प्रकाशित झालेल्या अभ्यासानुसार, पहिले बाळ जन्माला घालण्याचे वय तुमच्या दीर्घकालीन शैक्षणिक आणि आर्थिक यशाचे सूचक आहे. संशोधकांना असे आढळून आले आहे की, जे लोक कमी वयात पालक बनतात, ते नंतर बाळ जन्माला घालणाऱ्या लोकांपेक्षा कमी पैसे कमावतात. जॉर्डन मॅकडोनाल्ड आणि डेव्हिड स्पीड यांच्या संशोधनानुसार, कमी वयात पालक बनण्याचे नकारात्मक परिणाम कोणत्या विशिष्ट वयात स्थिर होऊ लागतात, हे शोधण्यासाठी हा अभ्यास तयार करण्यात आला होता. 6,282 पालकांच्या डेटाचे विश्लेषण करण्यासाठी, शास्त्रज्ञांनी प्रतिबंधित क्यूबिक स्प्लाइन रिग्रेशन (Restricted Cubic Spline Regression) नावाच्या सांख्यिकीय तंत्राचा वापर केला. संशोधकांनी सांगितले की, सध्याच्या अभ्यासाच्या निष्कर्षांवर आधारित, पहिले बाळ जन्माला घालण्याचे आदर्श वय 26 ते 31 दरम्यान आहे. शास्त्रज्ञांच्या मते, यामध्येही 29 वर्षांचे वय सर्वात योग्य आहे. 26-31 हे वय आदर्श का मानले जात आहे? संशोधकांच्या मते, या वयापर्यंत बहुतेक लोक नोकरी किंवा करिअरमध्ये स्थिरावलेले असतात. यामुळे मुलांच्या संगोपनाचा ताण कमी जाणवतो. संशोधन असे दर्शवते की या वयात पालक होणारे लोक सहसा परिपक्व झालेले असतात आणि ते ताण व जबाबदाऱ्या अधिक चांगल्या प्रकारे हाताळू शकतात. ते नातेसंबंधात आणि कौटुंबिक जीवनातही अधिक स्थिर असतात. भारताच्या संदर्भात हे संशोधन महत्त्वाचे का आहे? - भारतासाठी हे संशोधन महत्त्वाचे मानले जाऊ शकते. राष्ट्रीय कुटुंब आरोग्य सर्वेक्षण-5 आणि युनिसेफनुसार, 20-24 वयोगटातील 23% महिलांची लग्ने 18 वर्षांपूर्वी होतात. - देशात पहिल्यांदा आई होण्याची सरासरी वय सुमारे 21 वर्षे आहे. आता सरकारचे उद्दिष्ट 2026 पर्यंत बालविवाहाचा दर 10% पर्यंत खाली आणणे आणि 2030 पर्यंत देशाला बालविवाहमुक्त करणे हे आहे.

44% भाषांचे अस्तित्व धोक्यात:भाषांच्या मौनामुळे केवळ बौद्धिक वारसाच नाही तर ‘जीवन’ धोक्यात; वृद्धांशी संवाद नवीन जीवन देईल

कल्पना करा की एक संपूर्ण संस्कृती, तिचे शतकानुशतके जुने वाक्प्रचार आणि औषधांचे ज्ञान केवळ यासाठी दफन केले जाईल, कारण ती बोलणारा शेवटचा व्यक्ती आता हयात नाही... ही कोणत्याही भयानक चित्रपटाची कथा नाही, तर एक कटू सत्य आहे. नवीन आकडेवारीनुसार, जगातील 44% भाषा सध्या अस्तित्वाच्या संकटातून जात आहेत. ब्रिटिश लेखिका सोफिया गेलर यांनी ‘हाऊ टू किल ए लँग्वेज’ या पुस्तकात लिहिले आहे की, ‘1800 च्या दशकात ब्लॅक सी प्रदेशात ‘उब्यख’ बोलणारे हजारो लोक होते. रशियन आक्रमण आणि निर्वासनाने या समुदायाला विखुरले. 1992 मध्ये शेवटचे वक्ते तेवफिक एसेन यांच्या निधनानंतर ही भाषा कायमची शांत झाली. 1950 पासून आतापर्यंत 244 भाषा नामशेष झाल्या आहेत. भाषांचा ज्ञानकोश मानल्या जाणाऱ्या ‘एथनोलॉग’नुसार, जगात सात हजार जिवंत भाषा आहेत. यापैकी 44% नामशेष होण्याच्या मार्गावर आहेत. चिंताजनक बाब ही आहे की, जगातील 88% लोकसंख्या केवळ 20 प्रमुख भाषा (जसे की इंग्रजी, मँडरिन, स्पॅनिश) बोलते. असा अंदाज आहे की, पुढील 4 दशकांत भाषा गमावण्याचा दर तिप्पट वाढेल. काही भाषांचे तर हजारहून कमी बोलणारे लोक उरले आहेत. सोफिया म्हणतात, 'एक भाषा मरते, तेव्हा शतकानुशतके चालत आलेले पारंपरिक ज्ञानही मरते. अनेक भाषांमध्ये वनस्पती आणि प्राण्यांचे असे वर्गीकरण आहे, जे आधुनिक विज्ञान आता समजत आहे. भाषेचे हरवणे मानसिक आरोग्यावरही परिणाम करते. कॅनडाच्या अभ्यासानुसार, ज्या स्थानिक समूहांमधील लोक आपली भाषा जाणत होते, तेथे तरुणांमध्ये आत्महत्येचे प्रमाण शून्य आढळले. याउलट, जिथे भाषा संपली होती, तिथे हे प्रमाण 6 पट जास्त होते. ऑस्ट्रेलियाच्या अभ्यासात असे दिसून आले की, स्थानिक भाषा आयुर्मान वाढवण्यासाठी उपयुक्त आहेत. प्रादेशिक भाषांना अभिमान-वारसा मानावे लागेल - तज्ज्ञ सोफिया म्हणते, ‘भाषा वाचवण्यासाठी आपल्याला प्रादेशिक भाषांना ‘अशिक्षितपणा’ न मानता ‘अभिमान आणि वारसा’ मानावे लागेल. घरांमध्ये आजी आणि मुलांमध्ये संवाद आवश्यक आहे, जेणेकरून भाषिक वारसा एका पिढीकडून दुसऱ्या पिढीकडे जाण्याची प्रक्रिया थांबू नये. त्याचबरोबर, तंत्रज्ञानाच्या मदतीने लोकगीते आणि म्हणींचा डिजिटल संग्रह तयार करणे आवश्यक आहे. एआयमध्ये लहान भाषांना स्थान मिळवून देणे देखील आपल्या बौद्धिक विविधतेचे संरक्षण करेल.’

उन्हाळ्यामुळे जास्त होत आहेत मुरुम:तुमच्या खाण्याच्या सवयी बदला, 8 गोष्टी अजिबात खाऊ नका, उन्हाळ्यातील त्वचेच्या काळजीच्या 6 स्टेप्स

उन्हाळ्यात चेहरा चिकट वाटू लागतो आणि लहान-लहान पिंपल्स अचानक वाढतात. खरं तर, तापमान वाढल्यावर त्वचा स्वतःचे संरक्षण करण्यासाठी तेलाचे उत्पादन वाढवते. यामुळे घाम चेहऱ्यावर जास्त वेळ राहतो. या कारणामुळे रोमछिद्रे बंद होऊ शकतात. अशा परिस्थितीत त्वचेवरील लहान-लहान पिंपल्स लवकरच सूज (सूज, लालसरपणा) येऊन हट्टी मुरुमांचे रूप घेतात. त्यांना नियंत्रित करणे सोपे नसते. उन्हाळ्यात घाम, बॅक्टेरिया आणि घाणीचे मिश्रण ही समस्या आणखी वाढवते. म्हणून, आजच्या कामाच्या बातमीत उन्हाळ्यात होणाऱ्या मुरुमांबद्दल बोलूया. तसेच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. संदीप अरोरा, वरिष्ठ सल्लागार, त्वचाविज्ञान, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, दिल्ली प्रश्न- मुरुम म्हणजे काय? उत्तर- ही एक त्वचेची स्थिती आहे. यात तेल (सीबम), मृत त्वचेच्या पेशी आणि बॅक्टेरियामुळे त्वचेची छिद्रे बंद होतात. हे सहसा चेहऱ्यावर येतात. हे पाठ, खांदे आणि छातीवरही येऊ शकतात. प्रश्न- मुरुम आणि एक्ने एकच गोष्ट आहे का? उत्तर- होय, सामान्यतः मुरुम आणि एक्ने एकाच समस्येचे संकेत आहेत, परंतु यात थोडा फरक असतो. एक्ने ही एक त्वचेची स्थिती आहे, तर मुरुम हे त्याच स्थितीचे एक लक्षण आहे. जेव्हा त्वचेची छिद्रे तेल, मृत त्वचा आणि बॅक्टेरियामुळे बंद होतात, तेव्हा एक्ने होतो. त्याच वेगवेगळ्या स्वरूपात मुरुम, ब्लॅकहेड्स, व्हाईटहेड्स किंवा वेदनादायक मोठे फोड दिसतात. म्हणून, मुरुम हे एक्नेचे लक्षण आहे, परंतु एक्ने केवळ मुरुमांपुरते मर्यादित नाही. याची अनेक लक्षणे असू शकतात. प्रश्न- किती प्रकारचे मुरुम असतात? उत्तर- मुरुम सामान्यतः 2 मुख्य प्रकारांमध्ये विभागले जातात- 1. नॉन-इंफ्लेमेटरी (सूज नसलेले) यांमध्ये सूज नसते. ब्लॅकहेड- उघडी छिद्रे, काळे दाणे असतात. व्हाईटहेड- बंद छिद्रे, पांढरे दाणे असतात. 2. इंफ्लेमेटरी (सूज असलेले) यांमध्ये सूज, लालसरपणा आणि वेदना असते. पॅप्यूल- लहान, लाल आणि संवेदनशील दाणे असतात. पस्ट्यूल- पिंपलमध्ये पू असू शकतो. नोड्यूल- मोठे, कठीण आणि वेदनादायक दाणे असतात. सिस्ट- खोल, वेदनादायक आणि डाग सोडू शकतात. प्रश्न- झोपेची कमतरता आणि ताण देखील उन्हाळ्यात मुरुमांना वाढवू शकतात का? उत्तर- होय, दोन्ही मुरुमांना आणखी वाढवू शकतात. यांच्यामुळे मुरुम का वाढतात हे एक-एक करून समजून घेऊया- ताण झोपेची कमतरता प्रश्न- उन्हाळ्यात मुरुम जास्त का येतात? उत्तर- या हंगामात घाम आणि त्वचेतील तेलाचे (सीबम) उत्पादन वाढते. यामुळे त्वचेची छिद्रे बंद होतात. याव्यतिरिक्त- प्रश्न- कोणत्या त्वचेच्या प्रकारात उन्हाळ्यात मुरुम जास्त होतात? उत्तर- उन्हाळ्यात सर्वात जास्त मुरुम तेलकट आणि कॉम्बिनेशन त्वचेच्या प्रकारात होतात. कॉम्बिनेशन त्वचा, ज्यात चेहऱ्याचे काही भाग (उदा. T-झोन कपाळ, नाक, हनुवटी) तेलकट असतात, तर बाकीचे भाग (उदा. गाल) सामान्य किंवा कोरडे राहतात. प्रश्न- तेलकट त्वचा आणि कॉम्बिनेशन त्वचा असलेल्यांना मुरुम जास्त का होतात? उत्तर- तेलकट आणि कॉम्बिनेशन त्वचा असलेल्यांमध्ये मुरुम होण्याची अनेक कारणे आहेत. जसे- प्रश्न- उन्हाळ्यात काय खाल्ल्याने मुरुम जास्त होतात? उत्तर- उन्हाळ्यात घाम आणि तेल आधीच जास्त असते. अशा परिस्थितीत, काही पदार्थ त्वचेतील तेल आणि सूज वाढवून मुरुमांचा धोका आणखी वाढवतात. ग्राफिकमध्ये असे पदार्थ पाहा- प्रश्न- त्वचा स्वच्छ, चमकदार ठेवायची असेल तर खाण्याच्या सवयी कशा असाव्यात? उत्तर- योग्य खाण्याच्या सवयी त्वचेला आतून स्वच्छ, हायड्रेटेड आणि निरोगी ठेवतात. ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- उन्हाळ्यात दररोजची त्वचेची काळजी घेण्याची दिनचर्या काय असावी? उत्तर- त्वचेची काळजी घेण्याची दिनचर्या त्वचेला ताजे आणि संरक्षित ठेवण्यास मदत करते. ग्राफिकमध्ये उन्हाळ्यासाठी त्वचेच्या काळजीच्या टिप्स पाहा- प्रश्न- कोणत्या परिस्थितीत डॉक्टरांना दाखवणे आवश्यक आहे? उत्तर- काही परिस्थितीत त्वचारोगतज्ज्ञांना दाखवणे आवश्यक आहे. जसे की- जेव्हा मुरुम खूप जास्त किंवा सतत येत असतील वेदनादायक किंवा मोठे मुरुम (गाठी/सिस्ट) डाग पडू लागले असतील ओव्हर-द-काउंटर उत्पादने प्रभावी ठरत नाहीत जर मुरुमांसोबत इतर लक्षणे दिसल्यास जसे की- अशा परिस्थितीत डॉक्टरांना दाखवणे आवश्यक आहे. मुरुमांशी संबंधित काही सामान्य प्रश्न आणि त्यांची उत्तरे प्रश्न- उन्हाळ्यात हार्मोनल बदल देखील मुरुमांना कारणीभूत ठरू शकतात का? उत्तर- होय, या काळात शरीरात एंड्रोजनसारख्या हार्मोन्सचा प्रभाव वाढू शकतो. यामुळे त्वचेतील तेल ग्रंथींना अधिक सक्रिय करते आणि सेबमचे उत्पादन वाढते. जेव्हा हे अतिरिक्त तेल घाम, धूळ आणि मृत त्वचेशी मिसळते, तेव्हा रोमछिद्रे बंद होऊन मुरुम तयार होऊ लागतात. प्रश्न- एसीमध्ये जास्त वेळ राहिल्याने त्वचेच्या संरक्षक थराला नुकसान होते का? उत्तर- होय, एसी हवेतील आर्द्रता (ह्युमिडिटी) कमी करतो. यामुळे त्वचेतील नैसर्गिक ओलावा वेगाने कमी होऊ लागतो. यामुळे त्वचा कोरडी, निर्जलित आणि संवेदनशील होते. तिचा संरक्षक थर कमकुवत होतो. प्रश्न- शेव्हिंग किंवा वॅक्सिंगमुळे मुरुम कारणीभूत ठरू शकतात का? उत्तर- होय, या प्रक्रियेत त्वचेवर सूक्ष्म-कट आणि जळजळ होते. प्रश्न- कठीण पाणी (नळाचे पाणी) मुरुमांना वाढवू शकते का? उत्तर- होय, यात कॅल्शियम आणि मॅग्नेशियमसारखी खनिजे जास्त असतात. मुद्द्यांमधून समजून घेऊया- ही बातमी देखील वाचा… सनबर्नमुळे वाढतो त्वचेच्या कर्करोगाचा धोका:त्वचा निरोगी ठेवा, हे 7 संकेत दुर्लक्षित करू नका, सनबर्नपासून बचावासाठी 10 टिप्स उन्हाळ्यातील कडक ऊन शरीरासोबत त्वचेलाही नुकसान पोहोचवते. यामुळे त्वचेत जळजळ, लालसरपणा किंवा टोचल्यासारखे वाटू शकते. ही सनबर्नची लक्षणे असू शकतात. अनेकदा लोक याकडे दुर्लक्ष करतात, तर प्रत्यक्षात सूर्याची UV (अल्ट्राव्हायोलेट) किरणे त्वचेच्या वरच्या थराला नुकसान पोहोचवतात. दीर्घकाळ याच्या संपर्कात राहिल्याने सुरकुत्या, पिगमेंटेशन आणि त्वचेच्या कर्करोगाचा धोकाही होऊ शकतो. वाचा सविस्तर बातमी…

बॉक्सिंग रिंगमध्ये घाम गाळत आहेत हार्वर्डचे विद्यार्थी:तणाव-चिंतेत 40% घट; दुखापतीमुळे आत्मविश्वास वाढला, पडून पुन्हा उभे राहायला शिकवत आहे मुष्टियुद्ध

हार्वर्डमध्ये एप्लाइड मॅथेमॅटिक्सचा 19 वर्षीय विद्यार्थी रायन जियांगसाठी मागील वीकेंडची रात्र एखाद्या अग्निपरीक्षेपेक्षा कमी नव्हती. प्रसंग होता हार्वर्ड बॉक्सिंग क्लबमधील ‘फाइट नाईट’चा. तसे तर हार्वर्ड बॉक्सिंग क्लबमध्ये सामान्य दिवसांच्या प्रशिक्षणादरम्यान चेहऱ्यावर मुक्का मारणे प्रतिबंधित आहे, पण त्या दिवशी नियम बदलले. औपचारिकता संपली होती आणि खरी लढाई सुरू झाली होती. मुष्टियोद्धे आता फक्त डावपेच दाखवत नव्हते, तर जॅब, हुक आणि अपरकट (बॉक्सिंगचे डाव) वापरून एकमेकांवर जोरदार प्रहार करत होते. दशकांपासून हार्वर्डचे विद्यार्थी रात्री जटिल समीकरणे सोडवण्यासाठी किंवा इतिहासाच्या जाड पुस्तकांमध्ये रमून राहण्यासाठी ओळखले जात होते. पण आता ते ‘लायब्ररीतील प्रतिमा’ सोडून घामाने भिजून रिंगमध्ये मुक्के मारताना दिसतात. हे विद्यार्थी भविष्यातील सीईओ बनण्याचे कौशल्य शिकण्यासोबतच मुष्टियुद्धालाही पसंती देत आहेत. हार्वर्ड, बॅबसन आणि ब्रँडिससारख्या संस्थांमध्ये बॉक्सिंग एक 'सांस्कृतिक ट्रेंड' बनला आहे. तरुण आपला बहुतेक वेळ स्क्रीनवर घालवतात. अशा परिस्थितीत, बॉक्सिंग त्यांना अशा वास्तवाशी जोडते ज्याला ना 'म्यूट' करता येते ना 'स्वाइप'. विद्यार्थिनी मुस्कान संधू म्हणते, 'मुक्के खाणे कोणालाच आवडत नाही, पण मी दुखापत सहन करू शकते हे जाणून चांगले वाटले. मला वाटते की मी आयुष्यात काहीही करू शकते.' हार्वर्ड बॉक्सिंगचा इतिहास खूप जुना आहे. थियोडोर रूझवेल्ट आणि जॉन एफ केनेडी यांनीही येथे बॉक्सिंग केली आहे. कोरोनानंतर क्लब रिकामा होता, पण देणगीदार मारिओ फ्रेच आणि प्रशिक्षक जो लेक यांनी त्यात नवीन चैतन्य भरले आहे. 68 वर्षीय लेक यांनी अपघातात बोट गमावले, पण मुष्टियुद्धाची आवड कायम आहे. ते सांगतात की रिंगमध्ये हात खाली करणे ही मोठी चूक आहे. ते म्हणतात, 'जे पुस्तकात लिहिलेले नाही, ते विद्यार्थी येथे शिकतात.' विद्यार्थी जियांगचा सामना आक्रमक ब्रेजासशी होता. सुरुवातीला ब्रेजासने जोरदार प्रहार केले. पण जियांगने हार मानली नाही. आपल्या डावपेचांनी ब्रेजासला हरवले. हार्वर्डच्या या ‘गणित प्रतिभावंताने’ सिद्ध केले की, बुद्धी आणि तंत्रज्ञानाच्या योग्य समन्वयाने रिंगमधील लढाईही जिंकता येते. हा बदल दर्शवतो की भविष्यातील नेते केवळ बुद्धीनेच नव्हे, तर इच्छाशक्ती आणि शारीरिक धैर्यानेही जगाचा सामना करण्यास तयार आहेत. बॉक्सिंग क्लबमध्ये सदस्यत्वात 300% वाढ, नवीन सदस्यांमध्ये 45% विद्यार्थिनी कॅम्पसमध्ये बॉक्सिंगची आवड वेगाने वाढत आहे. गेल्या 4 सत्रांमध्ये हार्वर्डच्या हौशी बॉक्सिंग क्लबच्या सदस्यत्वात 300% वाढ झाली आहे. नवीन सदस्यांमध्ये 45% विद्यार्थिनी आहेत, ज्या खेळाची जुनी प्रतिमा बदलत आहेत. क्रीडा मानसशास्त्रज्ञ म्हणतात की, बॉक्सिंगमुळे विद्यार्थ्यांची अस्वस्थता आणि चिंता 40% कमी झाल्याचे दिसून आले आहे. आधी दुखापतीच्या भीतीने विद्यापीठाचे प्रशासन संशयात होते, आता त्याचे फायदे स्वीकारत आहे. हे विद्यार्थ्यांना शिस्त, नम्रता आणि अपयशानंतर पुन्हा उभे राहायला शिकवते.

फिजिकल हेल्थ- रक्तदाब का वाढतो:औषधांशिवायही नियंत्रण शक्य आहे का, जर उच्च रक्तदाब असेल तर डॉक्टरांना हे 15 प्रश्न नक्की विचारा

उच्च रक्तदाब ही आजची सर्वात सामान्य आरोग्य समस्या आहे. बीपी वाढल्यावर लोक डॉक्टरांकडे जातात आणि सुचवलेली औषधे घेतात. यामुळे रक्तदाब बऱ्याच अंशी नियंत्रणात येतो आणि मशीनमध्ये आकडे योग्य दिसू लागतात. पण प्रश्न असा आहे की, फक्त आकडे नियंत्रणात येणे पुरेसे आहे का? अमेरिकन हृदयरोगतज्ज्ञ डॉ. जॅक वुल्फसन यांच्या मते, बीपीची औषधे फक्त रीडिंग कमी करतात, रोगाचे खरे कारण ठीक करत नाहीत. उच्च बीपी हे शरीराचे एक अलार्म आहे, जे सांगते की आत काहीतरी गडबड सुरू आहे. हे सततचा ताण, झोपेची कमतरता, पोटावरील चरबी, इन्सुलिन रेझिस्टन्स किंवा मज्जातंतूंच्या समस्यांचे लक्षण असू शकते. म्हणून ‘फिजिकल हेल्थ’ मध्ये आपण बीपी वाढण्याचे खरे कारण काय आहे हे समजून घेऊ. तसेच जाणून घेऊया की- प्रश्न- रक्तदाब म्हणजे काय? उत्तर- आपल्या शरीरातील प्रत्येक अवयवाला काम करण्यासाठी रक्ताची गरज असते. यासाठी हे आवश्यक आहे की रक्त संपूर्ण शरीरातील नसांमध्ये सतत वाहत राहावे. या प्रक्रियेसाठी हृदय सतत पंप करते. जेव्हा हृदय पंप करते, तेव्हा रक्तप्रवाहामुळे नसांच्या भिंतींवर दाब पडतो. रक्तप्रवाहामुळे पडणाऱ्या याच दाबाला रक्तदाब (ब्लड प्रेशर) म्हणतात. हा दाब दोन संख्यांमध्ये मोजला जातो, सिस्टोलिक आणि डायस्टोलिक दाब- प्रश्न- रक्तदाब वाढणे धोकादायक का आहे? उत्तर- जास्त दाब रक्तवाहिन्यांच्या भिंतींना हळूहळू नुकसान पोहोचवतो. यामुळे हृदयाला रक्त पंप करण्यासाठी जास्त मेहनत करावी लागते. दीर्घकाळ उच्च रक्तदाब राहिल्यास हृदयविकाराचा झटका, स्ट्रोक, मूत्रपिंड निकामी होणे आणि डोळ्यांची दृष्टी कमी होण्याचा धोका वाढतो. याची सर्वात मोठी समस्या अशी आहे की, अनेकदा याची लक्षणे दिसत नाहीत, परंतु आतून शरीराला नुकसान होत राहते. प्रश्न- रक्तदाब वाढण्याचे खरे कारण काय आहे? उत्तर- मुख्यतः या कारणांमुळे रक्तदाब वाढतो- प्रश्न- फक्त औषधांनीच बीपी पूर्णपणे नियंत्रित करता येते का? उत्तर- रक्तदाब नियंत्रित करण्यासाठी नेहमीच औषधे घ्यावी लागतील असे नाही. जर रक्तदाब खूप जास्त नसेल आणि उच्च रक्तदाबाची (हायपरटेन्शन) स्थिती निर्माण झाली नसेल, तर जीवनशैलीत बदल करून तो नियंत्रित केला जाऊ शकतो. जर रक्तदाब दीर्घकाळ वाढलेला राहिला, तर डॉक्टरांच्या सल्ल्याने औषधे घेणे आवश्यक आहे. प्रश्न- बीपी वाढल्यावर डॉक्टरांकडे गेला असाल तर कोणते प्रश्न विचारावे? उत्तर- रक्तदाब वाढल्यावर डॉक्टरांना हे 15 प्रश्न नक्की विचारा. प्रश्न- दीर्घकाळचा ताण (क्रॉनिक स्ट्रेस) आणि झोपेची कमतरता याचा बीपीवर काय परिणाम होतो? उत्तर- दीर्घकाळचा ताण म्हणजे बराच काळ टिकणारा ताण शरीरातील स्ट्रेस हार्मोन्स, जसे की कॉर्टिसोल आणि ॲड्रेनलिन वाढवतो. हे हार्मोन्स रक्तवाहिन्या आकुंचन पावतात, ज्यामुळे रक्तदाब वाढतो. तर, झोपेच्या कमतरतेमुळे शरीराला रिकव्हरीसाठी वेळ मिळत नाही. रात्रीच्या झोपेत बीपी नैसर्गिकरित्या कमी होतो, परंतु जेव्हा झोप पूर्ण होत नाही, तेव्हा बीपी सतत जास्त राहतो. सतत खराब झोप आणि ताणामुळे हृदयविकाराचा झटका आणि स्ट्रोकचा धोका वाढतो. प्रश्न- पोटावरील चरबी (बेली फॅट) आणि इन्सुलिन रेझिस्टन्स याचा बीपीशी काय संबंध आहे? उत्तर- पोटाभोवती जमा झालेली चरबी म्हणजेच बेली फॅट फक्त वजनच वाढवत नाही, तर हार्मोनल असंतुलन देखील निर्माण करते. यामुळे इन्सुलिन रेझिस्टन्स वाढतो, म्हणजे शरीर इन्सुलिनचा योग्य वापर करू शकत नाही. यामुळे रक्तवाहिन्या कडक होऊ लागतात आणि त्यांना सूज येते. यामुळे रक्तप्रवाहात अडथळा निर्माण होतो आणि बीपी वाढू लागतो. याच कारणामुळे लठ्ठपणा, मधुमेह आणि उच्च रक्तदाबाची समस्या अनेकदा एकाच वेळी दिसून येते. प्रश्न- जास्त मीठ खाल्ल्याने बीपी का वाढतो? उत्तर- मिठात असलेल्या सोडिअममुळे शरीरात पाणी साठून राहण्याचे प्रमाण वाढते. यामुळे शरीरातील रक्ताचे प्रमाण वाढते आणि नसांवर दाब वाढतो. यामुळे रक्तदाब वाढतो. जास्त सोडिअम रक्तवाहिन्यांना कडक बनवते, ज्यामुळे त्यांची लवचिकता कमी होते. म्हणून पॅकेज्ड फूड, लोणचे, नमकीन आणि फास्ट फूडमध्ये मीठ जास्त असते, जे रक्तदाब हळूहळू वाढवते. प्रश्न- कोणत्या परिस्थितीत रक्तदाबाची औषधे न घेणे धोकादायक ठरू शकते? उत्तर- जर एखाद्या व्यक्तीचा रक्तदाब सतत जास्त असेल किंवा त्याला आधीपासून हृदयविकार, स्ट्रोक, किडनीचा आजार किंवा मधुमेह असेल, तर औषधे न घेणे धोकादायक ठरू शकते. अशा परिस्थितीत फक्त जीवनशैली सुधारणे पुरेसे नसते. औषध सोडल्याने अचानक रक्तदाब वाढू शकतो. यामुळे हृदयविकाराचा झटका, ब्रेन हॅमरेज किंवा किडनी निकामी होण्याचा धोका असतो. डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय रक्तदाबाची औषधे बंद करणे धोकादायक ठरू शकते. प्रश्न- कोणत्या लोकांचा रक्तदाब जीवनशैली सुधारल्याने नियंत्रित होऊ शकतो? उत्तर- ज्या लोकांचा बीपी सुरुवातीच्या टप्प्यात आहे, त्यांचा बीपी जीवनशैलीत सुधारणा करून नियंत्रित केला जाऊ शकतो. ग्राफिकमध्ये पाहा, औषधांशिवाय बीपी कसा नियंत्रित करावा- प्रश्न- बीपीच्या औषधांसोबत योग्य आहार आणि व्यायाम का आवश्यक आहे? उत्तर- औषधे रक्तदाब नियंत्रित करतात, पण त्याचे मूळ कारण दूर करत नाहीत. चुकीचा आहार, लठ्ठपणा, ताण आणि बैठी जीवनशैली ही बीपीची खरी कारणे आहेत. निरोगी आहार आणि नियमित व्यायामामुळे या समस्या दूर होऊ शकतात. आहार आणि व्यायामाचे सर्व फायदे ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- एकदा बीपीची औषधे सुरू केल्यावर ती आयुष्यभर घ्यावी लागतात का? उत्तर- प्रत्येक रुग्णासाठी हे आवश्यक नाही. काही लोकांमध्ये बीपी तात्पुरत्या कारणांमुळे वाढते, जसे की लठ्ठपणा, ताण किंवा खराब जीवनशैली. जर त्यांनी जीवनशैलीत मोठे बदल केले, तर डॉक्टर औषधे कमी करू शकतात किंवा बंद देखील करू शकतात. परंतु ज्यांचे बीपी दीर्घकाळापासून जास्त आहे किंवा ज्यांचे कारण आनुवंशिक आहे, त्यांना दीर्घकाळ औषधे घ्यावी लागू शकतात. तथापि, हा निर्णय नेहमी डॉक्टरांच्या सल्ल्यानंतरच घ्या.

सनबर्नमुळे वाढतो त्वचेच्या कर्करोगाचा धोका:त्वचा निरोगी ठेवा, हे 7 संकेत दुर्लक्षित करू नका, सनबर्नपासून बचावासाठी 10 टिप्स

उन्हाळ्यातील कडक ऊन शरीरासोबत त्वचेलाही नुकसान पोहोचवते. यामुळे त्वचेत जळजळ, लालसरपणा किंवा टोचल्यासारखे वाटू शकते. ही सनबर्नची लक्षणे असू शकतात. अनेकदा लोक याकडे दुर्लक्ष करतात, तर प्रत्यक्षात सूर्याची UV (अल्ट्राव्हायोलेट) किरणे त्वचेच्या वरच्या थराला नुकसान पोहोचवतात. दीर्घकाळ याच्या संपर्कात राहिल्याने सुरकुत्या, पिगमेंटेशन आणि त्वचेच्या कर्करोगाचा धोकाही होऊ शकतो. वर्ल्ड हेल्थ ऑर्गनायझेशन (WHO) नुसार, जास्त यूव्ही एक्सपोजर त्वचेला गंभीर नुकसान पोहोचवू शकते. विशेषतः जर कोणी कोणत्याही संरक्षणाशिवाय जास्त वेळ उन्हात राहिले तर. त्यामुळे आज ‘कामाची बातमी’ मध्ये आपण सनबर्नबद्दल बोलणार आहोत. तसेच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. निपुण जैन, वरिष्ठ सल्लागार, त्वचाविज्ञान, श्री बालाजी ॲक्शन मेडिकल इन्स्टिट्यूट, दिल्ली प्रश्न- सनबर्न काय आहे आणि ते कसे होते? उत्तर- जास्त वेळ उन्हात राहिल्याने त्वचेत जळजळ आणि लालसरपणा येत असेल तर याला सनबर्न म्हणतात. हे मुद्द्यांमधून समजून घ्या- प्रश्न- किती वेळ उन्हात राहिल्याने सनबर्न होऊ शकते? उत्तर- हे उन्हाची तीव्रता, वेळ आणि त्वचेच्या प्रकारावर अवलंबून असते. मुद्द्यांमधून समजून घ्या- प्रश्न- सनबर्न फक्त उन्हाळ्यातच होतो का? उत्तर- नाही, असे नाही. जेव्हा त्वचा जास्त काळ सूर्याच्या अल्ट्राव्हायोलेट किरणांच्या संपर्कात येते, तेव्हा सनबर्न होऊ शकते. प्रश्न- जर ढग असतील आणि ऊन नसेल, तरीही सनबर्न होऊ शकते का? उत्तर- होय, ढग UV किरणांना पूर्णपणे थांबवू शकत नाहीत. ढग असतानाही सुमारे 70-80% UV किरणे त्वचेपर्यंत पोहोचू शकतात आणि नुकसान पोहोचवू शकतात. प्रश्न- सनबर्न आणि टॅनिंगमध्ये काय फरक आहे? उत्तर- दोन्ही UV किरणांच्या प्रभावाने होतात, पण दोन्हीमध्ये फरक आहे. मुद्द्यांमधून समजून घ्या- प्रश्न- सनबर्न त्वचेला कसे नुकसान पोहोचवते? उत्तर- सनबर्न तेव्हा होते, जेव्हा सूर्याची तीव्र अतिनील किरणे त्वचेच्या वरच्या थरातील पेशींना नुकसान पोहोचवतात. खालील मुद्द्यांवरून समजून घ्या- प्रश्न- सनबर्नची सुरुवातीची लक्षणे काय आहेत? उत्तर- सनबर्न झाल्यावर त्वचेत जळजळ जाणवते. सनबर्न किती गंभीर आहे यावर लक्षणे अवलंबून असतात. सनबर्नमध्ये सामान्यतः काही लक्षणे दिसतात, जसे की- प्रश्न- सनबर्न झाल्यानंतर किती वेळात त्वचेवर लालसरपणा आणि वेदना सुरू होतात? उत्तर- साधारणपणे उन्हात जास्त वेळ घालवल्यानंतर 2-6 तासांच्या आत त्वचेवर लालसरपणा आणि जळजळ जाणवू लागते. 12-24 तासांच्या आत त्याची लक्षणे अधिक स्पष्ट होऊ शकतात. प्रश्न- सनबर्नमुळे ताप, डोकेदुखी किंवा मळमळ देखील होऊ शकते का? उत्तर- होय, जर सनबर्न जास्त गंभीर असेल तर ते फक्त त्वचेपुरते मर्यादित राहत नाही. शरीरातील सूज वाढल्यास ताप, डोकेदुखी, थकवा आणि मळमळ (जी मिचलाना) यांसारखी लक्षणे देखील दिसू शकतात. प्रश्न- सनबर्न झाल्यावर कधी त्वचारोग तज्ञाला दाखवणे आवश्यक आहे? उत्तर- सनबर्नची काही लक्षणे गंभीर असू शकतात. पॉइंटर्समधून समजून घ्या की कधी त्वचारोगतज्ज्ञांना दाखवणे आवश्यक आहे. प्रश्न- सनबर्न किती दिवसात बरा होतो? उत्तर- हलका सनबर्न साधारणपणे 3-5 दिवसांत बरा होतो. जर सनबर्न गंभीर असेल तर बरा होण्यासाठी 7-10 दिवस लागू शकतात. प्रश्न- सनबर्न झाल्यावर त्वचेच्या कर्करोगाचा धोका वाढतो का? उत्तर- होय, UV किरणे त्वचेच्या पेशींच्या DNA ला नुकसान पोहोचवतात. दीर्घकाळ किंवा वारंवार असे झाल्यास त्वचेच्या कर्करोगाचा धोका वाढू शकतो. प्रश्न- कोणत्या लोकांना त्वचेच्या कर्करोगाचा धोका जास्त आहे? उत्तर- कोणालाही त्वचेचा कर्करोग होऊ शकतो. परंतु काही परिस्थितीत धोका वाढतो. ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- उन्हात किती वेळ घालवणे सुरक्षित आहे? उत्तर- सकाळच्या कोवळ्या उन्हात 15-30 मिनिटे राहणे सामान्यतः सुरक्षित मानले जाते. प्रश्न- सनबर्न झाल्यावर त्वरित आराम मिळवण्यासाठी काय करावे? उत्तर- मुद्द्यांमधून समजून घ्या- प्रश्न- सनबर्नमध्ये काही घरगुती उपाय करता येतात का? कोरफडीचे जेल लावणे फायदेशीर ठरते का? उत्तर- हलक्या सनबर्नमध्ये काही घरगुती उपाय आराम देऊ शकतात. यामध्ये कोरफड जेल सर्वात फायदेशीर मानले जाते. कोरफडीला 'बर्न प्लांट' असेही म्हणतात. हे त्वचेची जळजळ, सूज आणि लालसरपणा कमी करण्यास मदत करते. त्वचेला थंडावा देते आणि तिची उपचार प्रक्रिया वेगवान करते. प्रश्न- सनबर्न झाल्यावर दही किंवा बेसन यांसारखे घरगुती उपाय सुरक्षित आणि प्रभावी आहेत का? उत्तर- सनबर्नवर थंड दही लावल्याने काही प्रमाणात आराम मिळू शकतो. दह्याचा थंडावा, त्यातील फॅट आणि लॅक्टिक ऍसिड त्वचेतील ओलावा टिकवून ठेवण्यास आणि उपचारास मदत करू शकतात. तथापि, बेसनचा वापर सावधगिरीने करावा. बेसन सामान्यतः टॅन काढण्यासाठी वापरले जाते. परंतु सनबर्न झालेल्या संवेदनशील आणि खराब झालेल्या त्वचेवर ते जळजळ वाढवू शकते. प्रश्न- सनबर्नपासून बचाव करण्यासाठी काय करावे? उत्तर- तीव्र सूर्यप्रकाश त्वचेला काही मिनिटांत नुकसान पोहोचवू शकतो. म्हणून, बाहेर पडण्यापूर्वी तयारी करणे आवश्यक आहे, जेणेकरून सनबर्न होऊ नये. ग्राफिकमध्ये सनबर्न सेफ्टी टिप्स पाहा- प्रश्न- सनस्क्रीन सनबर्नचा धोका कमी करू शकते का? उत्तर- होय, सनस्क्रीन सनबर्नचा धोका मोठ्या प्रमाणात कमी करू शकते. हे त्वचेला UVA आणि UVB किरणांपासून वाचवण्यास मदत करते. UVB किरणे सनबर्नचे मुख्य कारण असतात. ब्रॉड-स्पेक्ट्रम सनस्क्रीन या हानिकारक किरणांना रोखून किंवा शोषून घेऊन त्वचेचे नुकसान होण्यापासून वाचवते. तथापि, फक्त सनस्क्रीन लावणे पुरेसे नाही. ते योग्य प्रमाणात लावणे, दर 2-3 तासांनी पुन्हा लावणे आणि कडक उन्हात अतिरिक्त खबरदारी घेणे देखील महत्त्वाचे आहे. प्रश्न- त्वचेच्या कर्करोगाचा धोका कमी करण्यासाठी जीवनशैली कशी असावी? उत्तर- त्वचेच्या कर्करोगाचा धोका केवळ उन्हामुळेच नाही, तर आपल्या दैनंदिन सवयींशी देखील संबंधित असतो. सूर्य संरक्षण, संतुलित आहार आणि निरोगी जीवनशैलीचा अवलंब करून हा धोका मोठ्या प्रमाणात कमी केला जाऊ शकतो. ग्राफिकमध्ये सोप्या टिप्स समजून घ्या- अनेकदा लोक सनबर्नला केवळ एक तात्पुरती त्वचेची समस्या समजून दुर्लक्ष करतात, तर हे दीर्घकाळात त्वचेला नुकसान पोहोचवू शकते. जर सनबर्न वारंवार होत असेल किंवा लक्षणे गंभीर असतील तर त्वचारोग तज्ञाचा सल्ला घ्यावा.

मंडे फोटो स्टोरी:जपानमध्ये साथीच्या रोगांपासून संरक्षणासाठी देवतांचे रथ उतरले; 300 वर्षांची जुनी परंपरा

जपानमधील फुकुओका प्रांतात सुमारे 300 वर्षांपूर्वीचा ऐतिहासिक ‘इटोडा गियॉन यामाकासा’ उत्सव सुरू झाला आहे. या परंपरेचा मुख्य उद्देश व्हायरस आणि घातक साथीच्या रोगांपासून समुदायाचे रक्षण करणे हा आहे. अशी मान्यता आहे की, या आयोजनामुळे परिसरातील आजार, धोकादायक व्हायरस आणि नकारात्मक शक्ती दूर होतात. या उत्सवाचे मुख्य आकर्षण म्हणजे ‘ओयामा’ नावाचे प्रचंड चाकांचे रथ (फ्लोट्स) आहेत. प्रकाशाने सजवलेले हे 9 भव्य रथ चालवण्यासाठी सुमारे 500 हून अधिक स्थानिक तरुण आपली ताकद दाखवतात. प्रत्येक रथ 50 ते 100 तरुणांच्या गटाद्वारे ओढला जातो. सुमारे 10 मीटर उंच असलेल्या या रथांच्या देखभालीवर आणि आयोजनावर स्थानिक समुदाय लाखो रुपये खर्च करतो. रात्रीच्या वेळी शेकडो कंदिलांनी उजळलेले हे रथ श्रद्धेसोबतच जपानी अभियांत्रिकी आणि एकतेचे अद्भुत उदाहरण सादर करतात. उत्सवातील प्रमुख गोष्टी उद्देश - ही परंपरा 18 व्या शतकाच्या सुरुवातीपासून चालत आली आहे, ज्याचा उद्देश साथीचे रोग, आजार आणि नकारात्मक शक्तींपासून समुदायाचे संरक्षण करणे हा आहे. ओयामा (यामाकासा) रथ - या उत्सवाचे मुख्य आकर्षण उंच आणि वजनी, भव्य रंगीबेरंगी रथ आहेत. युवकांचा उत्साह - स्थानिक तरुणांच्या टोळ्या हे रथ आपल्या खांद्यावर उचलून शहरात फिरवतात. विशेष आकर्षण - रात्रीच्या वेळी जेव्हा हे रथ चमकदार रोषणाईत 'फेस्टिवल पार्क इटोडा' मध्ये एकत्र येतात, तेव्हा ते दृश्य पाहण्यासारखे असते.

उष्णतेपासून वाचवतील हे 3 आयुर्वेदिक उपाय:खसचे पाणी आणि गुलकंद शरीर थंड ठेवतील

मे महिन्याच्या कडक उन्हाळ्यात उष्माघातापासून बचाव करणे महत्त्वाचे आहे. विशेषतः वृद्धांसाठी शरीरातील अंतर्गत थंडावा टिकवून ठेवणे अधिक आवश्यक आहे. यामध्ये आयुर्वेदाशी संबंधित उपाय खूप फायदेशीर ठरू शकतात. असे तीन उपाय जाणून घ्या, जे तुम्हाला निरोगी ठेवण्यासोबतच आराम देतील. 1. खसचे पाणी मातीच्या घड्यामध्ये खसच्या मुळांचा एक छोटा गुच्छ टाका आणि हेच पाणी पिण्यासाठी वापरा. फायदा - खसमध्ये तापमान कमी करणारे गुणधर्म (अँटीपायरेटिक) असतात. संशोधनानुसार, ते आपल्या शरीराचे 'कोर तापमान' नैसर्गिकरित्या स्थिर ठेवते. 2. गुलकंद आणि दूध रात्री झोपण्यापूर्वी थंड किंवा सामान्य दुधासोबत एक चमचा गुलकंद सेवन करा. फायदा - गुलाबाच्या पाकळ्यांमध्ये भरपूर अँटीऑक्सिडंट असतात. ते पोटातील पीएच पातळी संतुलित करून ऍसिडिटी थांबवतात. उन्हाळ्यामुळे होणारी अस्वस्थता शांत करतात. 3. भिजवलेले खजूर आणि मनुके रात्रभर भिजवलेले मनुके आणि खजूर सकाळी त्याच पाण्यात कुस्करून गाळून प्या. लाभ- या दोन्हीमध्ये असलेले पोटॅशियम आणि मॅग्नेशियम उन्हाळ्यात हृदयाची गती सामान्य ठेवतात. यासोबतच, तीव्र उन्हाळ्यात तुम्हाला डिहायड्रेशनपासून वाचवतात. (अस्वीकरण- जर तुम्ही किडनी, शुगर किंवा हृदयविकाराचे रुग्ण असाल तर हे उपाय वापरण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला नक्की घ्या.)

तंत्रज्ञान व AI निरोगी व आनंदी ठेवतील:ज्येष्ठांना नवीन तंत्रज्ञान शिकताना जागरूकता व स्क्रीन वेळेची काळजी घेणे महत्त्वाचे

वाढत्या वयात नवीन तंत्रज्ञान शिकणे वृद्धांच्या मानसिक आरोग्यासाठी फायदेशीर आहे. मात्र, यात स्क्रीन टाइमची काळजी घेऊन त्याचा वापर पूर्ण जागरूकतेने केला जावा. युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्सासच्या एका संशोधनानुसार, डिजिटल कौशल्ये शिकल्याने ज्येष्ठ नागरिकांची स्मरणशक्ती 30 टक्क्यांपर्यंत वाढू शकते. नवीन तंत्रज्ञान मेंदूची शिकण्याची क्षमता वाढवते टेक्सास युनिव्हर्सिटीच्या संशोधनानुसार, जेव्हा तुम्ही नवीन तंत्रज्ञान शिकता तेव्हा स्मरणशक्ती मजबूत होते. संशोधनात असे आढळून आले की, जे वृद्ध नवीन ॲप्स स्वतः शिकतात, व्हिडिओ ट्यूटोरियल पाहून सराव करतात किंवा ग्रुप क्लासेसमध्ये सामील होतात, त्यांच्या मानसिक आरोग्यावर सकारात्मक परिणाम दिसून आला. मेंदूची कार्यक्षमता वाढते. एआय ट्यूटर्सचा वापर करा, आत्मविश्वास वाढेल जेव्हा तुम्ही एआय ट्यूटर्सकडून नवीन भाषा, संगीत किंवा कौशल्ये शिकता, तेव्हा मेंदू व्यस्त आणि सक्रिय राहतो. नवीन गोष्टी शिकण्याच्या आणि समस्या सोडवण्याच्या या प्रक्रियेत मेंदूत 'डोपामाइन' (Dopamine) स्रवते, ज्यामुळे तुमच्या जीवनातील आनंदाची पातळी आणि आत्मविश्वास वाढतो. तंत्रज्ञान वैयक्तिक मेंदू प्रशिक्षकाप्रमाणे कार्य करते एआय आधारित ॲप्स वृद्धांच्या मानसिक क्षमतेचे मूल्यांकन करतात. आणि मग त्यांच्या स्मरणशक्तीच्या पातळीनुसार कोडी आणि आव्हाने डिझाइन करून त्यांच्यासमोर सादर करतात. यामुळे सतत शिकण्याच्या प्रक्रियेला (न्यूरोप्लास्टिसिटी) प्रोत्साहन मिळते. यामुळे अल्झायमरसारख्या रोगांचा धोका कमी होतो. गॅजेट्स, आरोग्य उपकरणे आजाराचे वेळेवर संकेत देतात तंत्रज्ञान उपयुक्त ठरत आहे, कारण अनेक स्मार्टवॉच आणि आरोग्य उपकरणांचा डेटा थेट एआय आधारित अल्गोरिदमपर्यंत पोहोचतो. हे हृदयाचे ठोके, श्वासोच्छ्वास किंवा झोपेच्या पद्धतीतील किरकोळ बदलांनाही ओळखते, जे आजाराचे सुरुवातीचे संकेत असू शकतात. तंत्रज्ञानाचा वापर अशा प्रकारे स्मरणशक्ती मजबूत करतो एकटेपणा कमी होतो संशोधनात असे आढळून आले की, ऑनलाइन ग्रुप, व्हिडिओ कॉल, मेल किंवा व्हॉट्सॲपवर नातेवाईक-मित्रांशी जोडलेल्या वृद्धांमध्ये एकटेपणा आणि ताण कमी होतो, कारण तंत्रज्ञानाच्या मदतीने त्यांच्यात नात्यांचा डिजिटल पूल तयार होतो. नवीन गोष्टी शिकण्यास प्रेरित होतात जेव्हा वृद्ध ऑनलाइन बँकिंग, यूट्यूबवरील व्हिडिओ यांसारख्या नवीन तंत्रज्ञानाचा स्वतः वापर करतात, तेव्हा त्यांच्या मेंदूतील न्यूरल नेटवर्क सक्रिय राहतात, ज्यामुळे स्मृतिभ्रंश (डिमेंशिया) सारख्या आजारांचा धोका कमी होतो. विचार करण्याची आणि समजून घेण्याची क्षमता वाढते युरोप-अमेरिकेत 60-80 वयोगटातील लोकांवर केलेल्या संशोधनात असे आढळून आले की, जे वृद्ध स्मार्टफोन, इंटरनेट इत्यादी स्वतः वापरतात, त्यांच्यामध्ये समस्या सोडवण्याची आणि विचार करण्याची क्षमता इतरांपेक्षा चांगली असते. (तज्ज्ञ मंडळ: ∙ डॉ. मंजरी त्रिपाठी, एचओडी, न्यूरोलॉजी विभाग, एम्स नवी दिल्ली ∙ डॉ. अर्चना वर्मा, वरिष्ठ न्यूरो फिजिशियन ∙ डॉ. राहुल माथुर, मानसोपचारतज्ज्ञ, एमजीएम मेडिकल कॉलेज इंदूर)

उन्हाळ्यात हायपरनॅट्रेमियाचा धोका:या 5 कारणांमुळे रक्तात सोडियम वाढते, 9 लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नका, कसे टाळावे ते जाणून घ्या

उन्हाळ्यात तीव्र उन्हामुळे शरीरात अनेक बदल होतात. यापैकी एक आहे ‘हायपरनॅट्रेमिया’ म्हणजे रक्तात सोडियमची वाढ. ही स्थिती अनेकदा दुर्लक्षित केली जाते, पण वेळेवर लक्ष न दिल्यास गंभीर समस्या निर्माण होऊ शकते. हायपरनॅट्रेमियामध्ये शरीरात पाण्याची कमतरता होते आणि रक्तात सोडियमची पातळी वाढल्याने अनेक समस्या निर्माण होतात. यामुळे खूप तहान लागते, अशक्तपणा येतो आणि चक्कर येते. उष्णतेच्या लाटेदरम्यान याचा धोका अनेक पटींनी वाढतो. म्हणून ‘फिजिकल हेल्थ’मध्ये आज हायपरनॅट्रेमियाबद्दल बोलणार आहोत. यासोबतच जाणून घेऊया की- प्रश्न- हायपरनॅट्रेमिया काय आहे? उत्तर- हायपरनॅट्रेमिया ही एक वैद्यकीय स्थिती आहे, ज्यामध्ये रक्तातील सोडिअमची पातळी सामान्यपेक्षा जास्त होते. प्रश्न- हायपरनॅट्रेमिया का होतो? उत्तर- शरीरात पाण्याची कमतरता किंवा रक्तातील सोडिअमचे प्रमाण वाढल्यास हायपरनॅट्रेमिया होतो. याची मुख्य कारणे ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- उन्हाळ्यात हायपरनॅट्रेमियाचा धोका का वाढतो? उत्तर- हे मुद्द्यांमधून समजून घ्या- प्रश्न- हायपरनॅट्रेमियाची लक्षणे काय आहेत? उत्तर- हायपरनॅट्रेमियामध्ये शरीरातील पाण्याची कमतरता आणि मेंदूवर होणाऱ्या परिणामामुळे काही लक्षणे दिसतात. सर्व संकेत ग्राफिक्समध्ये पहा- प्रश्न- हायपरनॅट्रेमिया झाल्यास व्यक्तीला कधी त्वरित रुग्णालयात घेऊन जावे? उत्तर- हायपरनॅट्रेमियामध्ये प्रत्येक केस आपत्कालीन नसते, परंतु काही परिस्थितीत त्वरित रुग्णालयात घेऊन जाणे आवश्यक आहे. जसे की- प्रश्न- कोणत्या लोकांना हायपरनॅट्रेमियाचा धोका जास्त असतो? उत्तर- काही लोकांना याचा धोका जास्त असतो, ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- हायपरनॅट्रेमियावर काय उपचार आहेत? उत्तर- याच्या उपचारात पाणी आणि सोडियम यांच्यात संतुलन राखले जाते. यासाठी- यासोबतच हायपरनॅट्रेमियाच्या कारणावरही उपचार केले जातात- प्रश्न- हायपरनॅट्रेमिया जीवघेणा देखील असू शकतो का? उत्तर- होय, हे जीवघेणे असू शकते, विशेषतः जेव्हा त्याची पातळी (सोडियम) खूप वाढते किंवा उपचारात खूप उशीर होतो. प्रश्न- उष्णतेच्या लाटेदरम्यान (हीटवेव) याची प्रकरणे वाढतात का? उत्तर- होय, उष्णतेच्या लाटेदरम्यान (हीटवेव) याची प्रकरणे वाढतात. मुद्द्यांमध्ये समजून घ्या- प्रश्न- फक्त कमी पाणी प्यायल्याने ही समस्या होऊ शकते का? उत्तर- होय, फक्त पाणी कमी प्यायल्यानेही हायपरनॅट्रेमिया होऊ शकतो, विशेषतः काही परिस्थितींमध्ये. मुद्द्यांमध्ये समजून घ्या- प्रश्न- हायपरनॅट्रेमिया टाळण्यासाठी काय करावे? उत्तर- हायपरनॅट्रेमियापासून बचाव करण्याचा सर्वोत्तम मार्ग म्हणजे शरीरातील पाणी आणि सोडियमचे संतुलन राखणे. बचावाचे सर्व उपाय ग्राफिकमध्ये पहा- काही मुद्दे सविस्तरपणे समजून घ्या- 1. शरीर हायड्रेटेड ठेवा 2. इलेक्ट्रोलाइट संतुलन राखा 3. उष्णता आणि उन्हापासून बचाव करा 4. संतुलित आणि हलका आहार घ्या 5. अतिसार किंवा उलट्यांकडे दुर्लक्ष करू नका 6. धोका असलेल्या गटाची विशेष काळजी घ्या 7. आधीपासून असलेल्या आजारांवर नियंत्रण ठेवा 8. शरीराच्या लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नका

कामाची बातमी- कडक उन्हात होऊ शकतो उष्माघात:या 9 चुका टाळा, उन्हात या 8 गोष्टींची घ्या काळजी, डॉक्टरांकडून जाणून घ्या लक्षणे आणि उपाय

कल्पना करा, दुपारी तुम्ही काही कामासाठी बाहेर पडला आहात. कडक ऊन आणि गरम वाऱ्यात थोड्या वेळाने डोके जड झाले आहे, चक्कर येत आहे आणि शरीरात एक विचित्र थकवा जाणवत आहे. हे उष्माघाताचे सुरुवातीचे संकेत असू शकतात. कडक उष्णता आणि जास्त वेळ उन्हात राहिल्याने शरीराचे तापमान वेगाने वाढू लागते. यामुळे अनेक प्रकारच्या समस्या निर्माण होऊ लागतात. म्हणून आज ‘गरजेची बातमी’ मध्ये जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. पी. वेंकट कृष्णन, संचालक, इंटरनल मेडिसिन, नारायणा हॉस्पिटल, गुरुग्राम प्रश्न- लू किंवा उष्माघात म्हणजे काय? लू लागणे म्हणजे काय? उत्तर- लू म्हणजे उन्हाळ्यात वाहणारी गरम आणि कोरडी हवा. ही विशेषतः दुपारच्या वेळी वाहते. जर एखादी व्यक्ती जास्त काळ या तीव्र उष्ण हवेत आणि उच्च तापमानात राहिली, तर शरीराचे तापमान नियंत्रित करणारी प्रणाली (थर्मोरेग्युलेटरी सिस्टम) बिघडते. ज्यामुळे अनेक प्रकारच्या आरोग्य समस्या निर्माण होतात. याचा अर्थ लू लागली आहे. प्रश्न- कोणत्या परिस्थितीत उष्माघात होऊ शकतो? उत्तर- जेव्हा शरीराचे तापमान नियंत्रणाबाहेर जाते. तसेच शरीरात पाणी आणि इलेक्ट्रोलाइटची कमतरता होऊ लागते तेव्हा लू लागू शकते. याव्यतिरिक्त, इतर काही परिस्थितीतही उष्माघात होऊ शकतो. ग्राफिक्समध्ये पाहा- आता हे थोडे सविस्तर समजून घेऊया- कडक उन्हात जास्त वेळ राहिल्याने थेट सूर्यप्रकाशामुळे शरीराचे तापमान वाढते, जास्त वेळ उन्हात राहिल्याने शरीर जास्त गरम होते आणि उष्माघात होऊ शकतो. रिकाम्या पोटी उन्हात बाहेर पडल्याने रिकाम्या पोटी राहिल्याने शरीरात ऊर्जा आणि इलेक्ट्रोलाइट्सची कमतरता होते. यामुळे शरीर उष्णता सहन करू शकत नाही. लाँग ड्राईव्ह केल्याने बंद किंवा गरम वातावरणात जास्त वेळ राहिल्याने शरीर गरम होत राहते. विशेषतः गाडीत योग्य वायुवीजन (व्हेंटिलेशन) किंवा कूलिंग नसेल तर धोका वाढतो. रोगप्रतिकारशक्ती कमकुवत झाल्याने कमजोर रोगप्रतिकारशक्ती असलेले लोक उष्णतेचा प्रभाव सहन करू शकत नाहीत. त्यांचे शरीर लवकर थकते आणि उष्माघात होण्याचा धोका वाढतो. जाड किंवा घट्ट कपडे घातल्याने घट्ट किंवा जाड कपडे शरीरातील उष्णता बाहेर पडू देत नाहीत. यामुळे शरीराचे तापमान वाढते. शरीरात पाण्याची कमतरता (निर्जलीकरण) झाल्याने जेव्हा शरीरात पाण्याची कमतरता असते, तेव्हा घाम येणे आणि शरीर थंड करणे कठीण होते. हे उष्माघात होण्याचे सर्वात मोठे कारण आहे. हवामान खूप गरम आणि कोरडे असल्याने कोरड्या हवेमुळे शरीरातील आर्द्रता लवकर कमी होते. यामुळे निर्जलीकरण लवकर होते आणि शरीर जास्त गरम होऊ शकते. गर्दीच्या आणि खराब वायुवीजन असलेल्या ठिकाणी राहिल्याने जिथे हवेचा प्रवाह कमी असतो, तिथे शरीरातील उष्णता बाहेर पडू शकत नाही. यामुळे शरीराला थंड होण्याची संधी मिळत नाही. अशा वातावरणात उष्णतेचा प्रभाव जास्त जाणवतो. सतत मेहनत केल्याने उन्हाळ्यात जास्त शारीरिक श्रम केल्याने शरीर जास्त उष्णता निर्माण करते. जर हे संतुलित केले नाही, तर शरीर जास्त गरम होऊ शकते. दारू किंवा कॅफिनचे जास्त सेवन केल्याने हे दोन्ही शरीरातील पाण्याची कमतरता वाढवतात. यामुळे शरीराची उष्णता सहन करण्याची क्षमता कमी होते. अचानक थंड वातावरणातून गरम वातावरणात गेल्याने एसी किंवा थंड जागेतून अचानक बाहेरच्या तीव्र उष्णतेत गेल्यावर शरीर जुळवून घेऊ शकत नाही. यामुळे उष्णतेचा ताण वाढतो. काही औषधांचे सेवन केल्याने काही औषधे (उदा. बीपी, ॲलर्जी किंवा डाययुरेटिक्स) शरीरातील पाण्याची कमतरता किंवा घाम येण्याच्या प्रक्रियेवर परिणाम करतात. यामुळे उष्माघात होण्याचा धोका वाढतो. प्रश्न- उष्माघात झाला आहे हे कसे कळेल? त्याची लक्षणे काय असतात? उत्तर- तीव्र उष्णतेत शरीर अनेक लहान-लहान संकेत देते, ज्यांना आपण अनेकदा दुर्लक्ष करतो. पण हीच सुरुवातीची लक्षणे पुढे गंभीर उष्माघातात बदलू शकतात. ग्राफिकमध्ये उष्माघाताची लक्षणे पहा- प्रश्न- उष्माघात झाल्यास काय होते? उत्तर- उष्माघात झाल्यास शरीराची थर्मोरेग्युलेटरी प्रणाली (जी शरीराचे तापमान नियंत्रित करते) निकामी होऊ लागते. खालील मुद्द्यांवरून समजून घ्या- प्रश्न- उष्माघातापासून वाचण्यासाठी काय करावे? उत्तर- उन्हाळ्यात फक्त उन्हापासून वाचणे पुरेसे नाही, तर योग्य सवयी लावणे देखील तितकेच महत्त्वाचे आहे. थोडीशी खबरदारी उष्माघातासारख्या गंभीर समस्येपासून वाचवू शकते. प्रश्न- उन्हात बाहेर पडण्यापूर्वी काय खावे आणि काय खाऊ नये? उत्तर- उन्हाळ्यात योग्य आहार उष्माघातापासून वाचवू शकतो, तर चुकीचे खाणेपिणे धोका वाढवू शकते. ग्राफिकमधून जाणून घेऊया, काय खावे आणि काय खाऊ नये- कडक उन्हाळ्यात घरातून बाहेर पडण्यापूर्वी केलेल्या छोट्या-छोट्या चुकांमुळे उष्माघाताचा धोका अनेक पटींनी वाढू शकतो. शरीराला अचानक उष्णतेचा संपर्क दिल्याने किंवा चुकीच्या खाण्यापिण्यासह बाहेर पडल्याने शरीराचे तापमान वाढू शकते आणि निर्जलीकरण वेगाने होऊ शकते. म्हणून, बाहेर जाण्यापूर्वी काही गोष्टींची काळजी घेणे आवश्यक आहे. हे ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- उष्माघात झाल्यास कोणत्या चुका करू नयेत? उत्तर- उष्माघात झाल्यावर अनेकदा लोक काही अशा चुका करतात, ज्यामुळे स्थिती आणखी बिघडू शकते. मुद्द्यांमधून समजून घेऊया- प्रश्न- उन्हाळ्यात निरोगी राहण्यासाठी काय खावे? उत्तर- उन्हाळ्यात अशा गोष्टी खाव्यात, ज्यामुळे शरीराला थंडावा मिळेल, शरीर हायड्रेटेड राहील आणि इलेक्ट्रोलाइट संतुलन राखले जाईल. ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- उष्माघात झाल्यावर डॉक्टरांना कधी दाखवणे आवश्यक आहे? उत्तर- उष्माघाताच्या स्थितीत काही अशी लक्षणे असतात, जेव्हा त्वरित डॉक्टरांची मदत घेणे आवश्यक असते. जसे- अशी लक्षणे दिसल्यास उशीर करू नका. ही एक वैद्यकीय आपत्कालीन स्थिती आहे.

स्वयं-मदत पुस्तकांमधून:संघर्षातही ध्येय कायम ठेवणे हेच तुम्हाला महान बनवते

पुस्तकांमधून जाणून घ्या, सामान्य परिणाम कसे मिळवता येतात? परिस्थितींवर उद्दिष्ट का भारी पडते? परिस्थिती कमकुवत करते, उद्दिष्ट बळकट करते जीवन कठीण झाले तरी, अर्थ संपत नाही. दुःखात धैर्य, हानीमध्ये प्रतिष्ठा आणि संघर्षात उद्दिष्ट - हेच माणसाला महान बनवतात. जो जाणतो की तो का जगतो आहे, तो प्रत्येक 'कसे' सहन करू शकतो. परिस्थिती कमकुवत करू शकतात, पण उद्दिष्ट पुन्हा उभे करते. (मॅन सर्च फॉर मीनिंग -व्हिक्टर ई फ्रँकल) छोटे प्रयत्नच कायमस्वरूपी बदल घडवू शकतात जीवनात मोठे बदल अचानक येत नाहीत, ते रोजच्या छोट्या-छोट्या योग्य निर्णयांतून येतात. जे काम आज सोपे वाटते, तेच वेळेनुसार तुमची दिशा ठरवते. चांगल्या सवयी जेव्हा सातत्याने पुन्हा केल्या जातात, तेव्हा त्या विलक्षण परिणाम घडवतात. फरक मोठी पाऊले नाहीत, तर छोटी पाऊले घडवतात. (द स्लाईट एज -जेफ ऑल्सन) परिणामाची चिंता सोडून वर्तमानावर लक्ष केंद्रित करा जेव्हा एखादी व्यक्ती केवळ आपल्या सध्याच्या कामावर लक्ष केंद्रित करायला शिकते, तेव्हा ते काम खूप सोपे आणि शांततापूर्ण होते. धैर्य आणि सततचा सरावच कोणत्याही कौशल्याला नैसर्गिक बनवतो. खरा विकास लवकर पोहोचण्यात नाही, तर योग्य पद्धतीने शिकण्यात आहे. (द प्रॅक्टिसिंग माइंड -थॉमस स्टर्नर) छोट्या सवयीच मोठे यश मिळवून देतात रोज घेतले जाणारे छोटे-छोटे निर्णय हळूहळू मोठे परिणाम देतात. योग्य दिशेने उचललेले छोटे पाऊल वेळेनुसार तुम्हाला यशाकडे घेऊन जाते. चुकीच्या सवयी हळूहळू मागे ढकलतात. यश हे कोणत्याही मोठ्या प्रयत्नाचे परिणाम नसते, तर ते सतत केलेल्या छोट्या प्रयत्नांची बेरीज असते. (द कंपाउंड इफेक्ट -डॅरेन हार्डी)

मदर्स-डे स्पेशल:बालपणापासून जीवनाच्या प्रत्येक टप्प्यावर आई सर्वात जवळ का असते, जाणून घ्या आईचे महत्त्व

एकदा आई झाल्यावर स्त्री दुसरे काहीही होऊ शकत नाही. आयुष्यभर ती आईच्याच नजरेने पाहते, चालते, विचार करते. तिचे सर्व प्रयत्न तिच्या मुलांसाठीच असतात. मुलाभोवती आपले संपूर्ण जीवन वसवणाऱ्या आईला कोणतीही तुलना, कोणताही दोषारोप, कोणताही छळ तिच्या भूमिकेपासून तिला विचलित करू शकत नाही, कारण ती आई आहे… कडक उन्हासारख्या जीवनात आईजवळ पोहोचल्यावरच सावली जाणवते. आईशी बोलले तरी किंवा आईची आठवण काढली तरी, तिचा पदर डोलत येतो आणि आपल्या डोक्यावर छाया करतो. मनाला आतूनच माहीत आहे की, जोपर्यंत आई आहे तोपर्यंत सुख आहे, शांती आहे, एक अवर्णनीय समाधान आहे, जीवनाशी लढण्याची ऊर्जा आहे. त्यानंतर काय? त्यानंतर आईची आठवण आहे. आई आठवणींमध्ये प्रेम बनून, ओरड बनून, चव बनून, लाड बनून राहते. आपल्यासोबत आई एकाच वेळी अनेक जीवन जगते! कुठे दुखापत झाली तर ती वैद्याचे जीवनही जगते आणि अशा प्रकारे प्रत्येक दुखापतीसोबत आई आठवते, दुखापतीवर मलम लावतानाही. आई आपल्या पदराने लहानपणी कोणत्याही संकटाच्या वेळी जशी लपवून ठेवत असे, तसेच आताही कोणत्याही संकटाच्या वेळी आईचा पदर आठवतोच. प्रत्येक वेदनेत आई आठवते. घरापासून दूर राहिल्यास आईची उणीव जाणवते, लाडांच्या अनुपस्थितीत, घरात शिरताच मारल्या जाणाऱ्या बेफिकीर हाकेत, आईच्या प्रेमळ हास्याच्या आठवणीत, भाकरीच्या उबदारपणात, भाजीच्या चवीत, डाळीच्या फोडणीत आणि चटणीच्या चटपटीतपणात. कोणी कितीही प्रयत्न केले तरी जेवण स्वादिष्ट बनवण्यासाठी, कोणतेही हॉटेल कितीही मसाले वापरले तरी, प्रत्येक घासासोबत आईच्या स्वयंपाकघरातील चव आठवते. आईचे अस्तित्व हीच कृपा आहे… पण लहानपणी कधीकधी असं होतं की कधी मन तर कधी अवचेतन मन आईला जोखू लागतं. कधी जाणूनबुजून, कधी नकळत आणि कधी बालिशपणेही आईचं मूल्यमापन करू लागतं. अल्पशिक्षित किंवा सुशिक्षित, ग्रामीण किंवा शहरी, गृहिणी किंवा नोकरी करणारी, स्थानिक भाषेत रागावणारी किंवा फर्र-फर्र इंग्रजीमध्ये फटकारणारी... आणि या फरकाच्या आधारावर मुलाची दृष्टी ठरवली जाते. पण आई म्हणजे फक्त आई असते. मुलांप्रती तिची भावना ती बाहेरील जगात काय आहे यावरून ठरत नाही. ती घरी कष्ट करो किंवा बाहेरील जबाबदाऱ्यांमध्ये तिचं जीवन विभागलं जावो किंवा घर-बाहेर दोन्हीकडे ती व्यस्त असो, तिच्या प्रत्येक क्षणात मुलेच असतात. आईसोबतच्या नात्यात भौतिकता नसतेच, ते तर विशुद्ध भावप्रधान असतं. आईची उपस्थिती हीच ईश्वराची कृपा आहे, ज्यासाठी आपण वारंवार धन्यवाद दिले पाहिजेत. जगात प्रत्येक आई अद्वितीय आहे, तिची तुलना इतर कोणत्याही आईशी होऊच शकत नाही. तिच्या रात्रंदिवस, चोवीस तास केलेल्या प्रयत्नांना कुणी कसे विसरू शकेल. आम्हाला शाळेत पाठवण्यासाठी ती आमच्या आधी उठायची आणि रात्री सर्वात शेवटी झोपायची. आणि ही काही एका दिवसाची गोष्ट नव्हती, तर आम्ही मोठे होईपर्यंत दररोज अनेक वर्षे सातत्याने हेच सुरू होते. आई कंटाळा न करता, चिडचिड न करता, फक्त प्रेम आणि लाडापोटी तेच काम रोज करत राहिली, करत राहिली. आजही शाळेतील मुलाला गणवेशात पाहून आपल्या बालपणापूर्वी मनात आईच्या प्रतिमा चमकून जातात. प्रत्येक वयात जीवन भरते आई… आई आवश्यक आहे. कारण ती आहे तर जीवन आहे आणि ती नसेल तर तिची आठवणच जीवन जिवंत ठेवण्यासाठी पुरेशी आहे. आईच्या वृद्ध देहाची उपस्थितीही आपल्या जीवनाला तितकाच आधार देते, जितका कधी बालपणी तिचा उत्साह आपल्याला निश्चिंतता देत असे. आताही, घरापासून दूर राहणाऱ्या मुलाला/मुलीला रात्री जेव्हा आई विचारते, 'जेवलास का?', तेव्हा त्याला उत्तर देण्यापूर्वी क्षणभरात तिच्या हाताची गरम पोळी, डाळ आणि भाजी, तिने बनवलेली खास कोथिंबिरीची चटणी, सर्व काही एकाच वेळी आठवणीत उतरते. आणि ती अशीच आपल्या जीवनभर जिवंत वावरते. आई तिचं जीवन माझ्यात, आपल्या सर्वांमध्ये चव बनून, प्रेम बनून, लाड बनून, पदराची सावली बनून जगते. याहूनही अधिक आईचा अंश आपल्यात आपलं रक्त बनून, आपल्या हृदयाची धडधड बनून प्रत्येक क्षणी, आयुष्यभर सामावलेला असतो…

नाते: आई मुलांसाठी सर्वात सोपे संबोधन आहे:ब्रिटनमध्ये मम्मी, फ्रान्समध्ये मामा आणि अमेरिकेत मॉम अधिक प्रचलित

शहरी भारतात जिथे आईसाठी मम्मी आणि मॉम या शब्दांचा वापर केला जातो, तिथे ग्रामीण भागात आई, अम्मा यांसारखे शब्द जास्त वापरले जातात. ब्रिटनचे भाषाशास्त्रज्ञ रायन स्टार्की यांनी सर्वेक्षणातून मिळालेल्या आकडेवारीनुसार सांगितले की, ब्रिटनमध्ये ‘मम’ आणि ‘मम्मी’ या शब्दांचा जास्त वापर होतो. साधारणपणे आईसाठी मम्मी या संबोधनाचा वापर ब्रिटिश राष्ट्रकुल देशांमध्ये होतो. यात भारतासह ब्रिटन, ऑस्ट्रेलिया, कॅनडा, न्यूझीलंड आणि अनेक आफ्रिकन देशांचा समावेश आहे. अमेरिकेत हाच शब्द मॉम, मामा, मम किंवा मॉमीमध्ये बदलला आहे. जर्मनी, फ्रान्स, इटली यांसारख्या अनेक युरोपीय देशांमध्ये मम्मा, मामां, मामा हे संबोधन वापरले जाते. आफ्रिकन देशांमध्ये ‘मामा’ हा शब्द सन्माननीय महिलेसाठीही वापरला जातो. आई हा शब्द भाषेच्या भौगोलिक आणि सांस्कृतिक बंधनांना मजबूत करतो. बहुतेक भाषांमध्ये आईसाठी ‘म’ ध्वनी भाषाशास्त्रज्ञांच्या मते, जगातील बहुतेक भाषांमध्ये आईसाठीचे शब्द 'म' ध्वनीनेच सुरू होतात किंवा त्याच्या आसपास असतात. बाळासाठी सर्वात सहज उच्चारली जाणारी ध्वनी 'म' किंवा 'म्म' असते. जेव्हा बाळ भूक लागल्यावर किंवा रडताना आपले तोंड उघडते, तेव्हा त्याच्या तोंडातून आपोआपच 'मा' किंवा 'ममा' सारखा आवाज बाहेर पडतो. त्यामुळे हा जगभरात आईसाठी मोठ्या प्रमाणावर मान्यताप्राप्त ध्वनी बनतो.

उन्हाळ्यात वाढतात अतिसाराचे रुग्ण:ही 12 लक्षणे दुर्लक्षित करू नका, 8 गोष्टी अजिबात खाऊ नका, डॉक्टरांकडून बचावाचे उपाय जाणून घ्या

उन्हाळ्यात तापमान वाढल्याने पोटाशी संबंधित समस्या वाढतात. यापैकी सर्वात सामान्य समस्या म्हणजे अतिसार (डायरिया). यात वारंवार जुलाब झाल्याने शरीरातील पाणी आणि आवश्यक खनिजांची (मिनरल्स) मोठ्या प्रमाणात कमतरता होते. यामुळे डिहायड्रेशन, अशक्तपणा आणि गंभीर परिस्थितीत रुग्णालयात दाखल होण्याची वेळ येऊ शकते. मुलांच्या बाबतीत अतिसार (डायरिया) अधिक धोकादायक असू शकतो. नॅशनल लायब्ररी ऑफ मेडिसिनमध्ये प्रकाशित झालेल्या एका अभ्यासानुसार, भारतात दरवर्षी अतिसारामुळे (डायरिया) 1-6 वयोगटातील 1 लाख 58 हजारहून अधिक मुलांचा मृत्यू होतो. आज आपण अतिसाराबद्दल (डायरिया) बोलणार आहोत. यासोबतच आपण हे देखील जाणून घेऊया की- अतिसार (डायरिया) का होतो? तज्ज्ञ: डॉ. साद अन्वर, वरिष्ठ सल्लागार, गॅस्ट्रो सर्जरी, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, कानपूर प्रश्न- अतिसार (डायरिया) म्हणजे काय? उत्तर- अतिसार (डायरिया) ही एक अशी आरोग्य स्थिती आहे, ज्यात व्यक्तीला दिवसातून अनेक वेळा जुलाब होतात. प्रश्न- उन्हाळ्यात अतिसाराची (डायरियाची) प्रकरणे का वाढतात? उत्तर- तापमान जास्त असल्यामुळे बॅक्टेरिया आणि व्हायरस वेगाने वाढतात. यामुळे खाण्यापिण्याच्या वस्तू लवकर खराब होतात. उघड्यावर ठेवलेले अन्न, कापलेली फळे, दूषित पाणी आणि स्ट्रीट फूड संक्रमणाचे कारण बनतात. प्रश्न- डायरियाची सुरुवातीची आणि गंभीर लक्षणे कोणती आहेत, जी ओळखणे महत्त्वाचे आहे? उत्तर- डायरियाची लक्षणे सुरुवातीला सौम्य असू शकतात, परंतु वेळेवर लक्ष न दिल्यास गंभीर होऊ शकतात. सर्व लक्षणे ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- कोणत्या लोकांना डायरियाचा धोका सर्वात जास्त असतो? उत्तर- डायरिया कोणालाही होऊ शकतो. परंतु काही लोकांना धोका जास्त असतो, ग्राफिकमध्ये पहा- आता यामागची कारणे समजून घ्या- प्रश्न- अतिसाराच्या वेळी डिहायड्रेशनचा धोका का वाढतो, हे किती धोकादायक असू शकते? उत्तर- शरीरातील पाणी आणि आवश्यक खनिजे कमी झाल्यामुळे निर्जलीकरणाचा धोका वाढतो. हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे- निर्जलीकरणाचा धोका का वाढतो? हे किती धोकादायक असू शकते? परिस्थिती कधी गंभीर मानली जाते? प्रश्न- अतिसार झाल्यास घरी सर्वात आधी काय करावे? उत्तर- अशा स्थितीत काही गोष्टींची विशेष काळजी घ्या. हे ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- अतिसारादरम्यान शरीराला हायड्रेटेड ठेवण्यासाठी काय करावे? उत्तर- यासाठी हे काम करा- प्रश्न- अतिसार झाल्यास कोणते पदार्थ खावेत आणि कोणत्या गोष्टी टाळाव्यात? उत्तर- अतिसार झाल्यास, औषधे घेण्यासोबतच आहाराशी संबंधित काही पथ्ये पाळणे सर्वात महत्त्वाचे आहे. ग्राफिक्समध्ये पहा, काय खावे, काय नाही- प्रश्न- उन्हाळ्यात अतिसारापासून वाचण्यासाठी जीवनशैलीशी संबंधित कोणत्या खबरदारी घेणे आवश्यक आहे? उत्तर- यासाठी काही खबरदारी नक्की घ्या- प्रश्न- लहान मुलांना आणि वृद्धांना अतिसारापासून वाचवण्यासाठी काय करावे? उत्तर- यासाठी हे काम करा-

उन्हाळ्यात घामाने नाही, तर योग्य रणनीतीने कमी करा वजन:उन्हाळ्यात आरोग्याशी संबंधित 4 महत्त्वाच्या गोष्टी जाणून घ्या

उन्हाळ्यात व्यायाम करताना जास्त घाम आल्यामुळे अनेक लोक असे मानतात की ते चांगले फॅट बर्न करत आहेत. पण प्रत्यक्षात हे तुम्हाला डिहायड्रेशनकडे घेऊन जाते. घामातून पाणी आणि इलेक्ट्रोलाइट्स शरीरातून बाहेर पडतात. यामुळे डिहायड्रेशन, अशक्तपणा, चक्कर येणे, थकवा यांसारख्या समस्या उद्भवू लागतात. योग्य माहिती आणि स्मार्ट सवयींनी उन्हाळ्यात सुरक्षितपणे वजन कमी करता येते आणि स्वतःला फिटही ठेवता येते. जाणून घ्या उन्हाळ्यात व्यायामाशी संबंधित 4 गोष्टी जास्त घाम येणे, याचा अर्थ फॅट लॉसच होतो असे नाही - अनेकदा लोक जास्त घाम येण्याला फॅट लॉस समजतात. वास्तविक, घाम शरीरातून पाणी आणि इलेक्ट्रोलाइट्स बाहेर काढतो. म्हणून जे वजन कमी झालेले दिसते, ती पाण्याची कमतरता असते. खरा फॅट लॉस तेव्हा होतो, जेव्हा शरीर साठवलेल्या फॅटचा ऊर्जेच्या स्वरूपात वापर करते. या दिवसांत शरीर हायड्रेटेड ठेवणे महत्त्वाचे - उन्हाळ्यात वर्कआउट करताना जास्त घाम आल्यामुळे शरीरात डिहायड्रेशन होऊ शकते. म्हणून पुरेसे पाणी प्या, ज्यामुळे ऊर्जा टिकून राहील. वारंवार तहान लागणे, तोंड कोरडे पडणे, गडद रंगाची लघवी येणे, चक्कर येणे, अशक्तपणा किंवा जास्त थकवा जाणवणे, ही डिहायड्रेशनची लक्षणे आहेत. वॉकिंग, जॉगिंगसारखे हलके व्यायाम करा - उन्हाळ्यात वॉकिंग, जॉगिंग आणि हलके बॉडीवेट वर्कआउट वजन कमी करण्यासाठी अधिक सुरक्षित आणि प्रभावी मानले जातात. यामुळे शरीरातील कॅलरीज बर्न होतात आणि शरीरावर जास्त ताणही येत नाही. तथापि, लांब पल्ल्याची धाव, हाय-इंटेंसिटी इंटरवल ट्रेनिंग सेशन्स काळजीपूर्वक करावीत. उन्हाळ्यात वॉटर एक्सरसाइज देखील करा - उन्हाळ्यात वॉटर वर्कआउट देखील फायदेशीर आहेत. जसे की- पोहणे, शरीरातील जवळजवळ सर्व स्नायूंवर कार्य करते आणि पाण्याचा प्रतिकार 1 तासात 800 कॅलरीजपर्यंत बर्न करण्यास मदत करू शकते. तर एक्वा एरोबिक्स आणि वॉटर योगा सांध्यांवर कमी दाब टाकतात व शरीर मजबूत बनवतात.

सेल्फी विथ डॉटरच्या सर्वेक्षणात दावा:आता माफी किंवा अंतिमा नाही, विचारांसोबत मुलींची नावेही बदलत आहेत

एक काळ असा होता, जेव्हा मुलीच्या जन्मावर घरात आनंद होत नव्हता. अनेक कुटुंबांमध्ये निराशा पसरत असे. विशेषतः हरियाणामध्ये ही विचारसरणी उघडपणे दिसत होती. मुलगी जन्माला आल्यावर काही घरांमध्ये तिला अशी नावे दिली जात होती, ज्यात खेद दडलेला असे. उदा. भतेरी, ‘माफी’ म्हणजे माफ करा, आता आणखी मुली नकोत. ‘काफी’ म्हणजे “खूप झाले. ‘अंतिम’ म्हणजे आता फक्त शेवटची. आता हे चित्र बदलत आहे. ‘सेल्फी विथ डॉटर’ अभियान चालवणारे सुनील जगलान यांचा दावा आहे की, अशी अपमानास्पद नावे जवळजवळ नाहीशी झाली आहेत. फाउंडेशनने 3 वर्षांचे देशव्यापी सर्वेक्षण केले. सर्वेक्षणानुसार, पालक आता मुलींना ओझे मानत नाहीत. ते देवींशी संबंधित, सामर्थ्य आणि आशा दर्शवणारी, आधुनिक नावे निवडत आहेत. जगलान म्हणतात की, ही केवळ नावे बदलण्याची गोष्ट नाही. ही समाजाच्या आत सुरू असलेली भावनिक दुरुस्ती आहे. मध्य प्रदेशमध्ये समाप्ती तर गुजरातमध्ये भूरी सारखी नावे ठेवली जात होती पंजाब - अंतनी, बख्शी, करतारो महाराष्ट्र - नकुशा हिमाचल - सांतो, काफो गुजरात - छेली, भूरी उत्तर प्रदेश - बाची, खत्म मध्य प्रदेश - पुरा, काफी, समाप्ती बिहार - बुचिया, अंतिम झारखंड - बसमतिया, चला, तुरी ओडिशा - अन्वेषा, शेष, उपा छत्तीसगड - बसंती, मुतउरी, उरंता, बुधनी, फेरहा, अंतिमा आसाम - अखेरी, खांतो ‘सेल्फी विथ डॉटर’ ची सुरुवात 2015 मध्ये झाली होती जींद जिल्ह्यातील बीबीपूर गावाचे माजी सरपंच सुनील जागलान यांनी आपल्या दोन मुलींच्या जन्मावर मिळालेल्या सामाजिक सहानुभूतीतून प्रेरणा घेऊन 2015 मध्ये ‘सेल्फी विथ डॉटर’ अभियान सुरू केले. 9 जून रोजी मुलगी नंदिनीसोबत सेल्फी घेऊन त्यांनी ‘बेटी बचाओ, सेल्फी बनाओ’ असा संदेश दिला. परिणाम - अभियान 70 देशांमध्ये पोहोचले, पंतप्रधान मोदींनी कौतुक केले जागलान यांच्या मते, आज हे अभियान 70 पेक्षा जास्त देशांमध्ये पोहोचले आहे. लाखो पालक मुलींच्या जन्मावर ऑनलाइन सेल्फी शेअर करून आनंद साजरा करतात. या उपक्रमाचे पंतप्रधान मोदींनीही कौतुक केले. ‘मन की बात’ मध्येही याचा उल्लेख झाला.

उन्हाळ्यात ट्रिपचे नियोजन करत आहात?:निर्जलीकरण, अन्न विषबाधेचा धोका, या 11 चुका करू नका, सोबत सेफ्टी किट ठेवा

उन्हाळ्याच्या सुट्ट्यांमध्ये बहुतेक लोक ट्रिपचे नियोजन करतात. पण कडक ऊन आणि बदलत्या हवामानात प्रवासाचा अनुभव आरोग्याच्या दृष्टीने आव्हानात्मक असू शकतो. उन्हाळ्यात उष्माघात, फूड पॉयझनिंग आणि त्वचेशी संबंधित समस्या उद्भवू शकतात. या हंगामात प्रवासादरम्यान छोट्या चुकाही महागात पडू शकतात. अशा परिस्थितीत योग्य माहिती आणि तयारी अत्यंत आवश्यक आहे. म्हणून ‘कामाची बातमी’ मध्ये आपण जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. विरेश प्रशांत मेहता, सल्लागार, इंटर्नल मेडिसिन, धर्मशिला नारायणा सुपरस्पेशालिटी हॉस्पिटल, दिल्ली प्रश्न- उन्हाळ्यात प्रवास करताना आरोग्य आणि सुरक्षिततेची काळजी घेणे का महत्त्वाचे आहे? उत्तर- उन्हाळ्यात प्रवास करताना आरोग्याची काळजी घेणे महत्त्वाचे आहे कारण- प्रश्न- उन्हाळ्यात प्रवास करताना कोणत्या प्रकारच्या आरोग्य समस्या उद्भवू शकतात? उत्तर- उच्च तापमानामुळे प्रवासादरम्यान अनेक आरोग्य समस्या उद्भवू शकतात. ग्राफिक्समध्ये पाहा- सर्व समस्या पॉइंटर्सद्वारे सविस्तरपणे समजून घेऊया- 1. डिहायड्रेशन शरीरात पाणी आणि आवश्यक इलेक्ट्रोलाइट्सची कमतरता होते. यामुळे अशक्तपणा येऊ शकतो आणि चक्कर येऊ शकते. या चुकांमुळे वाढते त्रास- बचावासाठी काय करावे? 2. उष्माघात (हीट स्ट्रोक) शरीराचे तापमान खूप वाढते आणि शरीर स्वतःला थंड करू शकत नाही. यामुळे बेशुद्धी येऊ शकते किंवा गंभीर परिस्थिती निर्माण होऊ शकते. या चुकांमुळे त्रास वाढतो- बचावासाठी काय करावे? 3. फूड पॉयझनिंग खराब किंवा दूषित अन्न खाल्ल्याने उलट्या, जुलाब आणि पोटदुखीसारख्या समस्या उद्भवू शकतात. यामुळे शरीर कमकुवत होते. या चुकांमुळे वाढते समस्या- बचावासाठी काय करावे? 4. अतिसार (डायरिया) सतत जुलाब होतात. शरीरातील पाणी आणि मीठ वेगाने कमी होऊ लागते. यामुळे अशक्तपणा आणि निर्जलीकरण (डीहायड्रेशन) वाढू शकते. या चुकांमुळे समस्या वाढतात- बचावासाठी काय करावे? 5. सनबर्न/त्वचेवर पुरळ कडक ऊन आणि घामामुळे त्वचा लाल होते. यामुळे जळजळ, खाज सुटणे आणि पुरळ येऊ शकते. या चुकांमुळे समस्या वाढतात- 6. थकवा आणि चक्कर जास्त उष्णतेमुळे शरीर लवकर थकून जाते. यामुळे चक्कर येणे, अशक्तपणा आणि ऊर्जेची कमतरता जाणवते. या चुकांमुळे त्रास वाढतो- प्रश्न- प्रवासादरम्यान आजारांपासून वाचण्यासाठी कोणती खबरदारी घ्यावी? उत्तर- यासाठी स्वच्छता, योग्य आहार आणि हायड्रेशनकडे विशेष लक्ष देणे आवश्यक आहे. प्रश्न- प्रवासादरम्यान शरीर हायड्रेटेड ठेवण्यासाठी काय करावे? उत्तर- यासाठी काही गोष्टी लक्षात ठेवा. ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- उन्हाळ्याच्या प्रवासात बाहेरचे अन्न खाल्ल्याने आजारी पडू शकतो. अशा परिस्थितीत प्रवासादरम्यान काय खावे? उत्तर- या काळात हलके, ताजे आणि सहज पचणारे अन्न खा, जे शरीर हायड्रेटेड ठेवेल आणि ऊर्जाही देईल. प्रश्न- उन्हाळ्यातील प्रवासात कोणत्या चुका टाळल्या पाहिजेत? उत्तर- उन्हाळ्यातील प्रवासात लोक काही चुका करतात. सर्व चुका ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- प्रवासादरम्यान ऊन आणि तीव्र उष्णतेपासून वाचण्यासाठी काय करावे? उत्तर- मुद्द्यांमधून समजून घेऊया- प्रश्न- उन्हाळ्यात लांबच्या प्रवासात थकवा आणि अशक्तपणा टाळण्यासाठी काय करावे? उत्तर- मुद्द्यांमधून समजून घेऊया- प्रश्न- प्रवासादरम्यान अपुरी झोप आरोग्यावर परिणाम करते का? उत्तर- होय, अपुऱ्या झोपेमुळे थकवा, चिडचिडेपणा आणि लक्ष केंद्रित करण्यात समस्या येऊ शकते. यामुळे रोगप्रतिकारशक्तीही कमी होऊ शकते. त्यामुळे प्रवासादरम्यान पुरेशी विश्रांती आणि झोप घेणे महत्त्वाचे आहे. प्रश्न- उन्हाळ्यात प्रवासादरम्यान कोणत्या लोकांनी विशेष काळजी घ्यावी? उत्तर- काही लोकांनी विशेष काळजी घ्यावी. ग्राफिक्समध्ये पहा- प्रश्न- समर ट्रॅव्हल सेफ्टी किट काय आहे? यात कोणत्या आवश्यक गोष्टी असाव्यात? उत्तर- समर ट्रॅव्हल सेफ्टी किट म्हणजे एक असे आवश्यक कलेक्शन, जे उन्हाळ्यात प्रवासात आरोग्य आणि सुरक्षितता राखण्यास मदत करते. याच्या मदतीने अचानक उद्भवणाऱ्या लहान-मोठ्या आरोग्य समस्या त्वरित हाताळता येतात. ग्राफिकमध्ये पहा या किटमध्ये काय-काय असावे- प्रश्न- प्रवासात वारंवार थंड पाणी किंवा कोल्ड ड्रिंक पिणे योग्य आहे का? उत्तर- नाही, यामुळे घसा खवखवणे, पचनाचे प्रश्न आणि शरीराच्या तापमानात अचानक बदल होऊ शकतो. कोल्ड ड्रिंक्समध्ये जास्त साखर आणि कॅफिन असते, ज्यामुळे निर्जलीकरण वाढू शकते. यामुळे थकवा आणि ॲसिडिटीची समस्या देखील वाढू शकते.

लिम्फॅटिक ड्रेनेज:अमेरिका-जपानमध्ये यातनादायक ब्युटी ट्रीटमेंटचा ट्रेंड, खर्च 35 हजार; बुक्के, थप्पड व लाकडी हातोड्याने मार सहन करताहेत

तुम्ही कधी आरशात स्वतःला नीट पाहिले आहे आणि तुम्हाला वाटले आहे की गाल थोडे जड आहेत, जबडा कमी तीक्ष्ण आहे किंवा डोळे थोडे सुजलेले आहेत, तर तुम्ही त्या जादुई आणि भयानक शब्दाशी परिचित आहात... 'ब्लॉटेड' (फुगलेले). ही केवळ शारीरिक अवस्था नाही; तर आधुनिक शाप आहे, जो स्नॅक्स, प्रदूषण, कमी झोप किंवा वाढत्या वयाचा परिणाम असू शकतो. पण आजच्या 'कर्स ऑफ नॉलेज' (ज्ञानाचा शाप) असलेल्या जगात, आपण याकडे दुर्लक्ष करू शकत नाही. येथूनच अब्जावधी डॉलर्सचे ते साम्राज्य सुरू होते, जे तुमच्या चेहऱ्याला 'स्लिम' बनवण्याचे आणि 'आकार' देण्याचे वचन देते. याच आशेने लेखिका एमी वॉन्ग टोकियोमधील एका फेस करेक्शन क्लिनिकमध्ये पोहोचल्या. येथे एक प्रक्रिया केली जाते ज्याला 'कोगाओ क्यूसेई' म्हणतात... 'लहान चेहऱ्याचे सुधार'. हे ऐकायला जेवढे सौम्य वाटते, प्रत्यक्षात तेवढेच वेदनादायक आहे. एमी जेव्हा त्या टेबलावर झोपल्या, तेव्हा त्यांना वाटले की कोणीतरी पीठ मळत आहे. चेहऱ्यावर थप्पड, मुक्के आणि अगदी लाकडी हातोड्याने प्रहार! हे ब्युटी ट्रीटमेंट कमी आणि एखाद्या मध्ययुगीन छळासारखे जास्त वाटले. जेव्हा थेरपिस्टने कान मुठीत पकडून इतके ओढले की कानच बाहेर येतील असे वाटले. अमेरिकेत याला ‘लिम्फॅटिक ड्रेनेज’ म्हणतात, जी शरीरातील टाकाऊ द्रवपदार्थ बाहेर काढण्याची प्रक्रिया आहे. तज्ज्ञ म्हणतात, ‘चेहऱ्याला सुधारण्याची किंवा स्वच्छ’ करण्याची ही धून केवळ सौंदर्याची इच्छा नाही, तर आधुनिक जीवनातील प्रक्रिया केलेले अन्न आणि मायक्रोप्लास्टिक्ससारख्या अशुद्धींपासून स्वतःला मुक्त करण्याची धडपड आहे, ज्या आतून आजारी करत आहेत. यातून सुटका मिळवण्यासाठी अमेरिका, जपान आणि युरोपमधील लोक जेड रोलर, मायक्रोकरंट डिव्हाइस, व्हायरल चिन-बँडेज, फेसजिम यांसारखे वेदनादायक उपाय स्वीकारण्यास मागेपुढे पाहत नाहीत. या ट्रीटमेंटचा खर्च २० ते ३५ हजार रुपये आहे. याची जागतिक बाजारपेठ ₹२.२० लाख कोटी रुपयांची आहे. हे दरवर्षी १६.७% च्या वेगाने वाढत आहे. एमी सांगते... ‘जेव्हा ‘मारहाण’ संपली आणि आरसा समोर आला, तेव्हा चेहरा गायब झाला नव्हता, पण तो पूर्वीसारखाही नव्हता. जुनाट सूजेखालून ‘आदर्श चेहरा’ बाहेर आला होता. जणू काही शिल्पकाराने दगड कोरून आत लपलेली मूर्ती बाहेर काढली होती, असे वाटले.’ हा खेळ केवळ सौंदर्याचा नाही, तर ‘नियंत्रणाचा’ आहे: तज्ज्ञ सौंदर्यशास्त्र तज्ज्ञ जिया टोलेंटिनो म्हणतात, ‘हा खेळ केवळ सौंदर्याचा नाही, तर नियंत्रणाचा आहे. जग आपल्या नियंत्रणाबाहेर आहे... हवा विषारी आहे, तंत्रज्ञान आपल्याला ट्रॅक करत आहे. पण जेव्हा आपण आपल्या चेहऱ्याला बोटांनी ‘चिरडतो’, तेव्हा आपल्याला वाटते की किमान या गोष्टीवर आपले नियंत्रण आहे. आपण स्वतःला शिक्षा देतो, मग स्वतःच ती सूज मिटवून ‘सुधारतो’. या अनिश्चित जगात, तो लहान, कोरलेला चेहरा कदाचित शेवटचा किल्ला आहे, जिथे आपण स्वतःला सुरक्षित आणि व्यवस्थित अनुभवतो.’

उन्हाळ्यात वाढतात डोळ्यांच्या ॲलर्जीचे प्रकार:हे 9 संकेत दिसल्यास दुर्लक्ष करू नका, तज्ञांकडून 11 आवश्यक खबरदारी समजून घ्या

उन्हाळ्यात तीव्र सूर्यप्रकाश आणि उष्ण हवा डोळ्यांवर परिणाम करते. यामुळे डोळ्यांची जळजळ आणि लालसरपणाची समस्या उद्भवू शकते. सामान्यतः लोक याकडे दुर्लक्ष करतात, परंतु हे एखाद्या मोठ्या समस्येचे लक्षण देखील असू शकते. अल्ट्राव्हायोलेट एक्सपोजर, डिहायड्रेशन आणि धूळ-माती डोळ्यांवर परिणाम करतात. यामुळे डोळ्यांना संसर्ग होऊ शकतो. म्हणून उन्हाळ्यात डोळ्यांच्या ॲलर्जीची प्रकरणे वाढतात. आज ‘कामाची बातमी’ मध्ये समजून घेऊ की उन्हाळ्याचा डोळ्यांवर काय परिणाम होतो. तसेच जाणून घेऊ की- तज्ज्ञ: डॉ. श्रेया गुप्ता, सल्लागार, नेत्ररोग विभाग, श्री बालाजी ॲक्शन मेडिकल इन्स्टिट्यूट, दिल्ली प्रश्न- उन्हाळ्यात जास्त तापमान आणि तीव्र सूर्यप्रकाशाचा डोळ्यांवर काय परिणाम होतो? उत्तर- उन्हाळ्यात या तीन गोष्टी घडतात- हे तिन्ही घटक डोळ्यांवर खालीलप्रमाणे परिणाम करतात- प्रश्न- उन्हाळ्यात डोळ्यांशी संबंधित कोणत्या समस्या जास्त वाढतात? उत्तर- उन्हाळ्यात तापमान वाढल्याने डोळ्यांतील ओलावा लवकर कमी होतो, त्यामुळे कोरडेपणा वाढतो. उन्हाळ्यात होणाऱ्या सर्व डोळ्यांच्या समस्या खालील ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- डोळ्यांची कोणती लक्षणे दुर्लक्ष करू नयेत? उन्हाळ्यात ही जास्त गंभीर होऊ शकतात का? उत्तर- डोळ्यांमध्ये सतत दुखणे किंवा तीव्र जळजळ होणे सामान्य नाही. अचानक अस्पष्ट किंवा कमी दिसणे हे एखाद्या गंभीर समस्येचे लक्षण असू शकते. ग्राफिकमध्ये दिलेल्या लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नका, उन्हाळ्यात ती गंभीर होऊ शकतात- प्रश्न- डोळ्यांच्या संसर्गाचे आणि ॲलर्जीचे मुख्य धोके काय आहेत? उत्तर- उन्हाळ्यात जास्त तापमान आणि घामामुळे डोळ्यांच्या आसपास बॅक्टेरिया आणि व्हायरस वाढू शकतात. सर्व धोक्याचे घटक ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- डिहायड्रेशन झाल्यावर डोळ्यांच्या आरोग्यावर आणि दृष्टीच्या आरामावर काय परिणाम होतो? उत्तर- शरीरात पाण्याची कमतरता झाल्यास डोळ्यांवर हे परिणाम होतात- प्रश्न- उन्हाळ्यात कोणत्या लोकांना डोळ्यांच्या समस्यांचा धोका जास्त असतो? उत्तर- काही लोकांना धोका जास्त असतो- प्रश्न- जर आधीपासूनच कोरड्या डोळ्यांची, ॲलर्जीची समस्या असेल तर उन्हाळ्यात कोणती खबरदारी घ्यावी? उत्तर- यासाठी खालील खबरदारी घेणे आवश्यक आहे- प्रश्न- उन्हाळ्यात डोळ्यांच्या आरोग्यासाठी आहार आणि हायड्रेशन कसे असावे? उत्तर- यासाठी या गोष्टी लक्षात ठेवा- प्रश्न- डोळे निरोगी ठेवण्यासाठी जीवनशैलीत कोणते छोटे बदल फायदेशीर ठरू शकतात? उत्तर- डोळे निरोगी ठेवण्यासाठी जीवनशैलीत हे बदल करा- प्रश्न- जे लोक घराबाहेर काम करतात किंवा जास्त वेळ उन्हात राहतात, त्यांनी कोणती अतिरिक्त खबरदारी घ्यावी? उत्तर- घराबाहेर काम करणाऱ्या लोकांनी या खबरदाऱ्या घ्याव्यात-

उद्याने, कार्यालये आणि घरांमध्ये घुमते ‘रेडिओ तायसो’ची धून:सकाळी 6.30 वाजता संपूर्ण जपानमध्ये एकाच वेळी कसरत करतात, 100 वर्षांपासून हीच सिस्टिम

सकाळी बरोबर 6:30 वाजले आहेत. जपानची राजधानी टोकियोमधील किबा पार्कमध्ये हलके धुके आहे, पण तिथे शांतता नाही. रेडिओवर पियानोची मधुर धून वाजू लागताच, 88 वर्षांच्या मीको कोबायाशी आणि त्यांच्यासोबत उभे असलेले शेकडो लोक एकाच वेळी आपले हात हवेत फिरवू लागतात. ही ना लष्करी कवायत आहे ना कोणती परेड. ही 'रेडिओ तायसो'ची सुमारे 100 वर्षांपासून (1928) सुरू असलेली व्यायामाची परंपरा आहे. कदाचित यामुळेच जपानमध्ये जगातील सर्वात निरोगी आणि दीर्घायुषी लोक आहेत. फक्त 10 मिनिटांचा व्यायाम रेडिओ तायसोने 1928 मध्ये सकाळी सुमधुर संगीतासह सामूहिक योगाभ्यासाची परंपरा सुरू केली होती. संपूर्ण सत्र फक्त 10 मिनिटांचे असते. यात शरीर ताणणे, कंबर फिरवणे आणि हात वर-खाली करणे यांसारख्या सुमारे 12 सोप्या स्टेप्स असतात. याचे सौंदर्य हे आहे की, लहान मुलांपासून वृद्धांपर्यंत आणि ऑफिसला जाणाऱ्या कर्मचाऱ्यांपासून ते व्हीलचेअरवर बसलेल्या लोकांपर्यंत कोणीही हे करू शकते. कोणत्याही जिमच्या उपकरणांची गरज नाही, फक्त रेडिओ किंवा मोबाईलवर धून वाजवतात आणि व्यायाम करतात. मीको कोबायाशी, जी लहानपणापासून दररोज या व्यायामात सहभागी होतात, म्हणतात, ‘जर पाऊस नसेल, तर मी रोज येते. शरीर हलते तेव्हा चांगले वाटते.’ केवळ 60 वर्षांचे दिसणारे 83 वर्षीय केंजी इगुची सांगतात की, हा व्यायाम त्यांच्यासाठी केवळ सांधेदुखीवरचा उपाय नाही, तर आपल्या प्रियजनांना भेटण्याचे एक माध्यम देखील आहे. दुसऱ्या महायुद्धानंतर यावर बंदीही घालण्यात आली होती जपानमध्ये 99,763 लोक असे आहेत, ज्यांचे वय 100 वर्षांपेक्षा जास्त आहे. तज्ञांचे मत आहे की ‘रेडिओ तायसो’ वृद्धांना घराच्या चार भिंतीतून बाहेर काढतो, ज्यामुळे ते मानसिक नैराश्य आणि एकटेपणापासून वाचतात आणि हेच त्यांच्या दीर्घायुष्याचे आणि आरोग्याचे रहस्य आहे. 1928 मध्ये याची सुरुवात अमेरिकेच्या एका विमा कार्यक्रमातून प्रेरित झाली होती. सम्राट हिरोहितो यांच्या राज्याभिषेकाच्या वेळी हे जपानमध्ये लागू करण्यात आले. दुसऱ्या महायुद्धात जपानच्या पराभवानंतर अमेरिकेने याला ‘हुकूमशाही’ सराव असे संबोधत बंदी घातली होती. 1951 मध्ये लोकांच्या मागणीनुसार ते पुन्हा सुरू करण्यात आले. तेव्हापासून ते लोकांच्या दैनंदिन जीवनाचा भाग बनले आहे.

ब्रिटनमध्येही लोकप्रिय होत आहे कॅरम:समुदाय आणि लोकांना जोडण्याचे सोपे साधन; कार्यक्रम आणि क्लबमध्ये वाढत आहे गर्दी

भारतात जिथे ऑनलाइन गेमिंगच्या वाढत्या लोकप्रियतेमुळे कॅरम, बुद्धिबळ यांसारख्या खेळांकडे तरुणांचा कल थोडा कमी झाला आहे, तिथे ब्रिटनमध्ये याच्या उलट घडत आहे. ब्रिटनमध्ये पारंपरिक दक्षिण आशियाई खेळ कॅरम वेगाने लोकप्रिय होत आहे, जिथे तो केवळ एक खेळ नसून कम्युनिटी कनेक्शनचे (सामुदायिक संबंधांचे) नवीन माध्यम बनला आहे. लंडनसह अनेक शहरांमध्ये कॅरम नाइट्स आणि क्लब्समध्ये मोठी गर्दी उसळत आहे. अनेक कार्यक्रमांची तिकिटे मिनिटांत विकली जातात आणि शेकडो लोक त्यात भाग घेतात. लंडनच्या नॉटिंग हिल येथील ढिशूम परमिट रूममध्ये आयोजित एका कॅरम नाइटमध्ये खेळ सुरू होण्यापूर्वीच वातावरण उत्साहाने भरून जाते. खेळाडू आणि प्रेक्षक चहा पीत, गप्पा मारत असतात आणि बोर्डवर स्ट्रायकरचा आवाज घुमत राहतो. ब्रिटनमध्ये कॅरमशी संबंधित आयोजनांच्या लोकप्रियतेचा अंदाज यावरून लावला जाऊ शकतो की, एका कार्यक्रमासाठी ८०० लोकांनी तिकीट मिळवण्याचा प्रयत्न केला, तर जागा फक्त ४४ लोकांसाठी होती. तरुणांमध्ये ऑफलाइन सोशल कनेक्शनची (सामाजिक संबंधांची) ओढ वाढली कॅरमच्या वाढत्या लोकप्रियतेमागे मुख्य कारण म्हणजे लोकांची ऑफलाइन सामाजिक संबंधांची इच्छा आहे. सोशल मीडिया आणि डिजिटल थकव्याच्या काळात, विशेषतः तरुण आता असे प्लॅटफॉर्म शोधत आहेत जिथे ते समोरासमोर भेटू शकतील, संवाद साधू शकतील आणि आरामदायक वातावरणात वेळ घालवू शकतील. ब्रिटनमध्ये कॅरमचा उदय केवळ एका खेळाचे पुनरागमन नाही, तर सामाजिक एकजुटीच्या नवीन लाटेसारखा पाहिला जात आहे. कॅरम कम्युनिटीमध्ये 12 हजारांहून अधिक लोक जोडले गेले ब्रिटनमध्ये कॅरमच्या वेगाने लोकप्रिय होण्यामागे 31 वर्षीय अब्दुस खान यांचे मोठे योगदान आहे. खान यांनी 'कॅरम' नावाच्या एका कम्युनिटीची सुरुवात केली. यात आता 12,000 हून अधिक लोक जोडले गेले आहेत. बांगलादेशी वंशाच्या खान यांच्यासाठी, कॅरमबद्दलच्या आकर्षणाची मुळे त्यांच्या बालपणाशी जोडलेली आहेत. जरी भारत, बांगलादेश, पाकिस्तान आणि अगदी येमेनमध्ये कॅरमच्या खऱ्या सुरुवातीबद्दल व्यापक वाद असले तरी, खान यांचे म्हणणे आहे की या खेळाचे महत्त्व भूगोलापेक्षा खूप जास्त आहे.

उन्हाळ्यात बिघडते पचन:अपचन, अ‍ॅसिडिटीची समस्या, हे 8 पदार्थ टाळा, 15 गोष्टी पचनसंस्था निरोगी ठेवतील

तुम्हीही हे लक्षात घेतले आहे का की उन्हाळ्यात पचनक्रिया अनेकदा बिघडते? ही केवळ खाण्यापिण्याची चूक नाही, तर शरीरात होणाऱ्या बदलांचा परिणाम असतो. जास्त तापमान, डिहायड्रेशन आणि जीवनशैलीतील छोट्या-छोट्या चुका पचनसंस्थेच्या कार्यक्षमतेवर परिणाम करू शकतात. अशा परिस्थितीत योग्य अन्न निवडणे आणि खाण्याची वेळ समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. म्हणून ‘कामाची बातमी’ मध्ये आज आपण समजून घेऊया की उन्हाळ्यात पचनक्रिया का कमकुवत होते. त्यासोबतच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. नरेंद्र कुमार सिंगला, प्रिन्सिपल कन्सल्टंट, इंटरनल मेडिसिन, श्री बालाजी ॲक्शन मेडिकल इन्स्टिट्यूट, दिल्ली प्रश्न- उन्हाळ्यात पचनसंस्थेची अन्न पचवण्याची क्षमता कमी होते, हे सत्य आहे का? उत्तर- होय, उन्हाळ्यात पचनक्षमता प्रभावित होऊ शकते. यामागे वैज्ञानिक कारणे आहेत- प्रश्न- उन्हाळ्यात पचनसंस्था कमजोर का होते? उत्तर- उन्हाळ्यात तापमान वाढल्याने शरीराच्या कार्यावर परिणाम होतो, याची सर्व कारणे ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- तापमान वाढल्याने पचनसंस्थेवर आणि चयापचयावर काय परिणाम होतो? उत्तर- हे मुद्द्यांमधून समजून घ्या- पचनसंस्था चयापचय प्रश्न- सहसा उन्हाळ्यात कोणत्या पचनसंस्थेच्या समस्या उद्भवू शकतात? उत्तर- जास्त तापमानामुळे शरीरातील पाणी आणि इलेक्ट्रोलाइट्स कमी होतात. सर्व आरोग्य धोके ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- उन्हाळ्यात कोणत्या लोकांना पचनाच्या समस्यांचा धोका जास्त असतो? उत्तर- कोणत्याही आरोग्य समस्येचा धोका अशा लोकांना जास्त असतो, ज्यांची रोगप्रतिकारशक्ती कमकुवत असते. ग्राफिकमध्ये पहा, कोणाला जास्त धोका असतो- प्रश्न- उच्च तापमान आणि पर्यावरणीय कारणांव्यतिरिक्त, जीवनशैली आणि खाण्याच्या सवयी देखील उन्हाळ्यात पचन बिघडवू शकतात का? उत्तर- जास्त तळलेले-भाजलेले अन्न पोटात जास्त काळ राहते, ज्यामुळे अपचन आणि ऍसिडिटीचा धोका असतो. प्रश्न- उन्हाळ्यात पचन चांगले ठेवण्यासाठी दैनंदिन जीवनशैलीत कोणते बदल करावेत? उत्तर- हलके, ताजे आणि पचायला सोपे अन्न घेतल्याने पचनसंस्था संतुलित राहते. यासाठी काही गोष्टींची विशेष काळजी घ्या- प्रश्न- या हंगामात कोणते पदार्थ आणि पेये टाळावीत, ज्यामुळे पचन बिघडते? उत्तर- डीप फ्राइड पदार्थ जसे की भजी, समोसे आणि चिप्स पचायला वेळ लागतो आणि उष्णता वाढवतात. टाळायच्या पदार्थांची संपूर्ण यादी ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- कोणते पदार्थ, फळे आणि पेये पचनसंस्थेला थंड आणि सक्रिय ठेवतात? उत्तर- उन्हाळ्यात, पाणीदार आणि पचायला हलके पदार्थ पोटावर कमी ताण देतात आणि पचनक्रिया सोपी करतात. संपूर्ण पदार्थांची यादी ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- उन्हाळ्यात खाण्याची योग्य वेळ आणि प्रमाण काय असावे, जेणेकरून पोटावर ताण येणार नाही? उत्तर- सकाळी उठल्यापासून 1 तासाच्या आत हलका नाश्ता घेतल्याने चयापचय प्रक्रिया वेळेवर सुरू होते. प्रश्न- जर उन्हाळ्यात वारंवार अपचन, उलटी आणि जुलाब होत असतील तर डॉक्टरांना दाखवणे आवश्यक आहे का? उत्तर- होय, 2-3 दिवसांपेक्षा जास्त काळ लक्षणे कायम राहिल्यास संसर्ग किंवा फूड पॉयझनिंगचा धोका असतो.

जीवनशैलीशी संबंधित उपाय झोपेच्या औषधांपेक्षा चांगले:8 पैकी एक प्रौढ अमेरिकन चांगल्या झोपेसाठी औषध घेतोय

जगभरात निद्रानाश आणि कमी झोपेची समस्या वाढत आहे. यासोबतच लोक चांगल्या झोपेसाठी सप्लिमेंट्स आणि औषधांवर अधिक अवलंबून राहत आहेत, परंतु तज्ज्ञ चेतावणी देत आहेत की दररोज झोपेच्या गोळ्या किंवा सप्लिमेंट्सवर अवलंबून राहणे योग्य नाही. अमेरिकन आरोग्य संस्था सीडीसीच्या नवीन अहवालानुसार, दर आठपैकी एक अमेरिकन प्रौढ झोपण्यासाठी किंवा झोप पूर्ण करण्यासाठी कोणत्याही सप्लिमेंट किंवा औषधाचा वापर करतो. तर, आणखी एका अहवालात असे म्हटले आहे की, एक-तृतीयांश अमेरिकन प्रौढ रात्री किमान सात तासांची झोप देखील घेऊ शकत नाहीत. ड्यूक युनिव्हर्सिटी मेडिकल सेंटरचे स्लीप सायंटिस्ट डॉ. सुजय कनसाग्रा यांच्या मते, अनेक लोक मेलाटोनिन आणि मॅग्नेशियमसारख्या सप्लिमेंट्सना जादुई उपाय मानतात, तर त्यांनी त्यांच्या झोप खराब होण्याच्या खऱ्या कारणांची तपासणी करून घेतली पाहिजे. त्यांचे म्हणणे आहे की, मॅग्नेशियममुळे झोप सुधारण्याचे पुरावे मर्यादित आहेत. होय, ज्या लोकांना स्नायूंमध्ये ताण किंवा पायांमध्ये पेटके येतात, त्यांना यामुळे काही मदत मिळू शकते. तज्ञांच्या मते, सप्लिमेंट्सवरील अवलंबित्व अनेकदा खरा आजार किंवा समस्या लपवते. ताण, रात्री उशिरापर्यंत स्क्रीन पाहणे, अनियमित दिनचर्या आणि कामाचा ताण ही देखील झोप बिघडवण्याची प्रमुख कारणे आहेत. डॉक्टरांचे म्हणणे आहे की, चांगल्या झोपेसाठी औषधांऐवजी मूलभूत सवयींवर लक्ष केंद्रित केले पाहिजे - जसे की, रोज एकाच वेळी झोपणे-जागणे, सकाळी सूर्यप्रकाश घेणे, नियमित व्यायाम करणे, झोपण्यापूर्वी स्क्रीनपासून दूर राहणे आणि बेडरूम अंधारी व थंड ठेवणे.

वजन कमी करायचे असेल तर जेवणापासून पळू नका, प्रेम करा:इच्छांना मारत राहिल्यास इच्छाशक्ती साथ सोडेल; चवीने खा - तज्ज्ञांचा सल्ला

वजन कमी करणे आणि ते टिकवून ठेवणे हे जगातील सर्वात कठीण कामांपैकी एक मानले जाते. अमेरिकेत जवळपास प्रत्येक पाचपैकी दोन व्यक्ती लठ्ठपणाचे शिकार आहेत. दशकांपासून आपल्याला हेच शिकवले गेले आहे की आपण खाण्याचा ‘खूप जास्त आनंद’ घेतो, म्हणूनच गरजेपेक्षा जास्त खातो. पण जर ही धारणाच पूर्णपणे चुकीची असेल तर काय? अलीकडील संशोधन आणि तज्ज्ञांचे मत आहे की खरी समस्या कदाचित ही नाही की आपण जेवणाचा जास्त आनंद घेत आहोत, तर ही आहे की आपण त्याचा पुरेसा आनंद घेत नाही आहोत. मॅकगिल युनिव्हर्सिटीच्या न्यूरोसायंटिस्ट डाना स्मॉल म्हणतात, ‘आपल्या मेंदूत खाण्याच्या संकेतांसाठी दोन वेगवेगळे मार्ग काम करतात. यातील पहिला ‘हाय रोड’ आहे, जो थेट तोंडाची चव, अन्नाचा सुगंध व त्याच्या वास्तविक आनंदाने सक्रिय होतो. दुसरा मार्ग ‘लो रोड’ म्हणून ओळखला जातो, जो प्रत्यक्षात डोपामाइनचा मार्ग आहे आणि अन्न गिळल्यानंतर व पचल्यानंतर सक्रिय होतो. चिप्स किंवा कोल्ड ड्रिंकसारखे पदार्थ अनेकदा याच 'लो रोड'ला सक्रिय करतात. ते फारसे स्वादिष्ट नसले तरी, त्यांच्यात कॅलरीज आणि चरबीचे असे अचूक मिश्रण असते जे मेंदूला तीव्र 'डोपामाइन हिट' देते. स्मॉल यांचे म्हणणे आहे की, अशा स्थितीत आपण जेवणाच्या खऱ्या आनंदासाठी नाही, तर याच रासायनिक प्रभावाच्या व्यसनामुळे वारंवार खातो. डाना यांनी प्री-डायबेटिक असताना कंटाळवाणे खाण्याऐवजी 'जास्तीत जास्त आनंद' देणारा मार्ग निवडला. त्यांनी ताज्या रासबेरी आणि हळद, जिरे व लसूण वापरून बनवलेल्या भाज्यांसारख्या स्वादिष्ट आणि आरोग्यदायी पदार्थांना प्राधान्य दिले. त्यांचे मत होते की, जेवणाचा आनंद घेतल्याने मेंदू समाधानी राहतो आणि जंक फूडची इच्छा कमी होते. त्यांनी या प्रयोगातून 20 किलो वजन कमी करून मधुमेहावर मात केली.पेनसिल्व्हेनिया विद्यापीठाचे डॉ. इझेकियल इमॅन्युएल म्हणतात, 'निरोगीपणा म्हणजे फक्त स्वतःला थांबवणे नाही.' जर जीवनाचा उद्देश फक्त इच्छा मारणे असेल, तर इच्छाशक्ती लवकरच हार मानेल. निरोगी राहण्याचा नवीन मंत्र आता 'कमी खाणे' नाही, तर 'उत्तम आणि चवीने खाणे' आहे. पुढच्या वेळी खाताना, कॅलरीज मोजण्याऐवजी चवीचा आनंद घ्या. कदाचित हीच ती तृप्ती आहे ज्याची तुमच्या शरीराला गरज आहे.' ऑटोपायलट मोडमध्ये खाल्ल्यास चव जाणवत नाही ब्रॅडफोर्ड आणि ब्राउन विद्यापीठातील तज्ञांचे म्हणणे आहे की, जेव्हा आपण टीव्ही पाहताना किंवा फोन वापरताना 'ऑटोपायलट' मोडमध्ये खातो, तेव्हा आपण चव घेणे विसरून जातो. 'माइंडफुल ईटिंग' (सजग खाणे) यावर भर देते की अन्नाच्या सुगंधावर आणि पोतावर (टेक्सचर) लक्ष द्यावे. डॉक्टर जेन चोजेन 'वन-बाइट-एट-ए-टाइम' (एका वेळी एक घास) पद्धत शिकवतात. जसे की - प्रत्येक घास पूर्णपणे चावणे आणि चवीची जाणीव ठेवणे... कारण पोटातून मेंदूपर्यंत 'तृप्ती'चा संकेत पोहोचायला सुमारे 20 मिनिटे लागतात. हळू खाल्ल्याने तुम्ही गरजेपेक्षा लवकर थांबता.

या 4 गोष्टी हृदयाला आजारी करताहेत:या 5 गोष्टींमुळे हृदय निरोगी राहते, डॉक्टरांकडून समजून घ्या निरोगी हृदयाचे विज्ञान

अलीकडेच वडोदरा येथे 29 वर्षीय राज्य राखीव पोलीस (SRP) जवानाचा प्रशिक्षणानंतर अचानक हृदयविकाराच्या झटक्याने मृत्यू झाला. परेडनंतर त्यांना छातीत दुखत असल्याची तक्रार केली होती. रुग्णालयात नेत असताना त्यांची प्रकृती बिघडली आणि त्यांचा मृत्यू झाला. भारतात हृदयविकार आता फक्त वृद्धांपुरता मर्यादित राहिलेला नाही. तरुण वयाचे लोकही याला बळी पडत आहेत. वर्ल्ड हार्ट फेडरेशन (WHF) नुसार, हृदयविकारामुळे दरवर्षी भारतात सुमारे 28 लाख लोकांचा मृत्यू होतो. ‘वर्ल्ड हार्ट फाउंडेशन’, ‘ग्लोबल बर्डन ऑफ डिजीज’ आणि ‘इंडियन कौन्सिल ऑफ मेडिकल रिसर्च’ (ICMR) च्या आकडेवारीनुसार, देशातील एकूण मृत्यूंपैकी सुमारे 28% वाटा हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी रोगांचा (कार्डिओव्हस्कुलर डिजीज) आहे. अशा परिस्थितीत हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे की हृदयाच्या कोणत्या लक्षणांना वेळेत ओळखले पाहिजे. त्याचबरोबर हे देखील की आपल्या दैनंदिन सवयी हृदयाच्या आरोग्यावर कसा परिणाम करतात. म्हणून ‘फिजिकल हेल्थ’ मध्ये आज आपण समजून घेऊया की हृदय काय आहे आणि ते कसे कार्य करते. यासोबतच जाणून घेऊया की- प्रश्न- हृदय काय आहे? उत्तर- हृदय म्हणजे शरीरातील एक मजबूत स्नायू पंप आहे. ते साधारणपणे आपल्या मुठीएवढे मोठे असते. ते छातीच्या मध्यभागी, थोडे डावीकडे असते. हृदयात चार कप्पे (चेंबर्स) असतात. वरच्या दोन्ही कप्प्यांना ‘एट्रियम’ म्हणतात आणि खालच्या कप्प्यांना ‘वेंट्रिकल’ म्हणतात. हृदय कसे कार्य करते? प्रश्न- हृदय का आजारी पडते? उत्तर- वेळेनुसार हृदयाच्या नसा आणि स्नायूंवर दबाव वाढतो. मुख्यतः हृदयाचे आरोग्य या 5 मुद्द्यांवर अवलंबून असते, ग्राफिकमध्ये पहा- सर्व मुद्दे सविस्तर समजून घ्या- तुम्ही दिवसभर काय खाता? हृदयविकाराचे एक मोठे कारण म्हणजे आपण काय आणि कसे खातो. जास्त तेलकट-मसालेदार अन्न खराब कोलेस्ट्रॉल वाढवते, जे हृदयाच्या धमन्यांमध्ये जमा होते. चुकीचे खाणे हृदयाला कसे आजारी करते, ग्राफिक्समध्ये पहा- तुम्ही तुमच्या शरीराला किती हालचाल देता? तुम्ही किती शारीरिक हालचाल करता, याचा हृदय आरोग्यावर थेट परिणाम होतो- तुम्ही रात्री किती शांत झोप घेता? याचा हृदयाच्या आरोग्यावर थेट परिणाम होतो. सिगारेट, दारू, कॅफिन, निकोटीनसोबत तुमचे काय नाते आहे? सिगारेट, दारू, कॅफिन आणि निकोटीन थेट हृदय आरोग्यावर परिणाम करतात- आयुष्यात किती सुंदर नातेसंबंध, प्रेम आणि आनंद आहे, म्हणजेच तणावाची पातळी काय आहे? आयुष्यात नातेसंबंध, प्रेम आणि भावनिक आधार जितका मजबूत असतो, हृदय तितकेच निरोगी राहते. प्रश्न- सडन कार्डियाक अरेस्ट खरोखरच अचानक येतो का? उत्तर- ‘सडन कार्डियाक अरेस्ट’ या नावाने जरी असे वाटत असले की सर्वकाही अचानक घडते, तरीही बहुतेक प्रकरणांमध्ये ते पूर्णपणे अचानक नसते. शरीर आधीच अनेक प्रकारे संकेत देत असते- ही लक्षणे सूचित करतात की हृदयावर ताण वाढत आहे किंवा त्याची विद्युत प्रणाली बिघडत आहे. परंतु वेगवान जीवनशैली, कामाचा ताण आणि जबाबदाऱ्यांमध्ये गुंतलेले असल्यामुळे आपण या लक्षणांकडे दुर्लक्ष करतो. जर वेळेत ही लक्षणे ओळखली आणि तपासणी केली, तर सडन कार्डियाक अरेस्टचा धोका मोठ्या प्रमाणात टाळता येऊ शकतो.

उन्हाळ्यात या 10 गोष्टी खाऊ नका:आहारतज्ञांकडून त्यांचे आरोग्यदायी पर्याय जाणून घ्या, साधे आणि ताजे खा, द्रव आहारावर भर द्या

उन्हाळ्यात शरीराच्या गरजा बदलतात. त्यामुळे खाण्यापिण्यातही बदल करण्याची गरज असते. पण लोक चवीसाठी अनेकदा डीप फ्राइड आणि मसालेदार पदार्थ खातात, जे आरोग्यासाठी हानिकारक असतात. उन्हाळ्यात खाण्यापिण्यात थोडा निष्काळजीपणा डिहायड्रेशन, ॲसिडिटी, अपचन आणि थकवा येण्याचे कारण बनू शकते. अशा परिस्थितीत फिट आणि उत्साही राहण्यासाठी उन्हाळ्यात काय खावे आणि काय खाऊ नये हे जाणून घेणे महत्त्वाचे आहे. म्हणून आज ‘कामाची बातमी’ मध्ये आपण उन्हाळ्यात कोणत्या गोष्टी खाऊ नयेत याबद्दल बोलणार आहोत. यासोबतच जाणून घेऊया- तज्ज्ञ: डॉ. पूनम तिवारी, वरिष्ठ आहारतज्ज्ञ, डॉ. राम मनोहर लोहिया आयुर्विज्ञान संस्था, लखनऊ प्रश्न- उन्हाळ्यात कोणत्या गोष्टी खाऊ नयेत? उत्तर- उन्हाळ्यात शरीराला आतून थंड ठेवणे महत्त्वाचे आहे. म्हणून डीप फ्राइड, मसालेदार आणि जंक फूड टाळा. यामुळे डिहायड्रेशन, ॲसिडिटी आणि थकवा येऊ शकतो. खालील ग्राफिकमध्ये पहा, उन्हाळ्यात कोणत्या गोष्टी खाऊ नयेत- आता समजून घेऊया की उन्हाळ्यात हे पदार्थ का खाऊ नयेत. डीप फ्राइड पदार्थ उदाहरणार्थ- का खाऊ नये? आरोग्यदायी पर्याय काय आहेत? खूप मसालेदार अन्न उदाहरणार्थ- का खाऊ नये? आरोग्यदायी पर्याय काय आहेत? उच्च साखरेचे पदार्थ उदाहरणार्थ- का खाऊ नयेत? आरोग्यदायी पर्याय काय आहेत? उच्च सोडियम (मीठ) असलेले पदार्थ उदा. का खाऊ नयेत? निरोगी पर्याय काय आहेत? कॅफिनयुक्त पेये उदाहरणार्थ- का पिऊ नये? आरोग्यदायी पर्याय काय आहेत? रेड मीट उदाहरण- का खाऊ नये? आरोग्यदायी पर्याय काय आहेत? अल्ट्रा-प्रोसेस्ड अन्न उदाहरण- का खाऊ नये? आरोग्यदायी पर्याय काय आहेत? कार्बोनेटेड पेये उदा. - का घेऊ नये? आरोग्यदायी पर्याय काय आहेत? खूप जास्त बर्फ उदाहरणार्थ- का घेऊ नये? निरोगी पर्याय काय आहेत? प्रश्न- अशा कोणत्या गोष्टी आहेत, ज्या उष्ण असतात आणि त्या उन्हाळ्यात कमी खाव्यात? उत्तर- उन्हाळ्यात उष्ण असलेल्या गोष्टी कमी खाव्यात. यामुळे शरीराचे तापमान वाढू शकते. यात लसूण-आले आणि गरम मसाले यांचा समावेश आहे. खालील ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- उन्हाळ्यात शरीराला हायड्रेटेड आणि थंड ठेवण्यासाठी काय खावे-प्यावे? उत्तर- यासाठी पाण्याने भरपूर गोष्टी जास्त घ्याव्यात. जसे की- हे शरीराचे तापमान संतुलित ठेवतात आणि निर्जलीकरण टाळतात.

SBI ने जारी केला अलर्ट:बनावट संदेश पाठवून फसवणूक करत आहेत स्कॅमर, या 7 चुका करू नका, तज्ञांकडून जाणून घ्या आवश्यक खबरदारी

अलीकडेच स्टेट बँक ऑफ इंडिया (SBI) ने फिशिंग स्कॅमबाबत अलर्ट जारी केला आहे. यात स्कॅमर्स ग्राहकांना बनावट मेसेज पाठवून घाबरवतात की ‘आधार अपडेट न केल्यास’ त्यांचे SBI YONO खाते ब्लॉक केले जाईल. असे मेसेज लोकांमध्ये घबराट निर्माण करतात, त्यामुळे ते विचार न करता ठगाचे ऐकतात आणि फसवणुकीला बळी पडतात. या स्कॅमपासून वाचण्यासाठी SBI ने आपल्या ‘एक्स’ हँडलवर सल्लागार सूचना (एडव्हायझरी) जारी केली आहे. 'सायबर साक्षरता' स्तंभामध्ये आज आपण SBI ‘YONO’ ॲपशी संबंधित हा स्कॅम समजून घेऊ. तसेच जाणून घेऊ की- तज्ज्ञ: राहुल मिश्रा, सायबर सिक्युरिटी ॲडव्हायझर, उत्तर प्रदेश पोलिस प्रश्न- SBI च्या ‘YONO’ ॲपशी संबंधित स्कॅम काय आहे? उत्तर- हा एक फिशिंग स्कॅम आहे, ज्यामध्ये सायबर चोर SBI ग्राहकांना बनावट मेसेज पाठवतात. त्यात असे लिहिलेले असते- महत्त्वाची सूचना, प्रिय SBI ग्राहक, तुम्हाला कळवण्यात येते की तुमचे SBI YONO खाते आज रात्री ब्लॉक केले जाईल, कारण तुमच्या खात्यात आधार क्रमांक अपडेट केलेला नाही.या गैरसोयीबद्दल आम्ही दिलगीर आहोत. तुम्हाला विनंती आहे की कृपया आमचे अधिकृत SBI आधार अपडेट APK इन्स्टॉल करा आणि त्वरित तुमचा आधार अपडेट करून पुढील KYC प्रक्रिया पूर्ण करा. धन्यवाद,SBI बँक हा मेसेज इंग्रजीमध्ये लिहिलेला असतो. मेसेजसोबत ‘SBI KYC AADHAR UPDATE’ नावाचा एक APK फाइल असते, जी डाउनलोड करण्यास सांगितले जाते. जसा वापरकर्ता ती डाउनलोड करतो किंवा माहिती भरतो, चोर फोन हॅक करतात आणि पैसे काढून घेतात. प्रश्न- स्कॅमर SBI च्या ग्राहकांना कसे लक्ष्य करत आहेत? उत्तर- सायबर गुन्हेगार भीती आणि घाईचे वातावरण निर्माण करून SBI ग्राहकांना फसवतात. फसवणुकीचे जाळे ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- या फसवणुकीद्वारे ठग काय नुकसान पोहोचवू शकतात? उत्तर- ठग ग्राहकाची वैयक्तिक आणि बँकिंग माहिती चोरून अनेक प्रकारे नुकसान पोहोचवू शकतात. जसे की- प्रश्न- लोक कोणत्या चुकांमुळे स्कॅमर्सच्या जाळ्यात अडकतात? उत्तर- संदेश पाहिल्यानंतर लोक घाईघाईने आणि गडबडीत काही चुका करतात, ज्यामुळे ते स्कॅमर्सच्या जाळ्यात अडकतात. जसे की- प्रश्न- SBI ने आपल्या ग्राहकांना सावध करण्यासाठी जारी केलेल्या ॲडव्हायझरीमध्ये काय म्हटले आहे? उत्तर- SBI ने ॲडव्हायझरीमध्ये ग्राहकांना बनावट मेसेजपासून सावध राहण्याचा सल्ला दिला आहे- प्रश्न- या सल्ल्यानुसार तुम्हाला काय करायचे आहे? उत्तर- बँकेशी संबंधित कामांचे योग्य आणि अयोग्य मार्ग खालील मुद्द्यांमधून समजून घ्या- मोबाइल बँकिंग ॲप डाउनलोड करणे चुकीचे- अनोळखी लिंक किंवा APK वरून डाउनलोड करणे. बरोबर- फक्त अधिकृत ॲप स्टोअर किंवा वेबसाइटवरून डाउनलोड करा. आपले खाते लॉगिन करणे चुकीचे- बनावट ॲपमध्ये लॉगिन करणे. पिन शेअर करणे. सार्वजनिक वायफायवरून लॉगिन करणे. बरोबर- फक्त अधिकृत ॲप किंवा वेबसाइटवरच लॉगिन करा. पिन कोणाशीही शेअर करू नका. शिल्लक तपासणे चुकीचे- थर्ड-पार्टी ॲप किंवा अनोळखी वेबसाइटवर तपशील टाकणे. बरोबर- बँक ॲप, ATM किंवा अधिकृत USSD/मिस्ड कॉल सेवा वापरा. पैसे हस्तांतरित करणे चुकीचे- घाईघाईने तपासणी न करता पैसे पाठवणे. ‘रिवॉर्ड/कॅशबॅक’च्या मोहात पैसे हस्तांतरित करणे. बरोबर- पैसे पाठवण्यापूर्वी प्राप्तकर्त्याचे नाव आणि नंबर पडताळा. फक्त अधिकृत प्लॅटफॉर्म वापरा. UPI लिंक करणे चुकीचे- अनोळखी ॲप किंवा लिंकवर UPI सक्रिय करणे. बरोबर- फक्त बँक ॲप/अधिकृत UPI ॲपमध्येच लिंक करा. OTP/MPIN वापरणे चुकीचे- कॉल/मेसेजवर OTP सांगणे. स्क्रीन शेअर करून OTP दाखवणे. बरोबर - OTP/MPIN पूर्णपणे गोपनीय ठेवा. स्वतःच एंटर करा, कोणासोबत शेअर करू नका. बँकिंग संबंधित सूचना तपासणे (SMS/व्हॉट्सॲप/ईमेल) चुकीचे - ‘खाते बंद होईल’ अशा धमकावणाऱ्या मेसेजवर क्लिक करणे. बरोबर - मेसेज पाठवणाऱ्याचा स्रोत तपासा. संशयास्पद मेसेजकडे दुर्लक्ष करा/रिपोर्ट करा. KYC अपडेट करणे चुकीचे - कॉल/लिंकद्वारे KYC अपडेट करणे. कोणालाही कागदपत्रे/OTP शेअर करणे. बरोबर - फक्त बँकेच्या अधिकृत वेबसाइट/शाखेतच KYC अपडेट करा. बँक संबंधित कॉल स्वीकारणे चुकीचे - कॉलवर OTP, PIN, CVV शेअर करणे. दबावाखाली येणे. बरोबर - कॉल करणाऱ्याची ओळख पडताळा. शंका आल्यास रिपोर्ट करा. तिकीट बुकिंग, खरेदी चुकीचे - बनावट ऑफर किंवा खूप स्वस्त डीलवर लगेच पेमेंट करणे. अनोळखी साइटवर कार्ड तपशील टाकणे. योग्य- फक्त अधिकृत वेबसाइट/अॅपचा वापर करा. व्यवहार अलर्ट पाहणे चुकीचे- अलर्टकडे दुर्लक्ष करणे. उशिरा तक्रार करणे. योग्य- प्रत्येक SMS/ईमेल अलर्ट त्वरित तपासा. अनोळखी व्यवहाराबद्दल बँकेला त्वरित कळवा. प्रश्न- बनावट मेसेज, अॅप आणि लिंक कसे ओळखावे? उत्तर- बनावट मेसेज, अॅप आणि लिंक हे आजकाल सायबर फसवणुकीचे सर्वात सामान्य मार्ग आहेत. त्यांना ओळखण्यासाठी काही संकेत लक्षात ठेवा. ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- या घोटाळ्यापासून वाचण्यासाठी काय खबरदारी घ्यावी? उत्तर- यासाठी काही मूलभूत खबरदारी घ्या. त्या ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- SBI चे अधिकृत ॲप कोणते आहे? ते कसे डाउनलोड करावे? उत्तर- SBI चे अधिकृत ॲप ‘YONO SBI’ आहे. हे स्टेट बँक ऑफ इंडियाचे अधिकृत मोबाईल बँकिंग ॲप आहे, ज्याद्वारे तुम्ही बँकिंग, पेमेंट, UPI, कर्ज, गुंतवणूक यांसारखी कामे करू शकता. ते कसे डाउनलोड करावे? प्रश्न- जर चुकून बनावट ॲप डाउनलोड केले असेल तर काय करावे? उत्तर- अशा परिस्थितीत त्वरित ही पावले उचला- लक्षात ठेवा: जितक्या लवकर कारवाई कराल, तितके नुकसान कमी होईल. प्रश्न- ‘SBI YONO ॲप स्कॅम’ ची तक्रार कुठे आणि कशी करावी? उत्तर- यासाठी ग्राहक सेवा किंवा जवळच्या शाखेत माहिती द्यावी. तसेच-

त्या मातांना पत्र, ज्या या जगात नाहीत:‘आई, तुमच्या मुलाचे हृदय थकून गेले आहे, अंगाई गीत गाऊन त्याला शांत करत आहे’

अमेरिकेतील टिबॉर रुबिन वेटरन्स ॲडमिनिस्ट्रेशन मेडिकल सेंटरमध्ये हॉस्पिस तज्ज्ञ डॉ. जेसी हम्फ्रीज अनेकदा त्या मातांना पत्र लिहितात, ज्या या जगात नाहीत, वाचा त्यांच्या भावना- ‘रुग्णालयाच्या त्या शांत कॉरिडॉरमध्ये, जिथे मशीनच्या टिक-टिकचा आणि मंद होत जाणाऱ्या श्वासांचा आवाज घुमतो आहे, मी माझ्या रुग्णाच्या पलंगाजवळ बसले आहे. तो 79 वर्षांचा माजी सैनिक आहे. त्याचे हृदय हळूहळू थकत आहे... त्याच हृदयविकाराने, ज्याने दशकांपूर्वी त्याच्या आईला या जगातून नेले होते. गेल्या अनेक वर्षांपासून मी अशा रुग्णांच्या मातांना पत्र लिहित आले आहे. मला समाधान मिळते, जेव्हा मी हे अभिमानाने सांगू शकते की त्यांचे ‘बाळ’ एकटे नाही. कोणीतरी त्यांच्यासोबत आहे... कोणावर तरी त्यांचा हात आहे... आई नाही पण आईसारखेच! त्या दिवशी मी पत्र लिहिले- प्रिय आई... तुम्ही आता आमच्यात नाहीत, पण मला तुम्हाला सांगायचं आहे की मी तुमच्या मुलाची पूर्ण काळजी घेईन. तो आता 79 वर्षांचा झाला आहे, जेव्हा तो माझ्याशी बोलतो, तेव्हा त्याच्या डोळ्यात तोच 13 वर्षांचा मुलगा दिसतो, ज्याची साथ त्याला तुमच्याकडून तेव्हाच गमवावी लागली होती. तुमचा मुलगा मला सांगतो की तो तुमच्यासोबत रात्री उशिरापर्यंत टीव्ही कसा बघायचा. तुम्ही तुमच्या मृत्यूसाठी हळूहळू कशी तयारी केली होती. तुम्ही गेल्यानंतर, वडीलच त्याचे सर्वात चांगले मित्र होते. कधीकधी ते त्याला शाळेतून घ्यायला यायचे आणि म्हणायचे, ‘चल, फिरून येऊया,’ आणि ते 500 मैल दूर मॉन्ट्रियलला पोहोचायचे. त्या कॅफेमध्ये बसून तो वडिलांना बघायचा, जे मधल्या रिकाम्या खुर्चीकडे एकटक बघत राहायचे- ती खुर्ची जिथे तुम्हाला असायला पाहिजे होतं. तो मला सांगतो की तुम्ही दोघे एकमेकांवर किती प्रेम करत होता, नेहमी हात पकडून आणि प्रेमळ नजरेने पाहत होता. त्याला उन्हाळ्याचे ते दिवसही आठवतात, जेव्हा तो त्याचे अंकल बिल यांच्या फार्म हाऊसवर व्हरांड्यात बसून सूर्य मावळताना पाहत असे. तो म्हणतो, ‘मी माझे संपूर्ण आयुष्य मार्केटिंग आणि प्रवासात घालवले, पण त्या फार्म हाऊससारखी शांतता मला पुन्हा कधीच मिळाली नाही.’ शांत रात्री मक्याच्या शेतातून येणारा तो हलका ‘चटख’ आवाज कसा होता, हे त्याला आजही आठवते. तुमच्या मुलाने सांगितले की त्याला माहित नाही की मेल्यानंतर काय होईल, पण त्याला खात्री आहे की तो तुम्हाला पुन्हा भेटेल. आणि यामुळे त्याला शांती मिळते. येथे तो इतर वृद्ध सैनिकांसोबत विनोद करतो, ‘बिंगो’च्या खेळात थोडी फसवणूक करतो आणि थेरपीसाठी येणाऱ्या पिल्लाचे लाड करतो. जेवणासोबत त्याला आईस्क्रीम मिळते आणि तो जुने चित्रपट पाहतो. कधीकधी डॉक्टर आणि कर्मचारी त्याला गुपचूप आवडते स्नॅक्सही देतात. ...पण या हसण्या-खेळण्यामागे एक कटू सत्य आहे. त्याचे हृदय दररोज कमकुवत होत आहे. त्याचे आता कोणतेही घर नाही आणि असा कोणीही आपला नाही जो त्याच्या वतीने बोलू शकेल, जर त्याने स्वतः बोलण्याची क्षमता गमावली तर. जेव्हा त्याचे हृदय अधिक कमकुवत होईल आणि प्रत्येक श्वास संघर्ष बनेल, तेव्हा आम्ही त्याच्या फुफ्फुसातून ते पाणी काढण्याचा प्रयत्न करू जे त्याची हवा अडवत आहे. आणि जेव्हा तेही काम करणार नाही, तेव्हा आम्ही औषधांद्वारे त्याचा श्वास शांत करू. आम्ही त्याच्याजवळ बसू, त्याचा हात धरू, जेव्हा तो परत तुमच्याकडे, त्याच्या आईकडे जाण्याचा प्रवास सुरू करेल- तुम्ही कुठेही असाल तरी. अंतिम दिवसांत, रुग्णालयातील कर्मचारी त्याला फक्त रुग्ण नाही, तर आपला ‘मुलगा’ समजून निरोप देतील. जसे एक आई करते...’ शेवटी आपण सर्व लहान मुले बनतो... ‘ही कथा सांगते की वैद्यकीय उपचार केवळ औषधांपुरते मर्यादित नाहीत. आयुष्याच्या अंतिम टप्प्यावर माणूस अनेकदा आपल्या मुळांकडे आणि आईच्या प्रेमळ कुशीकडे परत जाऊ इच्छितो. एक संवेदनशील डॉक्टर रुग्णाच्या अंतिम प्रवासात तीच करुणा भरू शकतो, जी त्याला बालपणाची आठवण करून देईल. सत्य हे आहे की वय काहीही असो, शेवटी आपण सर्व तीच लहान मुले बनतो ज्यांना प्रेम आणि आपुलकीची सर्वात जास्त गरज असते.’ दशकांपासूनच्या त्या कथा मी जपते ज्या रुग्ण अंतिम क्षणी सांगतात… 'कधीकधी शेवटी असंच होतं, बालपणीच्या आठवणी दाटून येतात. पॅलिएटिव्ह फिजिशियन म्हणून, माझं काम कथांना आदराने जपणं आहे, ज्या अनेकदा दशकांपूर्वीच्या असतात. बहुतेक लोक हेच सांगू इच्छितात - संध्याकाळी काजवे पकडणं कसं वाटायचं आणि आईच्या परफ्यूमचा सुगंध कसा असायचा. फक्त काही क्षण, सहसा साधे...। असं वाटतं की जणू एका लांबच्या प्रवासाच्या शेवटी, रुग्ण जीवनाचं चक्र पूर्ण करण्यासाठी तारुण्याकडे हात पुढे करत आहेत. मी अशा रुग्णांची मोजदाद गमावली आहे जे आईची अंगाईगीत आठवतात, आणि माझ्या शेजारी शांतपणे बसून, डोळ्यात पाणी आणून त्या धुन ऐकतात.'

नेहमी एसीमध्ये राहू नका:कमजोर होते प्रतिकारशक्ती, या 8 लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नका; AC वापरण्याची योग्य पद्धत जाणून घ्या

आजकाल एअर कंडिशनर (AC) आपल्या दैनंदिन जीवनाचा एक महत्त्वाचा भाग बनत आहे. घरापासून ते ऑफिसपर्यंत, दिवसाचा बराचसा भाग एसीमध्ये जातो. याचे स्वतःचे फायदे आहेत, पण काही तोटेही आहेत. सतत थंड आणि कोरड्या हवेत राहिल्याने रोगप्रतिकारशक्ती कमकुवत होऊ शकते. तसेच, बंद खोलीतील वातावरण आणि तापमानातील वारंवार बदल आरोग्यासाठी आव्हान निर्माण करू शकतात. अशा परिस्थितीत, एसीच्या वापरासोबत आपल्या आरोग्याचीही काळजी घेणे महत्त्वाचे आहे. म्हणून आज आपण एसीचे आरोग्यावरील धोके समजून घेऊ. तसेच जाणून घेऊया- कोणत्या लोकांनी एसीमध्ये जास्त सावधगिरी बाळगावी? एसी वापरण्याचा योग्य मार्ग कोणता आहे? तज्ज्ञ: डॉ. मोहम्मद शाहिद, वरिष्ठ सल्लागार, इंटरनल मेडिसिन, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, कानपूर प्रश्न- एसीची हवा आपल्या शरीरावर कसा परिणाम करते? उत्तर- एसीची थंड-कोरडी हवा त्वचा आणि श्वसनमार्गाला कोरडे करू शकते. प्रश्न- जास्त काळ एसीमध्ये राहिल्याने रोगप्रतिकारशक्ती कमकुवत होते का? उत्तर- सतत थंड वातावरणात राहिल्याने शरीर बाहेरील तापमानानुसार जुळवून घेऊ शकत नाही. यामुळे रोगप्रतिकारशक्तीवर परिणाम होतो. प्रश्न- रोगप्रतिकारशक्ती कमकुवत का होते? उत्तर- उन्हाळ्यात जास्त वेळ एसीमध्ये राहिल्याने शरीराचे तापमान थर्मल ॲडॉप्टेशन (तापमानानुसार शरीराचे समायोजन) कमकुवत होते. ग्राफिकमध्ये पाहा, एसीमध्ये राहिल्याने रोगप्रतिकारशक्ती का आणि कशी कमकुवत होते- प्रश्न- नेहमी एसीमध्ये राहणारे लोक लवकर आजारी पडतात? उत्तर- असे नाही, परंतु सतत एसीमध्ये राहिल्याने बाहेरील हवामानाबद्दल शरीराची सहनशीलता कमी होऊ शकते. प्रश्न- एसीचे तापमान खूप कमी ठेवल्याने शरीराच्या संरक्षण यंत्रणेवर काय परिणाम होतो? उत्तर- कमी तापमानामुळे शरीराला उष्णता टिकवून ठेवण्यासाठी सतत काम करावे लागते. यामुळे रक्तवाहिन्या आकुंचन पावू शकतात आणि रोगप्रतिकारशक्तीचा प्रतिसाद मंदावू शकतो. प्रश्न- जास्त एसीमध्ये राहिल्याने सर्दी-खोकला, ॲलर्जी किंवा इन्फेक्शनचा धोका वाढतो का? उत्तर- होय, असे होऊ शकते, याची अनेक कारणे आहेत- प्रश्न- एसीची थंड आणि कोरडी हवा श्वसनसंस्था आणि त्वचेच्या अडथळ्यावर कसा परिणाम करते? उत्तर- फुफ्फुसांवर हे परिणाम होतात- त्वचेवर एसीचा परिणाम प्रश्न- एसीच्या संपर्कात येणे शरीराला अनुकूल नाही हे कोणती लक्षणे सांगतात? याकडे दुर्लक्ष करणे योग्य आहे का? उत्तर- सतत थंड आणि कोरड्या वातावरणात राहिल्याने शरीराची नैसर्गिक अनुकूलन क्षमता (adaptation capacity) प्रभावित होऊ शकते. काही लोकांमध्ये एअर-वे संवेदनशीलता (sensitivity) वाढल्याने श्वसनासंबंधी अस्वस्थता (respiratory discomfort) जाणवते. सर्व संकेत ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- कोणत्या लोकांना एसीमध्ये राहिल्याने आरोग्याचा जास्त धोका असतो? उत्तर- काही लोकांचे शरीर तापमान आणि आर्द्रतेतील बदलांप्रती अधिक संवेदनशील असते. ग्राफिकमध्ये बघा कोणत्या लोकांना जास्त धोका असतो- प्रश्न- जर एसीचे इतके तोटे असतील तर एसी अजिबात वापरू नये का? उत्तर- असे नाही. त्याचा योग्य वापर फायदेशीर आहे- प्रश्न- एसी वापरण्याचा योग्य मार्ग कोणता आहे? उत्तर- तापमान 24-26C दरम्यान ठेवणे शरीरासाठी आरामदायक मानले जाते.

86% तरुण 1-7 दिवसांच्या प्रवासांना देत आहेत प्राधान्य:73% जेन-झीचे वर्षातून 6 सहलींपर्यंतचे नियोजन; लहान प्रवासांचा वाढता ट्रेंड

आशियामध्ये जेन-झीचा प्रवास पॅटर्न वेगाने बदलत आहे. आता तरुण वर्षातून एक लांब सुट्टी घेण्याऐवजी लहान पण जास्त ट्रिप्स पसंत करत आहेत. अगोडाच्या 2026 ट्रॅव्हल आउटलुक रिपोर्टनुसार, जेन-झीसाठी प्रवास हा नियमित जीवनशैलीचा भाग आहे. 73% जेन-झी प्रवासी वर्षातून 1 ते 6 ट्रिप्सची योजना करत आहेत. तर 86% लोक 1 ते 7 दिवसांच्या लहान प्रवासांना प्राधान्य देत आहेत. हा ट्रेंड विशेषतः भारत, थायलंड आणि व्हिएतनाममध्ये जास्त दिसून येत आहे, जिथे तरुण लहान प्रवासांना प्राधान्य देत आहेत. अशा प्रकारे बदलत आहे प्रवास रिपोर्टनुसार, जेन-झी आता प्रवासाच्या ठिकाणापेक्षा काय करायचे आहे, या आधारावर प्रवास निवडत आहे. सर्वात लोकप्रिय कारणे खालीलप्रमाणे आहेत- - 32% प्रवासी स्थानिक संस्कृती समजून घेण्यासाठी प्रवास करू इच्छितात. - 30% लोक ट्रेकिंग, निसर्ग आणि साहसी क्रियाकलापांसारख्या मैदानी उपक्रमांना प्राधान्य देत आहेत. - 28% जेन-झी प्रवासी नवीन ठिकाणांचे खाद्यपदार्थ आणि स्थानिक खाद्य अनुभवासाठी ट्रिपची योजना करत आहेत. सोलो ट्रिपऐवजी कुटुंब आणि जोडीदारासोबत प्रवास विशेष म्हणजे, सोशल मीडियावर सोलो ट्रॅव्हलचा ट्रेंड दिसत असूनही आशियामध्ये बहुतेक जेन-झी एकटे प्रवास करत नाहीत. ते बहुतेक पार्टनर किंवा कुटुंबासोबत प्रवास करत आहेत.

आरोग्याचे विज्ञान- शाकाहारींना B12 च्या कमतरतेचा धोका:दूध-दही खा, व्हिटॅमिन डीसाठी रोज ऊन घ्या, सप्लिमेंट कधी आवश्यक आहे ते जाणून घ्या

आजकाल कोणत्याही मोठ्या आजाराशिवायही लोकांमध्ये थकवा, अशक्तपणा आणि अंगदुखीसारख्या तक्रारी सामान्य झाल्या आहेत. याचे मोठे कारण व्हिटॅमिन डी आणि बी12 ची कमतरता असू शकते. बदलती जीवनशैली, उन्हात कमी वेळ घालवणे आणि आहारात कमतरता यामुळे हे दोन्ही पोषक घटक शरीरात हळूहळू कमी होऊ लागतात. शाकाहारी लोकांमध्ये सहसा बी12 ची कमतरता आढळतेच. अशा परिस्थितीत, त्याची लक्षणे, योग्य पातळी, आहार आणि कधी सप्लिमेंट घेणे आवश्यक आहे हे जाणून घेऊया. कमतरता असल्यास उन्हात बसा आणि आहारात बदल करा व्हिटॅमिन बी12 ची कमतरता शाकाहारी लोकांमध्ये जास्त असते कारण ते प्रामुख्याने मांस, मासे, अंडी आणि दुग्धजन्य पदार्थांमध्ये आढळते. ते पूर्ण करण्यासाठी दूध, दही, पनीर, चीज खा. जर अंडी खात असाल तर आहारात समाविष्ट करा. जर गंभीर कमतरता असेल तर डॉक्टरांच्या सल्ल्याने सप्लिमेंट घ्या. व्हिटॅमिन डी च्या पूर्ततेसाठी सर्वात महत्त्वाचा स्रोत सूर्यप्रकाश आहे. म्हणून रोज थोडा वेळ ऊन घ्या. गंभीर लक्षणे आणि कधी सप्लिमेंट घेणे आवश्यक आहे व्हिटॅमिन डीच्या कमतरतेमुळे खूप जास्त थकवा, मूड खराब होणे, अंगदुखी आणि स्नायूंची कमजोरी येऊ शकते. गंभीर झाल्यास हाडांच्या समस्या देखील होऊ शकतात. व्हिटॅमिन बी12 च्या कमतरतेमध्ये अशक्तपणा, एकाग्रतेचा अभाव आणि हात-पायांना मुंग्या येतात. जर बधिरता, संतुलनाची समस्या किंवा रक्ताच्या तपासणीत कमतरता सिद्ध झाल्यास किंवा शरीर पोषक तत्वे योग्यरित्या शोषून घेऊ शकत नसेल, तर आहार पुरेसा नसतो. डॉक्टरांच्या सल्ल्याने सप्लिमेंट किंवा इंजेक्शन घ्यावे लागू शकते. सामान्य, कमी आणि धोकादायक पातळी व्हिटॅमिन डी जर 12 ng/mL पेक्षा कमी असेल तर कमतरता मानली जाते. 20–50 ng/mL सामान्यतः पुरेसे आणि सामान्य मानले जाते. 50 ng/mL पेक्षा जास्त पातळी वाढवण्याचा प्रयत्न डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय करू नये. विशेषतः जास्त डोसचे सप्लिमेंट्स घेणे टाळावे. तर, व्हिटॅमिन बी12 मध्ये 200 pg/mL पेक्षा कमी असणे कमतरता मानले जाते. 200–300 pg/mL दरम्यान असल्यास तपासणी आणि चाचणीचा सल्ला दिला जातो. 300 pg/mL पेक्षा जास्त सामान्य मानले जाते. रेणू रखेजा एक प्रसिद्ध न्यूट्रिशनिस्ट आणि हेल्थ कोच आहेत. @consciouslivingtips

तुम्ही घराबाहेर काम करता का?:हे 10 आरोग्य धोके असू शकतात, अशा प्रकारे हीटवेव्हपासून बचाव करा, रिकाम्या पोटी बाहेर पडू नका

देशभरात सध्या प्रचंड उष्णता जाणवत आहे. अनेक शहरांमध्ये तापमान 40 अंश सेल्सिअसच्या वर पोहोचले आहे. कडक ऊन आणि उष्णतेच्या लाटेमुळे लोकांना घराबाहेर पडणे कठीण झाले आहे. पण वाहतूक पोलीस, डिलिव्हरी बॉय, बांधकाम मजूर आणि फील्ड वर्कशी संबंधित अनेक लोक असे आहेत, ज्यांना तासन्तास बाहेर काम करावे लागते. यामुळे त्यांना डिहायड्रेशन, उष्णतेमुळे होणारा थकवा (हीट एग्झॉशन) आणि उष्माघात (हीट स्ट्रोक) यांसारख्या समस्यांचा धोका वाढतो. जर काळजी घेतली नाही, तर ही स्थिती जीवघेणी देखील ठरू शकते. ‘नॅशनल क्राईम रेकॉर्ड्स ब्युरो’ (NCRB) च्या अहवालानुसार, 2000 ते 2020 या वर्षांदरम्यान उष्णतेच्या लाटेमुळे 20,615 लोकांचा मृत्यू झाला. पर्यावरणावर काम करणाऱ्या ‘वेडिटम इंडिया फाउंडेशन’ या स्वतंत्र संस्थेच्या अहवालानुसार, मार्च 2024 ते जून 2024 दरम्यान भारतातील 17 राज्यांमध्ये उष्माघातामुळे 733 मृत्यू झाले, तर सरकारी आकडेवारीनुसार ही संख्या 360 आहे. म्हणून आज ‘कामाची बातमी’ मध्ये आम्ही मैदानी काम करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांसाठी उष्णता आणि उष्माघातापासून वाचण्यासाठीच्या टिप्स सांगणार आहोत. तसेच जाणून घेऊया- उन्हाळ्यात मैदानी काम करणाऱ्या कामगारांना कोणते आरोग्य धोके असतात? तज्ज्ञ: डॉ. रोहित शर्मा, सल्लागार, अंतर्गत औषध विभाग, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, जयपूर प्रश्न- उन्हाळ्यात कडक उन्हात बाहेर काम करणे धोकादायक का असते? उत्तर- कडक उन्हात काम केल्याने शरीराची 'तापमान नियंत्रण प्रणाली' बिघडते. यामुळे उष्णतेचा झटका (लू लागणे) आणि निर्जलीकरणाचा धोका वाढतो. खाली दिलेल्या ग्राफिक्समध्ये २०१५-२०२३ या वर्षांदरम्यान उष्णतेच्या लाटेमुळे झालेल्या मृत्यूंची आकडेवारी पहा- प्रश्न- आउटडोअर कामगारांना आरोग्याचे कोणते धोके असतात? उत्तर- तीव्र उष्णतेत जास्त वेळ काम केल्याने शरीरातील पाणी आणि इलेक्ट्रोलाइट्सची कमतरता होऊ शकते. यामुळे डिहायड्रेशन, उष्णतेमुळे होणारा थकवा (हीट एग्जॉशन) आणि उष्णतेचा झटका (हीट स्ट्रोक) यांसारख्या समस्यांचा धोका वाढतो. ग्राफिकमध्ये आरोग्याचे सर्व धोके पहा- प्रश्न- उन्हाळ्यात आउटडोअर काम केल्याने हृदय आणि किडनीवरही वाईट परिणाम होऊ शकतो का? उत्तर- होय, उच्च तापमानात जास्त वेळ काम केल्याने शरीरातील पाणी आणि इलेक्ट्रोलाइट्सची कमतरता होऊ शकते. यामुळे हृदयावर अतिरिक्त ताण येतो आणि निर्जलीकरणामुळे किडनीच्या कार्यक्षमतेवरही परिणाम होऊ शकतो. जर पाणी कमी प्यायले तर याचा धोका आणखी वाढतो. प्रश्न- उन्हाळ्यात बाहेर काम करणाऱ्यांनी कोणत्या गोष्टींची विशेष काळजी घ्यावी? उत्तर- शरीर थंड आणि हायड्रेटेड ठेवण्यासाठी पुरेसे पाणी पिणे, उन्हापासून बचाव करणे आणि वेळोवेळी विश्रांती घेणे आवश्यक आहे. खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून सर्व महत्त्वाच्या गोष्टी समजून घ्या- प्रश्न- उष्माघात किंवा लू लागण्याची सुरुवातीची लक्षणे काय आहेत? उत्तर- याची सुरुवातीला व्यक्तीला चक्कर, अशक्तपणा, डोकेदुखी होऊ शकते. सर्व लक्षणांना वेळेत ओळखणे महत्त्वाचे आहे, लक्षणे ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- उष्माघात किंवा हीट स्ट्रोकचा धोका कमी करण्यासाठी घरातून बाहेर पडण्यापूर्वी काय करावे? उत्तर- यासाठी काही गोष्टींची विशेष काळजी घ्या- प्रश्न- कामावर असताना उष्माघात झाल्यास काय करावे? उत्तर- अशा स्थितीत घाबरू नका. त्याला ताबडतोब उन्हातून काढून थंड किंवा सावलीच्या ठिकाणी घेऊन जा. शरीर थंड करण्याचा प्रयत्न करा. यासाठी पाणी किंवा इलेक्ट्रोलाइट्स द्या. सर्व आवश्यक गोष्टी ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- उन्हाळ्यात डिहायड्रेशन टाळण्यासाठी किती पाणी प्यावे? उत्तर- ज्येष्ठ सल्लागार डॉ. रोहित शर्मा सांगतात की, उन्हाळ्यात डिहायड्रेशन टाळण्यासाठी साधारणपणे दिवसभरात 3-4 लिटर पाणी प्यावे. तथापि, जे लोक उन्हात काम करतात, त्यांना जास्त घाम येत असल्यामुळे जास्त पाणी आणि इलेक्ट्रोलाइट्सची आवश्यकता असते. प्रश्न- फक्त साधे पाणी पुरेसे आहे का? उत्तर- घामासोबत शरीरातून क्षार आणि खनिजे (मिनरल्स) बाहेर पडतात. त्यामुळे फक्त साधं पाणी पिणं पुरेसं नाही. ताक, नारळ पाणी, लिंबू पाणी किंवा ओआरएस (ORS) सारखे नैसर्गिक इलेक्ट्रोलाइट्स घेणे आवश्यक आहे. प्रश्न- उन्हाळ्यात काम करताना कसे कपडे घालावेत? उत्तर- उन्हाळ्यात काम करताना हलक्या रंगाचे, सैल आणि सुती कपडे घालावेत. सुती कपडे घाम शोषून घेतात आणि शरीर थंड ठेवण्यास मदत करतात. तसेच, डोके टोपी, कॅप किंवा गमछ्याने झाकणे देखील आवश्यक आहे. प्रश्न- काम-विश्रांतीचे वेळापत्रक कसे तयार करावे? उत्तर- जास्त मेहनतीचे काम सकाळी लवकर किंवा संध्याकाळच्या वेळी करावे. या वेळी तापमान तुलनेने कमी असते. प्रश्न- कोणत्या लोकांनी विशेष काळजी घ्यावी? उत्तर- उन्हाळ्यात बाहेर काम करताना काही लोकांनी विशेष काळजी घ्यावी-

उन्हाळ्यातील आजार आणि त्यापासून बचाव:वाढत्या तापमानात कशी घ्यावी काळजी, आरोग्याच्या या सवयी महत्त्वाच्या

एप्रिल-मे महिने सुरू झाले की भारतातील बहुतांश भागात उन्हाचा कडाका वाढू लागतो. दुपारच्या वेळी रस्त्यांवरून येणारी उष्ण हवा, तापलेली जमीन आणि अंगावर पडणारी तीव्र उन्हाची धार—हे सगळं केवळ अस्वस्थच करत नाही, तर शरीराच्या आतल्या यंत्रणेलाही आव्हान देतं. म्हणूनच उन्हाळा हा केवळ ऋतू नसून आरोग्याच्या दृष्टीने संवेदनशील काळ मानला जातो. या काळात होणारे आजार हे अचानक होत नाहीत, तर आपल्या दैनंदिन सवयी, पाणी पिण्याची पद्धत, आहार आणि बाहेरच्या वातावरणाशी जुळवून घेण्याच्या क्षमतेवर ते अवलंबून असतात. उष्णता वाढली की शरीरात नेमकं काय बदलतं? मानवी शरीराचे तापमान साधारणपणे 37C च्या आसपास स्थिर ठेवले जाते. बाहेरचे तापमान वाढले की शरीर स्वतःला थंड ठेवण्यासाठी घामाच्या स्वरूपात पाणी बाहेर टाकते. ही एक नैसर्गिक प्रक्रिया आहे. पण जेव्हा उष्णता खूप वाढते—विशेषतः Heatwave सारखी परिस्थिती निर्माण होते—तेव्हा ही नैसर्गिक यंत्रणा ताणाखाली येते. घाम जास्त प्रमाणात येऊ लागतो, शरीरातील पाणी आणि इलेक्ट्रोलाइट्स (मीठ) कमी होतात, आणि जर हे संतुलन राखलं नाही तर शरीराची कार्यक्षमता कमी होऊ लागते. याच अवस्थेत अनेक आजारांची सुरुवात होते. सुरुवातीला थकवा, डोकेदुखी किंवा चक्कर यांसारखी साधी लक्षणं दिसतात, पण दुर्लक्ष केल्यास ती गंभीर स्वरूप धारण करू शकतात. डिहायड्रेशन: दिसायला साधं, पण परिणाम गंभीर उन्हाळ्यात सर्वाधिक आढळणारी समस्या म्हणजे Dehydration. शरीरातील पाण्याची पातळी कमी झाली की रक्ताचा दाब, पचनक्रिया आणि मेंदूची कार्यक्षमता यावर परिणाम होतो. अनेकदा लोक तहान लागली कीच पाणी पितात, पण तोपर्यंत शरीर आधीच पाण्याच्या कमतरतेकडे झुकलेलं असतं. डिहायड्रेशनची सुरुवात अगदी सूक्ष्म लक्षणांपासून होते—तोंड कोरडं पडणं, त्वचा निस्तेज दिसणं, डोके हलकं वाटणं. पण जसजसं पाणी कमी होत जातं, तसतसं चक्कर येणं, अशक्तपणा आणि अगदी बेशुद्ध पडण्यापर्यंत परिस्थिती जाऊ शकते. विशेष म्हणजे, लहान मुलं आणि वृद्ध व्यक्तींमध्ये ही लक्षणं पटकन वाढतात कारण त्यांची शरीरातील पाणी साठवण्याची क्षमता कमी असते. हीट स्ट्रोक: दुर्लक्ष केल्यास जीवघेणा धोका उन्हाळ्यातील सर्वात गंभीर अवस्थांपैकी एक म्हणजे Heat Stroke. ही अशी स्थिती असते जेव्हा शरीराचं तापमान नियंत्रणाबाहेर जातं आणि थंड होण्याची नैसर्गिक प्रक्रिया थांबते. या अवस्थेत शरीराचा तापमान 40C पेक्षा जास्त जाऊ शकतो. हीट स्ट्रोक अचानक होत नाही—तो हीट एक्सॉशन (अतिउष्णतेमुळे थकवा) या अवस्थेतून पुढे जातो. सुरुवातीला घाम येतो, पण नंतर शरीर घाम येणं थांबवतं, त्वचा कोरडी आणि गरम होते, आणि व्यक्ती गोंधळलेली किंवा बेशुद्ध होऊ शकते. या अवस्थेत त्वरित वैद्यकीय मदत न मिळाल्यास मेंदू, हृदय आणि किडनीवर गंभीर परिणाम होऊ शकतो. फूड पॉइझनिंग आणि पोटाचे विकार उन्हाळ्यात अन्न पटकन खराब होण्याची शक्यता वाढते. तापमान जास्त असल्यामुळे जंतूंची वाढ झपाट्याने होते. त्यामुळे Food Poisoning हा आजार मोठ्या प्रमाणावर दिसून येतो. रस्त्यावरचे उघडे अन्न, अर्धवट शिजलेले पदार्थ किंवा बराच वेळ बाहेर ठेवलेले अन्न खाल्ल्यास पोटाचे विकार होतात. उलट्या, जुलाब, पोटदुखी यामुळे शरीरातील पाणी आणखी कमी होते, आणि त्यामुळे डिहायड्रेशनचा धोका वाढतो. काही वेळा दूषित पाण्यामुळे Typhoid सारखे गंभीर आजारही होऊ शकतात, ज्यासाठी दीर्घकालीन उपचारांची गरज भासते. सतत थकवा आणि कार्यक्षमतेत घट उन्हाळ्यात अनेकांना “काही काम करावंसं वाटत नाही” अशी भावना येते. हे केवळ आळस नसून शरीरातील उष्णतेचा परिणाम असतो. शरीर जास्त ऊर्जा थंड राहण्यासाठी वापरतं, त्यामुळे इतर कामांसाठी उर्जा कमी पडते. यामुळे कामाचा वेग कमी होतो, लक्ष केंद्रित करणे अवघड जाते आणि चिडचिड वाढते. ऑफिसमध्ये, शेतात किंवा बाहेर काम करणाऱ्यांसाठी ही समस्या अधिक गंभीर ठरते. बचाव: सवयी बदलल्या तर धोका कमी उन्हाळ्यातील आजार टाळण्यासाठी मोठे उपाय करण्याची गरज नसते—फक्त दैनंदिन सवयींमध्ये थोडा बदल आवश्यक असतो. पाणी पिण्याची सवय ही त्यात सर्वात महत्त्वाची आहे. नियमित अंतराने पाणी पिणे, तहान लागण्याची वाट न पाहणे आणि शरीर हायड्रेट ठेवणे हे सर्वात प्रभावी संरक्षण आहे. तसेच, आहार हलका आणि पचायला सोपा ठेवणे गरजेचे आहे. कलिंगड, खरबूज, काकडी यांसारखी पाण्याचे प्रमाण जास्त असलेली फळे शरीराला थंड ठेवतात. तळलेले, मसालेदार पदार्थ टाळल्यास पचनावर ताण येत नाही. कपड्यांची निवड देखील महत्त्वाची ठरते. सैल, कापडी आणि हलक्या रंगाचे कपडे उष्णता कमी शोषतात. बाहेर पडताना टोपी, गॉगल किंवा छत्री वापरल्यास थेट सूर्यप्रकाशापासून संरक्षण मिळते. लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नका उन्हाळ्यातील आजारांची एक मोठी समस्या म्हणजे लोक सुरुवातीच्या लक्षणांकडे दुर्लक्ष करतात. “थोडी चक्कर आली तर काही नाही” किंवा “उद्या ठीक होईल” असा विचार अनेकदा धोकादायक ठरतो. जर शरीरात असामान्य बदल जाणवले—जसे की सतत चक्कर येणे, खूप अशक्त वाटणे, किंवा ताप वाढणे—तर लगेच विश्रांती घेणे आणि आवश्यक असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घेणे गरजेचे आहे. वेळेवर घेतलेली छोटी काळजी मोठा धोका टाळू शकते.

एकटे असताना मन घाबरते:काहीतरी वाईट घडेल असे वाटते, हे सामान्य आहे का, मी या भीतीतून कसे बाहेर पडू

प्रश्न- माझे वय 32 वर्षे आहे. माझी समस्या भावनिक अवलंबित्व आहे. मी अजिबात एकटा राहू शकत नाही. माझे सुख नेहमी बाहेरील गोष्टींवर अवलंबून असते. मला एकतर मित्र हवेत किंवा कुटुंब. जर कधी असे झाले की मी घरी एकटा राहिलो आणि आजूबाजूला कोणी नसेल, तर मला एक विचित्र अस्वस्थता जाणवू लागते. मी रात्री 12 वाजता नोएडा येथून 40 किलोमीटर गाडी चालवून गुरुग्रामला जाऊ शकतो, पण मी एकटा राहू शकत नाही. एकटा होताच मनात विचित्र विचार येऊ लागतात. चिंता वाटू लागते. मला माहीत आहे की हे सामान्य नाही. मी या अवलंबित्वमधून कसे बाहेर पडू? तज्ञ- डॉ. द्रोण शर्मा, सल्लागार मानसोपचारतज्ञ, आयर्लंड, यूके. यूके, आयरिश आणि जिब्राल्टर मेडिकल कौन्सिलचे सदस्य. उत्तर- प्रश्न विचारल्याबद्दल धन्यवाद. तुम्ही जे सांगत आहात, ती कोणतीही 'कमजोरी' नाही. हे चिंता, भावनिक अवलंबित्व आणि सुरक्षितता शोधण्याच्या वर्तनाचे एक चक्र आहे. हा एक नमुना आहे, जो वेळेनुसार तयार झाला आहे आणि तो बदलला देखील जाऊ शकतो. तुमच्या बोलण्यातून तीन गोष्टी स्पष्ट दिसतात- आता हे थोडे व्यवस्थितपणे समजून घेऊया आणि मग त्यातून बाहेर पडण्याचा मार्ग शोधूया. तुमच्या समस्येची सखोल समज मानसशास्त्रात याला अनेकदा भावनिक अवलंबित्व (इमोशनल डिपेंडेंसी) किंवा चिंताग्रस्त संलग्नता नमुना (एंक्शस अटॅचमेंट पॅटर्न) म्हणून समजले जाते. जॉन बॉल्बीच्या संलग्नता सिद्धांतानुसार (अटॅचमेंट थ्योरी), बालपण किंवा मागील नात्यांमधील अनुभव आपल्या 'जोडणीच्या पद्धती' ठरवतात. या प्रकरणात, तुमच्या मनाने एक विश्वास निर्माण केला आहे: याच कारणामुळे, जेव्हा तुम्ही एकटे असता तेव्हा तुमचे मन धोक्याचा अलार्म वाजवते. चांगली गोष्ट अशी आहे की, हा एक शिकलेला नमुना आहे आणि तो बदलला जाऊ शकतो. भावनिक अवलंबित्व (इमोशनल डिपेंडेंसी) का होते? चला, भावनिक अवलंबित्व (इमोशनल डिपेंडेंसी) च्या मानसशास्त्रीय कारणांना समजून घेण्याचा प्रयत्न करूया. 1. आत्मसन्मानाची भूमिका भावनिक अवलंबित्व (इमोशनल डिपेंडेंसी) च्या मुळाशी अनेकदा काही खोलवर रुजलेले विश्वास असतात: मानसशास्त्रात याला ‘लो सेल्फ एफिकेसी’ म्हणतात, म्हणजे स्वतःच्या क्षमतेवर विश्वासाचा अभाव. जसे की हा सखोल विश्वास– संशोधनातून असे दिसून येते की, ज्या लोकांचा आत्मविश्वास कमी असतो, ते तणावाच्या परिस्थितीत स्वतःवर विश्वास ठेवण्याऐवजी इतरांवर जास्त अवलंबून राहतात. याचा परिणाम असा होतो की, जी एकाकीपणाची भावना खूप सामान्य असू शकली असती, ती एका धोक्यासारखी वाटू लागते. 2. अटॅचमेंट स्टाइल मानसशास्त्राच्या अटॅचमेंट थिअरीनुसार, बालपणात तयार झालेल्या नात्यांचा परिणाम आपल्या प्रौढ जीवनावर होतो. जसे की, जर तुमच्या बालपणात– पालक अनिश्चित स्थितीत राहत होते. कधी खूप जास्त लक्ष देत, कधी दुर्लक्ष करत, तर अशा परिस्थितीत मुलामध्ये एंक्शस अटॅचमेंट स्टाइल विकसित होऊ शकते. या अटॅचमेंट स्टाइलची सर्व चिन्हे खालील ग्राफिकमध्ये पाहा– एंक्शस अटॅचमेंट स्टाइलचा अर्थ असा मुळीच नाही की व्यक्ती ‘आजारी’ आहे. याचा अर्थ असा आहे की, त्याचे मेंदू सुरक्षिततेला इतरांशी जोडून पाहणे शिकले आहे. 3. बाह्य नियंत्रणाचा विचार जेव्हा एखाद्याला असे वाटते की त्याचा मूड इतरांवर अवलंबून आहे, त्याची शांती त्याच्यासोबत कोण आहे यावर अवलंबून आहे, तेव्हा मानसशास्त्राच्या भाषेत याला एक्सटर्नल लोकस ऑफ कंट्रोल (external locus of control) म्हणतात. याउलट, ज्या लोकांमध्ये इंटर्नल लोकस ऑफ कंट्रोल (internal locus of control) असतो, ते मानतात की “मी माझ्या भावनांना स्वतः सांभाळू शकतो.” भावनिक अवलंबित्व (इमोशनल डिपेंडेंसी) असल्यावर नियंत्रणाचे हे संतुलन बिघडते. 4. मेंदूची ‘खोटी धोक्याची घंटा’ (फॉल्स अलार्म सिस्टम) न्यूरोसायन्सनुसार, जेव्हा आपल्याला धोका जाणवतो, तेव्हा आपल्या मेंदूचा एक भाग सक्रिय होतो. त्या भागाचे नाव आहे – एमिग्डाला. पण भावनिक अवलंबित्व (इमोशनल डिपेंडेंसी) च्या स्थितीत: कोणताही खरा धोका नसतो. 5. भावनिक अवलंबित्वाचे चक्र तुम्ही समजून घ्या की भावनिक अवलंबित्वाचे हे चक्र कसे कार्य करते– तुम्ही भावनिकदृष्ट्या परावलंबी आहात का? सेल्फ असेसमेंट टेस्ट करा येथे मी तुम्हाला एक सेल्फ असेसमेंट टेस्ट देत आहे. खालील ग्राफिक्समध्ये एकूण 12 प्रश्न आहेत. तुम्हाला या प्रश्नांना 0 ते 4 च्या स्केलवर रेट करायचे आहे. उदाहरणार्थ, पहिल्या प्रश्नासाठी तुमचे उत्तर 'मुळीच नाही' असेल तर 0 गुण द्या आणि तुमचे उत्तर 'खूप जास्त' असेल तर 3 गुण द्या. शेवटी तुमच्या एकूण गुणांचे विश्लेषण करा. तुम्ही एकटे असताना काय विचार करता? स्व-मूल्यांकन चाचणी 2 ही चाचणी तुम्ही एकटे असताना तुमच्या मनात कोणत्या प्रकारचे विचार येतात याच्याशी संबंधित आहे. खालील प्रश्न काळजीपूर्वक वाचा आणि या स्कोअर चार्टनुसार त्यांना रेट करा– 4 आठवड्यांचा CBT आधारित स्व-मदत योजना आठवडा 1 जागरूकता काय आणि कसे करावे? पहिल्या आठवड्यात तुमचे लक्ष फक्त स्वतःला समजून घेण्यावर असले पाहिजे. काहीही बदलण्याची घाई करू नका, फक्त तुमचा अनुभव स्पष्टपणे समजून घ्यायचा आहे. जेव्हा तुम्हाला अस्वस्थता, एकटेपणाची बेचैनी किंवा चिंता (Anxiety) चा कोणताही प्रसंग जाणवेल, तेव्हाच किंवा नंतर शांतपणे एका ठिकाणी लिहून ठेवा. लिहिताना या 6 गोष्टींवर लक्ष द्या: परिस्थिती (Situation): त्यावेळी तुम्ही कुठे होता, काय करत होता. विचार (Thought): तुमच्या मनात कोणते विचार आले. भावना (Emotion): तुम्हाला काय वाटले (भीती, अस्वस्थता, उदासी इत्यादी). शारीरिक लक्षणे (Physical Symptom): उदा. हृदयाची धडधड वाढणे, घाम येणे, बेचैनी. वर्तन (Behavior - तुम्ही काय केले): तुम्ही त्या परिस्थितीत काय पाऊल उचलले (कोणाला फोन केला, बाहेर गेलात इत्यादी). परिणाम (Result): त्यानंतर तुम्हाला कसे वाटले. या प्रक्रियेचा उद्देश तुमची चिंता कशी सुरू होते आणि कशी वाढते हे समजून घेणे आहे. यानंतर, प्रत्येक वेळी स्वतःला हळूवारपणे समजावून सांगा आणि ही वाक्ये पुन्हा पुन्हा म्हणा: CBT मध्ये या संपूर्ण अभ्यासाला थॉट रीस्ट्रक्चरिंग म्हणतात, जिथे तुम्ही आपोआप येणारे तुमचे नकारात्मक विचार ओळखून त्यांना अधिक सत्य आणि संतुलित विचारांमध्ये बदलण्यास सुरुवात करता. सोप्या शब्दांत सांगायचे तर- या आठवड्यात तुम्हाला तुमच्या मनातील नमुने (पॅटर्न) ओळखायचे आहेत, लगेच ते बदलण्याचा प्रयत्न करायचा नाही. आठवडा 2 एक्सपोजर काय आणि कसे करावे? दुसऱ्या आठवड्यात तुम्ही हळूहळू एकटे राहण्याच्या भीतीचा सामना करण्यास सुरुवात कराल. याचा अर्थ असा की तुम्ही स्वतःला एकदम जास्त वेळेसाठी एकटे सोडणार नाही, तर लहान-लहान टप्प्यांमध्ये पुढे जाल. याला 'एक्सपोजरची शिडी' तयार करणे म्हणतात. सर्वात आधी एक यादी तयार करा, ज्यात तुम्ही हळूहळू वाढत्या वेळेनुसार एकटे राहण्याचा सराव कराल. जसे की- 5 मिनिटे → 10 मिनिटे → 15 मिनिटे → 30 मिनिटे → 1 तास तुमचे ध्येय हे नाही की चिंता (एंग्जाइटी) पूर्णपणे संपून जावी, तर हे शिकणे आहे की: “मी चिंतेत (एंग्जाइटी) असतानाही या स्थितीत राहू शकतो आणि मी सुरक्षित आहे.” सुरुवातीला हे कठीण वाटेल, पण जेव्हा तुम्ही वारंवार हा सराव कराल, तेव्हा तुमच्या मनाला हे शिकायला मिळेल की एकटे राहण्यात कोणताही धोका नाही. सोप्या शब्दांत: या आठवड्यात तुम्हाला स्वतःला हे शिकवायचे आहे की एकटेपणा धोका नाही. तुम्ही हळूहळू याला सामोरे जाऊ शकता. आठवडा ३ स्व-नियमन काय आणि कसे करावे? तिसऱ्या आठवड्यात तुमचे लक्ष स्वतःच्या मनाला आणि शरीराला शांत करायला शिकण्यावर असेल. यासाठी तुम्हाला एक छोटीशी दैनंदिन दिनचर्या (रूटीन) तयार करायची आहे, जी तुम्ही विशेषतः तेव्हा पाळावी, जेव्हा चिंता किंवा एकटेपणाची अस्वस्थता वाढेल. नंतर स्वतःशी काही सकारात्मक गोष्टी बोला, जसे की- लक्ष विचलित करण्यासाठी एखादे छोटे आणि सोपे काम करा, जसे की- सर्वात महत्त्वाची गोष्ट: जेव्हाही कोणाला कॉल किंवा मेसेज करण्याची इच्छा होईल, तेव्हा किमान 15 मिनिटे थांबा आणि या दरम्यान वर सांगितलेले सर्व उपाय वापरा. तुम्हाला दिसेल की असे केल्याने तुमची चिंता थोडी कमी होते. सोप्या शब्दांत: या आठवड्यात तुम्हाला ही सवय लावायची आहे की “शांत होण्यासाठी मला नेहमीच कोणाची गरज नाही, मी स्वतःही स्वतःला सांभाळू शकतो.” आठवडा 4 ओळख निर्माण करणे काय आणि कसे करावे चौथ्या आठवड्यात तुमचे लक्ष स्वतःची एक स्वतंत्र ओळख निर्माण करण्यावर असेल, म्हणजेच तुम्ही केवळ नातेसंबंधांवर किंवा इतरांच्या आधारावर नाही, तर स्वतःच्या बळावरही ठीक आणि सक्षम आहात हे अनुभवणे. यासाठी दररोज जाणीवपूर्वक असे एक छोटे काम निवडा, जे तुम्ही पूर्णपणे स्वतःसाठी कराल. ज्यासाठी तुम्ही दुसऱ्यावर अवलंबून नसाल. जसे– दिवसाच्या शेवटी काही मिनिटे काढून लिहा: हा सराव तुमची ओळख आणि क्षमता मजबूत करतो, ज्यामुळे भावनिक अवलंबित्व हळूहळू कमी होऊ लागते. सोप्या शब्दांत: या आठवड्यात तुम्हाला स्वतःला हे सिद्ध करायचे आहे की “मी माझ्या बळावरही ठीक आहे, आणि माझी ओळख फक्त इतरांवर अवलंबून नाही.” व्यावसायिक मदत कधी आवश्यक आहे वर तुम्ही ज्या दोन चाचण्या केल्या, त्यात तुमचा स्कोअर कमी असेल तर हे सामान्य चिंतेचे लक्षण असू शकते. पण जर तुमचा स्कोअर जास्त असेल, जसे की नियंत्रण गमावण्याची भीती, स्वतःला हानी पोहोचवण्याचे विचार, असह्य त्रास, आवेगपूर्ण काहीतरी करण्याची भीती किंवा स्वतःला अजिबात सुरक्षित न वाटणे, तर ही गंभीर चिंतेची बाब आहे. अशा परिस्थितीत, त्वरित व्यावसायिक मदत घ्या. खालील ग्राफिकमध्ये सर्व धोक्याची चिन्हे पहा- अंतिम गोष्ट जसे की वरील संपूर्ण संवादातून तुम्ही पाहिले आणि समजून घेतले की हे सर्व शिकलेले नमुने (पॅटर्न) आहेत. शिकलेल्या गोष्टींची सर्वात चांगली गोष्ट ही असते की त्यांना बदलता देखील येते. लक्ष्य हे आहे की तुम्ही “मी एकटा राहू शकत नाही” यातून पुढे जाऊन “मला एकटे राहायला आवडत नाही, पण मी ते सुरक्षितपणे हाताळू शकतो” इथपर्यंत पोहोचा. मला आशा आहे की यामुळे तुम्हाला नक्कीच मदत मिळेल.

तंत्रज्ञानाने हिरावून घेतली माणुसकीची ओळख:अभ्यासानुसार- दररोज बोलल्या जाणाऱ्या शब्दांची संख्या 28% नी घटली; इमोजीद्वारे भावना व्यक्त करत आहेत लोक

आजकाल आपल्या आजूबाजूला खूप गोंधळ आहे, पण आवाज कमी झाले आहेत का? मेट्रोचा प्रवास असो किंवा ऑफिसमधील लंच ब्रेक, प्रत्येकजण स्मार्टफोनमध्ये बुडालेला आहे. अरिझोना विद्यापीठाच्या ताज्या संशोधनानुसार, लोक आता पूर्वीपेक्षा खूप कमी बोलत आहेत. या अभ्यासानुसार, 2005 ते 2019 दरम्यान सरासरी व्यक्तीने दररोज बोललेल्या शब्दांची संख्या 28% नी कमी झाली आहे. मानसशास्त्रज्ञ मॅथियास मेहाल म्हणतात, सुरुवातीला असे वाटले की, डेटामध्ये काहीतरी चूक आहे. विश्लेषणानंतर असे दिसून आले की, आपण दरवर्षी सरासरी 1.2 लाख शब्द कमी बोलत आहोत. 2005 मध्ये एक व्यक्ती दिवसाला सुमारे 16,600 शब्द बोलायची, ती संख्या 2019 पर्यंत 12 हजारांच्या खाली आली. ही घट 25 वर्षांपेक्षा कमी वयाच्या तरुणांमध्ये जास्त आहे, जे भावना व्यक्त करण्यासाठी बोलण्याऐवजी टेक्स्ट किंवा इमोजी वापरणे पसंत करतात. प्रो. मेहाल चेतावणी देतात की टेक्स्ट मेसेजेस कधीही आवाजाची जागा घेऊ शकत नाहीत. बोलताना चेहऱ्यावरील हावभाव, आवाजातील चढ-उतार आणि शारीरिक भाषा जी खोली निर्माण करते, ती संदेशाच्या 'अस्पष्टतेत' हरवून जाते. भावना समजावण्यासाठी इमोजी उपयुक्त आहेत, पण ते त्या आपुलकीची आणि समजूतदारपणाची बरोबरी करू शकत नाहीत जी संवादातून येते. प्रोफेसर जिलियन सेंडस्ट्रोम यांनी 'वन्स अपॉन ए स्ट्रेंजर' या पुस्तकात लिहिले आहे की, 'अनोळखी लोकांशी केलेले छोटे-छोटे संवाद मानसिक आरोग्यासाठी 'बूस्टर'चे काम करतात.' त्या म्हणतात, 'जेव्हा आपण एखाद्या शेजाऱ्याशी किंवा दुकानात उभ्या अनोळखी व्यक्तीशी हसून बोलतो, तेव्हा मनःस्थिती सुधारते. जग अधिक चांगले आहे असे वाटते.' संवाद साधणे हे एक 'कौशल्य' आहे. आपण सराव करणे सोडून दिले, तर हळूहळू सामाजिकदृष्ट्या अक्षम होऊ. जिलियन यांचे मत आहे की, आपण स्वतःला संवादासाठी थोडे 'प्रवृत्त' केले पाहिजे. हे छोटे-छोटे संवादच आपल्याला या जगात असल्याचा अनुभव देतात. त्या म्हणतात, 'पुढच्या वेळी जेव्हा तुम्ही रांगेत उभे असाल किंवा एखाद्या सहकाऱ्याजवळ बसले असाल, तेव्हा फोन काढण्याऐवजी एक छोटासा संवाद सुरू करा. लक्षात ठेवा, तुमचे शब्दच समाजाला जोडणारा सर्वात मजबूत पूल आहेत.' आधुनिक साधनांमुळे छोट्या-छोट्या गप्पांचे प्रसंग कमी झाले अभ्यासानुसार, लोक आता पूर्वीपेक्षा जास्त एकटे वेळ घालवत आहेत. सामाजिक संबंध कमी झाल्यामुळे रिमोट वर्क वाढले आहे, ज्यामुळे कामाच्या ठिकाणी सहकार्यही कमी झाले आहे. मेहल म्हणतात की, जेव्हा लोक काम आणि फावल्या वेळेत एकत्र कमी वेळ घालवतात, तेव्हा संवादाच्या संधी कमी होतात. हा बदल समोरासमोरच्या संवादाला दुर्मिळ बनवत आहे. आधुनिक साधनांमुळे 'स्मॉल टॉक' (लहान-सहान गप्पा) कमी झाल्या आहेत. सार्वजनिक ठिकाणी छोट्या गप्पा कमी होत आहेत, कारण संपर्काशिवाय पेमेंट, डिजिटल ऑर्डरिंग आणि जलद खरेदीमुळे परस्पर संवादाची गरज कमी झाली आहे. किराणा दुकानात किंवा रेस्टॉरंटमध्ये न बोलता ऑर्डर देणे आणि पेमेंट करणे शक्य आहे. यामुळे दैनंदिन जीवन सोपे झाले, पण सामाजिक जीवन नीरस झाले.

बुक रिव्ह्यू- भावनांनी नियंत्रित होऊ नका, त्यांना नियंत्रित करा:चिंतेला खतपाणी घालू नका, सुख असो वा दुःख, शांत राहा, तेव्हाच यश मिळेल

पुस्तक- शांत मन, सफल जीवन (बेस्टसेलर पुस्तक ‘काम युवर इमोशन्स’ चे हिंदी भाषांतर) लेखक- निक ट्रेंटन अनुवाद- डॉ. रोहिणी प्रकाशक- पेंग्विन किंमत- 299 रुपये अमेरिकन लेखक निक ट्रेंटन यांचे ‘शांत मन, सफल जीवन’ हे पुस्तक भावना समजून घेण्यावर, त्यांना नियंत्रित करण्यावर आणि जीवनात संतुलन आणण्यावर केंद्रित आहे. हे पुस्तक सांगते की, भावना आपले शत्रू नाहीत. त्यांना समजून घेऊन आपण मानसिक शांती आणि बळकटी मिळवू शकतो. बिहेवियरल सायकॉलॉजीमध्ये मास्टर्स असलेले निक ट्रेंटन एक प्रसिद्ध तज्ज्ञ आहेत. ते जटिल भावनांना अतिशय सोप्या भाषेत समजावून सांगतात जेणेकरून प्रत्येक व्यक्ती त्यांना आपल्या जीवनात लागू करू शकेल. पुस्तक काय सांगते? अडचणी प्रत्येकाच्या आयुष्यात येतात, पण हार मानायची की पुन्हा उठून उभे राहायचे, ही निवड आपली असते. ‘शांत मन, सफल जीवन’ हे पुस्तक तुमच्या अडचणी समजून घेते आणि तुम्हाला तुमच्या आयुष्यावर पूर्ण नियंत्रण मिळवण्यात मदत करते. हे पुस्तक आपले भावनिक ट्रिगर्स आणि चुकीच्या निर्णयांच्या मागील कारणे ओळखण्यास मदत करते. विशेष म्हणजे, लेखक 'शांतपणे विचार करा' अशा पुस्तकी गोष्टी करत नाहीत. ते मानसशास्त्र, वर्तन विज्ञान आणि बौद्ध तत्त्वज्ञानावर आधारित खरी साधने देतात. हे पुस्तक इतके खास का आहे? अनेकदा राग, चिंता किंवा उदासीनता आपल्यावर हावी होते. आपण विचार न करता प्रतिक्रिया देतो आणि नंतर पश्चात्ताप करतो. निक ट्रेंटन यांच्या मते, भावना दर मिनिटाला बदलतात. जर आपण त्यांना व्यवस्थापित करायला शिकलो, तर आपले मानसिक आरोग्य, नातेसंबंध आणि निर्णय अधिक चांगले होतील. पुस्तकात दिलेल्या 23 व्यावहारिक तंत्रे तणाव कमी करण्यास आणि अतिविचार थांबवण्यास उपयुक्त आहेत. ग्राफिकमध्ये पुस्तकातून मिळालेले 8 मोठे धडे पाहा- आता हे सर्व थोडे सविस्तर समजून घ्या, कारण या पुस्तकी गोष्टी नाहीत, तर जीवनातील सत्य आहेत. भावनांना नियंत्रित करायला शिका कधीकधी असे वाटते की, भावना आपल्याला नियंत्रित करत आहेत. राग आल्यावर आपण ओरडतो, चिंता इतकी डोक्यावर हावी होते की रात्रभर झोपू शकत नाही. पुस्तक म्हणते की भावना दर मिनिटाला बदलतात. त्यांना नियंत्रित करणे सरावाने येते, जसे स्नायूंना प्रशिक्षित करतो. काय करावे? राग आल्यावर थांबा, श्वास घ्या आणि विचार करा की प्रतिक्रियेचे परिणाम काय असतील. हळूहळू सवय होऊन जाईल. चिंतेला गुंतवू नका, ती आपोआप निघून जाईल चिंतेचा गोळा तेव्हा मोठा होतो, जेव्हा आपण त्याचा वारंवार विचार करतो. पुस्तक म्हणते की चिंतेला वेळ द्या, एक निश्चित ‘वरी टाइम’ सेट करा. बहुतेक चिंता त्या वेळेपर्यंत विसरल्या जातात. काय करावे? दररोज 15 मिनिटांचा वरी टाइम ठेवा. बाकीच्या वेळी चिंता आली तर म्हणा, “नंतर विचार करेन.” फक्त स्वतःशी स्पर्धा करा सोशल मीडियावर इतरांना पाहून वाटते की आपण मागे राहिलो. पुस्तक म्हणते की तुलना करण्याचा खेळ कधीही जिंकू शकत नाही. स्वतःच्या जुन्या आवृत्तीशी तुलना करा. काय करावे? दररोज एक छोटे सुधारणा लक्ष्य (टारगेट) सेट करा. ही 'हरवू न शकणारी' (कान्ट लूज) परिस्थिती आहे. भावनांना योग्य नाव द्या बहुतेक लोक म्हणतात की मूड खराब आहे. पुस्तक म्हणते की भावनांना योग्य प्रकारे ओळखायला शिका. ही निराशा आहे की हताशा? अचूकपणे समजून घेतल्यास कारण कळते. काय करावे? जेव्हा मन अस्वस्थ असेल, तेव्हा स्वतःला विचारा की ही नेमकी कोणती भावना आहे. जर्नलिंगने समस्या सोडवा मनात गोंधळ असेल तर लिहून काढा. पुस्तक म्हणते की जर्नलिंगमुळे समस्या स्पष्ट होतात आणि कृतीची पावले दिसतात. काय करावे? समस्या लिहा आणि तिच्या संभाव्य उपायांची यादी तयार करा. अपयशाशी स्वतःला जोडू नका जर काही चुकीचे घडले, तर स्वतःला अपयशी मानू नका. अपयश ही एक घटना आहे, तुमची ओळख नाही. काय करावे? स्वतःला सांगा, “ही परिस्थिती वाईट होती, मी नाही. मी पुढच्या वेळी अधिक चांगला प्रयत्न करेन.” प्रतिक्रिया देऊ नका, प्रतिसाद द्या प्रतिक्रिया विचार न करता दिली जाते, तर प्रतिसाद विचारपूर्वक दिला जातो. तुमच्या ट्रिगर्सना ओळखा आणि जागरूक व्हा. काय करावे? एखादी गोष्ट टोचल्यास, लगेच उत्तर देण्याऐवजी थांबा आणि विचार करा. हे पुस्तक का वाचावे? हे पुस्तक एका खऱ्या मित्रासारखे आहे. हे सोप्या उदाहरणांद्वारे विद्यार्थी आणि व्यावसायिकांना मदत करते. ग्राफिकमध्ये पाहा हे पुस्तक कोणी वाचावे- पुस्तकाविषयी माझे मत हे पुस्तक भावनिक यशाचा एक उत्कृष्ट नकाशा आहे. निक ट्रेंटनच्या कथा ते खूप प्रभावी बनवतात. 5-4-3-2-1 सारखी तंत्रे खूप सोपी आहेत आणि त्वरित परिणाम दाखवतात. जर तुम्हाला चिंता आणि नकारात्मकतेच्या जाळ्यातून बाहेर पडायचे असेल, तर हे पुस्तक तुमच्यासाठीच आहे. जर्नलिंगसारख्या सवयी सुरुवातीला कठीण वाटू शकतात, पण त्या तुमचे आयुष्य बदलून टाकतील. हे पुस्तक तुम्हाला भावनांचा गुलाम नाही, तर मालक बनवते.

कलिंगड खाल्ल्याने संपूर्ण कुटुंबाचा मृत्यू:उन्हाळ्यात वाढतो फूड पॉयझनिंगचा धोका, जाणून घ्या लक्षणे, काळजी आणि बचावाचे उपाय

२५ एप्रिल रोजी मुंबईत एका कुटुंबातील चार जणांचा अतिसार आणि उलट्यांमुळे मृत्यू झाला. संपूर्ण कुटुंबाने रात्रीच्या जेवणानंतर उशिरा कलिंगड खाल्ले होते. शवविच्छेदन अहवालात अन्न विषबाधेची पुष्टी झाली आहे. एका आठवड्यापूर्वी, गुजरातच्या दाहोदमध्ये एका विवाह सोहळ्यात जेवणानंतर ४०० हून अधिक लोक आजारी पडले. त्यांना उलट्या आणि जुलाब होऊ लागले. अनेकांना रुग्णालयात दाखल करावे लागले. ‘अमेरिकन सेंटर फॉर डिजीज कंट्रोल अँड प्रिव्हेंशन’ (CDC) नुसार, उन्हाळ्यात अन्न विषबाधेची प्रकरणे जास्त समोर येतात. म्हणून आज कामाची बातमी मध्ये जाणून घेऊया की- तज्ञ: डॉ. अली शेर, वरिष्ठ सल्लागार, इंटर्नल मेडिसिन, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, दिल्ली प्रश्न- फूड पॉयझनिंग काय असते? उत्तर- हा खराब किंवा दूषित अन्नामुळे होणारा आजार आहे. यात उलट्या, जुलाब, पोटदुखी, ताप यांसारखी लक्षणे दिसतात. प्रश्न- फूड पॉयझनिंग का होते? उत्तर- फूड पॉयझनिंगचे मुख्य कारण खराब किंवा दूषित अन्न आहे. सामान्यतः फूड पॉयझनिंग या जंतूंमुळे होते– बॅक्टेरिया व्हायरस परजीवी विषारी पदार्थ प्रश्न- उन्हाळ्यात फूड पॉयझनिंगची प्रकरणे का वाढतात? उत्तर- उन्हाळ्यात तापमान आणि आर्द्रता (ह्युमिडिटी) वाढते, जे बॅक्टेरिया वाढण्यासाठी आणि पसरण्यासाठी अत्यंत अनुकूल असते. प्रश्न- फूड पॉयझनिंग संसर्गजन्य देखील असू शकते का? उत्तर- फूड पॉयझनिंग थेटपणे संसर्गजन्य आजार नाही. प्रश्न- फूड पॉयझनिंग आणि फूड इन्फेक्शनमध्ये काय फरक आहे? उत्तर- हे आपण मुद्द्यांच्या स्वरूपात समजून घेऊया- फूड पॉयझनिंग अन्न विषबाधा प्रश्न- फूड पॉयझनिंगची लक्षणे काय आहेत? उत्तर- फूड पॉयझनिंग झाल्यावर पचनसंस्थेशी संबंधित लक्षणे दिसतात. ग्राफिक्समध्ये पाहा- प्रश्न- कोणते अन्न खाल्ल्याने अन्न विषबाधेचा धोका सर्वात जास्त असतो? उत्तर- काही पदार्थांमध्ये बॅक्टेरिया लवकर वाढतात. त्यामुळे यांपासून अन्न विषबाधेचा धोका जास्त असतो. खालील मुद्द्यांमध्ये पाहा– ग्राफिकमध्ये सर्व खाद्यपदार्थांची यादी पाहा- प्रश्न- जर फूड पॉयझनिंग झाले तर सर्वात आधी कोणते घरगुती उपाय करावेत? उत्तर- फूड पॉयझनिंग झाल्यावर शरीरात पाणी आणि इलेक्ट्रोलाइट्सची कमतरता होऊ शकते. त्यामुळे शरीराला हायड्रेटेड ठेवणे महत्त्वाचे आहे. तसेच पचनसंस्थेला आराम देणारे पदार्थ खा. सर्व उपाय ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- फूड पॉयझनिंग झाल्यावर काय खावे आणि काय खाऊ नये? उत्तर- फूड पॉयझनिंगच्या वेळी अशा गोष्टी खाव्यात, ज्यामुळे पोटावर जास्त ताण येणार नाही आणि त्या सहज पचतील. ग्राफिकमध्ये पाहूया, काय खावे आणि काय खाऊ नये- प्रश्न- फूड पॉयझनिंगपासून बचाव करण्यासाठी कोणत्या खबरदारी घ्याव्यात? उत्तर- थोडी सावधगिरी आणि स्वच्छता पाळून यापासून सहज वाचता येते. ग्राफिक्समध्ये बघा कोणती खबरदारी घ्यावी- प्रश्न– फूड पॉयझनिंग जीवघेणे ठरू शकते का? उत्तर- बहुतेक प्रकरणांमध्ये, फूड पॉयझनिंग काही तासांत किंवा काही दिवसांत बरे होते. तथापि, संसर्ग गंभीर झाल्यास ते धोकादायक ठरू शकते. प्रश्न– फूड पॉयझनिंग झाल्यास डॉक्टरांना कधी दाखवणे आवश्यक आहे? उत्तर- जर लक्षणे जास्त काळ टिकून राहिली किंवा अधिक गंभीर झाली, तर त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. खालील मुद्द्यांवरून समजून घेऊया की कोणती लक्षणे गंभीर असू शकतात- लहान मुले, वृद्ध किंवा गर्भवती महिलांमध्ये लक्षणे गंभीर होण्याची वाट पाहू नका, त्यांना त्वरित रुग्णालयात घेऊन जा.

उष्माघात ठरू शकतो जीवघेणा:हे 6 संकेत दिसल्यास त्वरित डॉक्टरांकडे जा, या सोप्या उपायांनी शरीर थंड ठेवा

भारतातील बहुतेक राज्यांमध्ये (ईशान्य वगळता) कमाल तापमान 40C ते 47C दरम्यान आहे. रविवारी, यूपी, राजस्थान आणि महाराष्ट्रातील 7 शहरांमध्ये तापमान 46C च्या वर गेले. तापमान 40C च्या वर गेल्यास 'हीट स्ट्रोक'चा धोका वाढतो. या स्थितीत शरीर मुख्य तापमान राखू शकत नाही. यामुळे मेंदू, हृदय आणि किडनीसारखे महत्त्वाचे अवयव खराब होऊ शकतात. वेळेवर लक्ष न दिल्यास ही स्थिती जीवघेणी देखील ठरू शकते. मुले, वृद्ध आणि उन्हात बाहेर काम करणाऱ्या लोकांना हीट स्ट्रोकचा धोका जास्त असतो. म्हणून, ‘फिजिकल हेल्थ’मध्ये आज आपण हीट स्ट्रोकबद्दल बोलणार आहोत. यासोबतच आपण जाणून घेणार आहोत की- प्रश्न- हीट स्ट्रोक म्हणजे काय? उत्तर- हीट स्ट्रोक ही एक आपत्कालीन वैद्यकीय स्थिती आहे, ज्यामध्ये शरीराचे तापमान खूप जास्त (40C म्हणजे 104F किंवा त्याहून अधिक) होते. प्रश्न- हीट स्ट्रोकची सुरुवातीची आणि गंभीर लक्षणे कोणती आहेत? उत्तर- याची सुरुवातीची लक्षणे डिहायड्रेशनसारखी असतात. यात तीव्र तहान, डोकेदुखी आणि चक्कर येणे यांसारखी चिन्हे दिसू शकतात. वेळेवर उपचार न मिळाल्यास लक्षणे गंभीर होऊ शकतात. सर्व लक्षणे ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- हीट एग्झॉशन आणि उष्माघातमध्ये काय फरक आहे? उत्तर- हीट एग्झॉशन आणि उष्माघात दोन्ही उष्णतेशी संबंधित समस्या आहेत, पण त्यांचा परिणाम आणि गांभीर्य वेगळे आहे. हीट एग्झॉशन उष्माघात प्रश्न- उष्णतेचा झटका कधी आणि कोणत्या परिस्थितीत जास्त धोकादायक ठरू शकतो? उत्तर- या परिस्थितीत तो जास्त धोकादायक ठरू शकतो- 1. खूप जास्त तापमान आणि आर्द्रता 2. कडक उन्हात जास्त वेळ 3. वायुवीजन (व्हेंटिलेशन) नसल्यास 4. जास्त शारीरिक हालचाल (ओव्हर फिजिकल ॲक्टिव्हिटी) 5. दुर्बळ किंवा संवेदनशील व्यक्ती 3. निर्जलित शरीर प्रश्न- कोणत्या लोकांना उष्णतेचा झटका (हीट स्ट्रोक) येण्याचा धोका सर्वात जास्त असतो आणि का? उत्तर- कमजोर प्रतिकारशक्ती असलेल्या लोकांना जास्त धोका असतो, संपूर्ण यादी ग्राफिकमध्ये पहा- यामागील कारण सविस्तरपणे समजून घ्या- प्रश्न- उष्माघातामुळे जीवही जाऊ शकतो का? उत्तर- होय, हीट स्ट्रोक ही एक गंभीर वैद्यकीय आणीबाणी आहे. यावर वेळेवर उपचार न मिळाल्यास जीवही जाऊ शकतो. शरीराचे तापमान नियंत्रणात न राहिल्यास मेंदू, हृदय आणि मूत्रपिंड यांसारख्या महत्त्वाच्या अवयवांचे नुकसान होऊन मृत्यू होऊ शकतो. प्रश्न- जर एखाद्या व्यक्तीला हीट स्ट्रोक झाला तर त्याने त्वरित काय करावे? उत्तर- हीट स्ट्रोक झाल्यास हे काम करा- प्रश्न- उष्माघात झाल्यावर कोणत्या चुका करू नयेत? उत्तर- उष्माघात झाल्यावर या चुका टाळा- प्रश्न- उन्हाळ्यात उष्माघातापासून वाचण्यासाठी कोणत्या खबरदारी घ्याव्यात? उत्तर- यासाठी या खबरदारी घ्या- प्रश्न- जर एखाद्याच्या नोकरीचे स्वरूप असे असेल की त्याला खूप जास्त वेळ घराबाहेर राहावे लागते, तर उन्हाळ्यात उष्णतेच्या धक्क्यापासून वाचण्यासाठी त्याने कोणत्या गोष्टींची काळजी घ्यावी? उत्तर- जर दिवसा बाहेर राहून काम करणे आवश्यक असेल, तर हे काम करा- प्रश्न- कोणती पेये उष्माघातापासून वाचवण्यासाठी उपयुक्त आहेत? उत्तर- उन्हाळ्यात शरीरातून घामावाटे पाणी आणि इलेक्ट्रोलाइट्स (सोडियम, पोटॅशियम) बाहेर पडतात. म्हणून त्यांची पूर्तता करणे आवश्यक आहे. यासाठी ही पेये घ्या- प्रश्न- लहान मुले, वृद्धांना उष्माघातापासून वाचवण्यासाठी काय करावे? उत्तर- लहान मुले आणि वृद्धांना उष्माघातापासून वाचवण्याचे उपाय- प्रश्न- परिस्थिती गंभीर आहे आणि त्वरित रुग्णालयात जाणे आवश्यक आहे हे कसे कळेल? उत्तर- अशी लक्षणे दिसल्यास त्वरित रुग्णालयात घेऊन जा-

नेतन्याहू यांना प्रोस्टेट कर्करोग:उशिरा दिसतात लक्षणे, म्हणून 50 नंतर तपासणी आवश्यक, बचावासाठी आवश्यक 7 खबरदारी

इस्रायलचे पंतप्रधान बेंजामिन नेतन्याहू यांच्याशी संबंधित एका आरोग्य बातमीने जगाचे लक्ष पुन्हा एकदा प्रोस्टेट कॅन्सरसारख्या गंभीर आजाराकडे वेधले आहे. अहवालानुसार, त्यांना प्रोस्टेट कॅन्सरचे निदान झाले आहे. जगातील एका प्रमुख नेत्याला या आजाराशी झुंजावे लागणे हे आठवण करून देते की प्रोस्टेट कॅन्सर हे वय, जीवनशैली आणि आनुवंशिक घटकांशी संबंधित एक शांत धोका आहे. तो कोणालाही प्रभावित करू शकतो. अशा परिस्थितीत, वेळेवर तपासणी आणि जागरूकता हेच सर्वात मोठे संरक्षण आहे. ‘इंटरनॅशनल एजन्सी फॉर रिसर्च ऑन कॅन्सर’ नुसार, भारतात दरवर्षी प्रोस्टेट कॅन्सरचे 33,000 ते 42,000 नवीन रुग्ण आढळतात. 2040 पर्यंत, या नवीन रुग्णांची संख्या दुप्पट होऊन दरवर्षी सुमारे 71,000 पर्यंत पोहोचू शकते. म्हणून, ‘फिजिकल हेल्थ’ मध्ये आज आपण प्रोस्टेट कॅन्सरबद्दल बोलणार आहोत. तसेच जाणून घेऊया की- प्रश्न- प्रोस्टेट कॅन्सर म्हणजे काय? उत्तर- प्रोस्टेट कॅन्सर हा एक असा आजार आहे, ज्यामध्ये पुरुषांच्या प्रोस्टेट ग्रंथीतील पेशी असामान्य पद्धतीने वाढू लागतात आणि ट्यूमर तयार करतात. प्रश्न- प्रोस्टेट ग्रंथी म्हणजे काय? उत्तर- मुद्द्यांमधून समजून घ्या- प्रश्न- प्रोस्टेट कर्करोगाची लक्षणे काय आहेत? उत्तर- प्रोस्टेट कर्करोग सुरुवातीच्या टप्प्यात अनेकदा कोणतीही स्पष्ट लक्षणे दाखवत नाही. पण जसजशी ही स्थिती वाढत जाते, तसतशी काही चिन्हे दिसू लागतात: सुरुवातीची लक्षणे 1. वारंवार लघवी येणे (विशेषतः रात्री) 2. लघवी सुरू करण्यात अडचण 3. लघवीचा प्रवाह कमकुवत होणे 4. जळजळ किंवा वेदना 5. पूर्ण रिकामे न झाल्याची भावना लघवी केल्यानंतरही असे वाटते की मूत्राशय पूर्णपणे रिकामे झाले नाही. प्रगत अवस्थेतील लक्षणे 1. लघवी किंवा वीर्यात रक्त येणे 2. हाडांमध्ये वेदना (कंबर, नितंब, मांड्या) प्रोस्टेट कर्करोग हाडांमध्ये पसरू शकतो. यामुळे सतत, तीव्र आणि रात्री वाढणारी वेदना होते. 3. अचानक वजन कमी होणे आहार किंवा व्यायामाशिवाय वजन कमी होणे हे शरीरातील गंभीर आजाराचे लक्षण असू शकते. 4. सतत थकवा आणि अशक्तपणा शरीरात रक्ताची कमतरता (ॲनिमिया) किंवा कर्करोगाच्या प्रसाराने असे होते. 5. पायांना सूज किंवा बधिरता जर कर्करोग पाठीच्या कण्यावर (स्पाइन) किंवा नसांवर परिणाम करत असेल, तर पायांमध्ये अशक्तपणा, मुंग्या येणे किंवा सूज येऊ शकते. प्रश्न- प्रोस्टेट कर्करोग का होतो? उत्तर- प्रोस्टेट कर्करोगाचे कारण पूर्णपणे स्पष्ट नाही, परंतु वय, आनुवंशिकता, हार्मोनल असंतुलन, खराब आहार, जीवनशैली आणि पर्यावरणीय घटक याची कारणे असू शकतात. या सर्व गोष्टींमुळे प्रोस्टेट कर्करोगाचा धोका वाढू शकतो. प्रश्न- प्रोस्टेट कर्करोग कसा ओळखला जातो? उत्तर- प्रोस्टेट कर्करोगाच्या निदानासाठी दोन मुख्य स्क्रीनिंग चाचण्या असतात- डिजिटल रेक्टल तपासणी (DRE): या चाचणीमध्ये डॉक्टर एक हातमोजा घालून आणि वंगण लावलेल्या बोटाने गुदद्वारात (पाइप) घालतात आणि प्रोस्टेट ग्रंथीला स्पर्श करून तपासतात. जर प्रोस्टेटमध्ये काही कठीण किंवा खड्डा असल्यासारखे जाणवले, तर हे कर्करोगाचे लक्षण असू शकते. PSA रक्त चाचणी: ही एक रक्त चाचणी आहे, ज्यामध्ये प्रोस्टेट ग्रंथीद्वारे तयार होणाऱ्या PSA नावाच्या प्रोटीनची पातळी मोजली जाते. जर PSA पातळी जास्त असेल, तर हे कर्करोग किंवा इतर कोणत्याही समस्येचे लक्षण असू शकते. प्रश्न- प्रोस्टेट कर्करोगाची तपासणी (स्क्रीनिंग) का आवश्यक आहे? उत्तर- 'युरोपियन असोसिएशन ऑफ युरोलॉजी काँग्रेस'मध्ये सादर केलेल्या एका अभ्यासानुसार, जे लोक प्रोस्टेट कर्करोगासाठी तपासणी (स्क्रीनिंग) करत नाहीत, त्यांच्या जीवाला धोका 45% जास्त असतो. प्रोस्टेट कर्करोगाची तपासणी (स्क्रीनिंग) यासाठीही आवश्यक आहे, कारण हा एक 'सायलेंट' (शांत) आजार आहे. सुरुवातीला कोणतीही वेदना, त्रास किंवा स्पष्ट लक्षणे दिसत नाहीत. तपासणीचे (स्क्रीनिंगचे) फायदे सविस्तरपणे समजून घ्या- 1. आजार लवकर कळतो स्पष्ट लक्षणे दिसेपर्यंत कर्करोग वाढलेला असतो. तपासणीच्या (स्क्रीनिंगच्या) मदतीने तो आधीच निदान केला जाऊ शकतो. 2. उपचार सोपा होतो जर सुरुवातीच्या टप्प्यातच त्याचे निदान झाले तर उपचार अधिक सोपा आणि प्रभावी असतो. उशीर झाल्यास उपचार कठीण होऊ शकतो. 3. पसरण्यापूर्वी थांबवता येतो जर वेळेवर त्याचे निदान झाले नाही तर कर्करोग शरीरातील इतर अवयवांमध्येही पसरू शकतो. तपासणीच्या (स्क्रीनिंगच्या) मदतीने तो आधीच रोखण्यास मदत मिळते. 4. ज्यांना जास्त धोका, त्यांना अधिक आवश्यक 50 वर्षांवरील लोकांना आणि ज्यांच्या कुटुंबात प्रोस्टेट कॅन्सरचा इतिहास आहे, त्यांना याचा जास्त धोका असतो. त्यामुळे त्यांनी नियमित तपासणी (स्क्रीनिंग) करून घ्यावी, जेणेकरून वेळेवर उपचार करता येतील. प्रश्न- प्रोस्टेट कॅन्सरपासून बचावासाठी काय करावे? उत्तर- यापासून पूर्णपणे बचाव करणे शक्य नाही, परंतु काही उपायांनी धोका कमी करता येतो- प्रोस्टेट कर्करोगाशी संबंधित सामान्य प्रश्न आणि उत्तरे प्रश्न: प्रोस्टेट कर्करोगावर उपचार शक्य आहे का? उत्तर: होय, जर प्रोस्टेट कर्करोगाचे सुरुवातीच्या टप्प्यात निदान झाले, तर त्यावर उपचार शक्य आहे. उपचारांमध्ये शस्त्रक्रिया, रेडिएशन थेरपी आणि कधीकधी हार्मोनल थेरपीचा वापर केला जातो. प्रश्न: प्रोस्टेट कर्करोग टाळता येऊ शकतो का? उत्तर: तो पूर्णपणे टाळता येत नाही, परंतु निरोगी आहार, नियमित व्यायाम आणि वजन नियंत्रणाने धोका कमी करता येतो. स्क्रीनिंग देखील उपयुक्त ठरू शकते. प्रश्न: प्रोस्टेट कर्करोगाच्या सर्व प्रकरणांमध्ये शस्त्रक्रियेची आवश्यकता असते का? उत्तर: नाही, बहुतेक प्रकरणांमध्ये शस्त्रक्रियेची आवश्यकता नसते. उपचाराचा निर्णय कर्करोगाचा प्रकार, अवस्था आणि व्यक्तीच्या एकूण आरोग्यावर अवलंबून असतो. काही प्रकरणांमध्ये रेडिएशन देखील प्रभावी असू शकते. प्रश्न: प्रोस्टेट कर्करोग फक्त वृद्ध लोकांना होतो का? उत्तर: प्रोस्टेट कर्करोगाचा धोका वयानुसार वाढत जातो. विशेषतः 50 वर्षांच्या वयानंतर हा धोका जास्त असतो, परंतु काही प्रकरणांमध्ये तरुणांनाही याचा धोका असू शकतो. विशेषतः जर कौटुंबिक इतिहास किंवा कोणतीही आनुवंशिक समस्या असेल.

वजन कमी करणाऱ्या औषधांमुळे वेडिंग इंडस्ट्री अडचणीत:नवीन ट्रेंड, वधूंना आता ‘लीगल वेवर’वर स्वाक्षरी करावी लागत आहे; फिटिंग एक आव्हान बनले

प्रोडक्ट डिझायनर निकोल हॅमिल्टनला तिचा लग्नाचा ड्रेस मिळाला. सुंदर ए-लाइन गाऊन, हाताने बनवलेले मणी, प्रत्येक शिलाई परिपूर्ण. पण जेव्हा तिने तो ड्रेस विकत घेतला, तेव्हा तिला एका ठिकाणी सही करावी लागली. तो सामान्य कागद नव्हता, तर एक कायदेशीर दस्तऐवज होता. त्यात लिहिले होते की हा ड्रेस सध्या तिच्या शरीरावर फिट बसत नाहीये. कारण... निकोलने गेल्या काही वर्षांत वजन कमी करण्याच्या औषधांच्या (जीएलपी-1) मदतीने 50 पाउंड म्हणजेच सुमारे 23 किलो वजन कमी केले आहे. एंगेजमेंटनंतरही तिने अतिरिक्त 7 किलो वजन कमी केले आहे. ती इथेच थांबणार नाहीये. निकोलसारख्या कथा आता अमेरिकेच्या वेडिंग इंडस्ट्रीला हादरवून सोडत आहेत. ओझेम्पिक आणि वेगोवी सारखी जीएलपी-1 औषधे इतक्या वेगाने परिणाम करतात की काही महिलांना दर दोन ते तीन आठवड्यांनी कपडे सैल होऊ लागतात. आधी ब्रायडल स्टोअर्समध्ये अशी परंपरा होती की वधू लग्नाच्या पाच-सहा महिने आधी ड्रेस निवडायची, फिटिंग व्हायची आणि सर्व काही आरामात व्हायचे. आता तो सगळा हिशोब बिघडला आहे. अमेरिकेतील सर्वात मोठ्या ब्रायडल रिटेलर डेव्हिड्स ब्रायडलच्या सीईओ केली कुक यांच्या मते, आता अनेक वधू लग्नाच्या अवघ्या 45 दिवसांपूर्वी ड्रेस खरेदी करायला येतात. गेल्या दोन वर्षांत ‘रश ऑर्डर’ म्हणजे चार आठवड्यांपेक्षा कमी वेळेत तयार होणाऱ्या ड्रेसची मागणी 50% वाढली आहे. यासाठी कंपनीला 3,000 हून अधिक टेलरिंग तज्ञांकडून ओव्हरटाइम करून घ्यावा लागत आहे. प्रत्येक 10 पैकी 1 वधू-वर जीएलपी-1 घेत आहेत, तेवढेच घेण्याचा विचार करत आहेत वेडिंग प्लॅनिंग प्लॅटफॉर्म झोलाच्या एका सर्वेक्षणात 11,500 हून अधिक जोडप्यांना विचारण्यात आले की ते वजन कमी करणारी औषधे घेतात का? निकाल धक्कादायक होते - या वर्षी लग्न करणाऱ्या प्रत्येक 10 पैकी 1 जोडप्यात कोणीतरी जीएलपी-1 औषध घेत आहे. तेवढेच लोक ते घेण्याचा विचारही करत आहेत. सर्वात मनोरंजक गोष्ट म्हणजे जे लोक हे औषध घेत आहेत, त्यापैकी निम्म्याहून अधिक लोकांनी लग्नामुळेच ते घेणे सुरू केले होते. एंगेजमेंटपासून लग्नापर्यंत वजन कमी होण्याचा अंदाज लावणे कठीण ह्यूस्टनच्या ब्रायडल स्टुडिओच्या मालकीण नताली हॅरिस 20 वर्षांपासून हे काम करत आहेत. त्या म्हणतात, ‘आधी अंदाज लावणं सोपं होतं – जर वधूने 5-10 पाउंड वजन कमी केलं, तर ड्रेसमध्ये इतका बदल होईल. आता हा अंदाज लावणं अशक्य झालं आहे.’ त्यांनी सांगितलं, ‘काही वधू आधी सफरचंदाच्या आकाराच्या (एपल शेप) होत्या आणि आता त्यांची कंबर नाट्यमयरित्या लहान झाली आहे.’ हॅरिस जीएलपी-1 औषधे घेणाऱ्या वधूंना असे ड्रेस सुचवतात, ज्यात झिपऐवजी लेस-अप बॅक असेल, म्हणजे ज्याला घट्ट किंवा सैल करता येईल. त्यांना असे कट आवडतात जे कमरेवर फ्लेअर असलेले असतील, जेणेकरून बदललेला आकार लपवता येईल. उद्योग क्षेत्रासाठी ही इतकी मोठी समस्या का आहे? अमेरिकेत लग्नाच्या ड्रेसची सरासरी किंमत 2,250 डॉलर (सुमारे 2 लाख रुपये) आहे. डिझायनर गाऊनमध्ये ही 10,000 डॉलर (9.5 लाख रुपये) पर्यंत जाते. इतका खर्च करणाऱ्या वधू प्रत्येक शिलाईमध्ये परफेक्शन अपेक्षित करतात. हेच ब्रायडल मार्केटसाठी सर्वात मोठे आव्हान आहे. वर देखील बारीक होत आहेत. पेनसिल्व्हेनियाच्या वेंडी इयानीरी-सॅलेर्नो म्हणतात की, फक्त वधूच नाही, तर होणारे वर देखील वजन कमी करत आहेत. फरक हा आहे की पुरुषांचे सूट ऍडजस्ट करणे सोपे आहे. भाड्याने नवीन साईज मिळतो, पण ब्रायडल गाऊनची गोष्ट वेगळी आहे- तिथे प्रत्येक इंचासाठी संघर्ष असतो.

चालणे-व्यायामाप्रमाणेच फायदेशीर आहे हसणे:संशोधन सांगते की, 15 मिनिटे खळखळून हसणे एक हजार पावले चालण्यासारखे आहे

हार्वर्ड मेडिकल स्कूलचे संशोधन सांगते की तुमचे हसणे औषधांसारखे काम करते. जेव्हा वृद्ध व्यक्ती 10 ते 15 मिनिटे मनमोकळेपणाने हसतात, तेव्हा त्यांच्या शरीरात तशाच प्रतिक्रिया होतात, ज्या जलद चालण्याने आणि हलक्या व्यायामाने होतात. मानसिक आरोग्य चांगले राहते - वाढत्या वयात मनमोकळेपणाने हसल्याने होणारे 3 मोठे बदल संशोधनानुसार, मनमोकळेपणाने हसताना वृद्धांच्या शरीरात तीन मोठे बदल होतात, जे वाढत्या वयात मानसिक आणि शारीरिक आरोग्यासाठी फायदेशीर आहेत. कॉर्टिसोलमध्ये घट - हसणे तणाव वाढवणारे हार्मोन ‘कॉर्टिसोल'ची पातळी कमी करते. कॅलिफोर्नियातील लोमा लिंडा युनिव्हर्सिटीच्या संशोधनानुसार, हसणे वृद्धांची स्मरणशक्ती 40% पर्यंत सुधारू शकते, कारण ते तणाव कमी करते. एंडोर्फिनचा स्राव - याला शरीराचे ‘नैसर्गिक वेदनाशामक' म्हटले जाते. सांधेदुखी किंवा जुनाट वेदनांनी त्रस्त असलेल्या वृद्धांसाठी हसणे एक नैसर्गिक मलम आहे. रोगप्रतिकारशक्ती वर्धक - हसण्यामुळे शरीरातील 'टी-सेल्स' आणि अँटीबॉडीजची संख्या वाढते, ज्यामुळे कोणत्याही संसर्गाशी लढण्याची क्षमता वाढते. हे 2 उपाय मदत करतील 1. बनावटी हसू- संशोधनानुसार, मेंदू खरे आणि बनावटी हसू यात फरक करू शकत नाही. जर तुम्ही एकटे असाल आणि विनाकारण हसण्याचे नाटक केले तरी, तरीही शरीरात खरे 'हॅपी हार्मोन्स'च बाहेर पडतात. 2. सामाजिक हसू - गटात हसणे 30 पट अधिक प्रभावी असते. बगीचा किंवा अशा कोणत्याही ठिकाणी लाफ्टर क्लबमध्ये सामील होणे हे वृद्धांचे एकटेपण दूर करण्याचा सर्वात प्रभावी मार्ग आहे. रक्ताभिसरण सुधारते - तरुण दिसण्यापासून कॅलरीज बर्न होण्यासारखे 5 मोठे फायदे फुफ्फुसांचा व्यायाम: खोलवर हसल्याने फुफ्फुसांमधील जुनी आणि दूषित हवा बाहेर पडते आणि ताजी ऑक्सिजनची पातळी वाढते. हे दमा किंवा श्वासोच्छवासाच्या समस्या असलेल्या वृद्धांसाठी उपयुक्त आहे. हृदयाचा व्यायाम - हृदयरोगतज्ञांनुसार, हसताना रक्तवाहिन्या प्रसरण पावतात. रक्ताभिसरण सुधारते आणि रक्तदाब नियंत्रित राहतो. कॅलरीज बर्न - 10 ते 15 मिनिटे हसल्याने सुमारे 40 कॅलरीज बर्न होतात, जे एका लहान वॉकच्या बरोबरीचे आहे. झोपेत सुधारणा - संध्याकाळी मनमोकळेपणाने हसल्याने शरीर ‘मेलाटोनिन' हार्मोन अधिक चांगल्या प्रकारे तयार करते, ज्यामुळे झोप गाढ आणि चांगली येते. वृद्धत्वविरोधी - हसल्याने चेहऱ्यावरील स्नायू सक्रिय होतात, ज्यामुळे चेहऱ्यावर चमक आणि घट्टपणा येतो.

उन्हाळ्यासाठी बाईक रायडिंग सुरक्षितता टिप्स:कडक उन्हात गाडी चालवताना 13 आवश्यक खबरदारी घ्या, हे सामान सोबत ठेवा

उन्हाळ्याची रणरणती दुपार, डोक्यावर भाजणारे ऊन आणि समोरून येणारी वाऱ्याची गरम झळ. अशावेळी बाईक चालवणे हा केवळ प्रवास नसून, एक आव्हान बनतो. काही मिनिटांत शरीर थकू लागते, लक्ष विचलित होते आणि थोडीशी चूकही मोठ्या अपघाताचे कारण बनू शकते. खरं तर, उन्हाळ्यात बाईक चालवणे केवळ रस्ते सुरक्षिततेचीच नाही, तर तुमच्या आरोग्याचीही परीक्षा घेते. निर्जलीकरण (डिहायड्रेशन), चक्कर येणे आणि उष्णतेचा झटका (हीट स्ट्रोक) यांसारखे धोके प्रत्येक क्षणी सोबत असतात. अशा परिस्थितीत, वेगासोबतच समजूतदारपणाही बाळगणे महत्त्वाचे आहे. म्हणूनच, ‘कामाची बातमी’ मध्ये आज आपण उन्हाळ्यातील बाईक सुरक्षिततेबद्दल बोलणार आहोत. यासोबतच जाणून घेऊया- तज्ञ: डॉ. नरेंद्र कुमार सिंगला, प्रिन्सिपल कन्सल्टंट, इंटर्नल मेडिसिन, श्री बालाजी ॲक्शन मेडिकल इन्स्टिट्यूट, दिल्ली अमित खरे, संस्थापक ‘ASK CARGURU’ (ऑटोमोबाइल नॉलेज प्लॅटफॉर्म) प्रश्न- उन्हाळ्यात बाईक चालवताना जास्त काळजी का आवश्यक आहे? उत्तर- उन्हाळ्यात जास्त काळजी यासाठी आवश्यक आहे कारण धोका जास्त असतो. बाईक चालवणे आरोग्य आणि रस्ते सुरक्षा या दोन्ही दृष्टिकोनातून थोडे आव्हानात्मक असते. उच्च तापमान शरीर, मन आणि बाईक या तिघांवर परिणाम करते. ग्राफिकमध्ये संभाव्य धोके पहा- प्रश्न- उन्हाळ्यात बाईक चालवताना कोणते सामान सोबत ठेवावे? उत्तर- उन्हाळ्यात बाईक चालवताना सुरक्षिततेसाठी आणि आरोग्यासाठी काही वस्तू सोबत ठेवणे आवश्यक आहे. यामुळे उष्णतेमुळे अचानक उद्भवणाऱ्या समस्यांना सहज सामोरे जाता येते. ग्राफिकमध्ये सर्व आवश्यक वस्तूंची यादी पहा- प्रश्न- बाईक चालवताना स्वतःला हायड्रेटेड कसे ठेवाल? उत्तर- उन्हाळ्यात बाईक चालवताना हायड्रेटेड राहणे सर्वात महत्त्वाचे आहे. शरीरात पाण्याची कमतरता झाल्यास थकवा आणि एकाग्रतेत घट होऊ शकते. यामुळे अपघाताचा धोका वाढतो. म्हणून, या गोष्टी लक्षात ठेवा– प्रश्न- कडक उन्हात बाईक चालवताना कोणती खबरदारी घ्यावी? उत्तर- बाईक चालवताना कडक ऊन आणि गरम हवा थेट शरीरावर लागते. यामुळे डिहायड्रेशन, थकवा आणि चक्कर येण्यासारख्या समस्या उद्भवू शकतात. त्यामुळे योग्य संरक्षण आणि मध्ये-मध्ये ब्रेक घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. यासाठी आवश्यक सुरक्षा टिप्स ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- उन्हाळ्यात बाईक चालवताना कोणत्या लोकांना जास्त खबरदारी घ्यावी? उत्तर- उन्हाळ्यात बाईक चालवणे प्रत्येकासाठी आव्हानात्मक असते. पण काही लोकांना अतिरिक्त खबरदारी घेणे आवश्यक आहे. जसे की- प्रश्न- बाईक चालवताना अस्वस्थता जाणवल्यास काय करावे? उत्तर- जर चक्कर, अशक्तपणा किंवा जास्त थकवा जाणवत असेल तर याकडे दुर्लक्ष करू नका. हे शरीर जास्त गरम होणे (ओव्हरहीट) किंवा निर्जलीकरण (डिहायड्रेशन) चे लक्षण असू शकते. अशा परिस्थितीत ताबडतोब थांबून शरीराला आराम देणे आणि स्वतःला थंड करणे (कूल डाउन करणे) गरजेचे आहे. यासाठी काही गोष्टी करा- प्रश्न- उन्हाळ्यात बाईकमध्ये अचानक आग लागण्याच्या घटना का घडतात? उत्तर- उच्च तापमानामुळे बाईकचे इंजिन, वायरिंग आणि इंधन प्रणाली (फ्यूल सिस्टम) जास्त गरम होतात. जर इंधन गळती (फ्यूल लीकेज), खराब वायरिंग, जास्त गरम होणे (ओवरहीटिंग) किंवा देखभालीची कमतरता असेल, तर ठिणगीमुळे आग लागण्याचा धोका वाढतो. म्हणून, लांबच्या प्रवासात (राइडमध्ये) मध्येच थांबा (ब्रेक घ्या). प्रश्न- उन्हाळ्यात टायर फुटण्याचा धोका का वाढतो? उत्तर- उन्हाळ्यात रस्ता आणि टायर या दोघांचे तापमान वाढते. यामुळे टायरमधील दाब वाढतो आणि फुटण्याचा धोका वाढतो. याची अनेक कारणे असू शकतात- प्रश्न- उन्हाळ्यात बाईकचे कोणते पार्ट्स तपासणे आवश्यक आहे? उत्तर- उन्हाळ्यात ओव्हरहीटिंग, ब्रेक फेल किंवा अचानक बिघाडाचा धोका वाढतो. त्यामुळे सर्व्हिसिंगमध्ये या पार्ट्सची तपासणी करून घ्या. ग्राफिकमध्ये पहा- चला, या भागांबद्दल जाणून घेऊया. टायर आणि टायर प्रेशर का आवश्यक? काय करावे? इंजिन ऑइल का आवश्यक? काय करावे? कूलिंग सिस्टम का आवश्यक आहे? काय करावे? ब्रेक्स का आवश्यक आहे? काय करावे? बॅटरी का आवश्यक? काय करावे? चेन आणि स्प्रॉकेट का आवश्यक? काय करावे? एअर फिल्टर का आवश्यक? काय करावे? स्पार्क प्लग का आवश्यक? काय करावे? क्लच आणि एक्सिलरेटर केबल का आवश्यक? काय करावे? प्रश्न- उन्हाळ्यात कोणत्या वेळी बाईक चालवणे सुरक्षित असते? उत्तर- उन्हाळ्यात बाईक चालवण्यासाठी सकाळ आणि संध्याकाळची वेळ सर्वात सुरक्षित मानली जाते. या वेळी तापमान थोडे कमी असते आणि उन्हाचा प्रभावही कमी असतो. दुपारी (12 ते 3 वाजेपर्यंत) तीव्र उष्णता आणि उष्माघातामुळे बाईक चालवणे धोकादायक ठरू शकते. त्यामुळे खूप आवश्यक नसल्यास दुपारी बाईक चालवू नका.

गोंगाट आता गंभीर आरोग्य संकट:इशारा देण्याऐवजी हॉर्न भाषेसारखा वापरला जातोय, मुलांची स्मरणशक्तीही मंदावत आहे

चांदनी चौकातील अरुंद गल्ल्यांमध्ये एक छोटेसे दुकान आहे - 'डायमंड हॉर्न पॅलेस'. नावापुरते इथे हॉर्न आणि गाड्यांचे सामान मिळते, पण मालक मुस्तफा अहमद याला 'जादुई केंद्र' मानतात. ते म्हणतात, 'लोक लाखांच्या बाईक आणि कार खरेदी करतात, पण दोन महिन्यांनंतर त्यांना वाटते की हॉर्नच्या आवाजात तो 'दम' राहिला नाही.' मी त्यांना कवडीमोल भावात असा हॉर्न लावून देतो की लोक घाबरून जातील...'. मुस्तफाचा वाढता व्यवसाय भारतासाठी धोक्याची घंटा आहे, ज्याचा आवाज कदाचित हॉर्नच्या गोंधळात दबून गेला आहे. यूएननुसार, भारतीय शहरे जगातील सर्वाधिक गोंगाट असलेल्या शहरांमध्ये समाविष्ट आहेत. हे गंभीर आरोग्य संकट बनले आहे. देशात 6 कोटींहून अधिक लोकांनी ऐकण्याची क्षमता गमावली आहे. हॉर्न आता केवळ चेतावणीचे संकेत राहिले नाही, तर संवादाचे माध्यम बनले आहे. वळायचे असो, रस्ता मागायचा असो किंवा आपली उपस्थिती दर्शवायची असो, हॉर्न हाच प्रभावी पर्याय बनला आहे. याचा वापर आता भाषेप्रमाणे होतो. बार्सिलोनाच्या अभ्यासानुसार - वाहतुकीच्या गोंधळात 5 डेसिबलची वाढ मुलांच्या स्मरणशक्तीचा विकास 11% पर्यंत मंदावते. आयझॉलमधून धडा आइझॉल हे देशातील एकमेव 'नो-हॉन्किंग' शहर आहे, जे कठोर कायद्यामुळे नव्हे तर स्थानिक लोकांच्या पुढाकाराने आणि परस्पर समजुतीने तयार झाले आहे. येथील अरुंद, डोंगराळ रस्त्यांवर 1.25 लाख वाहने धावतात, तरीही चालक वाहतूक कोंडीत अडकल्यावरही हॉर्न वाजवत नाहीत. याला असभ्यता मानले जाते. लोक संयमाने आपल्या पाळीची वाट पाहतात आणि इतरांना रस्ता देतात. यामुळे ध्वनी प्रदूषण कमी झाले आणि शहराचे वातावरण शांत व तणावमुक्त बनले. उपाय हे देखील... वर्तन-विज्ञान तज्ज्ञ आनंद दमानी यांनी एक डॅशबोर्ड उपकरण तयार केले होते, जे ड्रायव्हरने हॉर्न वाजवल्यावर प्रत्येक वेळी बीप आणि फ्लॅश करत असे. ते शांत करण्यासाठी एक बटण दाबावे लागते. या प्रयत्नाने चालकांना 'ऑटोपायलट' मोडमधून बाहेर काढून जागरूक विचारात आणले. सहा महिन्यांत, सहभागींनी वाहतुकीच्या परिस्थितीवर नियंत्रण मिळवल्यानंतरही हॉर्न वाजवण्यात 61% घट केली. 'क्वाइट इंडिया' एनजीओच्या सविता राव यांचे मत आहे की, खरा उपाय शिक्षण आणि वर्तनातील बदल आहे, कारण पोलिस प्रत्येक हॉर्न वाजवणाऱ्याला पकडू शकत नाहीत. लोकांना स्वतःच समजून घ्यावे लागेल की हा आवाज त्यांचे आयुष्य कमी करत आहे. हॉर्न कमी वाजवल्यास विमा सवलत, गोंधळ केल्यास आपोआप चलन हॉर्न वाजवण्याच्या समस्येवर मात करण्यासाठी चीनने ध्वनी अडथळे, आवाज कमी करणारे रस्ते आणि ईव्ही (इलेक्ट्रिक वाहने) वाढवली आहेत. व्हिएतनाममध्ये ॲप्स आणि सेन्सर्स ड्रायव्हर्सना ट्रॅक करतात; कमी हॉर्न वाजवणाऱ्यांना विमा सवलत आणि बक्षिसे मिळतात. पॅरिसने नॉइज रडार (आवाजाचा रडार) तयार केला आहे, जो मोठ्या आवाजात हॉर्न वाजवणाऱ्या वाहनांचे फोटो काढून चलन पाठवतो. नेदरलँड्सने छिद्रयुक्त डांबरी रस्ते तयार केले आहेत, जे टायर आणि रस्त्याच्या घर्षणातून निर्माण होणारा आवाज शोषून घेऊन, तो 3-5 डेसिबलने कमी करतात.

ही विचारसरणी बदलणे आवश्यक:मेंदूच्या विचारसरणीचा नमुना - जे घडलेच नाही, त्यालाही खरे मानतो, तर सावधान! ही सवय बनू शकते

शाळेतून येणाऱ्या मुलांना थोडा उशीर झाल्यास अपघात किंवा इतर कोणत्याही वाईट घटनेबद्दल विचार करून अस्वस्थ होणे किंवा जोडीदाराला घरी परतण्यास उशीर झाल्यास थेट मोठ्या अपघाताची कल्पना करणे. अशा प्रकारची विचारसरणी अनेक लोकांमध्ये दिसून येते. तज्ज्ञ याला ‘विनाशकारी विचार’ म्हणतात. पेगासस सायकियाट्री असोसिएट्सचे वैद्यकीय संचालक डॉ. टॉम जौब्लर यांच्या मते, ही एक मानसिक प्रक्रिया आहे, परंतु जेव्हा मेंदू प्रत्येक परिस्थितीला धोक्यासारखे समजू लागतो, तेव्हा ती समस्या बनते. मानसशास्त्रज्ञ याला विचारांची विकृती (कॉग्निटिव्ह डिस्टॉर्शन) म्हणतात. यात व्यक्ती धोक्याच्या प्रमाणापेक्षा खूप वाईट परिणाम गृहीत धरतो. वारंवार असे घडल्यास मेंदूला वाटते की तो नेहमी संकटात आहे. डॉ. जौब्लर म्हणतात, कधीकधी सर्वात वाईट विचार करणे सामान्य आहे, कारण मेंदू ‘सर्वात वाईट’ गोष्टींकडे लवकर जातो. अनेकदा ही स्वतःला निराशा, अस्वीकृती, त्याग, अपयश यापासून वाचवण्याचा प्रयत्न देखील असतो. काही लोकांमध्ये ही सवय लहानपणापासूनच शिकण्याच्या रूपात रुजते. ही समस्या गंभीर झाल्यास, यामुळे मानसिक आरोग्य बिघडायला लागते. संधी ओळखण्याची क्षमता कमी होते. अनेकदा यामुळे आत्मघाती पाऊल उचलले जाते. वँडरबिल्ट युनिव्हर्सिटीच्या मानसशास्त्रज्ञ प्रा. बुन्मी ओलातुंजी सांगतात की, योग्य तंत्राने या विनाशकारी विचारातून बाहेर पडता येते. विचार करा की असे निरुपयोगी विचार का येतात किंवा ते खरेच असतील असे नाही. ज्याची भीती, तेच परिणाम देणारे काम करून बसणे डॉ. जॉब्लर यांच्या मते, सवयीने विनाशकारी विचार करणाऱ्या व्यक्तीची ‘धोका ओळखणारी प्रणाली’ जवळजवळ प्रत्येक गोष्टीबद्दल संवेदनशील होते. परिणामी, प्रत्येक गोष्टीत भीती दिसते. उदाहरणार्थ, एक विद्यार्थी परीक्षेत नापास होण्याची शक्यता असल्याने विचार करतो की त्याला युनिव्हर्सिटी मिळणार नाही, जीवन निरुपयोगी होईल. याच भीतीपोटी तो परीक्षाच सोडून देतो. म्हणजे, भीतीमुळे उचललेले पाऊल तेच परिणाम निर्माण करते, ज्याची तुम्हाला भीती वाटत होती. तज्ज्ञ म्हणतात की, यावर उपाय म्हणजे परीक्षेची तयारी करण्यात गुंतून जाणे.

अजाणतेपणी आपण वाद वाढवतो, इतरांना दोष देतो:इतरांना बदलण्याचा हट्ट सोडा, आपल्या आतली 'कर्कशता' ओळखा: तज्ज्ञ

‘वाद कोणासोबतही असो... जीवनसाथी, नातेवाईक, मित्र किंवा सहकारी... अनेकदा असेच वाटते की भांडणाचे कारण समोरची व्यक्ती आहे. लेखक जेफरसन फिशर म्हणतात, ‘आपण सर्वजण कधी ना कधी ‘कठीण व्यक्ती’ असतो.’ हे स्वीकारण्यात आव्हान नाही, तर स्वतःला ओळखण्यात आहे. तज्ञांनुसार, काही संकेत सांगतात की तुम्ही नकळत वाद वाढवत आहात. हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे, जेणेकरून चर्चा मुद्द्यावर राहील, आरोपांवर नाही. हे संकेत कसे ओळखायचे, जाणून घ्या... मूळ मुद्द्यापासून भरकटणे जीवनसाथीसोबतच्या वादविवादात ‘नेहमी’ किंवा ‘कधीच नाही’ यांसारख्या शब्दांचा वापर चर्चेला भरकटवतो. फिशर यांच्या मते, हे शब्द मूळ मुद्द्याला दाबून जुन्या गोष्टींची ‘टाइमलाइन’ उघडतात. थेरपिस्ट अताली अब्रामोविची म्हणतात की असे कठोर शब्द समोरच्या व्यक्तीला बचावात्मक बनवतात. आरोप करण्याऐवजी विशिष्ट घटना किंवा तथ्यावर लक्ष केंद्रित करा. वाद वाढण्याऐवजी सुटतो. ओळखीवर हल्ला चर्चेदरम्यान ‘तू आळशी आहेस’ यांसारखी वाक्ये ओळखीवर हल्ला मानले जातात. अताली म्हणतात,‘ओळखीला धक्का लागल्याने व्यक्ती जोडण्याऐवजी दुरावतो. दोषारोप करण्याऐवजी भावना व्यक्त करा, जसे- जेव्हा तू माझे बोलणे मध्येच थांबवले, तेव्हा मला वाईट वाटले.’ भावनांवर कोणीही वाद घालू शकत नाही. हिशेब ठेवणे तुम्हीही लक्षात ठेवता का की गेल्या दिवाळीला कोणाच्या घरी गेला होता किंवा विजेचे बिल कोणी भरले होते? फिशर म्हणतात,‘नात्यांना हिशेबासारखे चालवणे त्यांना कंटाळवाणे बनवते. हिशेब ठेवून आपल्याला कमीपणा जाणवतो. लक्ष्य ‘स्वतःला बरोबर सिद्ध करणे’ नाही, ‘एक संघ’ बनणे हे असले पाहिजे. वर्तणुकीतील कठोरता मानसशास्त्रज्ञ हॅरिएट लर्नर म्हणतात,‘मित्र तुम्हाला पार्टीत बोलावण्यापूर्वी विचार करतात किंवा घरातील सदस्य बोलण्यापूर्वी शब्द तोलून मापून बोलतात, तर समजून घ्या की ते तुमच्या प्रतिक्रियेबद्दल घाबरलेले असतात. हे लक्षण आहे की तुमच्या वर्तणुकीत कठोरता आली आहे.’ वेगळे मापदंड फिशर एक चाचणी सांगतात. तुम्ही उशीर करता तेव्हा कारण असते - ट्रॅफिक होते. काम होते. पण जर दुसरे कोणी उशीर केले तर तुम्ही त्याला बेजबाबदार मानले, तर हे दुहेरी मापदंड आहे. आपण आपल्या वर्तनाला तर्कसंगत बनवतो. दुसऱ्यांच्या त्याच वर्तनावर आपण टीका करतो. हे वादविवादातही घडते. आपल्या कठोर स्वराला ‘मूड’ असे म्हणून टाळतो. दुसरे कोणी असे म्हटले तर वाईट वाटते. बचावाची भूमिका बचावाची भूमिका संबंध संपवते. टीका ऐकून लगेच ‘पण’ म्हणण्याऐवजी, समोरच्याचे ऐका. तुम्ही 2% जरी सहमत असाल, तरी तेवढी जबाबदारी घेऊन माफी मागा. आधी त्यांचे ऐका, स्पष्टीकरण नंतर द्या.’

राज शमानी तरुणांना म्हणाला-तंत्रज्ञान केवळ ‘मल्टीप्लायर’ आहे:ती व्यक्ती सर्वात मौल्यवान आहे जी इतरांच्या चिंता आपल्या खांद्यावर घेण्याचे धाडस करते

‘मला अनेकदा विचारले जाते की आजचा तरुण भारत भावनिकदृष्ट्या पूर्वीपेक्षा अधिक जागरूक झाला आहे का? माझे उत्तर वेगळे आहे. मला वाटते की आपण जागरूक होण्यापेक्षा अधिक ‘बोलके’ झालो आहोत. खरं सांगायचं तर, जागरूकता आणि बोलकेपणा यातील हाच फरक सर्वाधिक नुकसान करत आहे. भावनिक जागरूकतेचा अर्थ असा नाही की तुम्ही तुमच्या स्थितीला एक आकर्षक ‘लेबल’ द्या. याचा खरा अर्थ असा आहे की जेव्हा तुम्ही एखाद्या अस्वस्थ स्थितीत असता, तेव्हा तुम्ही तिच्यासोबत बसून तुमच्या आत खरोखर काय चालले आहे हे समजू शकाल. आजच्या पिढीकडे त्यांच्या भावनांचे वर्णन करण्यासाठी भाषा आणि शब्द आहेत, पण त्यांना प्रक्रिया करण्यासाठी साधने नाहीत. तुम्ही ‘चिंता’ अनुभवत आहात हे फक्त जाणून घेणे पुरेसे नाही. खरा प्रश्न हा आहे की तुम्ही त्या भावनेसोबत काय करता? वास्तविक ‘इमोशनल इंटेलिजेंस’ (ईआय) आकर्षक नसते, हे खूप कंटाळवाणे काम आहे. ते हळूहळू जीवन सुधारते. जे तरुण हा फरक समजून घेतील, ते भविष्यात अविश्वसनीयपणे शक्तिशाली होतील. आपण अशा काळात जगतो आहोत जिथे ‘उद्योजकते’चे इतके उदात्तीकरण झाले आहे की, स्थिर नोकरी करणारा माणूस स्वतःला कमी महत्त्वाकांक्षी समजू लागला आहे. हा स्टार्टअप युगाचा सर्वात विषारी दुष्परिणाम आहे. आपण अशी रचना उभी केली आहे जिथे ‘संस्थापक’ असणे हेच सर्वात मोठे बक्षीस आहे... नोकरी करणे म्हणजे जणू काही सांत्वनपर पुरस्कार. ही विचारसरणी चुकीची आहे. महत्त्वाकांक्षा हे बिझनेस मॉडेल नाही, तर प्रगतीकडे पाहण्याचा तुमचा एक दृष्टिकोन आहे. मी अशा लोकांना ओळखतो जे एखाद्या कंपनीत ऑपरेशन्स सांभाळतात आणि त्यांच्या कार्यक्षमतेने संपूर्ण विभागाचे स्वरूप बदलून टाकतात. त्यांच्याबद्दल कोणी लिंक्डइन पोस्ट लिहित नाही, पण त्यांच्या विचारांची गुणवत्ता कोणत्याही संघर्ष करणाऱ्या स्टार्टअप संस्थापकापेक्षा कितीतरी पटीने चांगली असते. आपण पदाचा नाही, तर ती ‘गुणवत्ता’ साजरी केली पाहिजे जी एखादी व्यक्ती आपल्या भूमिकेत आणते. भारताची वाढती लोकसंख्या आणि तरुणांना रोजगाराच्या संधींबाबत अनेकदा चिंता व्यक्त केली जाते. माझे मत आहे की, लोकसंख्या तेव्हाच एक संपत्ती असते जेव्हा ती ‘कुशल’ असते. आपण ज्या वेगाने पदवीधर तयार करत आहोत, त्या वेगाने त्यांना सामावून घेणाऱ्या प्रणाली तयार होत नाहीत, परंतु भारतीय इतिहासातील ही पहिली अशी पिढी आहे जिला संधींसाठी संस्था किंवा सरकारांची वाट पाहण्याची गरज नाही. इंदूरमधील एक 22 वर्षांचा मुलगा स्वतःचा ब्रँड तयार करून जगभरात डॉलरमध्ये कमाई करू शकतो. आज मूलभूत सुविधा इतक्या स्वस्त आहेत की अडचण 'संधी'ची नाही, तर आपल्याला काहीतरी करण्यासाठी कोणाची तरी 'परवानगी' हवी आहे या विचाराची आहे. आपल्याला उद्योजकांनाही पुढील पिढीला प्रशिक्षित करणे अनिवार्य करावे लागेल. 'फिगरिंग आउट अकॅडमी'च्या माध्यमातून आम्ही हेच करण्याचा प्रयत्न करत आहोत. एक पारंपरिक भारतीय मूल्य जो आपण कोणत्याही परिस्थितीत जपून ठेवला पाहिजे, तो म्हणजे... 'कर्ता'. हिंदू अविभक्त कुटुंबात कर्ता म्हणजे हुकूमशहा असणे नव्हे, तर कुटुंबाचे रक्षण करणे आणि जबाबदारी उचलणे होय. त्याचे काम हे सुनिश्चित करणे आहे की त्याचे लोक चिंतामुक्त राहतील. लहान शहरांतील तरुणांनी भविष्यासाठी अशी तयारी करावी तंत्रज्ञानाला घाबरण्याऐवजी, दररोज फक्त एक व्हिडिओ किंवा पॉडकास्ट पाहून शिकायला सुरुवात करा. सर्व काही शिकण्याची स्पर्धा सोडून, स्वतःचा एक दृष्टिकोन विकसित करा, जो तंत्रज्ञान कधीही बदलू शकत नाही. लहान शहरांमध्ये असे अनुभव आणि कथा आहेत ज्या कोणत्याही डेटासेटमध्ये मिळणार नाहीत. तंत्रज्ञान फक्त एक 'मल्टीप्लायर' आहे; जर तुम्ही स्पष्ट विचार आणले तर ते त्याला अनेक पटींनी वाढवेल. जर आपण ही मानसिकता समुदाय, स्टार्टअप्स आणि समाजात आणली की ‘मी येथे माझ्या लोकांचे संरक्षण करण्यासाठी आणि त्यांच्यासाठी व्यवस्था करण्यासाठी आहे,’ तर आपल्याला आज तुटलेल्या आणि एकट्या असलेल्या पाश्चात्त्य समाजांवर खूप मोठी आघाडी मिळेल. कुटुंब असो वा कार्यालय, जो व्यक्ती उभा राहून म्हणतो की ‘मी हे सांभाळून घेईन,’ तोच सर्वात मौल्यवान असतो. माझ्यासाठी एका अर्थपूर्ण जीवनाचा अर्थ आहे - ‘मोठ्या प्रमाणावर लोकांचा विश्वास जिंकणे’. मी स्वतःला अनेकदा एकच प्रश्न विचारतो की जेव्हा मी या जगात नसेन, तेव्हा माझे सामायिक केलेले विचार लोकांच्या विचार करण्याच्या आणि कार्य करण्याच्या पद्धतीला बदलू शकतील का? मला फक्त हाच एक प्रभाव सोडून जायचा आहे. पैसा हे केवळ एक साधन आहे आणि प्रसिद्धी हे कामासोबत मिळणारी एक अतिरिक्त गोष्ट आहे. पण खरा अर्थ त्या विश्वासाला आहे, जो प्रामाणिकपणा, सखोल विचार आणि लोकांच्या जीवनात दिलेल्या खऱ्या योगदानातून कमावला जातो. माझ्या मते, अर्थपूर्ण जीवन तेच आहे, जिथे तुम्ही इतका विश्वास कमावला आहे की तुमच्या अस्तित्वामुळे हे जग थोडे अधिक समजूतदार आणि महत्त्वाकांक्षी बनू शकेल.’

आरोग्य उद्योगातील नवीन ट्रेंड- मशरूम सप्लिमेंट:हे किती फायदेशीर आहे, काय आहेत दुष्परिणाम, तज्ञ सांगत आहेत

आरोग्य आणि तंदुरुस्तीच्या जगात सध्या एक नवीन ट्रेंड लोकप्रिय होत आहे- ‘मशरूम सप्लिमेंट.’ सोशल मीडियापासून ते जिमपर्यंत, सर्वत्र त्याच्या फायद्यांची चर्चा होत आहे. कोणी याला रोगप्रतिकारशक्ती वाढवणारे सांगत आहे तर कोणी मेंदूच्या कार्यासाठी आणि ऊर्जेसाठी गेम-चेंजर म्हणत आहे. प्रश्न असा आहे की हे खरोखरच इतके प्रभावी आहे की फक्त एक ट्रेंड आहे? याबद्दल तज्ञ काय म्हणत आहेत? अशा सर्व प्रश्नांची उत्तरे जाणून घेणे महत्त्वाचे आहे, जेणेकरून तुम्ही आरोग्यासाठी योग्य आणि सुरक्षित निर्णय घेऊ शकाल. म्हणूनच ‘कामाची बातमी’ मध्ये आज मशरूम सप्लिमेंटबद्दल बोलूया. तसेच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. अनु अग्रवाल, वरिष्ठ क्लिनिकल डायटिशियन, संस्थापक- ‘वनडाइटटुडे’ प्रश्न- मशरूम सप्लिमेंट काय आहे? उत्तर- हे एक असे पौष्टिक उत्पादन आहे, जे मशरूमच्या औषधी गुणधर्मांपासून बनवले जाते. याचे अनेक प्रकार आहेत- प्रश्न- हे खाण्यायोग्य मशरूमपेक्षा कसे वेगळे आहे? उत्तर- मशरूम सप्लिमेंट आणि खाण्यायोग्य मशरूम (एडिबल मशरूम), दोन्ही एकाच स्त्रोतातून येतात, परंतु त्यांचा वापर, प्रक्रिया आणि परिणाम भिन्न असतात. 1. उद्देश खाण्यायोग्य मशरूम: जसे की बटन मशरूम. याची भाजी बनते. मशरूम सप्लिमेंट: रोगप्रतिकारशक्ती, मेंदू, ऊर्जा यांसारख्या आरोग्य फायद्यांसाठी घेतले जाते. 2. बनवण्याची पद्धत खाण्यायोग्य मशरूम: थेट पिकवून-शिजवून खाल्ले जाते. मशरूम सप्लिमेंट: मशरूमला वाळवून, वाटून किंवा त्याचा अर्क काढून कॅप्सूल/पावडरमध्ये रूपांतरित केले जाते. 3. पोषक तत्वे खाद्य मशरूम: सामान्य पोषण (प्रथिने, फायबर, जीवनसत्त्वे) प्रदान करते. मशरूम सप्लिमेंट: यात बीटा-ग्लुकन्ससारखे खास सक्रिय संयुगे असतात. 4. परिणाम खाद्य मशरूम: हळूहळू आरोग्याला आधार देतात. मशरूम सप्लिमेंट: स्मरणशक्ती, रोगप्रतिकारशक्ती, ऊर्जा यांसारख्या विशिष्ट उद्दिष्टांसाठी बनवले जाते. प्रश्न- मशरूम सप्लिमेंट सध्या ट्रेंडमध्ये का आहे? भारतात याची बाजारपेठ किती मोठी आहे? उत्तर- मशरूम एक ‘सुपरफूड’ आहे. त्यामुळे त्यापासून बनवलेले सप्लिमेंट्स लोकांचे लक्ष वेधून घेत आहेत. याची अनेक कारणे आहेत- भारतात मशरूम सप्लिमेंटची बाजारपेठ प्रश्न- मशरूम सप्लिमेंट्स कोणत्या-कोणत्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत? उत्तर- मशरूम सप्लिमेंट्स बाजारात अनेक स्वरूपात उपलब्ध आहेत- प्रश्न- मशरूम सप्लिमेंट्स दावा करतात की ते रोगप्रतिकारशक्ती आणि मेंदूसाठी चांगले आहेत. हे दावे वैज्ञानिकदृष्ट्या सिद्ध झाले आहेत का? उत्तर- विज्ञान याबद्दल काय म्हणते ते पाहूया- ‘नॅशनल लायब्ररी ऑफ मेडिसिन’ मध्ये 2024 साली प्रकाशित झालेल्या एका अभ्यासानुसार, काही मशरूममध्ये बीटा-ग्लुकन नावाचे संयुगे असतात. हे रोगप्रतिकारशक्ती पेशींना सक्रिय करू शकतात. प्रयोगशाळा आणि प्राणी अभ्यासांमध्ये सकारात्मक परिणाम दिसून आले आहेत. मानवांवरील संशोधन- क्लिनिकल चाचण्यांमध्ये असे दिसून आले आहे की- अभ्यासाच्या मर्यादा मशरूम सप्लिमेंट्समुळे रोगप्रतिकारशक्ती वाढू शकते, परंतु ते जोरदारपणे सिद्ध झाले आहे असे म्हणता येणार नाही. मेंदूचे आरोग्य आणि स्मरणशक्तीचा दावा किती खरा? अभ्यास काय सांगतो? माणसांवर केलेल्या काही अभ्यासांमध्ये हलकी संज्ञानात्मक सुधारणा दिसून आली आहे. प्राण्यांवरील अभ्यासांमध्ये स्मरणशक्ती आणि न्यूरॉन वाढ सुधारली. अभ्यासाची मर्यादा निष्कर्ष याचे परिणाम मेंदूच्या आरोग्यासाठी आशादायक आहेत, परंतु अद्याप वैद्यकीयदृष्ट्या सिद्ध झालेले नाहीत. प्रश्न- आतापर्यंतच्या विज्ञान अभ्यासानुसार मशरूम सप्लिमेंट्सचे आरोग्यासाठी काय फायदे आहेत? उत्तर- पोषण विज्ञान याचे अनेक फायदे सांगते. सर्व फायदे ग्राफिक्समध्ये पहा- प्रश्न- मशरूम सप्लिमेंट्सचे काही दुष्परिणाम आहेत का? उत्तर- मशरूम सप्लिमेंट्स सहसा नैसर्गिक असतात, पण याचा अर्थ असा नाही की त्यांचे कोणतेही दुष्परिणाम नाहीत. आतापर्यंतच्या अभ्यासात काही संभाव्य दुष्परिणाम दिसून आले आहेत- प्रश्न- हे सप्लिमेंट्स इतर औषधांसोबत प्रतिक्रिया देतात का? उत्तर- होय, मशरूम सप्लिमेंट्स काही औषधांसोबत प्रतिक्रिया देऊ शकतात. हे प्रत्येक व्यक्तीमध्ये होत नाही, परंतु विज्ञान आणि क्लिनिकल अहवालानुसार काही संयोजनांमध्ये सावधगिरी बाळगणे आवश्यक आहे. जसे की- प्रश्न- मशरूम सप्लिमेंट्स FDA आणि FSSAI द्वारे नियंत्रित आहेत का? उत्तर- होय, मशरूम सप्लिमेंट्स FDA (फूड अँड ड्रग ॲडमिनिस्ट्रेशन) आणि FSSAI (फूड सेफ्टी अँड स्टँडर्ड्स अथॉरिटी ऑफ इंडिया) या दोन्ही संस्थांद्वारे काही प्रमाणात नियंत्रित आहेत. परंतु हे फूड सप्लिमेंट्स असल्याने, ते पूर्णपणे तपासले आणि मंजूर केलेले नसतात. ते खरेदी करताना स्वतः स्मार्ट असणे महत्त्वाचे आहे. प्रश्न- खरे मशरूम खाणे जास्त फायदेशीर आहे की त्याचे सप्लिमेंट घेणे? उत्तर- खाण्यायोग्य मशरूम अधिक चांगले आणि सुरक्षित पर्याय आहेत, परंतु काही विशिष्ट परिस्थितीत सप्लिमेंट्स देखील उपयुक्त ठरू शकतात. जसे की– प्रश्न- जर खाण्यायोग्य मशरूम उपलब्ध नसेल, तर त्याचा दुसरा आरोग्यदायी पर्याय काय आहे? उत्तर- जर खाण्यायोग्य मशरूम उपलब्ध नसेल, तर त्याचे पोषक तत्वे इतर पदार्थांमध्येही सहज मिळू शकतात. ग्राफिक्समध्ये सर्व पर्याय पहा- प्रश्न- हे सप्लिमेंट घेण्यापूर्वी नेहमी आपल्या डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा का? उत्तर- होय, मशरूम सप्लिमेंट घेण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे चांगले आहे. प्रश्न- कोणत्या लोकांनी मशरूम सप्लिमेंट घेऊ नये? उत्तर- काही लोकांसाठी हे सुरक्षित नाही. अशा लोकांनी ते टाळावे किंवा डॉक्टरांच्या सल्ल्याने घ्यावे-- मशरूम सप्लिमेंट्समध्ये असलेले बायोएक्टिव्ह कंपाऊंड्स रोगप्रतिकारशक्ती आणि मेंदूच्या आरोग्याला मदत करतात. पण त्यांचे फायदे अजूनही मर्यादित वैज्ञानिक पुराव्यांवर आधारित आहेत. म्हणून, संतुलित आहाराला प्राधान्य द्या. सप्लिमेंट घेण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला नक्की घ्या.

व्हॅन लाइफचा ट्रेंड:200 पेक्षा जास्त व्हॅन लाइफ क्रिएटर्स; काही डोंगरांमध्ये राहत आहेत, काही समुद्रकिनाऱ्यावर

मी फरिदाबादचा आहे. 2018 मध्ये जपानी अनुवादकाची नोकरी सुरू केली होती, 2021 मध्ये सोडली. फिरणे ही माझी आवड होती, आधी लहान कारने सुरुवात केली मग व्हॅन विकत घेतली. आज सोशल मीडियावर 2 लाख लोक जोडले गेले आहेत, असे आर्यन चोप्रा यांचे म्हणणे आहे, जे इंस्टाग्रामवर बीचेस अँड बायसेप्स या नावाने प्रसिद्ध आहेत. ते सांगतात की आता याच व्हॅनसोबत केरळपासून सिक्कीमपर्यंत फिरले आहेत. साधारणपणे 2-3 महिने रस्त्यावर राहतात, मग काही दिवस घरी येऊन पुढच्या ट्रिपची तयारी करतात. आर्यन सांगतात की त्यांची एक छोटी कम्युनिटी आहे, जिथे लोक आपली व्हॅन घर बनवून रोड ट्रिप्स करतात. जगभरात व्हॅन लाइफ आता एक मोठी डिजिटल चळवळ बनली आहे. जागतिक स्तरावर 200 पेक्षा जास्त सक्रिय व्हॅन लाइफ इन्फ्लुएन्सर्स आहेत ज्यांची रँकिंग Favikon सारखे प्लॅटफॉर्म ट्रॅक करतात. व्हॅन लाइफचे चेहरे- यांचे 80 लाख फॉलोअर्स प्रिया आणि सिड - आपल्या व्हॅनने 40 देश फिरले आहेत प्रिया सिड इंस्टाग्रामवर प्रसिद्ध आहेत. या जोडप्याने सिडनीमध्ये इंजिनियरची नोकरी सोडली आणि व्हॅनमध्ये राहण्याचा निर्णय घेतला. आतापर्यंत 40 पेक्षा जास्त देशांमध्ये फिरले आहेत. ते देशांमधील स्थानिक जीवन समोर आणतात. त्यांच्या इंस्टाग्रामवर 83 लाख फॉलोअर्स आहेत. कपिल शर्मा - शाश्वत पर्यटनाला प्रोत्साहन देत आहेत कपिल शर्मा Ghumakkad Bugz या नावाने ओळखले जातात. अजमेरचे कपिल रेडिमेड गारमेंट्सचा व्यवसाय करत होते, पण आता ते व्हॅनलाईफ इन्फ्लुएन्सर आहेत. त्यांच्या यूट्यूबवर 15 लाखांपेक्षा जास्त सबस्क्रायबर्स आहेत. ते त्यांच्या ब्लॉग्समध्ये शाश्वत पर्यटनाला प्रोत्साहन देतात. रवी संगनमन - सोशल मीडियावर 17 लाख फॉलोअर्स रवी संगनमन Van Life with Ravi या नावाने ओळखले जातात. त्यांनी आपली मारुती इको व्हॅन घर बनवली आहे. त्यांच्या व्हॅनमध्ये सोलर पॉवर, किचन आणि मूलभूत सुविधा आहेत, म्हणजे फिरते घर. रवीच्या इंस्टाग्रामवर 9.6 लाख आणि यूट्यूबवर 7 लाखांपेक्षा जास्त सबस्क्रायबर्स आहेत.

चाळिशीनंतर कमकुवत होतात हाडे:10 लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नका, डॉक्टरांकडून जाणून घ्या हाडे मजबूत करण्यासाठी 11 टिप्स

40 वर्षांनंतर हाडांची कमजोरी ही एक 'सायलेंट' समस्या आहे, जी हळूहळू वाढते. ती अनेकदा फ्रॅक्चर किंवा वेदना झाल्यावर समोर येते. खरं तर, वय वाढल्याने शरीरातील कॅल्शियमचे शोषण कमी होते आणि हाडांची घनता कमी होऊ लागते. महिलांमध्ये रजोनिवृत्तीनंतर ही प्रक्रिया आणखी वेगवान होते. चुकीची जीवनशैली, व्हिटॅमिन डीची कमतरता, व्यायामाचा अभाव आणि चुकीचे खाणे या धोक्याला वाढवू शकतात. चिंतेची बाब अशी आहे की सुरुवातीला याची लक्षणे फार स्पष्ट नसतात. त्यामुळे लोक याकडे दुर्लक्ष करतात. जर वेळेत याकडे लक्ष दिले तर हाडांच्या झीजेची प्रक्रिया थोडी मंदावली जाऊ शकते. आज हाडांच्या आरोग्यावर बोलू. तसेच जाणून घेऊ- तज्ज्ञ: डॉ. अभिषेक कुमार मिश्रा, वरिष्ठ सल्लागार, ऑर्थोपेडिक्स आणि स्पाइन, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, दिल्ली प्रश्न- 40 वर्षांनंतर हाडे कमकुवत का होऊ लागतात? उत्तर- 40 वर्षांनंतर हाडे कमकुवत होणे ही एक सामान्य प्रक्रिया आहे, परंतु ते अचानक होत नाही. यामागे अनेक कारणे आहेत. सर्व कारणे ग्राफिकमध्ये पहा- चला, आता ही कारणे सविस्तरपणे समजून घेऊया- कॅल्शियमची कमतरता व्हिटॅमिन डीची कमतरता हार्मोनल बदल (विशेषतः महिलांमध्ये) हाडांचे पुनर्रचना असंतुलन कमी शारीरिक हालचाल वाईट जीवनशैली काही आजार आणि औषधे प्रश्न- हाडांच्या कमकुवतपणाची काय चिन्हे आहेत? उत्तर- हाडांच्या कमकुवतपणाची सुरुवातीची लक्षणे खूप सौम्य असतात. त्यामुळे लोक याकडे दुर्लक्ष करतात. पण वेळीच ही लक्षणे ओळखली गेली तर मोठ्या समस्येपासून वाचता येते. सर्व लक्षणे ग्राफिक्समध्ये पहा- प्रश्न- 40+ वयाच्या लोकांमध्ये कोणत्या लोकांना हाडांच्या झीजेचा धोका जास्त असतो? उत्तर- काही लोकांना याचा धोका जास्त असतो. यामागे शारीरिक, जीवनशैली आणि वैद्यकीय घटक जबाबदार आहेत. पॉइंटर्समध्ये पहा कोणाला जास्त धोका आहे- प्रश्न- हाडे कमकुवत झाल्याने कोणत्या आजारांचा धोका वाढतो? उत्तर- कमकुवत हाडे वेदना किंवा थकवा यासोबत अनेक गंभीर आजारांचा धोका वाढवू शकतात. 40+ वयात हा धोका आणखी वाढतो. सर्व आरोग्य धोके ग्राफिक्समध्ये पहा- प्रश्न- हाडांच्या आरोग्याची तपासणी कशी केली जाते? उत्तर- हाडांच्या आरोग्याचे योग्य मूल्यांकन केवळ लक्षणांवरून करता येत नाही. यासाठी चाचण्या आणि वैद्यकीय मूल्यांकनाचीही आवश्यकता असते. जसे की- BMD (बोन मिनरल डेन्सिटी) चाचणी एक्स-रे रक्त तपासणी FRAX स्कोअर (फ्रॅक्चर रिस्क असेसमेंट टूल) शारीरिक चिन्हे डॉक्टर काही लक्षणांच्या आधारावर अंदाज लावतात. जसे की- प्रश्न- मजबूत हाडांसाठी कोणत्या पोषक तत्वांची गरज असते? उत्तर- अनेक पोषक तत्वे मिळून हाडे मजबूत करतात. हाडांच्या आरोग्यासाठी आवश्यक असलेल्या सर्व पोषक तत्वांची यादी ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- जीवनशैलीचा हाडांच्या आरोग्यावर काय परिणाम होतो? उत्तर- संतुलित आहार, नियमित व्यायाम आणि पुरेसा सूर्यप्रकाश घेतल्याने हाडे मजबूत होतात. तर खराब आहार, कमी शारीरिक हालचाल, धूम्रपान आणि मद्यपान हाडांना कमकुवत करतात. चुकीच्या सवयी हळूहळू हाडांची घनता कमी करतात आणि कालांतराने ऑस्टियोपोरोसिसचा धोका वाढवू शकतात. प्रश्न- मजबूत हाडांच्या आरोग्यासाठी जीवनशैली कशी असावी? उत्तर- निरोगी जीवनशैली आणि चांगल्या सवयी हाडांचे आरोग्य मजबूत करण्यास मदत करतात. हे ग्राफिकमध्ये पहा- हाडांच्या आरोग्याशी संबंधित सामान्य प्रश्न आणि उत्तरे प्रश्न- चाचणीशिवायही हाडांच्या आरोग्याची माहिती मिळू शकते का? उत्तर- नाही, केवळ लक्षणांवरून अचूक माहिती मिळत नाही. योग्य मूल्यांकनासाठी चाचण्या आवश्यक असतात. प्रश्न- हाडांची झीज (बोन लॉस) पूर्णपणे थांबवता येते का? उत्तर- पूर्णपणे नाही, पण योग्य आहार, नियमित व्यायाम आणि निरोगी जीवनशैलीने ती बऱ्याच अंशी कमी करता येते. प्रश्न- प्रत्येक व्यक्तीने 40 वर्षांनंतर बोन डेन्सिटी चाचणी करावी का? उत्तर- होय, पण ज्यांना जास्त धोका आहे, त्यांनी ती नक्कीच करावी. जसे की- प्रश्न- फक्त सप्लिमेंट्स घेतल्याने हाडे मजबूत होऊ शकतात का? उत्तर- नाही, सप्लिमेंट्ससोबत संतुलित आहार आणि निरोगी जीवनशैली देखील आवश्यक आहे. प्रश्न- कोणत्या परिस्थितीत डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे? उत्तर- या परिस्थितीत डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे-

संधिवातावरील 5 घरगुती उपाय:आयुर्वेद तज्ञांकडून समजून घ्या रोज पेन किलर खाण्याचे 9 तोटे, औषधांशिवाय वेदनांपासून अशी मिळवा सुटका

जागतिक आरोग्य संघटना (WHO) नुसार, जगात 50 कोटींहून अधिक लोकांना संधिवात आहे. काहींची समस्या मध्यम स्वरूपाची आहे तर काहींची गंभीर. संधिवातामुळे सुरू झालेले सांधेदुखी जवळजवळ आयुष्यभर राहते. काही लोक यातून आराम मिळवण्यासाठी वेदनाशामक गोळ्या घेतात. हे धोकादायक ठरू शकते. यामुळे किडनीलाही नुकसान पोहोचू शकते. अशा परिस्थितीत प्रश्न असा आहे की वेदनाशामक गोळ्यांशिवायही या वेदनेतून आराम मिळू शकतो का? उत्तर आहे – ‘होय’. सांधेदुखीमध्ये घरगुती उपायांनी आराम मिळतो. ‘कामाची बातमी’ मध्ये आज आपण संधिवाताच्या वेदनेतून आराम मिळवण्यासाठी घरगुती उपायांबद्दल बोलणार आहोत. यासोबतच आपण जाणून घेणार आहोत की- तज्ज्ञ: डॉ. पी.के. श्रीवास्तव, माजी वरिष्ठ सल्लागार, शासकीय आयुर्वेद महाविद्यालय आणि रुग्णालय, लखनऊ प्रश्न- आर्थरायटिस म्हणजे काय? उत्तर- आर्थरायटिसमध्ये सांध्यांमध्ये दीर्घकाळ दाह (सूज) होतो. यामुळे सांधे आखडतात आणि दुखतात. आपल्या शरीरात जिथे दोन हाडे एकत्र येतात, त्याला सांधा म्हणतात. या सांध्यांमध्ये दोन्ही हाडांच्या मध्ये एक मऊ थर असतो, ज्याला ‘कार्टिलेज’ म्हणतात. जेव्हा हा थर खराब होऊ लागतो किंवा रोगप्रतिकारशक्ती स्वतः सांध्यांवर हल्ला करू लागते (ऑटोइम्यून रोग), तेव्हा आर्थरायटिस होतो. प्रश्न- आर्थरायटिस का होतो? उत्तर- आर्थरायटिसमध्ये कार्टिलेज हळूहळू झिजायला लागते किंवा त्यांना सूज येते. प्रश्न- संधिवाताच्या वेदनांपासून आराम मिळवण्यासाठी लोक अनेकदा पेनकिलर घेतात? यात रोज पेनकिलर खाणे धोकादायक का आहे? उत्तर- संधिवाताच्या वेदनांमध्ये पेनकिलर त्वरित आराम देतात, पण ते रोज खाल्ल्याने खूप नुकसान होऊ शकते. सर्व आरोग्य धोके ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- पेन किलरशिवायही संधिवाताच्या वेदनांपासून आराम मिळू शकतो का? उत्तर- होय, अनेक प्रकरणांमध्ये पेन किलरशिवायही संधिवाताच्या वेदना नियंत्रित करता येतात. यासाठी काही गोष्टींची विशेष काळजी घ्या. जसे की- याव्यतिरिक्त, काही औषधी वनस्पतींमध्ये नैसर्गिक दाहक-विरोधी गुणधर्म असतात, जे सूज कमी करू शकतात. प्रश्न- संधिवाताच्या वेदनांवर घरगुती उपाय काय आहे? उत्तर- घरगुती उपचाराचा उद्देश सांध्यांची सूज कमी करणे आणि सांध्यांना पोषण देणे आहे. काही प्रभावी घरगुती उपाय ग्राफिकमध्ये पाहा- वरील ग्राफिकमध्ये दिलेल्या घरगुती उपायांव्यतिरिक्त हलका योग, कोमट पाण्याने स्नान, पुरेशी झोप आणि संतुलित आहार देखील घरगुती उपचाराचा महत्त्वाचा भाग आहेत. चला, आता या सर्व उपायांबद्दल सविस्तर समजून घेऊया- 1. गुळवेल आणि हळद 2. गुळवेल आणि आले 3. गुळवेल आणि अश्वगंधा 4. गुळवेल आणि गुग्गुळ 5. गुळवेल आणि निर्गुडी प्रश्न- हे वेदनाशामक घरगुती उपाय कसे तयार करावे? उत्तर- हे वेदनाशामक घरगुती उपाय असे तयार करा- गुळवेल+हळद/आले: अर्धा चमचा गुळवेल पावडरमध्ये चिमूटभर हळद किंवा आले मिसळून कोमट पाण्यासोबत घ्या. गुळवेल+अश्वगंधा: दोन्ही चूर्ण समान प्रमाणात मिसळून घ्या. गुळवेल+गुग्गुळ: हे सहसा टॅबलेट किंवा पावडरच्या स्वरूपात घेतले जाते. गुळवेल+निर्गुडी: काढ्याच्या स्वरूपात किंवा तेलाने मालिश करण्यासाठी वापरा. प्रश्न- हे उपाय दिवसातून किती वेळा आणि किती दिवसांपर्यंत घ्यावेत? उत्तर- सामान्यतः दिवसातून 1-2 वेळा घेता येते. प्रश्न- हे उपाशीपोटी घेणे योग्य आहे की जेवणानंतर घेणे ठीक आहे? उत्तर- याची योग्य वेळ तुमच्या पचनशक्ती आणि आरोग्यावर अवलंबून असते. प्रश्न- या वेदनाशामक घरगुती उपायांचे काही दुष्परिणाम होऊ शकतात का? उत्तर- जास्त प्रमाणात किंवा जास्त काळ घेतल्यास काही दुष्परिणाम होऊ शकतात. प्रश्न- घरगुती उपाय करताना कोणत्या गोष्टींची काळजी घेणे महत्त्वाचे आहे? उत्तर- औषधी वनस्पती नेहमी विश्वसनीय स्त्रोतांकडून घ्या आणि शुद्धतेची काळजी घ्या. प्रश्न- जर बीपी, मधुमेह किंवा थायरॉईडची औषधे चालू असतील, तरीही हे उपाय करू शकतो का? उत्तर- सावधगिरीनेच घ्या. या गोष्टी लक्षात ठेवा- प्रश्न- आर्थरायटिसच्या बाबतीत कोणत्या लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नये? डॉक्टरांना कधी दाखवणे अनिवार्य आहे? उत्तर- या लक्षणांकडे अजिबात दुर्लक्ष करू नका- या परिस्थितीत त्वरित डॉक्टरांना दाखवा-

निरागस झोपेत लपलेली आरोग्याची चेतावणी:गाढ झोप नाही, घोरणे आरोग्य समस्यांचे लक्षण; दंतचिकित्सकाची भूमिका का महत्त्वाची आहे ते जाणून घ्या

आई-वडील मुलांच्या लहानसहान हालचाली आणि कृतींकडे लक्ष देतात. जेव्हा मुले झोपताना घोरतात, तेव्हा ते अनेकदा गोंडस वाटतात, ज्याकडे पालक गाढ झोपेचे लक्षण मानून दुर्लक्ष करतात. पण घोरणे नेहमीच सामान्य नसते, विशेषतः मुलांमध्ये. 2021 मध्ये केलेल्या एका सर्वेक्षणानुसार, 8-14 वयोगटातील मुलांमध्ये ही समस्या सुमारे 8 टक्क्यांपर्यंत आढळली. आणखी एका अभ्यासानुसार, 5-10 वयोगटातील मुलांमध्ये ती सुमारे 10 टक्क्यांपर्यंत आढळते. घोरणे का येते? सामान्य स्थितीत घशाच्या मागील बाजूस श्वासनलिकेचा मार्ग रुंद आणि मोकळा असतो, ज्यामुळे हवा सहजपणे फुफ्फुसांपर्यंत पोहोचते. परंतु जेव्हा हा मार्ग एखाद्या कारणामुळे अरुंद किंवा अवरुद्ध होतो, जसे की - जीभ मागे सरकणे किंवा टाळूचा मागील भाग खाली लटकणे, तेव्हा हवेच्या प्रवाहात कंपन निर्माण होते. हेच कंपन घोरण्याचा आवाज निर्माण करते. याव्यतिरिक्त, टॉन्सिल्स वाढणे, जबडे लहान किंवा मागे असणे, श्वास घेण्याच्या मार्गात अडथळा किंवा तोंडाने श्वास घेण्याची सवय ही देखील याची कारणे असू शकतात. या खबरदारी देखील घ्या - जास्त वजनामुळे श्वासनलिकेवर दाब वाढतो, त्यामुळे संतुलित आहार आणि नियमित शारीरिक हालचाल आवश्यक आहे.- खोली धूळ-मातीपासून मुक्त ठेवा. ॲलर्जी असल्यास डॉक्टरांच्या सल्ल्याने औषधे किंवा नेझल स्प्रे वापरा.- घरात धूम्रपान करणे टाळा, कारण याचा परिणाम मुलाच्या श्वासनलिकांवर होतो.- मुलाला डोके थोडे वर ठेवून झोपवा, जेणेकरून श्वास घेण्याचा मार्ग मोकळा राहील.- पालकांनी मुलांच्या झोपेकडे आणि सवयींकडे विशेष लक्ष दिले पाहिजे. जर मूल रोज घोरत असेल, तोंड उघडे ठेवून झोपत असेल, झोपेत श्वास थांबत असेल, दिवसा सुस्त किंवा चिडचिडे राहत असेल, रात्री दात घासत असेल किंवा अंथरूण ओले करत असेल, तर ही गंभीर समस्या असल्याची चिन्हे असू शकतात आणि डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. मूल घोरत असेल, तर काय करावे? - मुलाच्या झोपेची नोंद ठेवा, तो कधी आणि किती वेळा घोरतो, श्वास थांबतो का किंवा अस्वस्थता असते का.- बालरोग तज्ञाचा सल्ला घ्या. गरज पडल्यास ते ईएनटी तज्ञ किंवा स्लीप स्टडीची शिफारस करू शकतात.- जर कारण ॲलर्जी किंवा सर्दी असेल, तर डॉक्टर नेझल स्प्रे किंवा औषधे देऊ शकतात.- मुलासाठी स्वच्छ, आरामदायक आणि ॲलर्जी-मुक्त बेडरूम ठेवा. झोपेची नियमित वेळ निश्चित करा आणि स्क्रीन टाइम कमी करा. इतर तज्ञांची भूमिका जर टॉन्सिल किंवा ॲडेनोइड्स वाढले असतील, तर ईएनटी (कान-नाक-घसा) तज्ञाची मदत घ्यावी लागू शकते. आवश्यकतेनुसार शस्त्रक्रियेने श्वासोच्छवासाचा मार्ग साफ केला जातो, ज्यामुळे मुलाला आराम मिळतो आणि जबड्यांचा विकासही योग्य प्रकारे होऊ शकतो. दंतचिकित्सेमुळे होऊ शकते समाधान दंत तज्ञ देखील घोरण्याच्या उपचारात महत्त्वाची भूमिका बजावतात. त्यांच्याकडे असे अनेक उपाय असतात, ज्यामुळे श्वासोच्छवासाचा मार्ग रुंद केला जाऊ शकतो, जसे की- वरच्या जबड्याचा विस्तार--जर मुलाच्या जबड्याची रचना व्यवस्थित नसेल, ज्यामुळे श्वास घेण्याच्या मार्गात अडथळा येत असेल, तर दंतचिकित्सक त्यात सुधारणा करू शकतात. फंक्शनल अप्लायन्सेस --जर खालचा जबडा मागे असेल, तर विशेष उपकरणांच्या मदतीने तो पुढे आणला जातो. यामुळे जीभ देखील पुढे येते आणि श्वास घेण्याचा मार्ग मोकळा होतो. वेळेवर उपचार आवश्यक आहे - जर वेळेत घोरण्याच्या समस्येवर उपचार केले गेले, तर अनेक गंभीर समस्या टाळता येऊ शकतात. विशेषतः 8-12 वर्षांच्या वयात जबड्यांचा विकास सहजपणे करता येतो. या वयात शस्त्रक्रियेशिवाय देखील प्रभावी उपचार शक्य असतात.

उन्हाळा आहे, त्वचेची काळजी घ्या:केवळ बाह्य संरक्षण पुरेसे नाही, त्वचेला आतूनही हायड्रेटेड ठेवा; जाणून घ्या तज्ञांच्या टिप्स

उन्हाळ्यात त्वचा केवळ बाहेरूनच नाही, तर आतूनही प्रभावित होते. तीव्र उष्णता, यूव्ही किरणे, डिहायड्रेशन आणि ताण हे सर्व मिळून आपल्या त्वचेच्या पेशींच्या कार्यावर परिणाम करतात. आपण त्वचेचे कार्य समजून तिला निरोगी ठेवू शकतो. डिहायड्रेशनचा त्वचेवर परिणाम उन्हाळ्यात आपली त्वचा अनेकदा तेलकट नसते, तर जैविकदृष्ट्या डिहायड्रेटेड होते. याचा अर्थ त्वचेमध्ये पाण्याची कमतरता असते, ज्यामुळे ती जास्त तेल तयार करत नाही, तर नैसर्गिकरित्या कोरडी होते. म्हणून, त्वचेवरील तेल काढण्याचे उपाय करण्याऐवजी आहारात बदल करा. दिवसभर पुरेसे पाणी, नारळ पाणी, ताक आणि इलेक्ट्रोलाइट्स घ्या. तीव्र उन्हापासून बचाव करा यूव्ही किरणे त्वचेतील कोलेजन तोडतात आणि फ्री रॅडिकल्स वाढवतात, ज्यामुळे पिगमेंटेशन आणि एजिंगची प्रक्रिया वेगवान होते. एसपीएफ 30 किंवा त्याहून अधिक असलेले सनस्क्रीन दर 3-4 तासांनी लावणे आवश्यक आहे. त्याचबरोबर, सकाळी 8-10 वाजताचा हलका सूर्यप्रकाश घेणे देखील महत्त्वाचे आहे, यामुळे व्हिटॅमिन-डी आणि हार्मोनल संतुलन राखण्यास मदत होते. संरक्षक थर मजबूत करा वारंवार चेहरा धुणे किंवा रासायनिक, कठोर उत्पादनांचा वापर या थराला नुकसान पोहोचवू शकतो. हलके क्लीन्झर आणि पाणी-आधारित मॉइश्चरायझर वापरा. या उपायांमुळे त्वचा निरोगी राहील 1- आहाराचा त्वचेवर परिणाम पाणीदार फळे, जसे की- टरबूज, काकडी, संत्री आणि अँटीऑक्सिडंट्सनी समृद्ध अन्न त्वचेला आतून पोषण देतात. प्रक्रिया केलेले आणि तळलेले पदार्थ टाळा, कारण ते सूज वाढवतात. 2- एक्सफोलिएशन टाळा काही लोक उन्हाळ्यात टॅनिंग दूर करण्यासाठी जास्त एक्सफोलिएशन करतात. उन्हाळ्यात त्वचा आधीच संवेदनशील असते, त्यामुळे आठवड्यातून 1-2 वेळाच हलके एक्सफोलिएशन करणे चांगले आहे.

या 10 सवयींमुळे पचन खराब होते:डॉक्टरांकडून जाणून घ्या सुधारणा करण्याचे वैज्ञानिक मार्ग, या 11 आरोग्य टिप्सचे पालन करा

खराब जीवनशैली, अनियमित आहार आणि ताण पचनावर परिणाम करतात. यामुळे ऍसिडिटी, बद्धकोष्ठता आणि अपचन यांसारख्या समस्या वाढू शकतात. जर या समस्या सतत राहिल्या, तर ऊर्जा, काम करण्याची क्षमता आणि मनःस्थिती या तिन्ही गोष्टींवर परिणाम होतो. अमेरिकन ग्लोबल हेल्थकेअर कंपनी ‘एबॉट’ च्या ‘गट हेल्थ सर्वे’ नुसार, 22% भारतीय प्रौढ बद्धकोष्ठतेने त्रस्त आहेत. तर 13% गंभीर बद्धकोष्ठतेच्या समस्येचा सामना करत आहेत. अशा परिस्थितीत पचनसंस्थेच्या आरोग्यावर लक्ष देणे महत्त्वाचे आहे. त्यामुळे ‘कामाची बातमी’ मध्ये आपण जाणून घेऊया की- तज्ञ: डॉ. सुकृत सिंग सेठी, संचालक, वरिष्ठ सल्लागार, गॅस्ट्रोएंटेरोलॉजी, नारायणा हॉस्पिटल, गुरुग्राम डॉ. अमृता मिश्रा, वरिष्ठ आहारतज्ञ, दिल्ली प्रश्न- चांगल्या आरोग्यासाठी पचनसंस्था निरोगी असणे का महत्त्वाचे आहे? उत्तर- चांगल्या आरोग्यासाठी पचनसंस्था निरोगी असणे केवळ महत्त्वाचे नाही, तर ते अत्यंत आवश्यक आहे. खालील मुद्द्यांवरून हे समजून घेऊया- जर पचनसंस्था योग्य नसेल, तर जीवनसत्त्वे, खनिजे, प्रथिने आणि चरबीचे शोषण (absorption) प्रभावित होते. यामुळे अनेक प्रकारच्या समस्या उद्भवू शकतात. जसे की- याव्यतिरिक्त, आपले आतड्यांमधील सूक्ष्मजंतू (gut microbes) रोगप्रतिकारशक्ती आणि मेंदूच्या आरोग्याशी देखील संबंधित असतात. ते संपूर्ण शरीराच्या कार्यावर परिणाम करतात. प्रश्न- पचनसंस्थेचे निरोगी असणे आपल्या आहारावर अवलंबून आहे का? उत्तर- होय, योग्य पचन बऱ्याच अंशी आहारावर अवलंबून असते. हे असे समजूया- प्रश्न- पचनसंस्था निरोगी ठेवण्याचा वैज्ञानिक मार्ग काय आहे? उत्तर- याचे तीन भाग आहेत- 1. जीवनशैली पचन संपूर्ण शरीराच्या लय आणि दिनचर्येवर अवलंबून असते. खालील मुद्द्यांवरून समजून घेऊया- शारीरिक हालचाल हायड्रेशन 2. माइंडफुल खाणे (Mindful Eating) खाण्याची पद्धत देखील अन्न निवडीइतकीच महत्त्वाची आहे. हे आपण खालील मुद्द्यांमधून समजून घेऊया- ग्राफिकमधून समजून घ्या, निरोगी पचनासाठी जीवनशैलीत आणि खाण्याच्या पद्धतीत कोणते बदल आवश्यक आहेत- 3. पोषण संतुलित आणि विविध आहार आतड्यातील सूक्ष्मजीवांना स्थिर ठेवतो. हे मुद्द्यांद्वारे समजून घेऊया- ग्राफिकमध्ये पहा, निरोगी पचनासाठी काय खावे- प्रश्न- कोणत्या चुकांमुळे पचन खराब होते? उत्तर- खराब पचन शरीरातील अनेक जैविक प्रक्रिया देखील विस्कळीत करते. जसे- खालील ग्राफिकमध्ये पहा की आपल्या कोणत्या सवयी पचन खराब करतात- प्रश्न- ताणतणावामुळे पचनक्रिया बिघडते का? उत्तर- होय, जेव्हा शरीर ताणतणावाखाली असते तेव्हा सिम्पथेटिक नर्वस सिस्टीम (आणीबाणीच्या किंवा तणावपूर्ण परिस्थितीत सक्रिय होते) सक्रिय होते. प्रश्न- निरोगी पचनासाठी चांगली झोप का आवश्यक आहे? उत्तर- झोपेदरम्यान शरीर स्वतःला दुरुस्त करते आणि रीसेट करते, ज्यात पचनसंस्थेचाही समावेश आहे.

पार्टनरला जवळीक साधायची आहे:मी अजून तयार नाही, मी नकार देते, तो हट्ट करतो, त्याला कसे समजावू?

प्रश्न- माझे वय 24 वर्षे आहे. मी मास्टर्सचे शिक्षण घेत आहे. मी एका वर्षापासून रिलेशनशिपमध्ये आहे. आमच्यात खूप चांगली बॉन्डिंग आहे. समस्या अशी आहे की माझा बॉयफ्रेंड इंटीमेट होऊ इच्छितो, पण मी अजून यासाठी तयार नाही. तो वेगवेगळ्या मार्गांनी सांगतो, आग्रह करतो आणि मला समजावण्याचा प्रयत्न करतो. मी 'हो' म्हणायला तयार नाही आणि स्पष्टपणे 'नाही' देखील बोलू शकत नाहीये. मी त्याला कसे समजावू? या परिस्थितीतून कसे बाहेर पडू? कृपया मार्गदर्शन करा. तज्ज्ञ- डॉ. जया सुकुल, क्लिनिकल सायकोलॉजिस्ट, नोएडा उत्तर- सर्वात आधी धन्यवाद, तुम्ही एक महत्त्वाचा प्रश्न विचारला आहे. यामुळे अनेक लोकांना निर्णय घेण्यास मदत मिळेल. रिलेशनशिपमध्ये चांगली बॉन्डिंग हा सकारात्मक हेतू आहे, पण शारीरिक जवळीक पूर्णपणे तुमच्या सहजतेवर आणि मानसिक तयारीवर अवलंबून आहे. इंटीमसी ही काही 'रिलेशनशिप टेस्ट' नाही, जी पास करणे आवश्यकच आहे. एका निरोगी नात्यात 'नाही' चा आदर, 'होय' पेक्षाही जास्त महत्त्वाचा आहे. जर तुम्ही तयार नसाल, तर दबावाखाली घेतलेला कोणताही निर्णय तुमच्या मानसिक आरोग्याला आणि नात्याला, दोघांनाही नुकसान पोहोचवू शकतो. चला, तुमची परिस्थिती समजून घेऊया आणि उपायांवर बोलूया. सर्वात आधी ‘NO’ चा अर्थ समजून घ्या- ‘NO’ चा अर्थ फक्त ‘NO’ आहे बॉलिवूडचा एक चित्रपट आहे, ‘पिंक.’ चित्रपटाच्या शेवटच्या दृश्यात अमिताभ बच्चन वकील म्हणून कोर्टात युक्तिवाद करताना म्हणतात, “NO चा अर्थ फक्त NO असतो.” जगातील प्रत्येक व्यक्तीला, विशेषतः पुरुषांना ही गोष्ट समजून घेणे खूप गरजेचे आहे. संमती - जवळीक साधण्याची पहिली आणि सर्वात महत्त्वाची अट कोणत्याही नात्यात संमती (कन्सेंट) योग्य प्रकारे समजून घेणे खूप महत्त्वाचे आहे. हे फक्त एकदा 'हो' म्हणण्यापुरते मर्यादित नाही. यात आपली इच्छा, सहजता आणि कधीही निर्णय बदलण्याचा अधिकार समाविष्ट आहे. चला, ग्राफिक्सच्या माध्यमातून संमतीचा खरा अर्थ काय आहे ते समजून घेऊया. ‘NO’ म्हटल्यावर पार्टनर मॅनिपुलेट करू शकतो अशा परिस्थितीत पार्टनर अनेकदा 'इमोशनल मॅनिपुलेशन'चा आधार घेतात. तुम्ही लिहिले आहे की पार्टनर वेगवेगळ्या प्रकारे आग्रह करतो. हे प्रेम नसून नियंत्रणाचा एक मार्ग आहे. जर एखाद्या अटी किंवा दबावानंतर पार्टनर ‘हो’ म्हणाला, तर त्याचा अर्थ ‘नाही’ असाच असतो. हे दोघांनाही समजून घ्यावे लागेल. ‘गोष्ट मान्य करणे’ आणि ‘संमती’ यात मोठा फरक नात्यात एखाद्याचे म्हणणे मान्य करणे आणि मनाने सहमत असणे, यात मोठा फरक आहे. महिला पार्टनर भांडण टाळण्यासाठी किंवा समोरच्याच्या आनंदासाठी 'हो' म्हणतात, पण प्रत्यक्षात त्या तयार नसतात. अशी जबरदस्तीने दिलेली संमती हळूहळू नात्यात कटुता निर्माण करू शकते. ग्राफिकमधून समजून घ्या की कोणत्या 'हो' चा अर्थ संमती नाही- फक्त पार्टनरच्या आनंदासाठी 'हो' म्हणू नका जर तुम्ही तुमच्या मनाच्या आणि मूल्यांच्या विरोधात जाऊन पार्टनरच्या आनंदासाठी तडजोड करत असाल, तर हे 'सेल्फ-बिट्रेयल' (स्वतःला फसवणे) आहे. याचा तुमच्या व्यक्तिमत्त्वावर खोल परिणाम होतो. यामुळे अनेक प्रकारचे नुकसान होऊ शकते. ग्राफिकमध्ये पहा- जोडीदार तो जो ‘नाही’चा आदर करतो जर तुमचा जोडीदार तुमची 'नाही' ऐकल्यानंतरही तीच गोष्ट पुन्हा पुन्हा करत असेल किंवा रागावत असेल, तर सावध व्हा. हे लक्षण आहे की तो तुमच्या भावनांपेक्षा त्याच्या गरजांना जास्त महत्त्व देत आहे. एक चांगला जोडीदार ‘नाही’चा आदर करतो. स्वतःशी तडजोड करू नका नात्यात आपल्या मर्यादा ठरवणे स्वार्थ नाही, तर आत्मसन्मान आहे. जो जोडीदार तुमच्या 'नाही'चा आदर करू शकत नाही, त्याच्याकडून भविष्यात निरोगी नात्याची अपेक्षा करणे कठीण आहे. या परिस्थितीला कसे सामोरे जाल? जर तुम्ही अशा द्विधा मनस्थितीत असाल तर या 4 पायऱ्यांच्या मदतीने परिस्थिती हाताळू शकता- 1. समोरासमोर बसून बोला- खुणांनी बोलण्याऐवजी जोडीदारासोबत बसून बोला. त्याला स्पष्ट शब्दांत सांगा- मी तुझ्यावर खूप प्रेम करते आणि आपल्या नात्याची कदर करते, पण सध्या मी जवळीक साधण्यासाठी मानसिकरित्या तयार नाही. जर तुमच्यात खरोखरच चांगली बॉन्डिंग असेल तर तो तुमच्या प्रामाणिकपणाचा आदर करेल, तुमच्यावर दबाव आणणार नाही. 2. आपले प्राधान्य ठरवा सहसा लोकांना वाटते की 'नाही' म्हटल्याने नाते तुटेल, पण लक्षात ठेवा की स्वतःच्या इच्छेविरुद्ध जाऊन काही करणे हे प्रेम नाही, तर एक तडजोड आहे. तुमची मानसिक शांती आणि आत्म-सन्मान सर्वात महत्त्वाचे असले पाहिजे. जे नाते तुमच्या सहजतेची किंमत मागते, ते दीर्घकाळ आनंद देऊ शकत नाही. 3. जोडीदाराच्या प्रतिक्रियेकडे लक्ष द्या 'नाही' म्हटल्यानंतर तुमच्या जोडीदाराचे वर्तन कसे आहे हे नक्की पहा. तो तुमचे म्हणणे ऐकून तुम्हाला वेळ देत आहे का? की तो रागावत आहे, भावनिक ब्लॅकमेल करत आहे किंवा दुर्लक्ष करत आहे? त्याची ही प्रतिक्रिया तुम्हाला सांगेल की तो तुमच्यावर प्रेम करतो की फक्त त्याच्या गरजा पूर्ण करू इच्छितो. 4. अपराधीपणाच्या भावनेतून पूर्णपणे बाहेर या अनेकदा मुली 'नाही' म्हटल्यानंतर स्वतःला दोषी समजू लागतात. त्यांना वाटते की त्यांनी पार्टनरचे मन दुखावले आहे. हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे की तुमच्या शरीरावर आणि आयुष्यावर तुमचा पूर्ण अधिकार आहे. 'नाही' म्हणणे हा तुमचा मूलभूत हक्क आहे. स्वतःला सांगा की तुम्ही कोणतीही चूक केली नाही.

प्रवास:प्रवासात फक्त फिरण्याचे नियोजन करून चूक तर करत नाहीत ना, समजून घ्या कोणकोणते अनुभव घेणे आवश्यक

प्रवासाचा उद्देश फक्त जागा बदलणे नाही, तर स्वतःला एका नवीन रूपात शोधणे आहे. प्रवास ही काही शर्यत नाही, तर ती एक भावना आहे जी अनुभवली जाते, जगली जाते आणि मग तिच्या आठवणी आपल्या मनात कायमस्वरूपी नाजूकपणे जपल्या जातात. जर तुम्ही फक्त बघण्याच्या उद्देशाने प्रवासाला निघालो, तर डोळ्यासमोर असूनही बरंच काही दुर्लक्षित राहतं. पण जेव्हा तुम्ही असा प्रवास करता, ज्यातून परत येताना तुमचे मन कथा, अनुभव, नवीन माहिती आणि न सांगितलेल्या आठवणींनी भरलेले असते, तेव्हा तो प्रवास खऱ्या अर्थाने तुमचे जीवन समृद्ध करतो. ही समृद्धी कपड्यांमध्ये किंवा स्मृतिचिन्हांमध्ये नाही, तर तुमच्या दृष्टिकोनात, विचारशीलतेत आणि अनुभवांच्या विस्तारात दिसून येते. संस्कृतीला अनुरूप निवास श्रीनगर किंवा अलेप्पीला गेलात तर एक रात्र हाऊसबोटमध्ये घालवा, हिमाचलमधील लाकडी घरांचा साधेपणा अनुभवा. राजस्थानमधील हवेल्या केवळ इमारती नाहीत, तर भूतकाळातील जिवंत कथा आहेत, तर ऋषिकेशमध्ये गंगा मातेच्या काठी तंबूत घालवलेली रात्र आत्म्याला शांती देते. पुद्दुचेरीमधील फ्रेंको-तमिळ शैलीतील आरामदायी निवासस्थानं, गोव्यातील पोर्तुगीज होम-स्टे, अंदमानमधील निळ्या अथांग समुद्रात बांधलेल्या झोपड्या, कच्छच्या रणमधील भुंगा शैलीतील पारंपरिक गोलघरं आणि एखाद्या गावातील मातीच्या सुगंधाने भरलेले देशी अंगण, ही सर्व केवळ राहण्याची ठिकाणे नाहीत, तर प्रवासाला परिपूर्ण बनवणारे आठवणींचे असे पात्र आहेत. ही अनुभूती संस्कृती आणि लोक-सौंदर्याने आत्म्याला जोडते. सामान्य हॉटेल्स तुम्हाला आराम देऊ शकतात, पण तुमच्या अनुभवांमध्ये काही विशेष भर घालत नाहीत. जसा देश, तसा वेश एखाद्या ठिकाणाला जवळून जाणून घेण्याचा एक सुंदर मार्ग म्हणजे, तिथल्या संस्कृतीला आपल्या पेहरावात उतरवणे. एका दिवसासाठीच का होईना, स्वतःला त्या जागेच्या रंगात रंगवून घ्या. आजकाल तर प्रत्येक ठिकाणचे प्रसिद्ध हातमाग इंडो-वेस्टर्नमध्येही उपलब्ध आहेत. काश्मीरमध्ये फिरन, गुजरातमध्ये बांधणी, पश्चिम बंगालमध्ये कांथा, पंजाबमध्ये फुलकारीचे दुपट्टे, मध्यप्रदेशात बाघाचे सूट, राजस्थानमध्ये लहरियाचे शर्ट, स्कर्ट, तामिळनाडूमध्ये कांजीवरमची साडी आणि मणिपूरमध्ये फनेक; हे केवळ कपडे नाहीत, तर त्या भूमीची ओळख आणि स्थानिक लोकांच्या आत्म्याचा भाग आहेत. जेव्हा तुम्ही हे परिधान करून बाहेर पडता, तेव्हा तुम्ही केवळ पर्यटक राहत नाही, तर त्या ठिकाणाच्या कथेचा एक छोटासा भाग बनून जाता. अन्न ज्यामुळे उत्सुकता वाढते जर तुम्ही प्रत्येक ठिकाणी जाऊन तेच बटर पनीर आणि नान शोधत असाल, तर समजा तुम्ही प्रवासाची खरी चव गमावली आहे. भोजन कोणत्याही प्रदेशातील पाणी, हवामान आणि लोकांच्या स्वभावाशी संबंधित असते. पण काश्मीरमध्ये जाऊन तुम्ही कडमची भाजी, नदिरु यखनी, शीरमल, मारवाडमध्ये दाख-मेथीदाणा, कैर सांगरी, राबोडी, गुजरातमध्ये उंधियू, हांडवो, मुठिया, हिमाचलमध्ये सिद्दू, सेपू बडी, धाम, बनारसमध्ये टोमॅटो चाट, मलय्यो, फरे, महाराष्ट्रात कोथिंबीर वडी, झुणका भाकरी, वांगी भात यावर तेच सामान्य भोजन ठेवत असाल तर तुम्ही तुमच्या स्वादग्रंथींवर खूप मोठा अन्याय करत आहात. प्रयत्न करा की तुम्ही स्थानिक भोजनाचा आनंद तर घ्याच, पण त्यासोबत तिथली एखादी पाककृती (रेसिपी) देखील शिकून परत या, जेणेकरून तो प्रवास तुमच्या स्वयंपाकघरातही दरवळत राहील. स्थानिक भाषेशी जोडणी एखाद्या प्रदेशातील काही शब्द शिकणे त्या संस्कृतीचे दरवाजे उघडते. हा प्रयोग वैयक्तिक शब्दसंग्रहाला विस्तार देण्याचेही एक माध्यम आहे. झारखंडमध्ये ‘जोहार' म्हणणे केवळ अभिवादन नाही, तर आदर आणि आपुलकीचे प्रतीक आहे. लडाखमधील ‘जुले' आपल्या आत एक आपुलकी सामावून घेतो, तर काश्मीरमध्ये ‘मइज' म्हणून आईला हाक मारणे त्या नात्यातील कोमलता आणखी सुंदर बनवते. राजस्थानमध्ये ‘टाबर' म्हणून मुलांना हाक मारणे असो किंवा मणिपूरमध्ये ‘थगात्चरी' म्हणून आभार मानणे असो, अनेकदा हेच छोटे-छोटे शब्द तुम्हाला अशा कथांपर्यंत घेऊन जातात, जो कोणत्याही प्रवासवर्णनात मिळत नाहीत. खरा प्रवासी केवळ ठिकाणांची छायाचित्रेच नाही, तर तेथील आवाज, उच्चार आणि शब्दही आपल्यासोबत घेऊन परततो.

झोपेत ऐकू येतो स्फोटांचा आवाज:‘एक्सप्लोडिंग हेड सिंड्रोम’ असू शकतो, डॉक्टरांकडून समजून घ्या याची कारणे आणि जोखीम घटक

कधीकधी झोपताना किंवा झोपेच्या अगदी आधी अचानक मोठा स्फोट झाल्यासारखा आवाज ऐकू येतो. क्षणभर असे वाटते की, जणू काही बॉम्ब फुटला आहे, दरवाजा जोरात बंद झाला आहे किंवा वीज पडली आहे. भीतीने झोप मोडते आणि हृदयाचे ठोके वाढतात. ही एक ‘झोपेची स्थिती’ आहे, ज्याला ‘एक्सप्लोडिंग हेड सिंड्रोम’ म्हणतात. यात ऐकू येणारा आवाज खरा नसतो, तर तो मेंदूचा भ्रम असतो. यामुळे अस्वस्थता आणि झोप मोडण्याची समस्या होऊ शकते. म्हणून ‘फिजिकल हेल्थ’मध्ये आज एक्सप्लोडिंग हेड सिंड्रोमबद्दल बोलूया. यासोबतच जाणून घेऊया की- प्रश्न- झोपेत असताना अचानक मोठा स्फोट झाल्यासारखा आवाज का ऐकू येतो? उत्तर- पल्मोनोलॉजिस्ट डॉ. पीयूष गोयल सांगतात की, झोप आणि जागे होण्यादरम्यान मेंदूची नियंत्रण प्रणाली काही सेकंदांसाठी असंतुलित होते. त्याच वेळी मेंदू असे सिग्नल तयार करतो, ज्यामुळे मोठ्या आवाजाची जाणीव होते, प्रत्यक्षात कोणताही आवाज नसतो. प्रश्न- हा काही आजार आहे का की मेंदूची सामान्य प्रतिक्रिया आहे? उत्तर- डॉ. पीयूष सांगतात की, हा कोणताही आजार नाही. ही मेंदूची असामान्य, पण निरुपद्रवी प्रतिक्रिया आहे. प्रश्न- यामुळे मेंदूला किंवा शरीराला काही नुकसान होते का? उत्तर- नाही, यामुळे काही नुकसान होत नाही. प्रश्न- हे हृदयविकाराचा झटका, स्ट्रोक किंवा ब्रेन ट्यूमरचे लक्षण असू शकते का? उत्तर- सामान्यतः असे होत नाही. एक्सप्लोडिंग हेड सिंड्रोमचा हृदयविकाराचा झटका, स्ट्रोक किंवा ब्रेन ट्यूमरशी थेट संबंध नाही. प्रश्न- कोणत्या लोकांना ही समस्या जास्त होते? उत्तर- ही समस्या कोणत्याही वयाच्या व्यक्तीला होऊ शकते. पण काही लोकांमध्ये याचा धोका जास्त असतो. ग्राफिक्समध्ये पहा- डॉक्टरांचे मत आहे की ताण आणि थकव्यामुळे झोपताना मेंदू पूर्णपणे विश्रांतीच्या स्थितीत जाऊ शकत नाही. यामुळे झोपेचा समतोल बिघडतो. काही प्रकरणांमध्ये हे आनुवंशिक देखील असू शकते. प्रश्न- या स्थितीत घाबरण्याऐवजी काय करावे? उत्तर- सर्वात आधी हे समजून घ्या की ही धोकादायक स्थिती नाही. म्हणून– जर आवाजानंतर झोप मोडली, तर स्वतःला आठवण करून द्या की ही मेंदूची फक्त असंतुलित प्रतिक्रिया आहे, खरा स्फोट नाही. हळूहळू मेंदू या भीतीतून बाहेर येतो.प्रश्न- डॉक्टरांचा सल्ला कधी घेणे आवश्यक आहे? उत्तर- जर ही समस्या वारंवार होत असेल, तर डॉक्टरांना भेटणे आवश्यक आहे. ग्राफिकमध्ये पहा डॉक्टरांचा सल्ला कधी घ्यावा- काही परिस्थितीत डॉक्टर EEG, MRI किंवा स्लीप टेस्ट करू शकतात. यामुळे दुसरी कोणतीही गंभीर आजार नाही याची खात्री केली जाते. बहुतेक प्रकरणांमध्ये तपासणी सामान्य येते, ज्यामुळे रुग्णाला मानसिक दिलासा मिळतो. प्रश्न- यासाठी औषधांची गरज असते की ती आपोआप बरी होते? उत्तर- बहुतेक प्रकरणांमध्ये ही समस्या औषधांशिवाय बरी होते. याव्यतिरिक्त- प्रश्न- या समस्येपासून वाचण्यासाठी कोणती खबरदारी घ्यावी? उत्तर- यासाठी पूर्ण झोप घेणे सर्वात महत्त्वाचे आहे. त्याचबरोबर काही इतर गोष्टींची काळजी घ्या. जसे की-

उन्हात जाण्यापूर्वी सनस्क्रीन आवश्यक:जाणून घ्या SPF 15, 30 किंवा 50 मधील फरक, कोणत्या त्वचेसाठी कोणती क्रीम सर्वोत्तम आहे

उन्हाळ्यात बाहेर पडताच कडक उन्हाचा सामना करावा लागतो. खरं तर, सूर्याच्या किरणांमध्ये अल्ट्राव्हायोलेट किरणे (UV किरणे) असतात. जास्त वेळ उन्हात राहिल्याने ते हळूहळू त्वचेला नुकसान पोहोचवतात. अशा परिस्थितीत, SPF (सन प्रोटेक्शन फॅक्टर) सनस्क्रीन त्वचेचे संरक्षण करू शकते. म्हणून आज ‘कामाची बातमी’ मध्ये आपण SPF बद्दल बोलू. तसेच जाणून घेऊया की– तज्ज्ञ: डॉ. विनोद विज, कॉस्मेटोलॉजिस्ट, अपोलो हॉस्पिटल, नवी मुंबई प्रश्न- SPF काय आहे? त्याची उपयुक्तता काय आहे? उत्तर- SPF (सन प्रोटेक्शन फॅक्टर) हे एक रेटिंग आहे. प्रश्न- SPF सनस्क्रीन काय असते? उत्तर- SPF सनस्क्रीन हे एक प्रकारचे सनस्क्रीन (दिवसा लावले जाणारे बॉडी लोशन) आहे, जे SPF रेटेड आहे. म्हणजेच यात सूर्याच्या UVB किरणांपासून संरक्षण करण्याची क्षमता आहे. हे त्वचेला सूर्याच्या हानिकारक किरणांपासून वाचवते. त्वचेवर एक थर तयार करून यूव्ही किरणांचा प्रभाव कमी करते. प्रश्न- सनस्क्रीन क्रीमवर SPF 15, 30, 50 असे लिहिलेले असते. याचा अर्थ काय आणि या क्रीममध्ये काय फरक आहे? उत्तर- सनस्क्रीनवर लिहिलेला SPF हे दर्शवतो की ते त्वचेला UVB किरणांपासून कोणत्या स्तरापर्यंत संरक्षण करते आणि वेगवेगळ्या SPF स्तरांमध्ये हे संरक्षण थोडे-थोडे वाढत जाते. ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- जास्त SPF नेहमीच चांगला असतो का? उत्तर- नाही, जास्त SPF नेहमीच चांगला नसतो, कारण SPF 30 आणि SPF 50 मध्ये सूर्य संरक्षणातील फरक खूप कमी असतो. जसे- प्रश्न- SPF आपल्या त्वचेला UV किरणांपासून कसे वाचवते? उत्तर- SPF एक संरक्षक ढाल (प्रोटेक्टिव्ह शील्ड) म्हणून काम करते, जे त्वचेवर थर (लेयर) तयार करून हानिकारक UV किरणांचा प्रभाव कमी करते. ग्राफिकमध्ये बघा हे कसे वाचवते- प्रश्न- UVA आणि UVB किरणांमध्ये काय फरक आहे? उत्तर- UVA आणि UVB दोन्ही सूर्याची हानिकारक किरणे आहेत, परंतु त्यांचा परिणाम वेगळा असतो. UVA UVB प्रश्न- ब्रॉड स्पेक्ट्रम सनस्क्रीन म्हणजे काय? उत्तर- पॉइंटर्समधून समजून घेऊया- प्रश्न- उन्हाळ्यात SPF सनस्क्रीन लावणे जास्त महत्त्वाचे आहे का? उत्तर- होय, उन्हाळ्यात तीव्र सूर्यप्रकाश आणि उच्च UV इंडेक्समुळे त्वचेचे नुकसान होण्याचा धोका अनेक पटींनी वाढतो. खालील ग्राफिकमध्ये पहा की उन्हाळ्यात हे क्रीम लावणे जास्त महत्त्वाचे का आहे. प्रश्न- कोणत्या लोकांना SPF सनस्क्रीन नक्की लावायला पाहिजे? उत्तर- SPF सनस्क्रीन सर्वांनी लावायला पाहिजे, पण काही लोकांसाठी हे विशेषतः महत्त्वाचे आहे. जसे- प्रश्न- उन्हाळ्यात सनस्क्रीनशिवाय उन्हात गेल्याने त्वचेला काय नुकसान होऊ शकते? उत्तर- थेट अतिनील किरणांच्या संपर्कात आल्याने अनेक प्रकारचे नुकसान होऊ शकते. ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- प्रत्येक त्वचेच्या प्रकारासाठी SPF ची गरज वेगळी असते का? उत्तर- होय, प्रत्येक त्वचेच्या प्रकारासाठी SPF ची गरज आणि त्याचे सूत्र थोडे वेगळे असू शकते. तथापि, SPF पातळी (उदा. SPF 30 किंवा 50) सामान्यतः सर्वांसाठी आवश्यक असते. फरक फक्त पोत (टेक्सचर) आणि सूत्राचा असतो. मुद्द्यांमध्ये पाहूया- तेलकट त्वचा SPF 30–50 का? कोरडी त्वचा SPF 30–50 का? संवेदनशील त्वचा SPF 30+ का? मुरुम-प्रवण त्वचा SPF 30–50 का? सामान्य त्वचा SPF 30–50 का? प्रश्न- योग्य SPF सनस्क्रीन निवडण्यासाठी त्वचेच्या प्रकाराव्यतिरिक्त इतर कोणतेही मापदंड विचारात घेणे आवश्यक आहे का? उत्तर- सनस्क्रीन निवडताना केवळ त्वचेचा प्रकारच नाही, तर जीवनशैली आणि उन्हात घालवलेल्या वेळेचाही विचार करणे महत्त्वाचे आहे. कोणता SPF निवडावा हे ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- सनस्क्रीन खरेदी करताना कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात? उत्तर- सनस्क्रीन खरेदी करताना काही पॅरामीटर्स तपासणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे, जेणेकरून योग्य आणि प्रभावी संरक्षण मिळू शकेल. सनस्क्रीन खरेदी करताना कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात, ते या ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- घरात असतानाही सनस्क्रीन लावणे आवश्यक आहे का? उत्तर- होय, घरात असतानाही सनस्क्रीन लावणे आवश्यक आहे. UVA किरणे खिडक्यांच्या काचेतून आत येऊ शकतात. यामुळे त्वचेचे हळूहळू नुकसान होऊ शकते, ज्यामुळे पिगमेंटेशन आणि एजिंग वाढू शकते. प्रश्न- सनस्क्रीन दिवसातून किती वेळा लावावे? उत्तर- सनस्क्रीन दिवसातून दर 2–3 तासांनी लावावे. जर- प्रश्न- घाम किंवा पाणी सनस्क्रीनचा प्रभाव कमी करते का? उत्तर- होय, घाम आणि पाणी सनस्क्रीनचा प्रभाव कमी करू शकतात, कारण यामुळे सनस्क्रीनचा थर त्वचेवरून निघू लागतो.

आयुष्याच्या उत्तरार्धात स्वतंत्र आणि सन्माननीय जीवनाचा शोध:80% लोक स्वतः रिटायरमेंट होम निवडत आहेत, 5-स्टार हॉटेलसारख्या सुविधा

गुरुग्राममधील एका सीनियर लिव्हिंग कम्युनिटीमध्ये (रिटायरमेंट होम) प्रवेश करताच एखाद्या रिसॉर्टमध्ये आल्यासारखे वाटते. हिरवळ असलेला सुव्यवस्थित बगीचा, स्वच्छ रस्त्यांवर फिरणारे ज्येष्ठ नागरिक, कोवळी धूप आणि शांततापूर्ण वातावरण, येथे वय नाही तर जीवनशैली दिसते. आतमध्ये एका मोठ्या हॉलमध्ये काही ज्येष्ठ झुंबा करत आहेत, तर काही जुन्या गाण्यांच्या मैफिलीत रमले आहेत. कुणी कॅराओकेवर गात आहे, तर कुणी चित्रकलेत आपली सर्जनशीलता दाखवत आहे. डायनिंग हॉलमध्ये पंचतारांकित हॉटेलसारख्या सुविधा आहेत, जिथे संतुलित आणि पौष्टिक भोजन न्यूट्रिशन एक्सपर्ट्सच्या सल्ल्यानुसार तयार केले जाते. एक ज्येष्ठ नागरिक सांगतात, ‘मुलगा अमेरिकेत आहे, मुलगी लंडनमध्ये. पण इथे आम्ही एकटे नाही, आमच्यासारख्या लोकांमध्ये आहोत, हाच सर्वात मोठी आनंद आहे.’ असोसिएशन ऑफ सीनियर लिव्हिंग आणि पीडब्ल्यूच्या एका अहवालानुसार भारतात दररोज सुमारे 19,500 लोक 60 वर्षांच्या वयात प्रवेश करत आहेत. मोठी लोकसंख्या एकटे राहण्याऐवजी किंवा मुलांवर अवलंबून राहण्याऐवजी असे समुदाय निवडत आहे जिथे त्यांना सुरक्षा, वैद्यकीय सहाय्य, निरोगीपणा आणि सामाजिक संबंध एकाच वेळी उपलब्ध असतील. या लक्झरी जागांमध्ये पोषणतज्ञांनी सुचवलेले पौष्टिक मेनू असलेले रेस्टॉरंट्स, फिटनेस सेंटर्स, हेल्थकेअर, स्विमिंग पूल, मनोरंजन केंद्रे आणि वैयक्तिक काळजी यांसारख्या सुविधा मिळतात. कारण - लहान कुटुंब, मुले बाहेर राहिल्याने बदल वेदांता सीनियर लिव्हिंगच्या संचालिका श्रेया आनंद म्हणतात, ‘भारतात सीनियर लिव्हिंग 'वृद्धाश्रम' या प्रतिमेतून बाहेर पडून एक आधुनिक, जीवनशैली-आधारित क्षेत्र बनले आहे. सुमारे 80% लोक स्वतःसाठी रिटायरमेंट होम निवडतात, जे या धारणेला आव्हान देते की कुटुंबे वृद्धांना या समुदायांमध्ये पाठवतात. 40-45 वयोगटातील लोकही सीनियर लिव्हिंगमध्ये रुची दाखवत आहेत. कुटुंबे लहान होत आहेत, मुले परदेशात किंवा इतर शहरांमध्ये राहत आहेत, आयुर्मान वाढत आहे, अशा परिस्थितीत सन्मान आणि आरामात जगण्यासाठी लोक लक्झरी सीनियर लिव्हिंग स्पेस निवडत आहेत. आर्थिकदृष्ट्या सुरक्षित पिढी चांगला अनुभवही इच्छिते वेल्थ मॅनेजमेंट प्लॅटफॉर्म पोलारिस फिनमार्टचे सह-संस्थापक संदीप शुक्ला यांच्या मते, ‘ज्येष्ठ होत असलेली जेन एक्स आर्थिकदृष्ट्या सुरक्षित आणि संपन्न आहे. त्यांना त्यांच्या यश आणि आकांक्षांनुसार उत्तम निवृत्तीनंतरची जीवनशैली हवी आहे. लक्झरी सीनियर लिव्हिंगमध्ये ते दरमहा 60 हजार ते 1.5 लाख रुपये खर्च करत आहेत. संघटित प्रकल्पांमध्ये 90% पर्यंत ऑक्युपन्सी (व्याप्ती) दिसून येत आहे. काही सरकारे देखील लक्झरी सीनियर स्पेस (ज्येष्ठांसाठी जागा) तयार करत आहेत. मध्य प्रदेशात सरकारी पेड सीनियर लिव्हिंगमध्ये 40-50 हजार रु./महिना या दरात निवास, भोजन, आरोग्यसेवा यांसारख्या सुविधा मिळतात. बाजारही तयार - डेव्हलपर्सची वाढती रुची, रिअल इस्टेटमध्ये एक विशेष मालमत्ता वर्ग (असेट क्लास) बनत आहे हिरानंदानी कम्युनिटीजचे अध्यक्ष डॉ. निरंजन हिरानंदानी म्हणतात, ‘भारतात आतापर्यंत वृद्धांची काळजी प्रामुख्याने कुटुंबांकडून घेतली जात होती. पण शहरीकरण आणि विभक्त कुटुंबांच्या वाढीमुळे, आता वृद्ध सामुदायिक सहभागासाठी व्यावसायिकरित्या व्यवस्थापित समुदायांकडे वळत आहेत. या उदयोन्मुख ट्रेंडला ओळखून, डेव्हलपर्स रिअल इस्टेटमध्ये एक विशेष मालमत्ता वर्ग, ‘सिनियर लिव्हिंग’ तयार करत आहेत. यात हॉस्पिटॅलिटी, हेल्थकेअर आणि निवासी विकासाचे संयोजन आहे.’ 2050 मध्ये 20% लोकसंख्या वृद्धांची असोसिएशन ऑफ सिनियर लिव्हिंग इंडिया (ASLI) चे अध्यक्ष राजागोपाल जी म्हणतात, ‘एका अंदाजानुसार, 2050 पर्यंत देशात 34.6 कोटी वृद्ध असतील, जी एकूण लोकसंख्येच्या 20% पेक्षा जास्त आहे. ASLI च्या अहवालानुसार, देशभरात 20,000 पेक्षा जास्त सिनियर लिव्हिंग निवासी युनिट्स उपलब्ध आहेत. या क्षेत्रात दक्षिण भारताची मजबूत पकड आहे, जो एकूण बाजाराचा सुमारे 60% हिस्सा व्यापतो.’ आव्हाने देखील कमी नाहीत - ज्येष्ठ नागरिकांसाठी राहणीमानाचे हे मॉडेल प्रामुख्याने सधन वर्गापुरते मर्यादित आहे. अधिक लोकांपर्यंत असे पर्याय पोहोचवण्यासाठी सरकारी पुढाकार, अनुदान, विमा आणि उत्तम निवृत्ती नियोजन आवश्यक आहे.

उन्हाळ्यात होऊ शकते हीट हेडेक:5 ट्रिगर पॉइंट्सपासून सावध रहा, जाणून घ्या कोणाला जास्त धोका, बचावासाठी 8 टिप्स

उन्हाळ्यात काही लोकांना डोकेदुखी, जडपणा यांसारख्या समस्या येतात. कधीकधी अचानक चक्कर येते. अनेकदा यामुळे दैनंदिन दिनचर्याही विस्कळीत होते. कडक उन्हाळ्यात शरीरातून जास्त घाम येतो. घामासोबत आवश्यक इलेक्ट्रोलाइट्सही बाहेर पडतात. यामुळे डोकेदुखी, थकवा, चक्कर येणे किंवा अशक्तपणा यांसारखी लक्षणे जाणवतात. वैद्यकीय भाषेत याला ‘हीट हेडेक’ म्हणतात. हा कोणताही वेगळा आजार नाही, तर शरीर उष्णतेमुळे त्रस्त असल्याचे हे एक लक्षण आहे. म्हणून आज जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ- डॉ. अली शेर, वरिष्ठ सल्लागार, इंटरनल मेडिसिन, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, दिल्ली प्रश्न- हीट हेडेक (डोकेदुखी) काय असते? उत्तर- हीट हेडेक ही गरम तापमानामुळे होणारी डोकेदुखी आहे. ती तीव्र उष्णता, सूर्यप्रकाश किंवा शरीराचे तापमान जास्त वाढल्यामुळे होते. याला ‘हीट-इंड्यूस्ड हेडेक’ असेही म्हणतात. खालील मुद्द्यांवरून हे समजून घ्या- प्रश्न- हीट हेडेक का होतो? उत्तर- हीट हेडेक साधारणपणे तीन मुख्य कारणांमुळे होतो- हे असे समजावून घ्या– प्रश्न- हीट हेडेक सामान्य डोकेदुखी किंवा मायग्रेनपेक्षा वेगळी असते का? उत्तर- हीट हेडेक सामान्य डोकेदुखी किंवा मायग्रेनपेक्षा वेगळी आहे, कारण त्याचे मुख्य कारण उष्णता आणि शरीरातील पाण्याची कमतरता आहे. प्रश्न- कोणत्या परिस्थितीत हीट हेडेक होण्याचा धोका वाढतो? उत्तर- काही परिस्थितीत हीट हेडेकचा धोका जास्त वाढतो. ग्राफिकमधून समजून घेऊया- प्रश्न- हीट हेडेकची लक्षणे आणि चिन्हे काय आहेत? उत्तर- हीट हेडेकची लक्षणे सुरुवातीला सहसा सौम्य असतात, पण वेळेवर लक्ष न दिल्यास ती वाढू शकतात. सर्व लक्षणे ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- उन्हाळ्यात कोणत्या सवयी हीट हेडेकला चालना देतात? उत्तर- उन्हाळ्यात रोजच्या काही सवयी उष्णतेमुळे होणारी डोकेदुखी वाढवू शकतात. खालील मुद्द्यांवरून समजून घ्या- 1. शरीराच्या संकेतांकडे दुर्लक्ष करणे 2. चुकीची वेळ 3. त्वरित ऊर्जेवर अवलंबून राहणे 4. विश्रांती आणि रिकव्हरीचा अभाव प्रश्न- उन्हाळ्यात कोणत्या लोकांना उष्णतेमुळे डोकेदुखीचा धोका जास्त असतो? उत्तर- काही लोकांना उष्णतेमुळे होणाऱ्या डोकेदुखीचा धोका इतरांपेक्षा जास्त असतो. या ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- हीट हेडेक टाळण्यासाठी काय करावे? उत्तर- काही सोप्या सवयी अवलंबून हीट हेडेक मोठ्या प्रमाणात टाळता येऊ शकतो. सर्व आरोग्यदायी सवयी ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- जर हीट हेडेक झाला असेल तर कोणत्या चुका करू नयेत? उत्तर- काही लोक डोकेदुखी झाल्यावर अशा काही चुका करतात, ज्यामुळे समस्या वाढू शकते. जसे की– प्रश्न- सनस्ट्रोक आणि हीट हेडेक यांच्यात काही संबंध असतो का? उत्तर- होय, अनेकदा हीट हेडेक हे सनस्ट्रोक किंवा हीट-इलनेसचे सुरुवातीचे लक्षण असू शकते. खालील मुद्द्यांवरून समजून घेऊया- प्रश्न- वारंवार होणारी उष्णतेमुळे होणारी डोकेदुखी एखाद्या मोठ्या आजाराचे लक्षण असू शकते का? उत्तर- होय, कधीकधी हे गंभीर आजाराचे लक्षण देखील असू शकते. कधी चिंतेची बाब असू शकते? प्रश्न- कोणत्या परिस्थितीत डॉक्टरांना दाखवण्याची गरज असते? उत्तर- ही लक्षणे दिसल्यास त्वरित डॉक्टरांना दाखवा- एकूणच, उष्णतेमुळे होणारी डोकेदुखी हे शरीर आपल्याला सांगत असते की मला पाणी, आराम आणि थंड वातावरणाची गरज आहे. उन्हाळ्यात थोडीशी खबरदारी घेऊन आणि शरीराला हायड्रेटेड ठेवून या समस्येपासून बऱ्याच अंशी वाचता येते.

ॲसिडपासून बनवले जात आहे बनावट पनीर:सावधान! या 4 पद्धतींनी करा अस्सल-बनावटची ओळख, हॉटेल-रेस्टॉरंटमध्ये कधीही खाऊ नका या गोष्टी

मार्चच्या पहिल्या आठवड्यात सुरतच्या अन्न विभागाने 1400 किलो बनावट पनीर जप्त केले. तर एप्रिलच्या दुसऱ्या आठवड्यात पंजाबमध्ये उघड झाले की काही डेअऱ्या टॉयलेट क्लीनर आणि फ्लोअर क्लीनिंग ॲसिड वापरून पनीर बनवत आहेत. हे रसायने शरीरासाठी अत्यंत धोकादायक आहेत. ते पचनसंस्थेपासून किडनी-लिव्हरपर्यंत गंभीरपणे नुकसान करू शकतात. म्हणून आज जाणून घेऊया की- तज्ञ: डॉ. उमेश कुमार, फूड ॲनालिस्ट, अन्न सुरक्षा आणि औषध प्रशासन, उत्तर प्रदेश डॉ. अरविंद अग्रवाल, संचालक, इंटरनल मेडिसिन आणि संसर्गजन्य रोग, श्री बालाजी ॲक्शन मेडिकल इन्स्टिट्यूट, दिल्ली प्रश्न- बनावट पनीर कसे बनवले जाते? उत्तर- बनावट पनीरला खरं पनीर असल्यासारखं दाखवण्यासाठी ते स्वस्त वनस्पती किंवा कृत्रिम वस्तूंपासून तयार केले जाते. खालील मुद्द्यांवरून समजून घ्या, त्यात काय मिसळले जाते- स्टार्च/मैदा आधारित पनीर वनस्पती तेल आणि स्किम्ड मिल्क पावडर आधारित पनीर डिटर्जंट/कृत्रिम पदार्थ रबर/प्लॅस्टिक-प्रकारची नक्कल प्रश्न- ॲसिड, टॉयलेट क्लीनरने बनवलेले पनीर खाणे किती धोकादायक असू शकते? उत्तर- ॲसिड किंवा टॉयलेट क्लीनरने बनवलेले पनीर खाल्ल्याने अनेक आरोग्य समस्या उद्भवू शकतात– प्रश्न- नकली पनीरची कोणतीही धोकादायक प्रतिक्रिया किती वेळात दिसते? उत्तर- खालील मुद्द्यांमध्ये ते काळजीपूर्वक समजून घ्या– भेसळयुक्त पनीर खाल्ल्यानंतर काही तासांनी भेसळयुक्त पनीर खाल्ल्यानंतर 2 दिवसांनी प्रश्न- भेसळयुक्त पनीरमुळे कोणत्या आरोग्य समस्या उद्भवू शकतात? उत्तर- हे शरीरासाठी ‘स्लो पॉयझन’ सारखे आहे. याचे आरोग्य धोके ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- अस्सल आणि भेसळयुक्त पनीर कसे ओळखावे? उत्तर- काही सोप्या पद्धतींनी अस्सल आणि भेसळयुक्त पनीर ओळखता येते- 1) पाणी चाचणी कसे करावे: पनीरचा छोटा तुकडा पाण्यात टाका. अस्सल पनीर: भेसळयुक्त पनीर: 2) घासून तपासणी कसे करावे: पनीर हाताने हलके घासून घ्या. खरे पनीर: भेसळयुक्त पनीर: 3) वास आणि चव खरे पनीर: भेसळयुक्त पनीर: ४) आयोडीन चाचणी (स्टार्च तपासणी) कसे करावे: पनीरवर आयोडीनचे १-२ थेंब टाका. जर पनीरचा रंग निळा/काळा झाला तर स्टार्च उपस्थित आहे. जर रंग बदलला नाही तर ते खरे आहे. प्रश्न- बनावट पनीरचा पुरवठा सर्वाधिक कुठे होतो? उत्तर- बनावट पनीरचा पुरवठा अशा प्रत्येक ठिकाणी जास्त असतो, जिथे स्वस्त अन्न मिळत आहे. जिथे मागणी जास्त आहे आणि योग्य गुणवत्ता तपासणीची कोणतीही व्यवस्था नाही. जसे- प्रश्न- हॉटेल/ढाब्यात जेवण करताना कोणत्या गोष्टींची काळजी घ्यावी? उत्तर- या ठिकाणी स्वच्छतेची काळजी घेणे आवश्यक आहे. पण त्याचबरोबर पनीर असलेले कोणतेही पदार्थ खाऊ नयेत. याशिवाय, हॉटेल-ढाब्यांमध्ये न खाल्ल्या जाणाऱ्या पदार्थांची संपूर्ण यादी ग्राफिक्समध्ये पहा– जेवण ऑर्डर करताना या गोष्टी लक्षात ठेवा प्रश्न- सर्वात सुरक्षित पनीर कोणते आहे? उत्तर- घरी बनवलेले पनीर सर्वात शुद्ध आणि सुरक्षित असते कारण ते दूध फाडून घरीच तयार केले जाते. जर घरी पनीर बनवणे शक्य नसेल, तर अशा परिस्थितीत- FSSAI मंजूर पॅकेज्ड ब्रँडेड पनीर प्रश्न- पॅकेज केलेले पनीर खरेदी करताना लेबलवर काय पाहावे? उत्तर- पॅकेज केलेले पनीर घेताना लेबल वाचणे सर्वात महत्त्वाचे आहे. पनीरच्या पॅकेटची गुणवत्ता, स्वच्छता आणि ट्रेसिबिलिटी निश्चित करण्यासाठी लेबल वाचणे आवश्यक आहे. ग्राफिकमध्ये पाहा लेबलवर काय पाहावे- प्रश्न- जर चुकून भेसळयुक्त पनीर खाल्ले असेल तर लगेच काय करावे? उत्तर- जर चुकून भेसळयुक्त पनीर खाल्ले असेल, तर घाबरण्याची गरज नाही. सर्वात आधी भरपूर पाणी प्या, जेणेकरून शरीरातील विषारी घटक बाहेर पडू शकतील. जर मळमळ, उलटी, पोटदुखी किंवा जुलाब यांसारखी लक्षणे दिसली, तर लगेच डॉक्टरांना दाखवा. काय करू नये? प्रश्न- जर कुठे भेसळयुक्त पनीर आढळले तर त्याची तक्रार कुठे आणि कशी करावी? उत्तर- भेसळयुक्त पनीरबद्दल शंका असल्यास संबंधित अन्न प्राधिकरणाकडे तक्रार करू शकता. यासाठी-

13 वर्षांची मुलगी चॅट-GPT वापरून गृहपाठ करते:प्रत्येक प्रश्न AI ला विचारते, तिची शिकण्याची क्षमता कमी होऊ नये, मी काय करू?

प्रश्न- मी पाटणाचा रहिवासी आहे. माझी 13 वर्षांची मुलगी सातवीत शिकते. गेल्या काही काळापासून ती तिच्या गृहपाठ आणि प्रकल्पांसाठी AI साधनांचा वापर करू लागली आहे. तिला काहीही विचारायचे किंवा जाणून घ्यायचे असल्यास, ती थेट चॅट जीपीटीला विचारून उत्तर कॉपी करते. स्वतः विचार करणे किंवा कष्ट करणे टाळू लागली आहे. मला वाटते की, ती आता यावरच अवलंबून झाली आहे. आम्हाला भीती वाटते की यामुळे तिची विचार करण्याची आणि समजून घेण्याची क्षमता तसेच शिकण्याची क्षमता कमी होऊ नये. आम्ही काय करावे? तज्ज्ञ: डॉ. अमिता श्रृंगी, मानसशास्त्रज्ञ, कुटुंब आणि बाल समुपदेशक, जयपूर उत्तर- तुमची चिंता अगदी योग्य आहे. आजच्या काळात आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) मुलांच्या अभ्यासाचा आणि दैनंदिन जीवनाचा भाग बनले आहे. त्यामुळे मुलांनी AI साधनांचा वापर करणे स्वाभाविक आहे. पण त्यांना त्याचा योग्य वापर शिकवणे महत्त्वाचे आहे. AI चा योग्य वापर शिकवणे महत्त्वाचे तुम्ही सांगितले की तुमची मुलगी अभ्यासात चांगली आहे. पण आता ती मेहनतीपासून वाचण्यासाठी थेट AI साधनांकडून उत्तरे घेऊ लागली आहे. हे अवलंबून राहण्याचे एक लक्षण आहे. पण तुम्ही योग्य वेळी ते लक्षात घेतले आहे. त्यामुळे काळजी करण्याची गरज नाही. याला समजूतदारपणे आणि सहजपणे हाताळता येते. लक्षात ठेवा, AI एक महत्त्वाचे तंत्रज्ञान आहे आणि पुढे त्याचा वापर वाढेल. त्यामुळे पालकांचा उद्देश तिला AI पासून दूर ठेवणे हा नसून, योग्य वापर शिकवणे हा असावा. मुलांना AI टूल्स का मजेदार वाटतात? मानसिकदृष्ट्या हे आकर्षण स्वाभाविक आहे. परंतु योग्य दिशा न मिळाल्यास ही सवय हळूहळू अवलंबित्व बनू शकते. त्यामुळे पालकांची भूमिका येथे अत्यंत महत्त्वाची ठरते. मुलांच्या AI साधनांकडे आकर्षित होण्याची अनेक कारणे आहेत- मुलांच्या AI साधनांकडे आकर्षित होण्याची अनेक कारणे आहेत- AI चा वापर करणे चुकीचे नाही, पण जेव्हा ते अवलंबित्व बनते, तेव्हाच समस्या वाढते. AI वरील अवलंबित्वाचा मुलावर परिणाम मुलांवर AI चे नकारात्मक परिणाम ग्राफिकमध्ये पाहा- मुलाला AI चा योग्य वापर कसा शिकवावा? पालकांनी मुलाला समजावून सांगावे की, AI हे एक लर्निंग टूल आहे, जे त्यांच्या अभ्यासात आणि समजात सुधारणा करण्यास मदत करू शकते. पण ते कधीही शिक्षक किंवा त्यांच्या स्वतःच्या मेंदूचा पर्याय बनू शकत नाही. AI च्या योग्य वापरासोबत मुलांमध्ये सर्जनशील विचार विकसित करणे देखील महत्त्वाचे आहे. मुलांमध्ये सर्जनशील विचार कसे विकसित करावे? पालकांनी मुलाच्या प्रयत्नांचे आणि विचार करण्याच्या प्रक्रियेचे कौतुक केले पाहिजे. तुम्ही तुमच्या मुलांना सांगू शकता की त्यांनी आधी स्वतः प्रश्न सोडवण्याचा प्रयत्न करावा आणि नंतर AI सोबत तिच्या उत्तराची तुलना करावी. यामुळे तिला दोन फायदे होतील- याशिवाय, मुलीला अशा ॲक्टिव्हिटीजमध्ये (उपक्रमांमध्ये) सामील करा, ज्यामुळे तिची कल्पनाशक्ती आणि सर्जनशीलता वाढेल. हे ग्राफिकमध्ये (चित्रात) पाहा- मुलांशी संवाद साधणे महत्त्वाचे शेवटी मी हेच सांगेन की, तुम्ही तुमच्या मुलीला समजावून सांगा की AI हे एका ‘टॉर्च’सारखे आहे, जे मार्ग दाखवू शकते, पण चालावे तिला स्वतःलाच लागते. जेव्हा तिला समजेल की AI हे फक्त एक मदतनीस साधन आहे. तिला स्वतःच्या विचारशक्तीसाठी मेहनत आणि जिज्ञासा कायम ठेवावी लागेल, तेव्हाच ती तंत्रज्ञानाचा संतुलित आणि योग्य वापर करायला शिकेल.

तुमच्या कमरेची साईज काय आहे:पोट कमी असल्यास हृदयविकाराच्या झटक्याचा धोका कमी होतो, पोटाची चरबी घटवण्याचे 6 मूलभूत नियम

गेल्या महिन्यात बोस्टनमध्ये अमेरिकन हार्ट असोसिएशन (AHA) ची एक परिषद झाली. यात तैवानच्या ‘नॅशनल यांग मिंग चियाओ तुंग युनिव्हर्सिटी’ने संशोधन सादर केले. त्यानुसार, पोटाच्या चरबीमुळे (तोंद) हृदयविकार, विशेषतः हृदय निकामी होण्याचा धोका वाढतो. जागतिक आरोग्य संघटनेनुसार (WHO), लठ्ठपणा एक साथीचा रोग बनला आहे. साथीचा रोग म्हणजे असा आजार जो जगात खूप वेगाने पसरत आहे. लठ्ठपणामुळे जगभरात दरवर्षी 28 लाख प्रौढांचा जीवघेण्या आजारांमुळे मृत्यू होतो. म्हणून आज ‘कामाची बातमी’ मध्ये पोटाच्या चरबीबद्दल बोलू. यासोबतच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. अमर सिंघल, संचालक, कार्डिओलॉजी, श्री बालाजी ॲक्शन मेडिकल इन्स्टिट्यूट, दिल्ली प्रश्न- अलीकडील संशोधनात पोटाची चरबी आणि हृदय निकामी होणे यांच्यात काय संबंध आढळून आला? उत्तर- नवीन संशोधनानुसार, पोटाच्या चरबीमुळे हृदय निकामी होण्याचा धोका वाढू शकतो. पोटाच्या चरबीमुळे हृदय निकामी होण्याचे सर्वात मोठे कारण दाह (इंफ्लेमेशन) आहे- प्रश्न- BMI आणि पोटाच्या चरबीमध्ये काय फरक आहे? उत्तर- BMI (बॉडी मास इंडेक्स) आणि पोटाची चरबी दोन्ही आरोग्यासाठी महत्त्वाचे मापदंड आहेत, परंतु या दोन्हीतून वेगवेगळ्या गोष्टी कळतात. BMI लठ्ठपणा शोधण्यासाठी हे एक महत्त्वाचे पॅरामीटर आहे. यात उंची आणि वजनाचे गुणोत्तर काढून व्यक्ती लठ्ठ आहे की नाही हे ठरवले जाते. तथापि, BMI मुळे शरीरात चरबी कुठे जमा झाली आहे हे कळत नाही. यावरून हे देखील शोधता येते की- पोटावरील चरबी पोटावरील चरबी म्हणजे पोटाभोवती जमा झालेली चरबी. हे कंबरेचा आकार मोजून शोधता येते. निरोगी व्यक्तीच्या कंबरेचा आकार त्याच्या उंचीच्या निम्म्यापेक्षा कमी असावा. उदाहरणार्थ, जर एखाद्याची उंची 170 सेंटीमीटर असेल, तर फिट व्यक्तीच्या कंबरेचा आकार 85 सेंटीमीटरपेक्षा कमी असावा. प्रश्न- सामान्यतः लोक BMI ला निरोगी शरीराचे पॅरामीटर मानतात. हे वैज्ञानिकदृष्ट्या योग्य आहे का? उत्तर- BMI चा वापर दीर्घकाळापासून लठ्ठपणा शोधण्यासाठी एक महत्त्वाचे साधन म्हणून केला जात आहे. ते सोपे आणि स्वस्त असल्यामुळे लोकप्रिय झाले आहे. यामुळे जोखमीचे ट्रेंड समजण्यास मदत होते, परंतु ते तितके वैज्ञानिक नाही. म्हणून त्याच्या मर्यादा आहेत- चरबी आणि स्नायू यांच्यातील फरक करू शकत नाही चरबी कुठे जमा झाली आहे, हे कळत नाही प्रश्न- नवीन संशोधन, विज्ञान अभ्यास पोटावरील चरबीला BMI पेक्षा जास्त धोकादायक का सांगत आहेत? उत्तर- डॉ. अमर सिंघल यांच्या मते, BMI मुळे फक्त उंचीच्या प्रमाणात वजनाचा अंदाज येतो. यामुळे शरीरात चरबी (फॅट) कुठे जमा झाली आहे हे कळत नाही. नवीन संशोधन, अभ्यासांमध्ये पोटावरील चरबीला जास्त धोकादायक का मानले आहे, ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- बेली फॅट आणि व्हिसरल फॅट वेगळे असतात का? उत्तर- नाही, ते वेगळे नसतात, तर एकमेकांशी जोडलेले असतात, कसे ते समजून घ्या- बेली फॅट म्हणजे काय? पोटाभोवतीच्या चरबीला बेली फॅट म्हणतात. ही दोन प्रकारची असते- व्हिसरल फॅट म्हणजे काय? प्रश्न- पोटावर जमा झालेली चरबी हृदयाला कसे नुकसान पोहोचवते? उत्तर- बेली फॅट आतूनच हृदयाला अनेक प्रकारे नुकसान पोहोचवते. हे ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- व्हिसरल फॅट वाढण्याचा धोका कोणाला जास्त आहे? उत्तर- व्हिसरल फॅटचा धोका प्रत्येकाला असतो, पण काही लोकांना याचा धोका जास्त असतो. ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- बेली फॅट कमी करण्यासाठी जीवनशैली कशी असावी? उत्तर- बेली फॅट कमी करण्यासाठी कोणतीही एक युक्ती नाही. हे पूर्णपणे जीवनशैलीवर अवलंबून असते. काही चांगल्या सवयी अंगीकारून ते बऱ्याच अंशी कमी करता येते. ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- पोटाची चरबी कमी करण्यासाठी काय खावे आणि काय खाऊ नये? उत्तर- पोटाची चरबी कमी करण्यात आहाराची भूमिका सर्वात महत्त्वाची आहे. कोण काय खातो-पितो, यावरून ठरते की शरीरात स्नायू वाढतील की चरबी. म्हणून समजून घ्या काय खावे आणि काय नाही- काय खावे? 1. प्रथिने 2. फायबर 3. निरोगी फॅट्स 4. प्रोबायोटिक अन्न डेअरी उत्पादने- दही आणि ताक. 5. पाणी काय खाऊ नये? 1.गोड पदार्थ 2. रिफाइंड कार्ब 3. प्रोसेस्ड आणि जंक फूड

हँड शेमिंगची नवीन भीती:चेहऱ्यावरील सुरकुत्यांमुळे नाही, हाताने उघडतेय वयाचे रहस्य; ब्युटी मार्केटमध्ये 'फॅट ट्रान्सप्लांट'ची स्पर्धा वाढली

चेहऱ्यावर सुरकुत्या नसतील, त्वचा चमकदार असेल, तरीही वय लक्षात येते. कारण? हात. आतापर्यंत दुर्लक्षित राहिलेले हात अचानक सौंदर्याचे नवीन मानक म्हणून उदयास आले आहेत. यावर सौंदर्य उद्योगाचे लक्षही आहे. सुमारे एक दशकापासून ब्रिटिश आणि अमेरिकन टॅब्लॉइड्स महिला सेलिब्रिटींच्या हातांची छायाचित्रे दाखवून ‘हँड शेमिंग’ करत आहेत. यामुळे महिलांमध्ये ‘ओल्ड लेडी हँड्स’ (सुरकुत्या) ची भीती निर्माण झाली आहे, ज्यामुळे स्किनकेअर कंपन्या, ब्युटी क्लिनिक्स आणि कॉस्मेटिक सर्जनसाठी एक नवीन बाजारपेठ उपलब्ध झाली आहे, जिथे महागड्या क्रीम्स, एलईडी लाइट असलेले ब्युटी ग्लोव्ह्जपासून ते शस्त्रक्रियेपर्यंत सर्व काही उपलब्ध आहे. लंडन येथील ब्रिटिश कॉलेज ऑफ एस्थेटिक मेडिसिनच्या अध्यक्षा डॉ. सोफी शॉटर म्हणतात, ‘चेहऱ्याच्या आणि हातांच्या वयातील फरक आता लोकांना अधिक जाणवू लागला आहे. हातांमध्ये व्हॉल्यूम कमी होतो, शिरा दिसू लागतात आणि यालाच ‘ओल्ड लेडी हँड्स’ म्हणतात. हीच अस्वस्थता आता मोठ्या ट्रेंडमध्ये बदलत आहे.’ आता हातांची 'फेशियल' सारखी काळजी घेणे सुरू झाले आहे. आज प्रीमियम हँड क्रीममध्ये तेच घटक आहेत, जे फेस सीरममध्ये असतात. जसे की - रेटिनॉल, व्हिटॅमिन-सी, हायलुरोनिक ऍसिड आणि कोलेजन. मार्केट रिसर्च कंपनी युरोमॉनिटरनुसार, प्रीमियम हँडकेअर बाजार 2019 मध्ये 5,455 कोटी रुपयांवरून वाढून 2022 मध्ये 6,739 कोटी रुपयांचा झाला. म्हणजेच 3 वर्षांत 23% ची वाढ. हा केवळ प्रीमियम सेगमेंट आहे. एकूण जागतिक हँडकेअर बाजार 2024 मध्ये 2.45 लाख कोटी रुपये इतका अंदाजित करण्यात आला आहे. एलईडी हँड मास्क, मायक्रोकरंट डिव्हाइस, लेझर ट्रीटमेंट आणि फॅट ट्रान्सफर सर्जरी देखील प्रचलित आहेत - जिथे शरीराच्या कोणत्याही भागातून चरबी काढून हातांमध्ये टाकली जाते. सर्जन म्हणतात की, आता हाताच्या सौंदर्यावर खर्च वाढत आहे. हाताचे सौंदर्य गरज की कंपन्यांच्या कमाईची रणनीती ब्यूटी एनालिस्ट जॉर्जिया स्टैफर्ड म्हणतात, 'चेहऱ्यानंतर हात हा सर्वात जास्त दिसणारा भाग आहे, त्यामुळे खर्चही तिथेच वाढत आहे.' डॉक्टर देव पटेल यांचा युक्तिवाद आहे, 'एजिंग ट्रीटमेंटमध्ये 'हार्मनी' (सुसंवाद) आवश्यक आहे. म्हणजे चेहरा, मान, छाती आणि हात - दिसणाऱ्या सर्व भागांचे वय आणि स्वरूप एकमेकांशी जुळणारे दिसावे. फक्त चेहराच नाही, तर हातही त्याच वयाचे दिसले पाहिजेत.' तज्ञांचे म्हणणे आहे की, कोरोना महामारीच्या काळात वारंवार सॅनिटायझरचा वापर, जास्त धुलाई आणि कोरड्या त्वचेमुळे लोकांना हातांच्या स्थितीची जाणीव झाली. पण हा प्रश्न कायम आहे की, ही खरोखरच वैज्ञानिक गरज आहे की महिलांच्या वाढत्या वयाच्या भीतीचा फायदा घेण्यासाठी सौंदर्य उत्पादनांच्या कंपन्यांची नवीन रणनीती? वय हातात नाही, विचारात असते, पण बाजारपेठेला वाटते की आपण ते उपचारात शोधावे.

घड्याळासोबत अनुभवही देत आहेत स्विस घड्याळ कंपन्या:भव्य इमारतींमध्ये खासगी स्वयंपाकघर-खेळ सुविधा; कौशल्य-परंपरेशी ओळख करून देण्याचा प्रयत्न

लक्झरी घड्याळे खरेदी करण्याचा अनुभवच अभिमान आणि समाधानाने भरून टाकतो, पण जर तुम्हाला ही घड्याळे बनताना पाहण्याची संधी मिळाली तर? त्याचबरोबर, ती घडवणाऱ्या डिझायनर्सचा संघर्ष आणि कौशल्यही जवळून अनुभवता आले तर, स्वित्झर्लंडमधील घड्याळ कंपन्यांचे लक्ष सध्या याच गोष्टीवर आहे. त्या अशा भव्य इमारती उभ्या करत आहेत, ज्या ग्राहकांना जादुई जगाची अनुभूती देतात. उद्योग जगतातही याचीच सर्वाधिक चर्चा आहे. या बदलाचे ताजे उदाहरण म्हणजे ‘ऑडेमर्स पिगुए’ची नवीन इमारत ‘द आर्क’. स्वित्झर्लंडमधील ले ब्राससच्या दऱ्यांमध्ये वक्र आकारात बांधलेली ही इमारत 700 कर्मचाऱ्यांचे कार्यस्थळ नाही, तर ब्रँडच्या भविष्यातील विचारांचे प्रतीक आहे. सीईओ इलारिया रेस्टा म्हणतात, ‘ही इमारत आमच्या कार्यशैलीला नवीन पद्धतीने परिभाषित करते.’ येथे जटिल यांत्रिक घड्याळांवर काम करणाऱ्या तज्ञांना एका छताखाली आणले आहे, जेणेकरून नवनवीन शोध वेगाने होऊ शकतील. घड्याळ उद्योगात आता नवीन ट्रेंड ‘व्हर्टिकल इंटिग्रेशन’ आहे. म्हणजे घड्याळाचा प्रत्येक भाग एकाच छताखाली बनवणे. मॉर्गन स्टॅनलीच्या अहवालानुसार या रणनीतीमुळे कंपन्यांची उलाढाल वेगाने वाढली आहे. एर्मेजने ले नोइरमोंटमध्ये 11 हजार चौरस मीटरची नवीन साइट सुरू केली आहे. कंपनीने गेल्या सहा वर्षांत महसूल दुप्पटीहून अधिक केला आहे. हुब्लोचे सीईओ ज्युलियन टोनारे म्हणतात, ‘आमचे नवीन ‘एच3’ सेंटर ग्राहकांना असा अनुभव देईल जो यापूर्वी कधीही मिळाला नाही. तिथे आलिशान शोरूम, प्रायव्हेट किचन आणि क्रीडा सुविधा देखील असतील.’ टोनारे म्हणतात, ‘जेव्हा ग्राहक घड्याळ बनताना पाहतात, तेव्हा त्यांचे ब्रँडशी भावनिक नाते वाढते, ज्यामुळे विक्रीची शक्यताही वाढते.’ तज्ज्ञ ऑलिव्हर मुलर म्हणतात की, ग्राहकांना तुम्ही स्वतः घड्याळे बनवता हे सांगणे, तुमची कौशल्ये आणि विश्वासार्हता सिद्ध करण्याचे एक साधन आहे. प्रीमियम युगात, या भव्य इमारती केवळ कार्यशाळा नाहीत, तर ब्रँडचा वारसा आणि हस्तकला सादर करणारी शक्तिशाली मार्केटिंग साधने बनली आहेत. हे स्पष्ट आहे की स्विस घड्याळ उत्पादक केवळ वेळ विकत नाहीत, तर ते उत्कृष्ट निर्मिती आणि परंपरेला एका अविस्मरणीय ‘लाइव्ह शो’ प्रमाणे जगासमोर सादर करत आहेत.’ व्यावसायिक व्यवहार सांस्कृतिक अनुभवात बदलतो बुल्गारी आणि शोपार्ड सारख्या ब्रँड्सचे मत आहे की, जेव्हा ग्राहक कारखान्याला भेट देतात, तेव्हा त्यांना जाणवते की एका लहानशा घड्याळामागे डझनभर लोकांची मेहनत आणि शतकानुशतके जुनी कला लपलेली आहे. हे व्यावसायिक व्यवहार ‘सांस्कृतिक अनुभवात’ रूपांतरित करते. झेनिथ (Zenith) सारख्या कंपन्यांकडे कारखान्यांच्या छतांमध्ये लपलेल्या अशा कथा आहेत, ज्या 70 च्या दशकातील ‘क्वार्ट्ज संकटा’दरम्यान यांत्रिक घड्याळे वाचवण्याच्या साक्षीदार आहेत.

23% जेन-झी जोडपी बोटॉक्स-फिलर्स घेत आहेत:लग्नाची धूम; 14 महिन्यांपूर्वी सुरू होत आहे ब्रायडल ब्युटी रुटीन

वधूंची लग्नाची तयारी आता फक्त कपडे आणि दागिन्यांपर्यंत मर्यादित राहिली नाही. त्या लग्नाच्या अनेक महिने आधीपासून ‘स्किन केअर प्लॅन’ बनवून त्वचेला उजळवण्यासाठी प्रयत्न करत आहेत. अमेरिकन वेडिंग कंपनी जोलाच्या 2026 च्या अहवालानुसार, अमेरिकेत सुमारे 23% जेन-झी जोडपी लग्नापूर्वी बोटॉक्स आणि फिलर्ससारखे उपचार घेत आहेत. याचा उद्देश असा आहे की लग्नाच्या दिवसासोबतच साखरपुडा, बॅचलर पार्टी, ब्राइडल शॉवर यांसारख्या प्रत्येक प्रसंगी फोटो-व्हिडिओमध्ये चेहरा निर्दोष दिसावा, कारण आता 12-12 तासांची फोटोग्राफी सामान्य झाली आहे. तज्ञांनुसार, वधू लग्नाच्या 12 ते 14 महिने आधी डॉक्टरांच्या देखरेखीखाली स्किन केअर रूटीन सुरू करतात. यात बोटॉक्स, मायक्रोनीडलिंग, लिप फिलर्स यांसारख्या उपचारांचा समावेश आहे. लवकर सुरुवात केल्याने त्वचेला बरे होण्यासाठी आणि चांगले परिणाम मिळण्यासाठी वेळ मिळतो. गरजेनुसार उपचार करून घेणाऱ्या वधू आता वधू एकाच उपचाराऐवजी वेगवेगळ्या उपचारांचे मिश्रण करून घेत आहेत, ज्याला ‘स्टॅकिंग’ म्हणतात. यात त्वचेच्या चमकसाठी लेझर आणि घट्टपणासाठी मायक्रोनीडलिंगचा एकत्र वापर केला जातो. यामुळे चेहरा फोटो आणि व्हिडिओमध्ये अधिक स्वच्छ, सुंदर आणि तेजस्वी दिसतो. गडद त्वचेसाठी खबरदारी - स्किन प्लॅनवर ४.६ लाख रुपयांपर्यंत खर्च येऊ शकतो. तज्ञांनुसार, उपचारापूर्वी त्वचेचे विश्लेषण (स्किन ॲनालिसिस) आवश्यक आहे. विशेषतः गडद त्वचेच्या वधूंनी लेझर उपचारात सावधगिरी बाळगावी, कारण काही लेझर त्यांच्या त्वचेवर विपरीत परिणाम करू शकतात. रिकव्हरी टाइम आवश्यक, फिलर्स २-४ महिने आधी उपचारानंतर त्वचेवर लालसरपणा किंवा खडबडीतपणा येणे सामान्य आहे, जो ३ ते ५ दिवस टिकू शकतो. म्हणून, तज्ञ सल्ला देतात की हे मुख्य कार्यक्रमाच्या खूप आधी करून घ्यावे. विशेषतः फिलर्स लग्नाच्या २ ते ४ महिने आधी लावून घ्यावेत जेणेकरून सूज कमी होईल आणि नैसर्गिक दिसेल. चेहऱ्यासोबत मान आणि खांद्यांचाही मेकओव्हर सौंदर्याचा ट्रेंड चेहऱ्यापलीकडे जाऊन मान, खांद्यांपर्यंत पोहोचला आहे. ‘ट्रॅप-टॉक्स’ इंजेक्शनचा वापर केला जात आहे, जे स्नायूंना आराम देऊन मान लांब आणि सुडौल दाखवतात. शरीराची ठेवण सुधारते आणि मानेवरील सुरकुत्या कमी करण्यासाठी विशेष उपचार केले जात आहेत.

मला प्रेम तर नाही झाले ना?:नेहमी फक्त तिचाच विचार, न पाहिल्यास अस्वस्थता, हे प्रेम आहे की फक्त आकर्षण?

प्रश्न- मी बीएससी द्वितीय वर्षाचा विद्यार्थी आहे. माझ्या वर्गातील एका मुलीशी माझी खूप चांगली मैत्री आहे. आम्ही एकत्र बसून अभ्यास करतो आणि आमच्या वैयक्तिक गोष्टीही शेअर करतो. आम्ही वीकेंडला एकत्र फिरायलाही जातो. गेल्या काही काळापासून मला असे वाटत आहे की माझ्या मनात तिच्याबद्दल वेगळ्या प्रकारच्या भावना येऊ लागल्या आहेत. तिला पाहताच आनंद होतो, तिच्याशी बोलणे झाले नाही तर अस्वस्थता येते. मी अनेकदा तिच्याबद्दलच विचार करत असतो. पण मला समजत नाहीये की हे खरंच प्रेम आहे की फक्त आकर्षण. मी माझ्या भावना कशा समजावून घेऊ आणि या परिस्थितीत मी काय करावे? तज्ज्ञ: डॉ. जया सुकुल, क्लिनिकल सायकॉलॉजिस्ट, नोएडा उत्तर- तुम्ही आयुष्याच्या अशा टप्प्यावर आहात, जिथे भावना खूप तीव्र असतात. या वयात कोणाकडे आकर्षित होणे, प्रत्येक वेळी तिच्याबद्दल विचार करणे, अस्वस्थता येणे खूप स्वाभाविक आहे. ही चांगली गोष्ट आहे की तुम्ही तुमच्या भावनांबद्दल जागरूक आहात आणि घाईघाईने कोणताही निर्णय घेण्यापूर्वी त्या समजून घेऊ इच्छिता. चला, आता तुमची ही गोंधळलेली स्थिती सोडवण्याचा प्रयत्न करूया. प्रेम आणि आकर्षणातील फरक प्रेम आणि आकर्षण यांच्यात एक बारीक रेषा असते, दोन्ही पोटात फुलपाखरे असल्यासारखे वाटतात. तथापि, त्यांचे अर्थ थोडे वेगळे आहेत. आकर्षण हे सहसा बाह्य गोष्टींवर अवलंबून असते. जसे की, दिसणे, शैली, बोलण्याची पद्धत, हसू किंवा एखादी खास प्रतिभा. हे खूप वेगाने होते आणि अनेकदा खूप तीव्र असते, परंतु ते टिकाऊ असेलच असे नाही. प्रेम ही एक खोल भावना आहे, जी वेळेनुसार विकसित होते. ती केवळ बाह्य सौंदर्यावर अवलंबून नसते. ती व्यक्तीच्या विचारांना, तिच्या स्वभावाला, तिच्या चांगल्या-वाईट गोष्टींना स्वीकारण्यावर येते. प्रेमात स्थैर्य असते आणि ते अनेकदा दीर्घकाळ टिकते. ग्राफिकवरून दोन्हीतील फरक समजून घ्या- हे प्रेम आहे की आकर्षण? तुमच्या भावनांची खोली मोजण्यासाठी स्वतःला काही प्रश्न विचारा आणि प्रामाणिकपणे त्यांची उत्तरे द्या. ही कोणतीही मनोवैज्ञानिक वैज्ञानिक चाचणी नाही. हे प्रश्न फक्त यासाठी आहेत, जेणेकरून तुम्ही स्वतःला विचारून हे समजू शकाल की तुम्ही जे अनुभवत आहात, ते प्रेम आहे की आकर्षण. प्रेम आणि आकर्षणाची तुलना का? सहसा लोक आकर्षणाला 'कमी' आणि प्रेमाला 'मोठे' मानतात. पण सत्य हे आहे की अनेकदा खोल प्रेमाची सुरुवात एका लहानशा आकर्षणातूनच होते. त्यामुळे आपल्या भावनांना जज करू नका. निष्कर्षावर पोहोचण्याची घाई का? या क्षणी जे आहे, ते अनुभवा तुमचे वय अजून फक्त 21 वर्षे आहे. ही करिअर घडवण्याची आणि स्वतःला समजून घेण्याची वेळ आहे. इतक्या लवकर कोणत्याही नात्याला 'प्रेम' असे नाव देऊन स्वतःवर दबाव टाकू नका. या क्षणी जे आहे, ते अनुभवा. मैत्री खूप अनमोल असते. असे होऊ शकते की तुमच्या दोघांमधील हे जुळणारे नाते वेळेनुसार अधिक घट्ट होईल आणि स्वाभाविकपणे प्रेमात बदलेल. असेही होऊ शकते की हे नाते फक्त एक चांगली मैत्रीच राहील. जे काही असेल, ते स्वाभाविकपणे घडू द्या. कशाचाही 'पाठलाग' करू नका किंवा जबरदस्तीने मिळवण्याचा प्रयत्न करू नका. यासोबत तुम्हाला हे देखील समजून घेण्याची गरज आहे की प्रेम ते नाही, जे पुस्तकांमध्ये अनेकदा वाचायला मिळते. प्रेम ते नाही, जे रोमँटिक पुस्तके आपल्याला सांगतात चित्रपट आणि पुस्तकांमध्ये प्रेमाला अनेकदा विरह, तळमळ, अस्वस्थता आणि वेडेपणासारखे दाखवले जाते. तर वास्तविक जीवनात प्रेमाचे मापदंड अगदी मूलभूत असायला हवे. प्रेम ते नाही, जे तुम्हाला कमकुवत किंवा असुरक्षित बनवते. ग्राफिकमध्ये प्रेमाबद्दल जाणून घ्या- जेव्हाही प्रेम आहे असे वाटेल, तेव्हा स्वतःला हे प्रश्न विचारा आयुष्यात जेव्हाही हा गोंधळ असेल की हे प्रेम आहे की नाही, तेव्हा स्वतःला एकच प्रश्न विचारा- जेव्हा मी त्याच्यासोबत असतो, तेव्हा मला स्वतःबद्दल कसे वाटते?” अंतिम सल्ला आत्ता तुम्ही फक्त तुमच्या मैत्रीचा आनंद घ्या. एकमेकांना अधिक चांगल्या प्रकारे ओळखा. वेळेला तिचे काम करू द्या. जर हे खरे प्रेम असेल, तर ते काळाच्या कसोटीवर टिकेल आणि तुम्हाला आपोआप त्याचे उत्तर मिळेल. घाई करू नका, प्रवासाचा आनंद घ्या.

4000 किलो भेसळयुक्त आले-लसूण पेस्ट जप्त:5 सोप्या पद्धतीने शुद्ध आणि भेसळयुक्त ओळखा, बनवण्याची सोपी पद्धत जाणून घ्या

अलीकडेच ‘हैदराबाद फूड ॲडल्टरेशन सर्व्हिलन्स टीम’ (H-FAST) ने 4,032 किलो आले-लसूण पेस्ट जप्त केली. त्याचबरोबर 6,210 किलो निकृष्ट दर्जाचा कच्चा मालही जप्त केला. मीडिया रिपोर्ट्सनुसार, हे अस्वच्छ पद्धतीने बनवले जात होते. साधारणपणे प्रत्येक भारतीय स्वयंपाकघरात दररोज आले-लसूण पेस्टचा वापर होतो. अशा परिस्थितीत, अन्न सुरक्षा मानकांविरुद्ध तयार केलेली पेस्ट आरोग्यासाठी मोठा धोका निर्माण करू शकते. आज आपण आले-लसूण पेस्टबद्दल बोलणार आहोत. त्याचबरोबर जाणून घेऊया- तज्ज्ञ: -डॉ. उमेश कुमार, फूड ॲनालिस्ट, फूड सेफ्टी ॲन्ड ड्रग ॲडमिनिस्ट्रेशन, उत्तर प्रदेश -डॉ. नरेंद्र कुमार सिंगला, प्रिन्सिपल कन्सल्टंट, इंटर्नल मेडिसिन, श्री बालाजी ॲक्शन मेडिकल इन्स्टिट्यूट, दिल्ली प्रश्न- आले-लसूण पेस्टमध्ये कोणत्या प्रकारची भेसळ केली जाते? उत्तर- भेसळ करणारे जास्त नफा कमावण्यासाठी यात अनेक प्रकारची भेसळ करतात. जसे की- प्रश्न- यात सडलेले किंवा खराब झालेले आले-लसूण वापरले जाते का? उत्तर- होय, काही प्रकरणांमध्ये सडलेले किंवा खराब दर्जाचे आले-लसूण वापरले जाते. प्रश्न- यात कृत्रिम रंग, फ्लेवर आणि प्रिझर्व्हेटिव्ह्ज का मिसळले जातात? उत्तर- या गोष्टी यासाठी मिसळल्या जातात, जेणेकरून- प्रश्न- पेस्टचे प्रमाण वाढवण्यासाठी कोणते स्वस्त फिलर्स मिसळले जातात? उत्तर- प्रमाण वाढवण्यासाठी आणि खर्च कमी करण्यासाठी आले-लसूण पेस्टमध्ये स्वस्त फिलर्स मिसळले जातात. हे दिसण्यात आणि पोतामध्ये (टेक्सचरमध्ये) खऱ्या पेस्टसारखे दिसतात, परंतु पोषण आणि गुणवत्ता कमी करतात. जसे की- प्रश्न- आले-लसूण पेस्टमध्ये साधारणपणे कोणते घटक असतात? उत्तर- यात मूलभूत आणि अतिरिक्त घटक असतात, जे ब्रँड आणि गुणवत्तेनुसार बदलू शकतात. खालील ग्राफिक्समध्ये पहा– प्रश्न- शुद्ध आणि भेसळयुक्त आले-लसूण पेस्टमधील फरक कसा ओळखाल? उत्तर- याची ओळख सोप्या संकेतांनी करता येते. हे ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- अस्वच्छ पद्धतीने तयार केलेल्या पेस्टमुळे आरोग्याला कोणते धोके होऊ शकतात? उत्तर- अस्वच्छ आले-लसूण पेस्टमध्ये बॅक्टेरिया, बुरशी आणि हानिकारक विषारी पदार्थ असू शकतात, ज्यामुळे आरोग्याला अनेक प्रकारचे धोके होऊ शकतात. सर्व धोके ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- जर चुकून भेसळयुक्त पेस्ट खाल्ली तर काय करावे? उत्तर- अशा स्थितीत घाबरण्याऐवजी त्वरित योग्य पाऊले उचला. जसे की- या लक्षणांवर लक्ष ठेवा ही लक्षणे दिसल्यास डॉक्टरांना दाखवा. डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय स्वतःहून कोणतेही औषध घेऊ नका. प्रश्न- पॅक केलेला पेस्ट खरेदी करताना कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात? उत्तर- पॅक केलेला आले-लसूण पेस्ट खरेदी करताना या गोष्टी लक्षात ठेवा- प्रश्न- आले-लसूण पेस्ट घरी कशी बनवू शकता? उत्तर- आले-लसूण पेस्ट घरी बनवणे सोपे, स्वस्त आणि आरोग्यदायी असते. पद्धत ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- घरी बनवलेली आले-लसूण पेस्ट किती दिवस सुरक्षित राहते? उत्तर- घरी बनवलेली पेस्ट साधारणपणे फ्रीजमध्ये 5–7 दिवसांपर्यंत सुरक्षित राहते, जर ती स्वच्छ हवाबंद डब्यात ठेवली असेल. तेल किंवा मीठ मिसळल्याने त्याची साठवण क्षमता थोडी वाढू शकते. प्रश्न- घरी बनवलेली पेस्ट साठवण्याचा योग्य मार्ग कोणता आहे? उत्तर- घरी बनवलेली आले-लसूण पेस्ट योग्य प्रकारे साठवणे महत्त्वाचे आहे, अन्यथा ती लवकर खराब होऊ शकते आणि आरोग्यासाठी धोका निर्माण करू शकते. प्रश्न- पेस्ट खराब झाली आहे हे कसे ओळखाल? उत्तर- आले-लसूण पेस्ट खराब झाल्यास ही चिन्हे दिसतात- प्रश्न- पेस्टमध्ये भेसळ असल्याचा संशय असल्यास कुठे तक्रार करावी? उत्तर- आले-लसूण पेस्टमध्ये भेसळ असल्याचा संशय असल्यास संबंधित अन्न प्राधिकरणाकडे तक्रार करू शकता.

संशोधन- मेंदू अपमानाला धोक्यासारखे पाहतो:सन्मानाला धक्का पोहोचवणाऱ्याला उत्तर देणे समाजाच्या दृष्टीने नैतिकता, मानसिक आरोग्यही योग्य

अनेकदा शिकवले जाते की, 'एखाद्याने एक थप्पड मारली तर दुसरा गाल पुढे करा.' पण आधुनिक मानसशास्त्र आता यापेक्षा वेगळे संकेत देत आहे. एखाद्या वाईट व्यक्तीला सडेतोड उत्तर दिल्यानंतर तुम्हाला कधी मनात समाधान वाटले आहे का? जर होय, तर तुम्ही एकटे नाही. कॉर्नेल विद्यापीठातील वैज्ञानिकांच्या नवीन संशोधनातून असे दिसून येते की, जर कोणी तुमच्या सन्मानाला धक्का पोहोचवला किंवा अपमान केला, तर त्याला त्याच भाषेत उत्तर देणे समाज नैतिक, न्यायसंगत आणि योग्य मानतो. मानसिक आरोग्यही चांगले राहते. कदाचित 'इट का जबाब पत्थर से' ही म्हण याच दृष्टिकोनातून तयार झाली असावी. कॉर्नेल विद्यापीठातील 'सामाजिक वर्तन' विभागाचे प्राध्यापक आणि संशोधनाचे मुख्य लेखक मेरिक ओसबोर्न यांनी सुमारे 850 सहभागींवर पाच वेगवेगळे प्रयोग केले. संवादात आधीच 'चुकीचे वर्तन' (गैरवर्तन) असेल, तेव्हा लोक त्यावर कशी प्रतिक्रिया देतात, हे समजून घेण्याचा प्रयत्न यात करण्यात आला. यात तीन प्रमुख गोष्टी समोर आल्या - 'जशास तसे' मान्य आहे - जर कोणी आधी अमर्याद वर्तन करत असेल, तर त्याला उत्तर देणे आवश्यक आणि नैतिक मानले गेले. सामाजिक सुरक्षा - प्रत्युत्तर देणे हे सामाजिक नियमांचे रक्षण करणे मानले जाते. मेंदूची रचना - मेंदू अपमानाला धोका म्हणून पाहतो आणि बचावात्मक उत्तर देण्यासाठी तयार असतो. प्रो. ओसबोर्न म्हणतात, ‘लोक त्या चुकीच्या वर्तनाला अधिक पसंत करतात, जे एखाद्याच्या चुकीच्या वर्तनाच्या प्रत्युत्तरात केले जाते, जरी त्याची पातळी समान असली तरी. म्हणजेच, प्रतिक्रियेच्या स्वरूपात केलेल्या चुकीच्या वर्तनाला समाज योग्य मानतो. हे समोरच्या व्यक्तीला हे सांगण्याचा एक मार्ग आहे की त्याने चूक केली आहे.’ ‘सभ्य वर्तना’चे सामाजिक मूल्य अजूनही सर्वाधिक तज्ञांच्या मते, ऑफिसमध्ये, ऑनलाइन आणि वैयक्तिक नात्यांमध्येही मेंदू याच पद्धतीवर काम करू शकतो. तरीही ‘सभ्य वर्तना’चे सामाजिक मूल्य अजूनही सर्वाधिक आहे. योग्य वेळी कडक प्रत्युत्तर दिल्याने तणावही कमी होतो लॉस एंजेलिस काउंटी म्युझियम ऑफ आर्टच्या एका अभ्यासात असे आढळून आले की, एखाद्या चुकीच्या वर्तनाला यशस्वीपणे सामोरे गेल्याने भावनिक लवचिकता आणि आत्मविश्वास वाढतो. मानसिक आरोग्य कर्मचाऱ्यांवर केलेल्या संशोधनात असे दिसून आले की, असभ्य लोकांशी व्यवहार करण्याची कला शिकल्याने व्यावसायिक विकास होतो आणि भविष्यातील ताण कमी होतात. न्यूजवीकच्या 2026 च्या अहवालात याची पुष्टी करण्यात आली आहे की, सूडाच्या भावनेने नव्हे, तर मर्यादा निश्चित करणारे कठोर उत्तरच सामाजिकदृष्ट्या प्रशंसनीय आहे. मानसशास्त्रज्ञ चेतावणी देतात की, कठोर उत्तर देताना सावधगिरी बाळगणे आवश्यक आहे.

उन्हाळ्यात त्वचेची काळजी कशी घ्यावी:त्वचारोगतज्ञांकडून समजून घ्या तुमचा त्वचेचा प्रकार आणि त्याची गरज, या 8 चुका करू नका

उन्हाळ्यात कपडे-खानपानासोबत त्वचेच्या गरजाही बदलतात. तीव्र सूर्यप्रकाश, घाम आणि प्रदूषण त्वचेवर थेट परिणाम करतात. अशा परिस्थितीत, जर तुम्ही हिवाळ्यातील स्किन केअर रूटीनच फॉलो केले, तर त्वचा तेलकट, निस्तेज किंवा मुरुमांना प्रवण होऊ शकते. खरं तर, उन्हाळ्यात UV (अल्ट्रा व्हायोलेट) किरणे आणि आर्द्रता त्वचेच्या अडथळ्याला (बॅरियरला) नुकसान पोहोचवू शकतात. यामुळे टॅनिंग, पिगमेंटेशन आणि इन्फेक्शनचा धोका वाढतो. म्हणून ‘कामाची बातमी’ मध्ये जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. संदीप अरोरा, वरिष्ठ सल्लागार, त्वचाविज्ञान, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, दिल्ली प्रश्न- उन्हाळ्यात त्वचेची काळजी घेण्याची दिनचर्या (स्किन केअर रुटीन) बदलणे का आवश्यक आहे? उत्तर- हा फक्त एक ट्रेंड नाही, तर विज्ञानावर आधारित गरज आहे. या कारणांमुळे उन्हाळ्यात त्वचेची काळजी घेण्याची दिनचर्या बदलणे आवश्यक आहे- जास्त घाम येणे: अतिनील किरणे (UV रेज): निर्जलीकरण: प्रश्न- प्रत्येक त्वचेच्या प्रकारासाठी स्किन केअर रूटीन वेगळे असते का? उत्तर- होय, प्रत्येक त्वचेची गरज वेगळी असते. प्रत्येक त्वचेची समस्या वेगळी असते. ती वेगवेगळ्या प्रकारे प्रतिक्रिया देते. त्यामुळे एकच उत्पादन आणि पद्धत सर्वांवर काम करत नाही. खालील ग्राफिकमध्ये पाहा की कोणत्या त्वचेच्या प्रकारात कोणती समस्या जास्त असते- प्रश्न- उन्हाळ्यातील स्किन केअर रूटीनच्या सामान्य मूलभूत पायऱ्या कोणत्या आहेत, ज्या प्रत्येक त्वचेच्या प्रकाराला लागू होतात? उत्तर- समर स्किन केअर रुटीनचे मूलभूत टप्पे खालील ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- प्रत्येक त्वचेच्या प्रकारानुसार उन्हाळ्यातील संपूर्ण स्किन केअर रुटीन काय असावे? उत्तर- खालील स्टेप-बाय-स्टेप संपूर्ण प्रक्रिया पाहा- 1. तेलकट त्वचा सकाळ रात्री साप्ताहिक कोरडी त्वचा सकाळ रात्र साप्ताहिक कॉम्बिनेशन त्वचा सकाळी रात्री साप्ताहिक संवेदनशील त्वचा सकाळ रात्र साप्ताहिक प्रश्न- उन्हाळ्यात त्वचा जास्त तेलकट का होते? उत्तर- उत्तर खालील मुद्द्यांमध्ये पाहा- प्रश्न- हिवाळ्यातील स्किनकेअर रूटीन उन्हाळ्यात वापरणे हानिकारक ठरू शकते का? उत्तर- होय, कारण दोन्ही ऋतूंमध्ये त्वचेच्या गरजा पूर्णपणे भिन्न असतात. यासाठी खालील ग्राफिकपूर्वी हिवाळा आणि उन्हाळ्यातील त्वचेच्या गरजांमधील फरक समजून घ्या- प्रत्येक ऋतूत त्वचेची गरज वेगळी असते. त्यामुळे गरज आणि समस्येनुसार काळजी घेण्याची दिनचर्या बदलणे आवश्यक आहे. प्रश्न- चुकीची स्किनकेअर दिनचर्या अवलंबल्याने कोणत्या प्रकारच्या त्वचेच्या समस्या उद्भवू शकतात? उत्तर- चुकीची स्किनकेअर दिनचर्या त्वचेला अनेक प्रकारे नुकसान पोहोचवू शकते. जर तुम्ही हिवाळ्यातील दिनचर्या उन्हाळ्यातही सुरू ठेवली, तर यामुळे मुरुमांपासून ते पिगमेंटेशनपर्यंतच्या समस्या वाढू शकतात. इतर तपशील खालील ग्राफिकमध्ये पाहा– उन्हाळ्यातील त्वचेच्या काळजीच्या दिनचर्येबद्दल सामान्य प्रश्न आणि उत्तरे प्रश्न– त्वचेच्या काळजीच्या दिनचर्येत लोक सामान्यतः कोणत्या चुका करतात? उत्तर– सामान्य चुका खालील ग्राफिकमध्ये पाहा– प्रश्न- दिवसातून किती वेळा फेस वॉशने चेहरा धुवावा? उत्तर- दिवसातून दोन वेळा चेहरा धुवावा. सकाळी उठल्यानंतर आणि रात्री झोपण्यापूर्वी. प्रश्न- दिवसातून 3-4 वेळा फेसवॉशने चेहरा धुवू शकतो का? उत्तर- नाही. जास्त चेहरा धुतल्याने- प्रश्न- उन्हाळ्यात टोनर लावणे आवश्यक आहे का? उत्तर- हे पूर्णपणे अनिवार्य नाही. पण चेहरा धुतल्यानंतर अल्कोहोल-मुक्त टोनर लावणे त्वचेसाठी फायदेशीर असते. प्रश्न- उन्हाळ्यातही मॉइश्चरायझर लावावे की नाही? उत्तर- होय, उन्हाळ्यातही मॉइश्चरायझर लावणे आवश्यक आहे. हे प्रत्येक त्वचेच्या प्रकारासाठी आवश्यक आहे कारण- प्रश्न- उन्हाळ्यात किती SPF चे सनस्क्रीन लावावे? उत्तर- सनस्क्रीन निवडताना तुमच्या दैनंदिन कामांकडे लक्ष द्या- इनडोअर काम (जे घरी/ऑफिसमध्ये जास्त वेळ घालवतात)- SPF30 सनस्क्रीन आउटडोअर काम (जे उन्हात जास्त वेळ राहतात)- SPF 50 सनस्क्रीन प्रश्न- सनस्क्रीन दिवसात किती वेळा लावावे? उत्तर- हे फक्त एकदा लावणे पुरेसे नाही. म्हणून- प्रश्न- घरात असतानाही सनस्क्रीन लावावे का? उत्तर- होय, या परिस्थितीत घरात असतानाही सनस्क्रीन लावा- प्रश्न- घामामुळे पिंपल्स, पुरळ वाढू शकतात का? उत्तर- होय, जास्त घाम आल्याने ही समस्या वाढू शकते. प्रश्न- उन्हाळ्यात वारंवार मेकअप केल्याने त्वचेला नुकसान होते का? उत्तर- होय, यामुळे त्वचेचे नुकसान होऊ शकते. याची कारणे समजून घ्या-

झाडे उत्तर देत नाहीत, पण एकांत वाटून घेतात:मिशिगन विद्यापीठातील वृक्ष तज्ञांनी सांगितले - आपल्या आत लपलेले असते ‘आवडते झाड’

डेट्रॉइटची ती दुपार आजही आरजे लावेर्नच्या आठवणीत जखमेसारखी ताजी आहे. ते फक्त 8 वर्षांचे होते, जेव्हा त्यांनी आपल्या खिडकीतून पाहिले की मोठे-मोठे ट्रक त्यांच्या वस्तीतील शांत रस्त्यावर उभे आहेत. एक-एक करून 'एल्म' (कडुलिंबासारखे छायादार) झाडे तोडली जात होती, ज्यांनी संपूर्ण वस्तीला झाकून ठेवले होते. जेव्हा लावेर्नच्या घरासमोरील झाडावर करवत चालली, तेव्हा त्यांना वाटले की त्यांनी एखादे पाळीव प्राणी गमावले आहे. लावेर्न म्हणतात, आपण अनेकदा पाळीव प्राण्यांसोबतच्या नात्याबद्दल बोलतो, पण झाडही सर्वात चांगला मित्र असू शकते का? हे परस्पर संबंध आहे. झाडे आपल्याला सावली देतात, हवा स्वच्छ करतात व पुरापासून वाचवतात. ती फक्त कार्बन शोषून घेतात म्हणून प्रिय नसतात; आपले नाते त्याहून खूप खोल आणि आत्मिक असते. झाडांप्रतीच्या याच समर्पणामुळे लावेर्न मास्टर ‘अर्बोरिस्ट’ (वृक्षतज्ज्ञ) बनले. ते मिशिगन टेकमध्ये वनविज्ञानाचे प्राध्यापकही आहेत. ते विद्यार्थ्यांना नाविन्यपूर्ण पद्धतीने झाडांशी जोडले जाण्यासाठी प्रेरित करतात. विद्यार्थ्यांना सांगतात, ‘बाहेर जा, एक झाड निवडा आणि त्याला तुमची ओळख करून द्या. ऐकायला हे विचित्र वाटू शकते, पण तुम्ही एका सजीव प्राण्याजवळ उभे आहात याची ही स्वीकृती आहे.’ ते सल्ला देतात की, झाडाजवळ 10 मिनिटे शांतपणे बसा, त्याच्या सालीला स्पर्श करा, पानांमधून येणाऱ्या वाऱ्याचा आवाज ऐका आणि ते काय म्हणत आहे ते अनुभवा. निसर्गवादी होली वोर्टन म्हणतात, ‘आपण झाडांना अनेकदा ‘निर्जीव’ वस्तूंप्रमाणे पाहतो. जर मन मोकळे ठेवले, तर झाडे आपल्याशी बोलतात.’ त्या म्हणतात, ‘एकदा ओकच्या झाडाने त्यांना एक गोष्ट सांगितली की कसे त्याच्या संपूर्ण कुटुंबाला (इतर झाडांना) तोडण्यात आले आणि ते एकटेच राहिले. संशोधनात खुलासा- झाडांशी तीन प्रकारे जुळतात नातेसंबंध फिनलंडमध्ये झालेल्या संशोधनानुसार, लोकांचे कोणते ना कोणते ‘आवडते झाड’ नक्कीच असते. संशोधक कैसा वैनियो यांनी शोधून काढले की हे नाते तीन प्रकारचे असते- याची पहिली कडी ‘आठवणीं’शी संबंधित आहे, ज्यात लोक त्या झाडांना आपले मानतात ज्यांना त्यांनी लहानपणापासून सोबत वाढताना पाहिले. दुसरे रूप ‘काळजी’चे आहे; हे ते आत्मीय नाते आहे जे स्वतःच्या हातांनी लावलेल्या आणि वाढवलेल्या रोपासोबत विकसित होते. तर, तिसरा पैलू ‘प्रशंसे’वर आधारित आहे, जिथे एखादे खूप जुने, विशाल किंवा त्याच्या अनोख्या रचनेने आश्चर्यचकित करणारे ‘करिष्माई झाड’ माणसाच्या मनात श्रद्धा आणि विशेष आपुलकी निर्माण करते.

सोमॅटिक शेकिंग; स्वतःला व्यक्त करण्याचा नवीन ट्रेंड:जेव्हा शब्द कमी पडतात, तेव्हा थरथरणारे शरीरच मनाच्या 'बंद गाठी' उघडेल

एका थंड सकाळी, 34 वर्षीय बियांका स्टीफनसन दिवाणखान्याच्या मध्यभागी उभ्या होत्या. त्यांनी डोळे मिटले आणि अचानक हात हवेत फिरवत मनगट झटकू लागल्या. अंग थरथरत होते आणि शरीर एका विचित्र लयीत कंप पावत होते. हे कदाचित थोडे 'विचित्र' वाटू शकते, पण बियांकासाठी हा अनेक वर्षांच्या मानसिक ओझ्यातून मुक्ततेचा क्षण होता. याला 'सोमॅटिक शेकिंग' म्हणतात. ही पद्धत सध्या ट्रेंडमध्ये आहे. मानसशास्त्रज्ञ डॉ. स्कॉट लिओन म्हणतात, 'आपल्याला अनेकदा वाटते की दुःख किंवा आघात फक्त आपल्या विचारांमध्ये असतो, पण सत्य हे आहे की आपले शरीर त्या आठवणींना आपल्या स्नायूंमध्ये आणि मज्जासंस्थेमध्ये कैद करते.' बियांकाने अनेक वर्षे 'टॉक थेरपी' म्हणजे संवादाद्वारे तिच्या बालपणीच्या जखमा भरण्याचा प्रयत्न केला, पण काहीतरी असे होते जे अजूनही आत अडकल्यासारखे वाटत होते. इथूनच 'सोमॅटिक थेरपी'ची सुरुवात होते. हा कोणताही व्यायाम नाही, तर एक व्यापक छत्री आहे, ज्या अंतर्गत योग, डान्स, ब्रीदवर्क आणि 'सोमॅटिक एक्सपीरियन्सिंग' यांसारख्या तंत्रांचा समावेश होतो. सोमॅटिक थेरपीचे मूळ तत्त्व हे आहे की जेव्हा आपण एखाद्या भीती किंवा तणावातून जातो, तेव्हा आपले शरीर 'फाइट किंवा फ्लाइट' मोडमध्ये येते. जर ती तणावपूर्ण ऊर्जा शरीरातून बाहेर पडू शकली नाही, तर ती 'स्टॅगनंट एनर्जी' किंवा साचलेली ऊर्जा बनते. डॉ. लिओन सांगतात की जेव्हा रुग्ण एखाद्या वादाबद्दल बोलतो, तेव्हा थेरपिस्ट त्याला थांबायला सांगू शकतो. तो विचारेल, 'तुम्ही हे शरीरात कुठे अनुभवत आहात? छातीत जडपणा आहे का? मुठी आवळल्या आहेत का?' हे शारीरिक संकेत खरं तर आपल्याला हे सांगण्याचा मार्ग आहे की ते दुःख किंवा राग अजूनही आत दाबलेले आहे. हे ठीक करण्यासाठी थेरपिस्ट शरीराद्वारे तो ताण बाहेर काढण्याचा सल्ला देतात. यात ते शरीराला हलका धक्का देणे, खोल श्वास बाहेर टाकणे किंवा भिंतीवर जोर लावणे यांसारख्या छोट्या-छोट्या शारीरिक क्रिया करण्यास सांगतात, जेणेकरून शरीरात अडकलेली ती नकारात्मक ऊर्जा पूर्णपणे बाहेर पडू शकेल. शरीर केवळ मशीन नाही, अनुभवांचे जिवंत संग्रहालय - तज्ज्ञ सोमॅटिक थेरपी तज्ज्ञ डॉ. एरियल श्वार्ट्ज म्हणतात, हे प्रशिक्षित तज्ज्ञासोबत करणे आवश्यक आहे, कारण जेव्हा शरीर आपली कथा सांगायला सुरुवात करते, तेव्हा भावनांचा पूर येऊ शकतो. जसे बियांकासाठी, 5-10 मिनिटे शरीराला झटकणे ‘चालते-फिरते ध्यान’ बनले. या प्रक्रियेनंतर जेव्हा त्या शांत बसतात, तेव्हा अनेकदा त्यांच्या डोळ्यातून अश्रू येतात. ही ती वेदना आहे जी शब्दांनी कधीच व्यक्त करता आली नाही.’ ही थेरपी आपल्याला आठवण करून देते की आपले शरीर केवळ मशीन नाही, तर आपल्या अनुभवांचे जिवंत संग्रहालय आहे. कधीकधी बरे होण्यासाठी बोलण्याची नाही, तर फक्त थोडेसे ‘थरथर कापण्याची’ किंवा ‘झटकण्याची’ गरज असते.

टिप्स:कार्यस्थळी विचारांवर उत्पादक पद्धतीने चर्चा करण्याचे ४ मार्ग

जर लोक निरोगी पद्धतीने वादविवाद करतील, तर ही एक चांगली गोष्ट असू शकते. संशोधन असे दर्शवते की बौद्धिक विविधता एखाद्या गटाला अधिक बुद्धिमान बनवते, विशेषतः जेव्हा प्रत्येक व्यक्ती आपली कौशल्ये आणि विचार सामायिक करण्यास तयार असतो. प्रभावी संवादासाठी योग्य सवयी अंगीकारणे महत्त्वाचे आहे. चला जाणून घेऊया कसे : 1. तुम्ही एका संघाचा भाग आहातजेव्हाही एखाद्या मुद्द्यावर वादविवाद सुरू करता, तेव्हा सर्वात आधी हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे की तुम्ही सर्व एकाच ध्येयाकडे काम करत आहात. वादविवादाचा उद्देश कोणाला चुकीचे सिद्ध करणे नाही, तर सर्वोत्तम उपायापर्यंत पोहोचणे हा असावा. संघातील प्रत्येक सदस्याला असे वाटले पाहिजे की त्याच्या मताला महत्त्व आहे. जेव्हा लोक हे मानून चर्चा करतात की सर्वजण एकमेकांचे सहयोगी आहेत, तेव्हा संवाद अधिक चांगला होतो. 2. आपले लक्ष केंद्रित ठेवाउत्पादक राहण्यासाठी, वादविवाद योग्य दिशेने असणे खूप महत्त्वाचे आहे. हे याबद्दल नाही की कोण जास्त काळजी करतो, कोण सर्वात जास्त बोलतो किंवा कोण सर्वात प्रभावीपणे आपले म्हणणे मांडतो. वस्तुस्थिती आणि स्पष्टीकरण यामध्ये फरक करणे सुरू करा. जर वादविवाद इतर कोणत्याही विषयावर भरकटला, तर तो त्वरित ओळखा आणि पुन्हा मुख्य मुद्द्यावर परत या. 3. वादविवादाला वैयक्तिक बनवू नकाकोणत्याही वादविवादाचे सर्वात नकारात्मक वळण तेव्हा येते जेव्हा तो वैयक्तिक होतो. जेव्हा लोकांना असे वाटते की त्यांच्या विचारांऐवजी त्यांच्या ओळखीवर किंवा क्षमतेवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले जात आहे. यापासून वाचण्यासाठी भाषेची निवड महत्त्वाची आहे. आरोप लावण्याऐवजी किंवा निर्णयात्मक प्रश्न विचारण्याऐवजी जिज्ञासू आणि खुले प्रश्न विचारा, जसे की 'तुम्ही असे का विचार करता?' किंवा 'तुम्ही या निष्कर्षापर्यंत कसे पोहोचलात?' असे गृहीत धरा की प्रत्येक व्यक्ती संघाच्या हितासाठीच विचार करत आहे. 4. बौद्धिक नम्रता राखाबौद्धिक नम्रतेचा अर्थ आहे आपल्या विचारांना अंतिम सत्य न मानणे आणि इतरांच्या दृष्टिकोनासाठी खुले असणे. तुम्हीही चुकू शकता हे स्वीकारणे, हे एक मजबूत आणि परिपक्व विचारांचे लक्षण आहे. जेव्हा तुम्ही इतरांचे म्हणणे लक्षपूर्वक ऐकता आणि त्यांच्या युक्तिवादाचा आदर करता, तेव्हा संघात विश्वास आणि सहकार्याची भावना वाढते. जेव्हा असे वाटते की इतर कोणाचा युक्तिवाद चांगला आहे, तेव्हा तो स्वीकारण्यास संकोच करू नका. प्रत्येक व्यक्तीने आपले विचार मांडावेत.

महान विचारवंतांकडून धडे:श्रेष्ठत्वासाठी पूर्णत्व आवश्यक नाही - हेन्री जेम्स

हेन्री जेम्स अमेरिकन-ब्रिटिश लेखक होते. अनेक लोक त्यांना इंग्रजी भाषेतील महान कादंबरीकारांपैकी एक मानतात.1. मानवी जीवनात सर्वात महत्त्वाची एकच गोष्ट आहे - दयाळू असणे.2. श्रेष्ठत्वासाठी परिपूर्णता आवश्यक नाही. कोणी कोणाबद्दल काहीही बोलले तरी त्याची पर्वा करू नका. प्रत्येक व्यक्तीचे आणि प्रत्येक गोष्टीचे मूल्यांकन स्वतःच करा.3. जोपर्यंत तुम्ही प्रयत्न करत नाही, तोपर्यंत तुम्हाला कळत नाही की तुम्ही काय करू शकत नाही.4. एखादे काम करायचे असेल, तर मन होईपर्यंत वाट पाहू नका; काम सुरू करा, मन आपोआप तयार होईल.5. अनुभव कधीही मर्यादित नसतो आणि कधीही पूर्ण नसतो.6. नेहमी लक्षात ठेवा, जर कोणी तुमच्यावर द्वेष केला असेल, तर कोणीतरी तुमच्यावर प्रेमही केले आहे.7. मला असे वाटत नाही की प्रत्येकाने मला पसंत करावे; जर काही लोक मला पसंत करत नसतील, तर यामुळे मी स्वतःबद्दल वाईट विचार करत नाही.8. जेव्हा कधी तुम्ही जेवण करायला विसरता, तेव्हा तुम्हाला जाणवते की तुम्ही खरोखरच जिवंत आहात.

स्व-मदत पुस्तकांमधून:सतत काम, आपली क्षमता कमी करते

पुस्तकांमधून जाणून घ्या, आपण असे का मानतो की जितके जास्त काम करू, तितके यशस्वी होऊ... योग्य प्रकारे घेतलेली विश्रांती का आवश्यक आहे? आपण असे मानतो की जितके जास्त काम करू, तितके यश मिळेल, पण सत्य यापेक्षा वेगळे आहे. योग्य प्रकारे घेतलेली विश्रांती आपली उत्पादकता आणि सर्जनशीलता वाढवते. जेव्हा आपण आपल्या मनाला आणि शरीराला विश्रांती देतो, तेव्हा ते अधिक प्रभावीपणे कार्य करतात. सतत काम केल्याने आपल्याला थकवा येतो, आपली क्षमता कमी होते. ( रेस्ट -ॲलेक्स सूजंग-किम पांग ) मोठ्या विजयासाठी योग्य दिशेने लहान पावले उचला जीवनातील प्रत्येक अनुभव, चांगला असो वा वाईट, आपल्या विकासाचा भाग असतो. जेव्हा आपण लवकर यश मिळवण्याची चिंता सोडून सतत शिकण्यावर आणि पुढे जाण्यावर लक्ष केंद्रित करतो, तेव्हा आपण एक स्थायी आणि समाधानकारक जीवन निर्माण करू शकतो. दीर्घकालीन विचार आपल्याला हे शिकवतो की अनेकदा योग्य दिशेने उचललेली छोटी-छोटी पावलेच मोठ्या यशाचा पाया बनतात. (द लाँग व्ह्यू -ब्रायन फेदरस्टनहॉग) जीवनात कधीतरी थांबणेही आवश्यक असते जीवनात असे क्षण येतात जेव्हा सर्व काही थांबल्यासारखे होते. जेव्हा आपण थकून जातो, तुटून जातो किंवा दिशा हरवून बसतो. या क्षणांना आपण अनेकदा कमजोरी समजतो, तर प्रत्यक्षात हा आपल्या आतल्या पुनर्बांधणीचा काळ असतो. जसे निसर्गात हिवाळ्याचा ऋतू विश्रांती आणि तयारीचा काळ असतो, तसेच आपल्या जीवनातही ‘थांबणे’ आवश्यक आहे. (विंटरिंग - कॅथरीन मे) त्याच गोष्टींना महत्त्व द्या ज्या महत्त्वाच्या आहेत आनंद साधेपणात दडलेला असतो. जेव्हा आपण आपल्या इच्छा कमी करतो आणि जीवनातील छोट्या सुखांचा अनुभव घ्यायला शिकतो, तेव्हा एक वेगळ्या प्रकारची मुक्ती मिळते. ही मुक्ती त्या दबावातून मुक्त करते, जो आपल्याला सतत अधिक मिळवण्यासाठी प्रवृत्त करतो. त्या गोष्टींना महत्त्व द्या, ज्या खऱ्या अर्थाने महत्त्वाच्या आहेत. जसे निसर्ग, नातेसंबंध, आत्म-समाधान. (द आर्ट ऑफ फ्रूगल हेडोनिज्म - ॲडम ग्रब)

रासायनिक पद्धतीने पिकवलेले 200 किलो आंबे जप्त:नैसर्गिक आंबे 5 प्रकारे ओळखा, खाण्यापूर्वी असे स्वच्छ करा, घरी पिकवण्याचे 6 मार्ग

नुकतेच ‘हैदराबाद फूड ॲडल्टरेशन सर्व्हिलन्स टीम’ (H-FAST) ने रासायनिक पदार्थांनी पिकवलेल्या फळांच्या विक्रीविरोधात मोहीम राबवली. अहवालानुसार, सुमारे 200 किलो रासायनिक पदार्थांनी पिकवलेले आंबे जप्त करण्यात आले. ते पिकवण्यासाठी ‘कॅल्शियम कार्बाइड’ वापरले होते. कॅल्शियम कार्बाइडने पिकवलेले आंबे खाल्ल्याने अनेक आरोग्य समस्या उद्भवू शकतात. त्यामुळे बाजारातून आंबे खरेदी करताना सावधगिरी बाळगणे आवश्यक आहे. म्हणून आज रासायनिक पदार्थांनी पिकवलेल्या आंब्यांबद्दल बोलू. यासोबतच जाणून घेऊया- तज्ज्ञ: डॉ. उमेश कुमार, फूड ॲनालिस्ट, फूड सेफ्टी ॲन्ड ड्रग ॲडमिनिस्ट्रेशन, उत्तर प्रदेश डॉ. नरेंद्र कुमार सिंगला, प्रिन्सिपल कन्सल्टंट, इंटरनल मेडिसिन, श्री बालाजी ॲक्शन मेडिकल इन्स्टिट्यूट, दिल्ली प्रश्न- कॅल्शियम कार्बाइड काय आहे? याने आंबे कसे पिकवले जातात? उत्तर- हे एक औद्योगिक रसायन आहे, ज्याचा वापर गॅस ‘वेल्डिंग’च्या कामात होतो. कार्बाइडने आंबे कसे पिकवले जातात? प्रश्न- कार्बाइडने पिकवलेले आंबे आणि झाडावर नैसर्गिकरित्या पिकलेल्या आंब्यामध्ये काय फरक असतो? उत्तर- कार्बाइडने पिकवलेले आंबे आणि नैसर्गिकरित्या पिकलेल्या आंब्यामध्ये चव, पोषणमूल्ये आणि गुणवत्तेचा फरक असतो. हे ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- कार्बाइडने पिकवलेला आंबा खाणे सुरक्षित आहे का? उत्तर- नाही, कार्बाइडने पिकवलेला आंबा खाणे सुरक्षित नाही. यात आर्सेनिक आणि फॉस्फरससारखे विषारी घटक असू शकतात, जे आरोग्यासाठी हानिकारक आहेत. प्रश्न- फळ चांगले धुवून, साल काढून खाणे सुरक्षित आहे का? उत्तर- नाही, फक्त धुण्याने आणि साल काढल्याने कार्बाइडचा प्रभाव पूर्णपणे संपत नाही. प्रश्न- कार्बाइडने पिकवलेला आंबा खाल्ल्याने आरोग्याला काय नुकसान होऊ शकते? उत्तर- काही प्रकरणांमध्ये परिणाम लगेच दिसतो. काहींमध्ये तो दीर्घकाळात आरोग्यावर नकारात्मक परिणाम करतो. याचे सर्व आरोग्य धोके (हेल्थ रिस्क) ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- कार्बाइड फळांद्वारे शरीरात कसे प्रवेश करते आणि शरीराला हळूहळू कसे नुकसान पोहोचवते? उत्तर- हे मुद्द्यांमधून समजून घ्या- हे आरोग्यावर कसा परिणाम करते? हळूहळू परिणाम का दिसतो? प्रश्न- आंबे खरेदी करताना ते नैसर्गिकरित्या पिकले आहेत की रसायनांनी पिकवले आहेत हे कसे ओळखाल? उत्तर- याची ओळख रंग, सुगंध, पोत (टेक्सचर) आणि वासावरून करता येते. सर्व पद्धती ग्राफिक्समध्ये पहा- प्रश्न- बाजारातून खरेदी केलेला आंबा खाण्यापूर्वी कोणती खबरदारी घ्यावी? उत्तर- बाजारातून खरेदी केलेला आंबा खाण्यापूर्वी खबरदारी घेणे आवश्यक आहे, जेणेकरून घाण किंवा रसायनाचा परिणाम कमी होईल. सर्व खबरदारी ग्राफिक्समध्ये पहा- प्रश्न- आंब्याला रसायनाशिवायही पिकवता येते का? उत्तर- होय, घरी नैसर्गिक पद्धतीने आंबे पिकवता येतात. सर्व पद्धती खालील मुद्द्यांमध्ये पहा- वर्तमानपत्र/पेपर बॅगमध्ये ठेवून गवत किंवा भुसामध्ये (हस्क) दाबून तांदळाच्या डब्यात ठेवून केळी किंवा सफरचंदासोबत ठेवून कपड्यात गुंडाळून कार्डबोर्ड बॉक्समध्ये ठेवून नैसर्गिकरित्या आंबे पिकवताना कोणत्या चुका करू नयेत? नैसर्गिकरित्या पिकवणे का चांगले आहे? वर सांगितलेले घरगुती उपाय आंबे हळूहळू पिकवतात, ज्यामुळे चव आणि गुणवत्ता चांगली राहते. प्रश्न- कार्बाइडच्या वापराबाबत अन्न सुरक्षा एजन्सीच्या मार्गदर्शक सूचना काय आहेत? उत्तर- फळे पिकवण्यासाठी कॅल्शियम कार्बाइडचा वापर पूर्णपणे प्रतिबंधित आहे. फूड सेफ्टी अँड स्टँडर्ड्स अथॉरिटी ऑफ इंडिया (FSSAI) ने याला आरोग्यासाठी धोकादायक ठरवत कठोर मार्गदर्शक सूचना जारी केल्या आहेत. प्रश्न- जर जास्त कार्बाइड वापरल्याचा संशय असेल तर कुठे आणि कशी तक्रार करावी? उत्तर- याची तक्रार थेट अन्न सुरक्षा प्राधिकरणाकडे करता येते.

तारुण्यात स्नायू कमकुवत होत आहेत:सार्कोपेनिया असू शकते, डॉक्टरांकडून जाणून घ्या लक्षणे, जोखीम घटक आणि प्रतिबंधात्मक उपाय

कल्पना करा, तुमचे वय 35 वर्षे आहे. पायऱ्या चढताना आता पूर्वीसारखी चपळता राहिली नाही. थोडे वजन उचलले की धाप लागते. हे बदल शरीरात सुरू असलेल्या 'सार्कोपेनिया' नावाच्या एका शांत समस्येचे संकेत असू शकतात. सामान्यतः ही समस्या वृद्ध लोकांना होते, परंतु बैठी जीवनशैलीमुळे (sedentary lifestyle) 30-40 वर्षांच्या वयापासूनच ती सुरू होऊ शकते. अशा परिस्थितीत ही समस्या वृद्धावस्थेपर्यंत गंभीर रूप धारण करते. 2024 मध्ये 'नॅशनल लायब्ररी ऑफ मेडिसिन' मध्ये प्रकाशित झालेल्या एका अभ्यासानुसार, भारतात 35 ते 70 वयोगटातील सुमारे 28% लोक सार्कोपेनियाने ग्रस्त आहेत. म्हणून आज 'फिजिकल हेल्थ' मध्ये जाणून घेऊया की- प्रश्न- सार्कोपेनिया म्हणजे काय? उत्तर- सार्कोपेनिया ही एक वैद्यकीय स्थिती आहे, ज्यामध्ये– प्रश्न- सार्कोपेनिया का होतो? उत्तर- सार्कोपेनिया हे वाढत्या वयानुसार शरीरात होणाऱ्या अनेक बदलांचा परिणाम आहे. यासाठी शरीरात होणारे हे बदल जबाबदार असतात- प्रश्न- सार्कोपेनियाची लक्षणे काय आहेत? उत्तर- याचा परिणाम व्यक्तीच्या दैनंदिन जीवनावर आणि कामावर होतो. यामुळे चालण्या-फिरण्यात अडचण येते, संतुलन बिघडायला लागते. ग्राफिक्समध्ये याची सर्व लक्षणे पहा- प्रश्न- सार्कोपेनिया शरीरावर कशा प्रकारे परिणाम करतो? उत्तर- सार्कोपेनियाचा परिणाम फक्त स्नायूंवरच मर्यादित राहत नाही. याचा परिणाम शरीराची ताकद, संतुलन आणि दैनंदिन जीवनावरही होतो. दैनंदिन जीवनावर परिणाम- आरोग्यावर परिणाम- प्रश्न- सार्कोपेनियाचे निदान कसे केले जाते? उत्तर- हे खालील मुद्द्यांवरून समजून घेऊया- प्रश्न- सार्कोपेनियाचे धोक्याचे घटक काय आहेत? उत्तर- सार्कोपेनिया हा अचानक होणारा आजार नाही. त्याची लक्षणे हळूहळू विकसित होतात. काही वाईट सवयी आणि आरोग्य स्थिती यामुळे धोका वाढू शकतो. ग्राफिकमध्ये त्याचे प्रमुख धोके (रिस्क फॅक्टर्स) पहा- प्रश्न- कोणत्या लोकांना सार्कोपेनियाचा धोका जास्त आहे? उत्तर- ही समस्या कोणत्याही प्रौढ व्यक्तीला होऊ शकते, परंतु काही लोकांना याचा धोका जास्त असतो. ग्राफिकमधून समजून घेऊया- प्रश्न- महिलांमध्ये रजोनिवृत्तीनंतर सार्कोपेनियाचा धोका वाढतो का? उत्तर- होय, रजोनिवृत्तीनंतर हार्मोनल बदलांमुळे याचा धोका वाढतो. पॉइंटर्समधून याची सर्व कारणे समजून घेऊया- प्रश्न- आहाराने सार्कोपेनियाचा धोका कमी करता येतो का? उत्तर- होय, निरोगी आणि संतुलित आहाराच्या मदतीने सार्कोपेनियाचा धोका बऱ्याच अंशी कमी केला जाऊ शकतो. ‘जर्नल ऑफ फूड बायोकेमेस्ट्री’नुसार, संतुलित आहार स्नायूंना निरोगी ठेवण्यास मदत करतो. आवश्यक पोषक तत्वे त्यांची कार्यक्षमता सुधारण्यातही महत्त्वाची भूमिका बजावतात. ग्राफिकमध्ये पहा की निरोगी स्नायूंसाठी काय खावे- प्रश्न- सार्कोपेनियापासून कसे वाचाल? उत्तर- सार्कोपेनिया टाळण्यासाठी नियमित व्यायाम आणि निरोगी आहाराचे संयोजन फायदेशीर मानले जाते. ग्राफिकमध्ये सार्कोपेनिया टाळण्यासाठीच्या टिप्स पहा- वेळेवर निदान आणि जीवनशैलीत आवश्यक बदल करून स्नायूंची कमजोरी बऱ्याच अंशी मंदावता येते. वय वाढणे निश्चित आहे, पण स्नायूंना मजबूत ठेवणे बऱ्याच अंशी आपल्या जीवनशैलीच्या निवडीवर अवलंबून असते.

अमेरिका: कार्डिओलॉजी कॉलेजने कोलेस्ट्रॉलवर मार्गदर्शक तत्त्वे जारी केली:आता 19 वर्षांच्या वयापासून कोलेस्ट्रॉल चाचणी, वेळेवर सतर्कतेमुळे हृदय दीर्घकाळ सुरक्षित

जर तुमचे वय 30 वर्षांपेक्षा जास्त असेल आणि तुम्ही स्वतःला पूर्णपणे तंदुरुस्त मानून कोलेस्ट्रॉलची तपासणी टाळत असाल, तर सावध व्हा. वैद्यकीय क्षेत्रातील प्रतिष्ठित संस्था 'अमेरिकन कॉलेज ऑफ कार्डिओलॉजी' (एसीसी) ने कोलेस्ट्रॉल व्यवस्थापनाच्या मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये मोठा बदल केला आहे. नवीन मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, 19 वर्षांच्या वयापासून दर 5 वर्षांनी लिपिड प्रोफाइल चाचणी करावी. 30 वर्षांच्या वयानंतर डॉक्टर केवळ 10 वर्षांचाच नाही, तर पुढील 30 वर्षांपर्यंतचा हृदयविकाराचा धोका देखील काढतील. यासाठी नवीन प्रिव्हेंट-एएससीव्हीडी कॅल्क्युलेटर आणले आहे. हे बीएमआय, किडनीच्या आजाराच्या आधारावर धोक्याची पातळी दर्शवते. म्हणजेच डॉक्टर पुढील 30 वर्षांच्या 'धोक्या'ला आधार मानून उपचार करतील. तज्ञांचे म्हणणे आहे की धमन्यांमध्ये कोलेस्ट्रॉलचा साठा 'धूम्रपाना'सारखा आहे. जितके जास्त काळ तुम्ही त्याच्या संपर्कात राहाल, तितके जास्त नुकसान होईल. नवीन मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये 'वांशिक धोका' विचारात घेण्यात आला आहे. तज्ज्ञांनुसार, भारत, पाकिस्तान, बांगलादेश मूळच्या लोकांमध्ये हृदयविकाराचा धोका इतर वंशांच्या तुलनेत 40% ते 50% अधिक असतो. भारतीयांमध्ये 'यकृत' कोलेस्ट्रॉलवर प्रक्रिया करताना वेगळ्या पद्धतीने कार्य करते, ज्यामुळे कमी वयातच धमन्या ब्लॉक होऊ लागतात. याव्यतिरिक्त, लिपोप्रोटीन (ए) नावाच्या जनुकीय कोलेस्ट्रॉलची तपासणी आता एकदा तरी करून घेण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे, कारण ते आहार किंवा व्यायामाने बदलता येत नाही. जागतिक आकडेवारीनुसार, दर 5 पैकी 1 व्यक्तीमध्ये हा जनुकीय धोका असतो. कोलेस्ट्रॉलची नवीन उद्दिष्ट्ये सामान्य बचावासाठी: एलडीएलची पातळी 100 mg/dL पेक्षा कमी असावी. उच्च धोका असलेल्या लोकांसाठी: एलडीएलचे उद्दिष्ट 70 mg/dL पेक्षा कमी. हृदयविकाराचा झटका किंवा स्ट्रोक आलेल्या लोकांसाठी: खूप आक्रमक उद्दिष्ट, 55 mg/dL पेक्षा कमीच ठेवावे. अपोलिपोप्रोटीन-बी (ApoB) चाचणी: अचूक मापदंड. पुढील 10 वर्षांचा धोका मोजते. पुढील 30 वर्षांच्या दीर्घकालीन धोक्याचाही अंदाज लावते. कधी आणि कोणती तपासणी करावी 9-11 वर्षे: एकदा तपासणी आवश्यक (आनुवंशिक धोक्याचे मूल्यांकन). 19 वर्षांवरील: दर 5 वर्षांनी ‘लिपिड प्रोफाइल’ चाचणी नक्की करावी. 30 वर्षांवरील: ‘PREVENT’ कॅल्क्युलेटरने 10 आणि 30 वर्षांच्या धोक्याच्या स्कोअरची तपासणी.

दृष्टिहीनांसोबत भारतभर फिरणाऱ्या पत्रकाराचे अनुभव:दृश्य नाहीत, भावना... पाहणाऱ्यांसाठी प्रवास 'चित्रपट' आहे, पण अंधांसाठी 'पुस्तक'

आपल्यापैकी बहुतेकांसाठी प्रवासाचा अर्थ 'दृश्ये पाहणे' असतो. आपण प्रेक्षणीय स्थळांना भेट देतो, फोटो काढतो आणि असे हॉटेल्स शोधतो जिथून बाहेरचे सौंदर्य दिसेल. पण तुम्ही कधी विचार केला आहे का की एका दृष्टिहीन प्रवाशासाठी जग कसं असेल? याच प्रश्नाचं उत्तर शोधण्यासाठी मी उत्तर भारतातील 'गोल्डन ट्रँगल'च्या 10 दिवसांच्या प्रवासाला निघालो. ही संधी ब्रिटिश कंपनी 'ट्रॅव्हलआयझ'ने दिली होती, जी सामान्य लोकांना दृष्टिहीनांसोबत प्रवास करण्याची प्रेरणा देते. सूर्योदयाच्या वेळी मी ल्यूकसोबत ताजमहालात होतो. त्याचा हात माझ्या दंडावर होता आणि तो पांढऱ्या काठीने जमीन चाचपडत होता. जसे आम्ही पुढे सरकलो, पायांखालील अनुभव बदलला - खडबडीत वाळूच्या दगडापासून थंड, गुळगुळीत संगमरवरापर्यंत. मी त्याचा हात भिंतींवर ठेवला, जिथे त्याची बोटे नक्षीकाम आणि मौल्यवान दगडांना स्पर्श करून अनुभवत होती. ल्यूकने 18 वर्षांच्या वयात आजारामुळे दृष्टी गमावली होती. त्याने हसत म्हटले, 'मला काहीतरी खूप भव्य आणि शानदार असल्याचा अनुभव येत आहे.' घुमटाखाली पर्यटकांचे आवाज मधुर प्रतिध्वनीत बदलले. ल्यूकने वर मान करून म्हटले, 'जसे आपण एखाद्या मोठ्या स्पीकरच्या आत उभे आहोत.' त्या क्षणी मीही डोळे मिटले आणि पहिल्यांदा ती शांतता व प्रतिध्वनी ऐकला, ज्याकडे मी अनेकदा दुर्लक्ष करत असे. या प्रवासाचा उद्देश दृश्ये पाहणे हा नव्हता, तर 'अनुभूती' हा होता. जुन्या दिल्लीतील अरुंद गल्ल्यांमध्ये मला डॅनियलने साथ दिली. मसाल्यांच्या, डिझेलच्या तीव्र वासाच्या दरम्यान डॅनियलने सांगितले की, दृष्टिहीन लोक आवाजांवरून आणि वाऱ्याच्या प्रवाहावरून जगाचा नकाशा तयार करतात. जेव्हा एक इंद्रिय कमी पडते, तेव्हा इतर इंद्रिये त्याची भरपाई अधिक तीव्रतेने करू लागतात. हा अनुभव अद्भुत होता, जिथे अभावच दृष्टी बनला. छोट्या-छोट्या गोष्टी शब्दांच्या माध्यमातून स्मृतीत रुजू लागल्या... प्रवासात माझी पुढची सोबतीण सिएटलची कँडी होती. तिला दृश्यांपेक्षा जास्त भारताला समजून घ्यायला आवडत होते. मी तिला सांगितले की, रस्त्याच्या कडेला न्हावी कसे काम करतात, लोक फुटपाथवर कसे झोपतात आणि दुकानांमध्ये स्नॅक्स कसे मांडलेले असतात. या काळात माझी निरीक्षण क्षमताही वाढली. मी घड्याळाच्या दिशेने तिला ताटात ठेवलेल्या जेवणाची स्थिती समजावून सांगितली. छोट्या-छोट्या गोष्टी आता शब्दांच्या माध्यमातून स्मृतीत रुजू लागल्या. रणथंबोरमध्ये वाघ दिसला नाही, पण कँडीसाठी जंगलाचा अनुभवच पुरेसा होता. बुंदीमध्ये डोळे मिटून ऑटोच्या प्रवासाने अनुभव बदलून टाकला. या उपक्रमाची सुरुवात अमर लतीफ यांनी केली, ज्यांनी सांगितले की, दृष्टिहीनांसाठी प्रवास म्हणजे पुस्तक, आणि पाहणाऱ्यांसाठी तो चित्रपटासारखा असतो.

टिप्स:मुलाखतीत पहिले 30 सेकंद सर्वात महत्त्वाचे, सुरुवात मजबूत असावी; चुकीच्या देहबोलीमुळे 65% उमेदवार नाकारले जातात

एआयच्या युगात कोणत्याही नोकरीसाठी परिपूर्ण रेझ्युमे बनवणे सोपे झाले आहे, पण मुलाखत यशस्वी करणे आजही खरी परीक्षा आहे. Market.biz च्या आकडेवारीनुसार, 65% मुलाखत घेणारे असे उमेदवार लगेच नाकारतात, ज्यांची देहबोली (बॉडी लँग्वेज) योग्य नसते. तर 33% रिक्रूटर्स मुलाखतीच्या पहिल्या 90 सेकंदातच निर्णय घेतात. हार्वर्डचे संशोधन देखील सांगते की पहिल्या 30 सेकंदातच तुमची प्रतिमा तयार होते. अशा परिस्थितीत, मुलाखत यशस्वी करण्यासाठी आवश्यक टिप्स जाणून घेऊया. मुलाखत यशस्वी करण्यासाठी 4 गोल्डन नियम 1. 30 सेकंदांचा नियम पाळा मुलाखतीतील पहिले 30 सेकंद सर्वात महत्त्वाचे असतात. त्यामुळे सुरुवात मजबूत असणे आवश्यक आहे... आत्मविश्वासाने परिचय द्या, देहबोली संतुलित ठेवा आणि तुमची उत्तरे स्पष्ट व थेट ठेवा. 2. कंपनीची माहिती ठेवा कंपनीचे काम आणि तिची संस्कृती समजून घेतली पाहिजे, ज्या भूमिकेसाठी जात आहात तिच्या गरजा जाणून घेतल्या पाहिजेत आणि उद्योगात काय ट्रेंड चालू आहे याचीही माहिती असली पाहिजे.‎ 3. डेटा नाही, ‘कथा’ सांगा‎ डेटापेक्षा लोक कथांशी जास्त जोडले जातात, म्हणून मुलाखतीत तुमचा अनुभव कथेसारखा सादर करा... आधीच 2-3 मजबूत उदाहरणे तयार ठेवा.‎ 4. मुलाखत सामान्य ‎संभाषणासारखी बनवा‎ मुलाखत एकतर्फी प्रश्न-उत्तरांऐवजी सामान्य संभाषणासारखी घ्या. मुलाखत घेणाऱ्याचे बोलणे लक्षपूर्वक ऐका आणि मधूनमधून त्यांना संबंधित प्रश्नही विचारा, जसे की टीम कशी काम करते किंवा या भूमिकेत रोजच्या जबाबदाऱ्या काय असतील.‎ मुलाखतीत विचारले जाणारे महत्त्वाचे प्रश्न प्रश्न. पाच वर्षांनंतर तुम्ही स्वतःला कुठे पाहता?‎ हा प्रश्न जुना वाटत असला तरी, मुलाखत घेणारा यातून तुमची शिकण्याची इच्छा आणि वाढीव मानसिकता (ग्रोथ माइंडसेट) समजून घेऊ इच्छितो. म्हणून, तुम्ही पुढे काय शिकू इच्छिता आणि तुमची कौशल्ये कशी सुधाराल हे सांगा... तुमचे उत्तर बुलेट पॉइंट्समध्ये असल्यास अधिक चांगले होईल. प्रश्न. सर्वात पहिला प्रश्न... तुमच्याबद्दल सांगा? हा प्रश्न सोपा वाटतो, पण अनेक लोक इथेच अडखळतात. अनेकदा उमेदवार वैयक्तिक आयुष्याबद्दल सांगू लागतात किंवा संरचनेशिवाय (स्ट्रक्चरशिवाय) बोलतात. योग्य मार्ग म्हणजे उत्तरात तुमच्या कामावर, कौशल्यांवर आणि अनुभवावर लक्ष केंद्रित करा, तुमची व्यावसायिक वाटचाल (प्रोफेशनल जर्नी) थोडक्यात आणि स्पष्टपणे सांगा आणि एखाद्या यशाचे (उपलब्धीचे) उदाहरण नक्की जोडा. प्रश्न. तुमची सर्वात मोठी कमकुवत बाजू (कमजोरी) काय आहे? इथे सर्वात जास्त चुका होतात. मी खूप मेहनती आहे किंवा मी परफेक्शनिस्ट आहे अशी उत्तरे बनावट वाटतात. तुम्ही तुमची एक छोटी, खरी कमकुवत बाजू सांगा आणि त्याचबरोबर ती सुधारण्यासाठी तुम्ही काय करत आहात हे देखील स्पष्ट करा. म्हणजे, लक्ष फक्त कमकुवत बाजूवर नसावे, तर शिकण्याच्या आणि सुधारण्याच्या विचारावर असावे.

प्रेरणादायी:कामादरम्यान काहीतरी नवीन विचार करा, अनेकदा छोटे बदलही जादू करतात - अल्लू अर्जुन

अभिनेता अल्लू अर्जुन त्यांच्या नवीन चित्रपटाच्या घोषणेमुळे चर्चेत आहेत. कामात सुधारणा करणे आणि यशावर नियंत्रण मिळवण्याचे रहस्य, अल्लूच्या शब्दांत… जेव्हा मला पुष्पा 2 मधील ‘जात्रा’ वाला सीक्वेंस पहिल्यांदा सांगितला गेला, तेव्हा मी घाबरलो होतो. आम्ही एक दमदार फोटोशूट संपवून आलो होतो आणि अचानक मला सांगण्यात आले… हे काम करत नाहीये. आता तुला साडी नेसावी लागेल, स्त्रीसारखे तयार व्हावे लागेल. तुम्ही कल्पना करू शकता, एका अभिनेत्यासाठी हा किती मोठा बदल आहे. आम्ही हे शोधायला सुरुवात केली. हळूहळू लक्षात आले की हेच या भूमिकेचे वैशिष्ट्य बनणार आहे, हेच यूएसपी असेल. मला जाणवले की हे माझ्यासाठी एक आव्हान आहे. जर मी हे योग्य प्रकारे करू शकलो, तर मला वेगळी ओळख मिळेल. पण एका गोष्टीवर आम्ही खूप स्पष्ट होतो… मी साडी नेसलो तरी, माझा मॅचो अंदाज, माझी अल्फा पर्सनालिटी संपायला नको. आम्ही या भूमिकेसाठी तीन-चार लुक टेस्ट केले. प्रत्येक वेळी काहीतरी कमी राहायचे. आम्ही थांबलो, विचार केला, पुन्हा प्रयत्न केला. तिसऱ्यांदा आम्ही जवळ पोहोचलो, पण काहीतरी कमी होते. चौथ्यांदा आम्ही ते पकडले आणि तिथूनच खरे काम सुरू झाले. तुम्हाला काहीतरी मोठे करायचे असेल, तर भीतीपासून पळू नका. हीच भीती तुम्हाला पुढे घेऊन जाईल. एक चांगला परफॉर्मन्स एकट्याने बनत नाही. हे टीम वर्क आहे. मी दिग्दर्शकासोबत मिळून काम करतो. माझे विचार देतो आणि ते मला दिशा देतात. आम्ही एकमेकांना मदत करतो आणि टीममध्ये हे खूप महत्त्वाचे आहे. मी माझे काम कधीही फक्त माझ्यापुरते मर्यादित ठेवत नाही. कॉस्ट्यूम असो, मेकअप असो, साउंड असो… प्रत्येक गोष्टीत मी सहभागी असतो. संशोधन करतो, प्रत्येक विभागाशी बोलतो. कारण मला वाटते की एका भूमिकेला जिवंत करण्यासाठी प्रत्येक लहान गोष्ट महत्त्वाची असते. कोणतेही काम चांगले करायचे असेल, तर छोट्या-छोट्या गोष्टींकडे लक्ष द्या… त्या अद्भुत परिणाम दाखवतील. मी प्रत्येक सीन रात्री झोपण्यापूर्वी वाचतो. मग सकाळी उठल्यावर तो माझ्या डोक्यात बसलेला असतो. झोप आवश्यक आहे, कारण त्याच वेळी मेंदू काम करतो. सकाळी जेव्हा शूटसाठी जातो, तेव्हा माझ्याकडे त्या सीनसाठी अनेक नवीन कल्पना असतात. मी दिग्दर्शकासोबत बसून त्यांच्यावर चर्चा करतो. सर्व कल्पना नाकारल्या गेल्या तरी… काही हरकत नाही. चित्रपटाचा खरा कर्णधार दिग्दर्शकच असतो. तुम्हाला तुमच्या लीडरवर पूर्णपणे विश्वास ठेवायचा आहे. मी नेहमी माझ्यासोबत काम करणाऱ्यांना सांगतो की कामादरम्यान आराम करू नका. काहीतरी नवीन विचार करा. अनेकदा छोटे-छोटे बदलही जादू करतात. ओळख निर्माण करायची असेल, तर आपल्या कामाशी पूर्णपणे प्रामाणिक राहा माझ्यासाठी कोणत्याही कामाचे किंवा प्रकल्पाचे मोठे असणे हा कोणताही दबाव नाही. ही एक संधी आहे... स्वतःला अधिक चांगले बनवण्याची. मोठा विचार करणे, नवीन पद्धतीने विचार करणे... हेच तुम्हाला पुढे घेऊन जाते. हे आवश्यक नाही की तुम्ही प्रत्येक वेळी पूर्णपणे वेगवेगळ्या प्रकारचे प्रयोग करावेत, पण योग्य संतुलन राखणे ही देखील एक आव्हानच आहे. मेहनत करत राहा, शिकत राहा आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे... आपल्या कामाशी पूर्णपणे प्रामाणिक राहा. या जगात ओळख तोच निर्माण करतो, जो स्वतःला प्रत्येक वेळी नवीन सिद्ध करतो.(अनेक मुलाखतींमध्ये)

‘चारधाम यात्रा 2026’ च्या नावाखाली घोटाळा:नोंदणी, हॉटेल, हेलिकॉप्टर बुकिंगमध्ये सावधगिरी बाळगा, या 9 चुका करू नका

उत्तराखंड चारधाम यात्रा (2026) सुरू होण्यास काही दिवस बाकी आहेत. यावेळी केदारनाथ धामचे दरवाजे 22 एप्रिल रोजी आणि बद्रीनाथचे दरवाजे 23 एप्रिल रोजी उघडतील. तर गंगोत्री आणि यमुनोत्रीचे दरवाजे 19 एप्रिल रोजी उघडतील. दरवर्षी लाखो लोक या यात्रेत सहभागी होतात. यासाठी आधी नोंदणी करणे आवश्यक आहे. यावर्षी आतापर्यंत 11.68 लाखांहून अधिक लोकांनी नोंदणी केली आहे. सायबर ठग याच संधीचा फायदा घेत आहेत. ते बनावट वेबसाइट्स आणि कॉल्सद्वारे भाविकांना लक्ष्य करत आहेत. नोंदणी, हॉटेल आणि हेलिकॉप्टर बुकिंगच्या नावाखाली फसवणूक करत आहेत. पोलिसांनी सतर्कतेचा इशारा जारी करून प्रवाशांना सावध राहण्याचे आवाहन केले आहे. म्हणून, ‘सायबर लिटरसी’ या कॉलममध्ये आज चारधाम यात्रेशी संबंधित या घोटाळ्याबद्दल बोलूया. यासोबतच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: राहुल मिश्रा, सायबर सुरक्षा सल्लागार, उत्तर प्रदेश पोलीस प्रश्न- चारधाम यात्रेच्या नावाखाली सायबर ठग कोणत्या प्रकारचे फ्रॉड करत आहेत? उत्तर- ठग ऑनलाइन नोंदणी, हॉटेल आणि हेलिकॉप्टर बुकिंगच्या नावाखाली लोकांना लक्ष्य करत आहेत. चला, त्यांना एक-एक करून समजून घेऊया— नोंदणी फसवणूक ठग चारधाम यात्रेच्या नावाने बनावट वेबसाइट्स तयार करतात. त्या अगदी अधिकृत पोर्टलसारख्या दिसतात. लोक तपासणी न करता या साइट्सवर आपली माहिती भरतात आणि ‘नोंदणी शुल्क’ च्या नावाखाली पैसे गमावतात. तर खरी प्रक्रिया विनामूल्य असते. हे ग्राफिकमध्ये पहा- हॉटेल बुकिंग फसवणूक सायबर ठग स्वस्त हॉटेल आणि आकर्षक पॅकेजचे आमिष दाखवून भाविकांना फसवतात. सोशल मीडिया किंवा कॉलद्वारे ॲडव्हान्स पेमेंट घेतल्यानंतर ते बनावट कन्फर्मेशन देतात. हे ग्राफिक्समध्ये पहा- हेलिकॉप्टर बुकिंग फसवणूक ‘लिमिटेड सीट’ आणि ‘VIP बुकिंग’चा दबाव टाकून फसवणूक केली जाते. ठग बनावट वेबसाइट किंवा एजंटकडून त्वरित पेमेंट करून घेतात. नंतर तिकीट किंवा बुकिंग बनावट निघते. हे ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- लोक ठगांच्या जाळ्यात का अडकतात? ते कोणत्या चुका करतात? उत्तर- चारधाम यात्रेत भाविक घाईघाईने काही चुका करतात, ज्याचा सायबर ठग फायदा घेतात. सर्व चुका ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- चारधाम यात्रेसाठी ऑनलाइन नोंदणी करण्याचा योग्य मार्ग कोणता आहे? उत्तर- चारधाम यात्रेसाठी नोंदणी नेहमी अधिकृत पोर्टल किंवा ॲपद्वारेच करा. लक्षात ठेवा, जर एखादी व्यक्ती लवकर नोंदणी किंवा VIP पासबद्दल बोलत असेल तर तो फसवणूक करणारा असू शकतो. चारधाम यात्रेच्या नोंदणीचा ​​योग्य मार्ग समजून घ्या- वेबसाइटद्वारे- दुसरा पर्याय तिसरा पर्याय महत्त्वाच्या गोष्टी प्रश्न- हॉटेल बुकिंग करण्याचा योग्य मार्ग कोणता आहे? उत्तर- याचा योग्य मार्ग खालील मुद्द्यांमधून समजून घ्या- प्रश्न- प्रवासासाठी हेलिकॉप्टर बुकिंग करण्याची योग्य पद्धत कोणती आहे? उत्तर- चारधाम यात्रेत केदारनाथसाठी हेलिकॉप्टरची बुकिंग केली जाते. याची प्रक्रिया स्टेप-बाय-स्टेप समजून घ्या- महत्त्वाच्या गोष्टी प्रश्न- जर बस किंवा कॅब बुक करत असाल तर कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात? उत्तर- हे पॉइंट्समधून समजून घ्या- बस कॅब प्रश्न- जर नोंदणीशिवाय चारधाम यात्रेला जाल, तर काय होईल? उत्तर- अशा परिस्थितीत अनेक समस्या येऊ शकतात- प्रश्न- जर चुकून एखाद्या फसवणुकीला बळी पडल्यास काय करावे? उत्तर- अशा परिस्थितीत, तात्काळ राष्ट्रीय सायबर क्राईम हेल्पलाइन क्रमांक 1930 वर कॉल करा.

उन्हाळ्यात शरीर कसे थंड ठेवावे:उष्माघातापासून वाचा, उन्हाळ्यात शरीर थंड ठेवण्यासाठी 4 मूलभूत नियमांचे पालन करा, 9 चुका करू नका

शरीराला निरोगी कार्यासाठी 37C या विशिष्ट तापमानाची आवश्यकता असते. उन्हाळ्यात तापमान वाढल्यावर शरीर स्वतःला थंड ठेवण्यासाठी घाम बाहेर टाकते. सतत घाम आल्याने पाण्यासोबत आवश्यक खनिजेही बाहेर पडतात. तापमान खूप जास्त झाल्यावर शरीराच्या कूलिंग सिस्टमवर दबाव वाढतो. निर्जलीकरणाचा धोका वाढतो. यामुळे थकवा, चक्कर येणे आणि उष्णतेचा झटका यांसारख्या समस्या उद्भवतात. काही मूलभूत उन्हाळी नियमांचे पालन करून आपण नैसर्गिकरित्या शरीराच्या कूलिंग सिस्टमला आधार देऊ शकतो. म्हणून ‘कामाची बातमी’ मध्ये जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ- डॉ. रोहित शर्मा, सल्लागार, इंटरनल मेडिसिन, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, जयपूर प्रश्न- बाहेरील तापमान वाढल्याने शरीराला कसे नुकसान होते? अशा परिस्थितीत शरीराला आतून थंड ठेवणे का महत्त्वाचे आहे? उत्तर- जेव्हा उष्णता खूप जास्त असते किंवा दमटपणा वाढतो, तेव्हा शरीराची शीतकरण प्रणाली (कूलिंग सिस्टम) योग्यरित्या काम करू शकत नाही. यामुळे शरीरातील उष्णता बाहेर पडत नाही आणि शरीर जास्त गरम होऊ लागते (ओव्हरहीट होते). यामुळे शरीराला अनेक नुकसान होतात- म्हणजेच, शरीर आपली उष्णता बाहेर काढू शकत नाही आणि आतूनच गरम होत जाते, ज्यामुळे संपूर्ण प्रणालीवर परिणाम होतो. इंटरनल मेडिसिन कन्सल्टंट डॉ. रोहित शर्मा यांनी सांगितले की शरीराला आतून थंड ठेवणे का महत्त्वाचे आहे- प्रश्न- उन्हाळ्यात शरीराला आतून थंड ठेवण्याचे नैसर्गिक मार्ग कोणते आहेत? उत्तर- या हंगामात हायड्रेशन, योग्य आहार, जीवनशैली आणि कपड्यांच्या सवयींकडे लक्ष देणे महत्त्वाचे आहे. या छोट्या बदलांमुळे शरीराचे तापमान नियंत्रणात राहते. चला, सर्व नैसर्गिक उपायांबद्दल बोलूया- हायड्रेशन इलेक्ट्रोलाइट्स संतुलन ग्राफिकमध्ये पहा यासाठी काय करावे- आहार सवयी उन्हाळ्यात कोणते पदार्थ खावेत, ग्राफिकमध्ये पहा- थंड पेये ग्राफिकमध्ये बघा काय प्यावे आणि काय पिऊ नये- जीवनशैली ग्राफिकमध्ये पाहा जीवनशैलीत काय बदल करायला हवेत- पोशाख या हंगामात कसे कपडे घालावेत, ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- उन्हाळ्यात कोणत्या लोकांनी शरीर थंड ठेवण्यावर जास्त लक्ष दिले पाहिजे? उत्तर- उन्हाळ्यात काही लोकांना शरीर थंड आणि हायड्रेटेड ठेवण्यावर विशेष लक्ष देणे आवश्यक असते, कारण त्यांना उष्णतेचा ताण (हीट स्ट्रेस) आणि निर्जलीकरण (डिहायड्रेशन) होण्याचा धोका जास्त असतो. जसे की- प्रश्न- कोणत्या चुकीच्या सवयी शरीरातील उष्णता वाढवतात? उत्तर- जीवनशैली आणि खाण्यापिण्याशी संबंधित चुकीच्या सवयी शरीराच्या कूलिंग सिस्टमला कमकुवत करतात. या सवयींमुळे डिहायड्रेशन, थकवा आणि अति उष्णतेचा धोका वाढतो- प्रश्न- वर शरीराला थंड ठेवण्याचे जे नैसर्गिक मार्ग सांगितले आहेत, त्यांचे पालन केल्याने उष्णतेशी संबंधित आरोग्य समस्यांचा धोकाही कमी होतो का? उत्तर– होय, योग्य हायड्रेशन, थंड पदार्थ, इलेक्ट्रोलाइट संतुलन आणि संतुलित जीवनशैलीचा अवलंब केल्याने शरीराचे तापमान नियंत्रित राहते आणि उष्णतेशी संबंधित अनेक समस्यांचा धोका कमी होतो. उन्हाळ्यात उद्भवणाऱ्या समस्या आणि त्यावरील उपाय खालीलप्रमाणे समजून घ्या- उष्माघात (हीट स्ट्रोक)- शरीराचे तापमान धोकादायक पातळीपर्यंत वाढते. बचाव- कडक उन्हापासून दूर राहा आणि शरीर थंड व हायड्रेटेड ठेवा. उष्णतेमुळे होणारी थकवा (हीट एक्झॉशन)- जास्त घाम येणे, अशक्तपणा आणि चक्कर येणे. बचाव- वेळोवेळी आराम करा आणि इलेक्ट्रोलाइट्स घेत राहा. निर्जलीकरण (डिहायड्रेशन)- शरीरातील पाण्याची कमतरता. बचाव- दिवसभर नियमित अंतराने पाणी आणि द्रवपदार्थ घेत राहा. उष्णतेमुळे स्नायूंना पेटके (हीट क्रॅम्प्स)- जास्त उष्णता आणि घामामुळे स्नायूंमध्ये पेटके येतात. बचाव- नारळ पाणी, ताक किंवा मीठ-साखरेचे द्रावण घ्या. सनबर्न- कडक उन्हामुळे त्वचा जळून लाल होते. बचाव- उन्हात बाहेर पडताना सनस्क्रीन आणि आवरण वापरा. घामोळ्या- घामामुळे त्वचेवर पुरळ आणि खाज येते. बचाव- सैल सुती कपडे घाला आणि त्वचा कोरडी ठेवा. फूड पॉयझनिंग- उष्णतेमुळे जीवाणू (उदा. स्टॅफिलोकोकस, साल्मोनेला, ई.कोलाई) वेगाने वाढतात आणि अन्न लवकर खराब होते. असे अन्न खाल्ल्याने उलट्या, जुलाब, पोटदुखी, ताप इत्यादी लक्षणे दिसतात. बचाव- नेहमी ताजे आणि स्वच्छ अन्न खा. कमी रक्तदाब- जास्त घामामुळे रक्तदाब कमी होऊ शकतो. बचाव- पाणी आणि मिठाचे संतुलन राखा. चक्कर येणे, थकवा आणि अशक्तपणा- शरीरात पाणी आणि ऊर्जेच्या कमतरतेमुळे ही समस्या उद्भवते. बचाव- फळे, पाणी आणि हलके अन्न नियमितपणे घेत रहा. स्नायू दुखणे- इलेक्ट्रोलाइट असंतुलनामुळे स्नायूंमध्ये वेदना होतात. बचाव- पुरेसे पाणी आणि खनिजे घ्या. डोळ्यांची जळजळ- ऊन आणि उष्णतेमुळे डोळ्यांना त्रास होतो. बचाव- सनग्लासेस घाला आणि डोळ्यांना थंडावा द्या.

सुट्ट्यांमध्ये पाळीव प्राणी सोबत घेऊन जाण्याचा ट्रेंड वाढला:पर्यटन अहवाल: गेल्या तिमाहीत पाळीव प्राण्यांसाठी अनुकूल मालमत्तांची बुकिंग 10% पेक्षा जास्त वाढली

भारतात सुट्ट्यांवर जाण्याचा ट्रेंड वेगाने बदलत आहे. पूर्वी सुट्ट्यांवर जाताना पाळीव प्राणी एखाद्या ओळखीच्या व्यक्तीच्या देखरेखीखाली सोडावे लागत होते, पण आता लोक असे हॉटेल किंवा स्टे शोधत आहेत, जिथे ते त्यांचे पाळीव प्राणी ठेवू शकतील. ट्रॅव्हल प्लॅटफॉर्म मेक माय ट्रिपने शुक्रवारी जारी केलेल्या एका अहवालानुसार, 2026 च्या पहिल्या तिमाहीत पेट-फ्रेंडली प्रॉपर्टीज (हॉटेल इत्यादी) च्या बुकिंगमध्ये वार्षिक आधारावर दोन अंकी (10% पेक्षा जास्त) वाढ नोंदवली गेली आहे. मुंबई-पुणे, दिल्ली-एनसीआर आणि बंगळुरू सारखी महानगरे हा ट्रेंड पुढे नेत आहेत, तर कोईम्बतूर, चेन्नई आणि अहमदाबाद सारखी शहरे देखील वेगाने उदयास येत आहेत. पेट फ्रेंडली पर्यटन गोवा, लोणावळा आणि मुंबई शीर्षस्थानी - 2025 मध्ये पेट-फ्रेंडली डेस्टिनेशनमध्ये गोवा, लोणावळा, मुंबई, दिल्ली, ऊटी, हैदराबाद, अलिबाग आणि बंगळुरू शीर्षस्थानी राहिले. - अशा पेट फ्रेंडली डेस्टिनेशनचा शोध वाढत आहे, जिथे वैयक्तिक वाहनाने सहज पोहोचता येते. अल्टरनेट एकॉमोडेशन, मेक माय ट्रिपच्या सीसीओ, अजिता यादव यांनी सांगितले की पाळीव प्राणी असलेले कुटुंबे अशा खासगी जागा, मोकळे बाग आणि मैदानी परिसर शोधत आहेत जिथे त्यांचे पाळीव प्राणी मोकळेपणाने फिरू शकतील. व्हिला आणि होमस्टे होस्ट या मागणीचा विचार करून अशा प्रॉपर्टीज वाढवत आहेत.’

आत्मविकास:शिस्तीचा अभाव तुमचं भविष्य बिघडवू शकतो, आजच बदला या ५ सवयी

अव्यवस्थित राहणीमान जरी आराम आणि शांतता देत असले तरी, शिस्तीचा हा अभाव अनेक प्रकारे नुकसान पोहोचवू शकतो. शिस्त ही आपल्या जीवनाचा कणा आहे, याशिवाय आपण दिशाहीन होतो आणि याच्या मदतीने आपण आपले जीवन अधिक चांगले बनवू शकतो. आता निवड तुम्हाला करायची आहे. आपण सर्वजण आपल्या आयुष्यात काहीतरी मोठे साध्य करू इच्छितो - चांगले गुण, यशस्वी करिअर, आनंदी कुटुंब आणि सन्मानाने भरलेले जीवन. पण या सगळ्यामध्ये एक अशी गोष्ट आहे, ज्याकडे आपण अनेकदा दुर्लक्ष करतो, ती म्हणजे शिस्त, जी आपले संपूर्ण जीवन घडवू शकते. शिस्त म्हणजे केवळ नियमांचे पालन करणे नाही, तर ती आपल्या दैनंदिन जीवनातील छोट्या-छोट्या निर्णयांच्या योग्यतेमध्ये दडलेली असते. तिची अनुपस्थिती हळूहळू जीवनात दिसू लागते. नीलम त्रिपाठी, बाल मानसशास्त्रज्ञ आणि कुटुंब थेरपिस्ट, समर्थ सायकोथेरपी अँड काउंसलिंग सेंटर, इंदूर यांच्याकडून समजून घ्या याचा कसा परिणाम होतो आणि सुधारण्याचे उपाय… यांच्याबद्दल बोलले जात आहे… आपण ज्या शिस्तीच्या अभावाबद्दल बोलत आहोत, तो म्हणजे- उशिरापर्यंत झोपणे आणि घर अस्ताव्यस्त ठेवणे. काही लोक रोज शरीराची मूलभूत स्वच्छता, म्हणजे कधीकधी अंघोळही करत नाहीत. कपडे कमी वेळा धुतले जातात, ज्यामुळे त्यांना दुर्गंधी येते. खोलीत इतकी पसारा वाढतो की तिथे बसणेही कठीण होते. भांडी वेळेवर स्वच्छ होत नाहीत, कचरा साचत राहतो आणि हळूहळू संपूर्ण वातावरण अस्वस्थ होते. आता यातून काय होईल, जाणून घ्या... वैयक्तिक जीवनावर परिणाम सर्वात आधी वैयक्तिक जीवनाबद्दल बोलूया. जेव्हा आपण शिस्तीत राहत नाही, तेव्हा संपूर्ण दिवस कोणत्याही दिशेशिवाय जातो. उशिरा उठणे, कामे पुढे ढकलणे, योजनेशिवाय दिवस घालवणे, हे सर्व हळूहळू सवय बनते. सुरुवातीला हे सामान्य वाटते, पण वेळेनुसार याचा आपल्या ऊर्जा, आरोग्य आणि विचारांवर परिणाम होतो. आपले मन भरकटू लागते, लक्ष कमी होते आणि आपण प्रत्येक कामात मागे पडतो. एका अर्थाने, आपण स्वतःच आपली क्षमता कमी करतो. सामाजिक जीवनात अंतर घरात अव्यवस्थितपणे राहण्याची आणि उशिरा उठण्याची सवय व्यक्तीच्या सामाजिक जीवनावरही परिणाम करते. असे लोक अनेकदा वेळेची कदर करू शकत नाहीत, उशिरा पोहोचतात किंवा दिलेली वचने पाळण्यात मागे पडतात. मित्र, कुटुंब आणि समाजात त्यांची प्रतिमा एक बेजबाबदार आणि निष्काळजी व्यक्तीची बनते. नकारात्मकतेला आमंत्रण अस्ताव्यस्त खोली, अव्यवस्थित टेबल, वस्तू जागच्या जागी नसणे, ही केवळ घाण नाही, तर व्यक्तीच्या विचारसरणीचे आणि सवयींचे प्रतिबिंब आहे. जेव्हा परिसर स्वच्छ आणि व्यवस्थित असतो, तेव्हा मनही शांत आणि सकारात्मक राहते. परंतु शिस्त नसल्यामुळे हे संतुलन बिघडते आणि आपण आतूनही अस्थिरता अनुभवतो. परिणाम होतो भविष्यावर जेव्हा आपण आज आपला वेळ आणि काम गांभीर्याने घेत नाही, तेव्हा उद्या पश्चात्ताप करण्याशिवाय काहीही उरत नाही. शिस्त शिकवते की दररोज थोडे थोडे पुढे जाणे हेच खरे यश आहे. करिअरवर परिणाम शिस्तबद्ध नसलेले विद्यार्थी अभ्यासाला गांभीर्याने घेत नाहीत. ते विचार करतात की उद्या करू, पण तो उद्या कधीच येत नाही. परीक्षेच्या वेळी ताण वाढतो आणि अपेक्षित निकाल लागत नाहीत. हीच सवय पुढे करिअरमध्येही दिसून येते. नोकरी किंवा व्यवसायात वेळेचे बंधन, जबाबदारी आणि सातत्य खूप महत्त्वाचे असते. शिस्तीच्या अभावामुळे लोक संधी गमावतात. लहान पावलांनी सुरुवात शिस्त एकदम येत नाही, ती हळूहळू अंगीकारावी लागते. म्हणून, लहान सवयींपासून सुरुवात करा, जसे की - रोज सकाळी लवकर उठणे. जेव्हा तुम्ही वेळेवर जागे व्हायला शिकाल, तेव्हा तुमच्याकडे सकाळी बराच वेळ असेल, ज्यात अनेक कामे पूर्ण करू शकाल. वेळेचा योग्य वापर प्रत्येक कामासाठी एक निश्चित वेळ ठरवा. जेव्हा तुम्ही प्रत्येक कामाला वेळेत बांधता, तेव्हा टाळाटाळ करण्याची सवय कमी होते. प्रत्येक गोष्टीसाठी वेगळा वेळ ठेवा, यामुळे दिवस संतुलित आणि उत्पादक बनेल. मोबाइलचा मर्यादित वापर आजच्या काळात सर्वात मोठे लक्ष विचलित करणारे साधन मोबाईल आहे. म्हणून, त्याचा वापर करण्याची वेळ निश्चित करा आणि अनावश्यक स्क्रोलिंग टाळा. गरज असल्यास ॲप टाइम लिमिट सेट करा किंवा काम करताना फोन दूर ठेवा. आळसाशी दोन हात ‘आता नाही, नंतर करू’ ही सवय शिस्तीची सर्वात मोठी शत्रू आहे. आळसाला हरवण्यासाठी स्वतःला थोडा धक्का देणे आवश्यक आहे. जेव्हाही मन टाळायला सांगेल, तेव्हा लगेच काम सुरू करा, जरी ते थोड्या वेळासाठीच का असेना. सुरुवात केल्यानेच अर्धे काम होते. दिनचर्येचे पालन जर तुम्ही रोज एकाच वेळी झोपता आणि उठता, अभ्यास किंवा कामासाठी वेळ निश्चित करता, तर हळूहळू ही सवय बनते. दिनचर्येमुळे शरीर आणि मन त्याच हिशोबाने जुळवून घेतात, ज्यामुळे काम करणे सोपे होते.

‘परफेक्ट आई’ बनण्याचा दबाव:देशातील 22% माता नैराश्यात, नेहमी आनंदी राहण्याचा दबाव धोकादायक

भारतात आई होणं आता पूर्वीपेक्षा खूप सुरक्षित झालं आहे. आकडेवारीनुसार, माता मृत्यू दरात घट झाली आहे. 2014-16 मध्ये जिथे एक लाख जन्मामागे 130 मृत्यू होत होते, ते आता घटून 88 वर आले आहेत. 89 टक्क्यांहून अधिक प्रसूती आता रुग्णालयांमध्ये होत आहेत. पण एक आई मानसिकदृष्ट्याही तितकीच निरोगी आहे का, जितकी शारीरिकदृष्ट्या? नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ हेल्थ, अमेरिकेनुसार, भारतात सुमारे 22 टक्के महिलांना गर्भधारणेदरम्यान किंवा बाळंतपणानंतर गंभीर मानसिक आरोग्य समस्यांचा सामना करावा लागतो. ही आकडेवारी दर्शवते की आईच्या शारीरिक सुरक्षिततेसोबतच मानसिक आरोग्यावर लक्ष देणे तितकेच महत्त्वाचे आहे. 'नॅशनल सेफ मदरहुड डे' (11 एप्रिल) निमित्त हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे की सुरक्षित मातृत्व, निरोगी बाळाच्या जन्मासोबतच आईच्या मानसिक आरोग्याशीही जोडलेले आहे. चला, वैद्यकीय तथ्यांच्या दृष्टिकोनातून मातृत्वाचा तो दुर्लक्षित पैलू समजून घेऊया, ज्यावर समाज आजही बोलत नाही. महिलांच्या मानसिक स्थितीशी संबंधित धोक्यांची 4 चिन्हे आणि त्यावर मात करण्याचे उपाय जाणून घेऊया भास्कर एक्सपर्ट तीन तज्ञांकडून जाणून घ्या सेफ मदरहुडचे खरे अर्थ, डॉ. सुनीला खंडेलवाल (स्त्रीरोग आणि प्रसूती रोग विशेषज्ञ), डॉ. स्मिता वैद (कन्सल्टंट गायनी आणि रोबोटिक सर्जन), डॉ. स्तुती कॅलिफोर्निया (बर्कले युनिव्हर्सिटीमध्ये असोसिएट प्रोफेसर) 1. पॉझिटिव्ह टॉक्सिसिटी - 23 टक्के माता प्रभावित गरोदरपणात इस्ट्रोजेन आणि प्रोजेस्टेरॉनच्या पातळीतील चढ-उतार मेंदूवर परिणाम करतात, ज्यामुळे चिंता वाढते. जबरदस्ती आनंदी राहण्याच्या दबावामुळे नवीन माता आपल्या खऱ्या भावना दाबून टाकतात, ज्यामुळे त्यांना चिंता, थकवा आणि भावनिक दुरावा जाणवतो. 14-23% महिलांना क्लिनिकल चिंता (एंग्जायटी) प्रभावित करते.एक्सपर्ट टीप - गर्भवती महिलेवर 'नेहमी आनंदी राहण्याचा' दबाव टाकू नका. चिंता जास्त असल्यास, स्त्रीरोग तज्ञासोबत मानसशास्त्रज्ञाचीही मदत घ्या. 2. टोकोफोबिया - 14 ते 16.5% महिलांमध्ये प्रसूतीची भीतीसुमारे 14-16% महिला टोकोफोबिया म्हणजेच प्रसूतीच्या भीतीशी झुंजत असतात. ही भीती मागील वाईट अनुभव किंवा प्रसूती वेदनांमुळे असू शकते. अशा परिस्थितीत अनेक महिला सी-सेक्शन निवडतात. कुटुंबाचा कमी पाठिंबा, अनियोजित गर्भधारणा, मुलगा होण्याचा दबाव आणि 35 वर्षांच्या वयानंतर ताण आणखी वाढतो. तज्ञांचा सल्ला - डॉक्टरांशी प्रसूती प्रक्रिया आणि वेदना व्यवस्थापनावर चर्चा करा. अँटीनेटल क्लासेस, समुपदेशन आणि श्वासोच्छ्वास व्यायाम (ब्रीदिंग एक्सरसाइज) यामुळे भीती कमी करता येते. 3. स्तनपान न करू शकणे - आईसाठी तणावाचे मोठे कारणबाळासाठी पहिले 6 महिने केवळ स्तनपानाचा सल्ला दिला जातो. पण प्रसूतीनंतर अनेक महिलांना इच्छा असूनही स्तनपान करता येत नाही. यामागे चांगल्या आहाराची कमतरता, पीसीओएस, थायरॉईड, मधुमेह, स्तनाच्या शस्त्रक्रिया, प्रोलॅक्टिन हार्मोनची कमतरता, ताणतणाव, प्रसूतीदरम्यान जास्त रक्तस्त्राव यांसारखी वैद्यकीय कारणे असू शकतात. तसेच, प्रसूतीनंतर कमी पाणी पिणे हे देखील याचे एक मोठे कारण आहे.तज्ञांचा सल्ला - स्तनपानात अडचण येत असल्यास, फॉर्म्युला फीडिंग हा एक पर्याय आहे. फक्त, बाळ उपाशी राहू नये. याचे प्रमाण आणि देण्याची पद्धत बालरोगतज्ञांशी चर्चा करून घ्या. 4. प्रसूतीनंतरचे डिप्रेशन - नवजात बाळापासून दुरावा आणि अलिप्तताप्रसूतीनंतर सुमारे 70-80% मातांना मानसिक अस्थिरतेचा अनुभव येतो, ज्याला ‘बेबी ब्लूज’ म्हणतात. यात सुरुवातीच्या 2-3 दिवसांपर्यंत थकवा, झोपेची कमतरता आणि चिडचिडेपणा असतो, जो साधारणपणे 1-2 आठवड्यांत बरा होतो. पण जर ही लक्षणे जास्त काळ टिकून राहिली, तर हे पोस्टपार्टम डिप्रेशन (PPD) असू शकते, जे सुमारे 15-20% महिलांमध्ये दिसून येते. यात उदासीनता, ताण, झोप आणि भूकेत बदल, बाळापासून दुरावा, कुटुंब आणि मित्रांपासून अलिप्तता यांसारखी लक्षणे असतात. गंभीर स्थितीत आई स्वतःला किंवा बाळाला हानी पोहोचवू शकते. तज्ञांच्या मते, अमेरिकेत PPD ची प्रकरणे जास्त दिसून येतात, कारण तिथे विभक्त कुटुंब, उशिरा लग्न आणि उशिरा आई बनण्याचा कल आहे. PPD ची लक्षणे अनेकदा 6-8 आठवड्यांनंतर दिसू लागतात, ज्यांवर समुपदेशन, औषधे आणि बॉडी-माइंड थेरपीने उपचार केले जातात. तज्ञांचा सल्ला - याचे सर्वात मोठे कारण सामाजिक आधाराची कमतरता आहे. म्हणून आईसाठी कुटुंबाचा पाठिंबा खूप महत्त्वाचा आहे. यापैकी कोणतीही लक्षणे दिसल्यास, त्वरित डॉक्टर किंवा मानसिक आरोग्य तज्ञाचा सल्ला घ्या.

सुट्ट्या घालवण्याचा नवीन ट्रेंड स्वयंसेवक पर्यटन:यजमानाची जबाबदारी पार पाडून खाण्या-राहण्याचा खर्च वाचवा, देशभरात 2000 यजमानांचे नेटवर्क

जरा विचार करा, या वेळी सुट्टी काही वेगळ्या पद्धतीने घालवली जावी. उत्तराखंडमधील एखाद्या छोट्या गावात राहून मुलांना शिकवणे… किंवा गुवाहाटीमधील एखाद्या होमस्टेसाठी व्हिडिओ बनवणे, त्यांचे सोशल मीडिया सांभाळणे. बदल्यात राहण्याची आणि खाण्याची चिंता संपते. अनेक ठिकाणी हायकिंग, ट्रेकिंग किंवा स्कूबा डायव्हिंगसारखे अनुभवही मोफत मिळतात. हाच आहे प्रवासाचा नवीन मार्ग - व्हॉलेंटियर टूरिझम. तुमच्याकडे एखादे कौशल्य असेल, तर त्या बदल्यात तुम्ही फक्त फिरत नाही, तर त्या ठिकाणाचा भाग बनून ते जगता. याच संकल्पनेवर Volunteer Yatra काम करत आहे. हे देशभरातील वेगवेगळ्या प्रकल्पांशी लोकांना जोडते… जिथे ते कामही करतात आणि त्याच ठिकाणाला जवळून एक्सप्लोरही करतात. हा प्रवासाचा असा मार्ग आहे, जिथे तुम्ही पर्यटक राहत नाही… तर त्या ठिकाणाच्या कथेचा भाग बनून जाता. व्हॉलेंटियर पर्यटनाचा भाग कसे बनाल? - सर्वप्रथम व्हॉलेंटियर यात्रेवर प्रोफाइल तयार करा सर्वप्रथम व्हॉलेंटियर यात्रेची सुरुवात एका मूलभूत प्रोफाइलने होते. तुम्ही कोण आहात, तुमची कौशल्ये काय आहेत आणि तुम्हाला कोणत्या प्रकारचा अनुभव हवा आहे, फक्त हीच माहिती द्यावी लागते. - सदस्यत्व घ्या आणि संवाद साधा, प्रकल्प शोधा तुम्हाला एक सदस्यत्व योजना निवडायची असते आणि एक छोटी ऑनबोर्डिंग कॉल होते. यात विचारले जाते की तुम्हाला कोणत्या प्रकारचे काम करायचे आहे आणि तुमच्यासाठी योग्य संधी कोणत्या असू शकतात. - ज्या विषयात रुची असेल, त्यानुसार प्रकल्प निवडा तुमच्याकडे देशभरातील 500 हून अधिक स्वयंसेवा पर्याय उपलब्ध आहेत. तुम्ही तुमच्या आवडीनुसार आणि कौशल्यानुसार प्रकल्प निवडू शकता, जसे की: पेंटिंग, योग किंवा कथाकथन, सोशल मीडिया आणि व्हिडिओ सामग्री किंवा शेती किंवा स्थानिक समुदाय कार्य. म्हणजे जिथे जायचे आहे, तोच तुमचा पुढील अनुभव बनू शकतो. देशातील जवळपास सर्व राज्यांमध्ये उपस्थित, तरुणांमध्ये वाढलेला ट्रेंड - आतापर्यंत 7000 हून अधिक लोकांनी या मॉडेलद्वारे प्रवास केला आहे.- देशभरात आतापर्यंत 2000 हून अधिक होस्ट्ससोबत काम झाले आहे.- झारखंड वगळता जवळपास प्रत्येक राज्यात हे नेटवर्क पसरले आहे. प्रवासानंतर लोकांचे आयुष्य कसे बदलत आहे - स्वयंसेवा पर्यटनानंतर सुमारे 9% लोकांनी स्वतःचा व्यवसाय सुरू केला.- 15% व्हॉलेंटियर त्यांच्या सहलीनंतर फ्रीलान्सिंगमध्ये आले.- प्लॅटफॉर्मवर 70% प्रवासी महिला आहेत, ज्या एकट्याने प्रवास करत आहेत. जगभरात स्वयंसेवा पर्यटनाचे हे प्लॅटफॉर्म प्रसिद्ध झाले 1. Worldpackers (वर्ल्डपॅकर्स)हे जगभरात प्रसिद्ध आहे. व्हॉलेंटियर पर्यटन जागतिक मॉडेलसारखेच आहे. हे 140 हून अधिक देशांमध्ये पसरलेले आहे. विशेषतः दक्षिण अमेरिका आणि युरोपमध्ये हे खूप लोकप्रिय आहे.वेबसाइट: worldpackers.com 2. WWOOF (वूफींग)जर कोणाला शेती किंवा मातीशी संबंधित काम आवडत असेल, तर हे त्यांच्यासाठी आहे. येथे तुम्ही सेंद्रिय शेतात काम करता आणि त्या बदल्यात शेतकरी तुम्हाला घरगुती जेवण आणि राहण्याची सोय देतात.वेबसाइट: wwoof.net 3. Workaway (वर्कअवे)हे व्हॉलेंटियरांचे ‘विकिपीडिया’ मानले जाते. येथे फक्त होमस्टेच नाही, तर तुम्ही एखाद्या स्वयंसेवी संस्था, शाळा किंवा अगदी एखाद्याच्या वैयक्तिक घर बांधण्यात मदत करू शकता. यांच्याकडे जगभरात 50,000 हून अधिक होस्ट्सची यादी आहे.