सुट्ट्यांमध्ये पाळीव प्राणी सोबत घेऊन जाण्याचा ट्रेंड वाढला:पर्यटन अहवाल: गेल्या तिमाहीत पाळीव प्राण्यांसाठी अनुकूल मालमत्तांची बुकिंग 10% पेक्षा जास्त वाढली

भारतात सुट्ट्यांवर जाण्याचा ट्रेंड वेगाने बदलत आहे. पूर्वी सुट्ट्यांवर जाताना पाळीव प्राणी एखाद्या ओळखीच्या व्यक्तीच्या देखरेखीखाली सोडावे लागत होते, पण आता लोक असे हॉटेल किंवा स्टे शोधत आहेत, जिथे ते त्यांचे पाळीव प्राणी ठेवू शकतील. ट्रॅव्हल प्लॅटफॉर्म मेक माय ट्रिपने शुक्रवारी जारी केलेल्या एका अहवालानुसार, 2026 च्या पहिल्या तिमाहीत पेट-फ्रेंडली प्रॉपर्टीज (हॉटेल इत्यादी) च्या बुकिंगमध्ये वार्षिक आधारावर दोन अंकी (10% पेक्षा जास्त) वाढ नोंदवली गेली आहे. मुंबई-पुणे, दिल्ली-एनसीआर आणि बंगळुरू सारखी महानगरे हा ट्रेंड पुढे नेत आहेत, तर कोईम्बतूर, चेन्नई आणि अहमदाबाद सारखी शहरे देखील वेगाने उदयास येत आहेत. पेट फ्रेंडली पर्यटन गोवा, लोणावळा आणि मुंबई शीर्षस्थानी - 2025 मध्ये पेट-फ्रेंडली डेस्टिनेशनमध्ये गोवा, लोणावळा, मुंबई, दिल्ली, ऊटी, हैदराबाद, अलिबाग आणि बंगळुरू शीर्षस्थानी राहिले. - अशा पेट फ्रेंडली डेस्टिनेशनचा शोध वाढत आहे, जिथे वैयक्तिक वाहनाने सहज पोहोचता येते. अल्टरनेट एकॉमोडेशन, मेक माय ट्रिपच्या सीसीओ, अजिता यादव यांनी सांगितले की पाळीव प्राणी असलेले कुटुंबे अशा खासगी जागा, मोकळे बाग आणि मैदानी परिसर शोधत आहेत जिथे त्यांचे पाळीव प्राणी मोकळेपणाने फिरू शकतील. व्हिला आणि होमस्टे होस्ट या मागणीचा विचार करून अशा प्रॉपर्टीज वाढवत आहेत.’

आत्मविकास:शिस्तीचा अभाव तुमचं भविष्य बिघडवू शकतो, आजच बदला या ५ सवयी

अव्यवस्थित राहणीमान जरी आराम आणि शांतता देत असले तरी, शिस्तीचा हा अभाव अनेक प्रकारे नुकसान पोहोचवू शकतो. शिस्त ही आपल्या जीवनाचा कणा आहे, याशिवाय आपण दिशाहीन होतो आणि याच्या मदतीने आपण आपले जीवन अधिक चांगले बनवू शकतो. आता निवड तुम्हाला करायची आहे. आपण सर्वजण आपल्या आयुष्यात काहीतरी मोठे साध्य करू इच्छितो - चांगले गुण, यशस्वी करिअर, आनंदी कुटुंब आणि सन्मानाने भरलेले जीवन. पण या सगळ्यामध्ये एक अशी गोष्ट आहे, ज्याकडे आपण अनेकदा दुर्लक्ष करतो, ती म्हणजे शिस्त, जी आपले संपूर्ण जीवन घडवू शकते. शिस्त म्हणजे केवळ नियमांचे पालन करणे नाही, तर ती आपल्या दैनंदिन जीवनातील छोट्या-छोट्या निर्णयांच्या योग्यतेमध्ये दडलेली असते. तिची अनुपस्थिती हळूहळू जीवनात दिसू लागते. नीलम त्रिपाठी, बाल मानसशास्त्रज्ञ आणि कुटुंब थेरपिस्ट, समर्थ सायकोथेरपी अँड काउंसलिंग सेंटर, इंदूर यांच्याकडून समजून घ्या याचा कसा परिणाम होतो आणि सुधारण्याचे उपाय… यांच्याबद्दल बोलले जात आहे… आपण ज्या शिस्तीच्या अभावाबद्दल बोलत आहोत, तो म्हणजे- उशिरापर्यंत झोपणे आणि घर अस्ताव्यस्त ठेवणे. काही लोक रोज शरीराची मूलभूत स्वच्छता, म्हणजे कधीकधी अंघोळही करत नाहीत. कपडे कमी वेळा धुतले जातात, ज्यामुळे त्यांना दुर्गंधी येते. खोलीत इतकी पसारा वाढतो की तिथे बसणेही कठीण होते. भांडी वेळेवर स्वच्छ होत नाहीत, कचरा साचत राहतो आणि हळूहळू संपूर्ण वातावरण अस्वस्थ होते. आता यातून काय होईल, जाणून घ्या... वैयक्तिक जीवनावर परिणाम सर्वात आधी वैयक्तिक जीवनाबद्दल बोलूया. जेव्हा आपण शिस्तीत राहत नाही, तेव्हा संपूर्ण दिवस कोणत्याही दिशेशिवाय जातो. उशिरा उठणे, कामे पुढे ढकलणे, योजनेशिवाय दिवस घालवणे, हे सर्व हळूहळू सवय बनते. सुरुवातीला हे सामान्य वाटते, पण वेळेनुसार याचा आपल्या ऊर्जा, आरोग्य आणि विचारांवर परिणाम होतो. आपले मन भरकटू लागते, लक्ष कमी होते आणि आपण प्रत्येक कामात मागे पडतो. एका अर्थाने, आपण स्वतःच आपली क्षमता कमी करतो. सामाजिक जीवनात अंतर घरात अव्यवस्थितपणे राहण्याची आणि उशिरा उठण्याची सवय व्यक्तीच्या सामाजिक जीवनावरही परिणाम करते. असे लोक अनेकदा वेळेची कदर करू शकत नाहीत, उशिरा पोहोचतात किंवा दिलेली वचने पाळण्यात मागे पडतात. मित्र, कुटुंब आणि समाजात त्यांची प्रतिमा एक बेजबाबदार आणि निष्काळजी व्यक्तीची बनते. नकारात्मकतेला आमंत्रण अस्ताव्यस्त खोली, अव्यवस्थित टेबल, वस्तू जागच्या जागी नसणे, ही केवळ घाण नाही, तर व्यक्तीच्या विचारसरणीचे आणि सवयींचे प्रतिबिंब आहे. जेव्हा परिसर स्वच्छ आणि व्यवस्थित असतो, तेव्हा मनही शांत आणि सकारात्मक राहते. परंतु शिस्त नसल्यामुळे हे संतुलन बिघडते आणि आपण आतूनही अस्थिरता अनुभवतो. परिणाम होतो भविष्यावर जेव्हा आपण आज आपला वेळ आणि काम गांभीर्याने घेत नाही, तेव्हा उद्या पश्चात्ताप करण्याशिवाय काहीही उरत नाही. शिस्त शिकवते की दररोज थोडे थोडे पुढे जाणे हेच खरे यश आहे. करिअरवर परिणाम शिस्तबद्ध नसलेले विद्यार्थी अभ्यासाला गांभीर्याने घेत नाहीत. ते विचार करतात की उद्या करू, पण तो उद्या कधीच येत नाही. परीक्षेच्या वेळी ताण वाढतो आणि अपेक्षित निकाल लागत नाहीत. हीच सवय पुढे करिअरमध्येही दिसून येते. नोकरी किंवा व्यवसायात वेळेचे बंधन, जबाबदारी आणि सातत्य खूप महत्त्वाचे असते. शिस्तीच्या अभावामुळे लोक संधी गमावतात. लहान पावलांनी सुरुवात शिस्त एकदम येत नाही, ती हळूहळू अंगीकारावी लागते. म्हणून, लहान सवयींपासून सुरुवात करा, जसे की - रोज सकाळी लवकर उठणे. जेव्हा तुम्ही वेळेवर जागे व्हायला शिकाल, तेव्हा तुमच्याकडे सकाळी बराच वेळ असेल, ज्यात अनेक कामे पूर्ण करू शकाल. वेळेचा योग्य वापर प्रत्येक कामासाठी एक निश्चित वेळ ठरवा. जेव्हा तुम्ही प्रत्येक कामाला वेळेत बांधता, तेव्हा टाळाटाळ करण्याची सवय कमी होते. प्रत्येक गोष्टीसाठी वेगळा वेळ ठेवा, यामुळे दिवस संतुलित आणि उत्पादक बनेल. मोबाइलचा मर्यादित वापर आजच्या काळात सर्वात मोठे लक्ष विचलित करणारे साधन मोबाईल आहे. म्हणून, त्याचा वापर करण्याची वेळ निश्चित करा आणि अनावश्यक स्क्रोलिंग टाळा. गरज असल्यास ॲप टाइम लिमिट सेट करा किंवा काम करताना फोन दूर ठेवा. आळसाशी दोन हात ‘आता नाही, नंतर करू’ ही सवय शिस्तीची सर्वात मोठी शत्रू आहे. आळसाला हरवण्यासाठी स्वतःला थोडा धक्का देणे आवश्यक आहे. जेव्हाही मन टाळायला सांगेल, तेव्हा लगेच काम सुरू करा, जरी ते थोड्या वेळासाठीच का असेना. सुरुवात केल्यानेच अर्धे काम होते. दिनचर्येचे पालन जर तुम्ही रोज एकाच वेळी झोपता आणि उठता, अभ्यास किंवा कामासाठी वेळ निश्चित करता, तर हळूहळू ही सवय बनते. दिनचर्येमुळे शरीर आणि मन त्याच हिशोबाने जुळवून घेतात, ज्यामुळे काम करणे सोपे होते.

‘परफेक्ट आई’ बनण्याचा दबाव:देशातील 22% माता नैराश्यात, नेहमी आनंदी राहण्याचा दबाव धोकादायक

भारतात आई होणं आता पूर्वीपेक्षा खूप सुरक्षित झालं आहे. आकडेवारीनुसार, माता मृत्यू दरात घट झाली आहे. 2014-16 मध्ये जिथे एक लाख जन्मामागे 130 मृत्यू होत होते, ते आता घटून 88 वर आले आहेत. 89 टक्क्यांहून अधिक प्रसूती आता रुग्णालयांमध्ये होत आहेत. पण एक आई मानसिकदृष्ट्याही तितकीच निरोगी आहे का, जितकी शारीरिकदृष्ट्या? नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ हेल्थ, अमेरिकेनुसार, भारतात सुमारे 22 टक्के महिलांना गर्भधारणेदरम्यान किंवा बाळंतपणानंतर गंभीर मानसिक आरोग्य समस्यांचा सामना करावा लागतो. ही आकडेवारी दर्शवते की आईच्या शारीरिक सुरक्षिततेसोबतच मानसिक आरोग्यावर लक्ष देणे तितकेच महत्त्वाचे आहे. 'नॅशनल सेफ मदरहुड डे' (11 एप्रिल) निमित्त हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे की सुरक्षित मातृत्व, निरोगी बाळाच्या जन्मासोबतच आईच्या मानसिक आरोग्याशीही जोडलेले आहे. चला, वैद्यकीय तथ्यांच्या दृष्टिकोनातून मातृत्वाचा तो दुर्लक्षित पैलू समजून घेऊया, ज्यावर समाज आजही बोलत नाही. महिलांच्या मानसिक स्थितीशी संबंधित धोक्यांची 4 चिन्हे आणि त्यावर मात करण्याचे उपाय जाणून घेऊया भास्कर एक्सपर्ट तीन तज्ञांकडून जाणून घ्या सेफ मदरहुडचे खरे अर्थ, डॉ. सुनीला खंडेलवाल (स्त्रीरोग आणि प्रसूती रोग विशेषज्ञ), डॉ. स्मिता वैद (कन्सल्टंट गायनी आणि रोबोटिक सर्जन), डॉ. स्तुती कॅलिफोर्निया (बर्कले युनिव्हर्सिटीमध्ये असोसिएट प्रोफेसर) 1. पॉझिटिव्ह टॉक्सिसिटी - 23 टक्के माता प्रभावित गरोदरपणात इस्ट्रोजेन आणि प्रोजेस्टेरॉनच्या पातळीतील चढ-उतार मेंदूवर परिणाम करतात, ज्यामुळे चिंता वाढते. जबरदस्ती आनंदी राहण्याच्या दबावामुळे नवीन माता आपल्या खऱ्या भावना दाबून टाकतात, ज्यामुळे त्यांना चिंता, थकवा आणि भावनिक दुरावा जाणवतो. 14-23% महिलांना क्लिनिकल चिंता (एंग्जायटी) प्रभावित करते.एक्सपर्ट टीप - गर्भवती महिलेवर 'नेहमी आनंदी राहण्याचा' दबाव टाकू नका. चिंता जास्त असल्यास, स्त्रीरोग तज्ञासोबत मानसशास्त्रज्ञाचीही मदत घ्या. 2. टोकोफोबिया - 14 ते 16.5% महिलांमध्ये प्रसूतीची भीतीसुमारे 14-16% महिला टोकोफोबिया म्हणजेच प्रसूतीच्या भीतीशी झुंजत असतात. ही भीती मागील वाईट अनुभव किंवा प्रसूती वेदनांमुळे असू शकते. अशा परिस्थितीत अनेक महिला सी-सेक्शन निवडतात. कुटुंबाचा कमी पाठिंबा, अनियोजित गर्भधारणा, मुलगा होण्याचा दबाव आणि 35 वर्षांच्या वयानंतर ताण आणखी वाढतो. तज्ञांचा सल्ला - डॉक्टरांशी प्रसूती प्रक्रिया आणि वेदना व्यवस्थापनावर चर्चा करा. अँटीनेटल क्लासेस, समुपदेशन आणि श्वासोच्छ्वास व्यायाम (ब्रीदिंग एक्सरसाइज) यामुळे भीती कमी करता येते. 3. स्तनपान न करू शकणे - आईसाठी तणावाचे मोठे कारणबाळासाठी पहिले 6 महिने केवळ स्तनपानाचा सल्ला दिला जातो. पण प्रसूतीनंतर अनेक महिलांना इच्छा असूनही स्तनपान करता येत नाही. यामागे चांगल्या आहाराची कमतरता, पीसीओएस, थायरॉईड, मधुमेह, स्तनाच्या शस्त्रक्रिया, प्रोलॅक्टिन हार्मोनची कमतरता, ताणतणाव, प्रसूतीदरम्यान जास्त रक्तस्त्राव यांसारखी वैद्यकीय कारणे असू शकतात. तसेच, प्रसूतीनंतर कमी पाणी पिणे हे देखील याचे एक मोठे कारण आहे.तज्ञांचा सल्ला - स्तनपानात अडचण येत असल्यास, फॉर्म्युला फीडिंग हा एक पर्याय आहे. फक्त, बाळ उपाशी राहू नये. याचे प्रमाण आणि देण्याची पद्धत बालरोगतज्ञांशी चर्चा करून घ्या. 4. प्रसूतीनंतरचे डिप्रेशन - नवजात बाळापासून दुरावा आणि अलिप्तताप्रसूतीनंतर सुमारे 70-80% मातांना मानसिक अस्थिरतेचा अनुभव येतो, ज्याला ‘बेबी ब्लूज’ म्हणतात. यात सुरुवातीच्या 2-3 दिवसांपर्यंत थकवा, झोपेची कमतरता आणि चिडचिडेपणा असतो, जो साधारणपणे 1-2 आठवड्यांत बरा होतो. पण जर ही लक्षणे जास्त काळ टिकून राहिली, तर हे पोस्टपार्टम डिप्रेशन (PPD) असू शकते, जे सुमारे 15-20% महिलांमध्ये दिसून येते. यात उदासीनता, ताण, झोप आणि भूकेत बदल, बाळापासून दुरावा, कुटुंब आणि मित्रांपासून अलिप्तता यांसारखी लक्षणे असतात. गंभीर स्थितीत आई स्वतःला किंवा बाळाला हानी पोहोचवू शकते. तज्ञांच्या मते, अमेरिकेत PPD ची प्रकरणे जास्त दिसून येतात, कारण तिथे विभक्त कुटुंब, उशिरा लग्न आणि उशिरा आई बनण्याचा कल आहे. PPD ची लक्षणे अनेकदा 6-8 आठवड्यांनंतर दिसू लागतात, ज्यांवर समुपदेशन, औषधे आणि बॉडी-माइंड थेरपीने उपचार केले जातात. तज्ञांचा सल्ला - याचे सर्वात मोठे कारण सामाजिक आधाराची कमतरता आहे. म्हणून आईसाठी कुटुंबाचा पाठिंबा खूप महत्त्वाचा आहे. यापैकी कोणतीही लक्षणे दिसल्यास, त्वरित डॉक्टर किंवा मानसिक आरोग्य तज्ञाचा सल्ला घ्या.

सुट्ट्या घालवण्याचा नवीन ट्रेंड स्वयंसेवक पर्यटन:यजमानाची जबाबदारी पार पाडून खाण्या-राहण्याचा खर्च वाचवा, देशभरात 2000 यजमानांचे नेटवर्क

जरा विचार करा, या वेळी सुट्टी काही वेगळ्या पद्धतीने घालवली जावी. उत्तराखंडमधील एखाद्या छोट्या गावात राहून मुलांना शिकवणे… किंवा गुवाहाटीमधील एखाद्या होमस्टेसाठी व्हिडिओ बनवणे, त्यांचे सोशल मीडिया सांभाळणे. बदल्यात राहण्याची आणि खाण्याची चिंता संपते. अनेक ठिकाणी हायकिंग, ट्रेकिंग किंवा स्कूबा डायव्हिंगसारखे अनुभवही मोफत मिळतात. हाच आहे प्रवासाचा नवीन मार्ग - व्हॉलेंटियर टूरिझम. तुमच्याकडे एखादे कौशल्य असेल, तर त्या बदल्यात तुम्ही फक्त फिरत नाही, तर त्या ठिकाणाचा भाग बनून ते जगता. याच संकल्पनेवर Volunteer Yatra काम करत आहे. हे देशभरातील वेगवेगळ्या प्रकल्पांशी लोकांना जोडते… जिथे ते कामही करतात आणि त्याच ठिकाणाला जवळून एक्सप्लोरही करतात. हा प्रवासाचा असा मार्ग आहे, जिथे तुम्ही पर्यटक राहत नाही… तर त्या ठिकाणाच्या कथेचा भाग बनून जाता. व्हॉलेंटियर पर्यटनाचा भाग कसे बनाल? - सर्वप्रथम व्हॉलेंटियर यात्रेवर प्रोफाइल तयार करा सर्वप्रथम व्हॉलेंटियर यात्रेची सुरुवात एका मूलभूत प्रोफाइलने होते. तुम्ही कोण आहात, तुमची कौशल्ये काय आहेत आणि तुम्हाला कोणत्या प्रकारचा अनुभव हवा आहे, फक्त हीच माहिती द्यावी लागते. - सदस्यत्व घ्या आणि संवाद साधा, प्रकल्प शोधा तुम्हाला एक सदस्यत्व योजना निवडायची असते आणि एक छोटी ऑनबोर्डिंग कॉल होते. यात विचारले जाते की तुम्हाला कोणत्या प्रकारचे काम करायचे आहे आणि तुमच्यासाठी योग्य संधी कोणत्या असू शकतात. - ज्या विषयात रुची असेल, त्यानुसार प्रकल्प निवडा तुमच्याकडे देशभरातील 500 हून अधिक स्वयंसेवा पर्याय उपलब्ध आहेत. तुम्ही तुमच्या आवडीनुसार आणि कौशल्यानुसार प्रकल्प निवडू शकता, जसे की: पेंटिंग, योग किंवा कथाकथन, सोशल मीडिया आणि व्हिडिओ सामग्री किंवा शेती किंवा स्थानिक समुदाय कार्य. म्हणजे जिथे जायचे आहे, तोच तुमचा पुढील अनुभव बनू शकतो. देशातील जवळपास सर्व राज्यांमध्ये उपस्थित, तरुणांमध्ये वाढलेला ट्रेंड - आतापर्यंत 7000 हून अधिक लोकांनी या मॉडेलद्वारे प्रवास केला आहे.- देशभरात आतापर्यंत 2000 हून अधिक होस्ट्ससोबत काम झाले आहे.- झारखंड वगळता जवळपास प्रत्येक राज्यात हे नेटवर्क पसरले आहे. प्रवासानंतर लोकांचे आयुष्य कसे बदलत आहे - स्वयंसेवा पर्यटनानंतर सुमारे 9% लोकांनी स्वतःचा व्यवसाय सुरू केला.- 15% व्हॉलेंटियर त्यांच्या सहलीनंतर फ्रीलान्सिंगमध्ये आले.- प्लॅटफॉर्मवर 70% प्रवासी महिला आहेत, ज्या एकट्याने प्रवास करत आहेत. जगभरात स्वयंसेवा पर्यटनाचे हे प्लॅटफॉर्म प्रसिद्ध झाले 1. Worldpackers (वर्ल्डपॅकर्स)हे जगभरात प्रसिद्ध आहे. व्हॉलेंटियर पर्यटन जागतिक मॉडेलसारखेच आहे. हे 140 हून अधिक देशांमध्ये पसरलेले आहे. विशेषतः दक्षिण अमेरिका आणि युरोपमध्ये हे खूप लोकप्रिय आहे.वेबसाइट: worldpackers.com 2. WWOOF (वूफींग)जर कोणाला शेती किंवा मातीशी संबंधित काम आवडत असेल, तर हे त्यांच्यासाठी आहे. येथे तुम्ही सेंद्रिय शेतात काम करता आणि त्या बदल्यात शेतकरी तुम्हाला घरगुती जेवण आणि राहण्याची सोय देतात.वेबसाइट: wwoof.net 3. Workaway (वर्कअवे)हे व्हॉलेंटियरांचे ‘विकिपीडिया’ मानले जाते. येथे फक्त होमस्टेच नाही, तर तुम्ही एखाद्या स्वयंसेवी संस्था, शाळा किंवा अगदी एखाद्याच्या वैयक्तिक घर बांधण्यात मदत करू शकता. यांच्याकडे जगभरात 50,000 हून अधिक होस्ट्सची यादी आहे.

चुकीच्या स्किनकेअरमुळे वाढू शकतो एजिंगचा धोका:सनबर्न आणि मुरुमांपासून वाचण्यासाठी त्वचारोगतज्ञांकडून जाणून घ्या 7 स्किन केअर टिप्स

देशाच्या अनेक भागांमध्ये पारा वेगाने वाढत आहे. वाढत्या तापमान आणि उच्च यूव्ही इंडेक्समुळे त्वचेच्या नुकसानीच्या समस्याही वाढत आहेत. नॅशनल लायब्ररी ऑफ सायन्स, अमेरिकेच्या संशोधनानुसार, अल्ट्राव्हायोलेट (UV) रेडिएशन त्वचेच्या पेशींमधील डीएनएला नुकसान पोहोचवते, ज्यामुळे केवळ सनबर्नच नाही तर दीर्घकाळात त्वचेचा कर्करोग आणि अकाली वृद्धत्वाचा धोका वाढतो. उन्हाळ्यात त्वचेची काळजी घेणे ही केवळ सौंदर्याची गरज नसून, आरोग्याचा एक भाग आहे. योग्य हायड्रेशन, योग्य सन प्रोटेक्शन आणि योग्य स्किन केअर रूटीनचा अवलंब करून त्वचेशी संबंधित समस्या टाळता येतात. उन्हाळ्यात त्वचेच्या काळजीसाठी 7 महत्त्वाच्या गोष्टी जाणून घ्या 1. वारंवार चेहरा धुवू नका घाम आणि चिकटपणा टाळण्यासाठी आपण दिवसातून अनेक वेळा चेहरा धुतो. जास्त स्वच्छता केल्याने त्वचेच्या अडथळ्याला (स्किन बॅरियर) नुकसान पोहोचते आणि ट्रान्स-एपिडर्मल वॉटर लॉस वाढतो, ज्यामुळे त्वचा कोरडी आणि संवेदनशील होते. म्हणून, दिवसातून फक्त 2-3 वेळा सौम्य आणि सल्फेट-मुक्त फेस वॉशने चेहरा धुवा. 2. सनस्क्रीन नक्की लावा इंडियन जर्नल ऑफ डर्मेटोलॉजीनुसार, दीर्घकाळ यूव्ही (UV) किरणांच्या संपर्कात राहिल्याने मेलाझ्मा, टॅनिंग, फोटोएजिंग आणि त्वचेच्या कर्करोगाचा धोका वाढतो. घरातून बाहेर पडण्यापूर्वी SPF 30+ सनस्क्रीन लावा, दर 2-3 तासांनी पुन्हा लावा आणि जेल-आधारित सनस्क्रीन निवडा. 3. जास्त उष्णतेत जेल-आधारित मॉइश्चरायझर निवडा, त्वचा हायड्रेटेड राहील घाम आणि ऊन त्वचेला डिहायड्रेट करतात, ज्यामुळे त्वचा जास्त तेल तयार करते. म्हणून जेल-आधारित मॉइश्चरायझर आवश्यक आहे. 4. घाम आणि बुरशीजन्य संसर्ग उन्हाळ्यात बुरशीजन्य संसर्गाचा धोका वाढतो. यापासून वाचण्यासाठी सैल सुती कपडे घाला, जास्त घाम आल्यास कपडे बदला आणि गरज असल्यास अँटी-फंगल पावडर/क्रीम वापरा. 5. पाण्याची कमतरता म्हणजे निस्तेज त्वचा पाण्याच्या कमतरतेमुळे त्वचेची लवचिकता कमी होते आणि ती कोरडी दिसू लागते. या हंगामात 3 ते 3.5 लिटर पाणी प्या. नारळाचे पाणी, ताक आणि पाणीदार फळे देखील घ्या. 6. त्वचेवर मुरुम का येतात? उन्हाळ्यात घाम, प्रदूषण, बॅक्टेरिया आणि चुकीच्या उत्पादनांमुळे मुरुम वाढतात. दिवसातून 2 वेळा सौम्य क्लींजर, तेल-मुक्त/नॉन-कॉमेडोजेनिक मॉइश्चरायझर वापरा. 7. सन-प्रोटेक्शन जॅकेट UPF 40-50+ असलेले कपडे 98% पर्यंत यूव्ही किरणे रोखतात. जर जास्त वेळ बाहेर राहायचे असेल, तर यासोबत टोपी, सनग्लासेस आणि सनस्क्रीनचा वापर करावा.

कार एसी वापरतानाच्या 9 सामान्य चुका:उन्हाळ्यात या 14 गोष्टी लक्षात ठेवा, एसी जास्त कूलिंग करेल, मायलेज कमी होणार नाही

उन्हाळ्यात चुकीच्या पद्धतीने कार एसी चालवल्याने कूलिंग कमी होते, मायलेज घटते आणि इंजिनवर ताण येतो. अनेक लोक उन्हात उभ्या असलेल्या कारमध्ये बसताच एसी चालू करतात, जे चुकीचे आहे. म्हणून, थंड आणि सुरक्षित प्रवासासाठी कार एसीचा योग्य वापर समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. आज ‘कामाची बातमी’ मध्ये उन्हाळ्यात कार एसीच्या सुरक्षिततेबद्दल बोलूया. यासोबतच जाणून घेऊया की- कार एसी वापरताना लोक कोणत्या चुका करतात? कार एसी वापरण्याचा योग्य मार्ग कोणता आहे? तज्ज्ञ: अमित खरे, संस्थापक ‘ASK CARGURU’ प्रश्न- कार एसीच्या कार्यप्रणालीवर उष्णतेचा काय परिणाम होतो? उत्तर- उन्हाळ्यात बाहेरील तापमान वाढते. याचा एसीच्या कार्यप्रणालीवर थेट परिणाम होतो. उन्हात कूलिंगसाठी एसीवर जास्त दाब येतो. हे मुद्द्यांमधून समजून घ्या- कूलिंग कार्यक्षमतेवर परिणाम कंप्रेसरवर परिणाम कंडेंसरवर परिणाम एसी गॅसवर परिणाम इंजिनवर परिणाम यामुळे होणाऱ्या समस्या प्रश्न- कार एसी वापरताना लोक कोणत्या चुका करतात, ज्यामुळे कूलिंग क्षमता कमी होते? उत्तर- उन्हाळ्यात छोट्या चुकांमुळे एसीची कूलिंग कार्यक्षमता कमी होते. खालील ग्राफिकमध्ये चुका पहा- प्रश्न- उन्हाळ्यात कार एसी वापरण्याचा योग्य मार्ग कोणता आहे? उत्तर- योग्य वापरामुळे एसीची कार्यक्षमता, इंजिन आणि मायलेज चांगले राहते. यासाठी काही गोष्टी लक्षात ठेवा. ग्राफिकमध्ये स्टेप-बाय-स्टेप प्रक्रिया पहा- प्रश्न- जर तुम्ही कडक उन्हात कार चालवत असाल तर एसीचा वापर कसा करावा? उत्तर- हे मुद्द्यांमधून समजून घ्या- प्रश्न- कार एसीच्या देखभालीमध्ये कोणत्या गोष्टींची काळजी घेणे महत्त्वाचे आहे? उत्तर- घरातील एसीप्रमाणे कार एसीचीही नियमित देखभाल आवश्यक आहे. लहान-सहान गोष्टींची काळजी घेतल्यास कार्यक्षमता चांगली राहते. महत्त्वाच्या गोष्टी ग्राफिकमध्ये पहा- चला, आता या भागांबद्दल सविस्तर जाणून घेऊया- केबिन एअर फिल्टर एसी गॅस (रेफ्रिजरंट) कंडेनसर आणि कूलिंग कॉइल कंप्रेसर एसी ड्रेन पाईप इलेक्ट्रिकल कनेक्शन केबिनची स्वच्छता महत्त्वाच्या गोष्टी प्रश्न- कार एसीला सर्व्हिसिंगची गरज आहे हे कसे समजून घ्यावे? उत्तर- सर्व संकेत खालील ग्राफिकमध्ये पहा- उन्हाळ्यात कार एसीच्या वापराशी संबंधित सामान्य प्रश्न आणि उत्तरे प्रश्न- एसी चालू केल्याने इंजिनवर जास्त भार पडतो का? प्रश्न- एसी चालू केल्याने कारचे मायलेज कमी होते का? प्रश्न- उन्हात उभ्या असलेल्या गरम गाडीला थंड करण्याचा योग्य मार्ग कोणता? प्रश्न- कार एसीचे तापमान किती ठेवावे? प्रश्न- एसी खूप जास्त थंड ठेवणे योग्य आहे का? प्रश्न- एसी चालू असताना रिसर्कुलेशन मोड कधी वापरावा? प्रश्न- थांबलेल्या गाडीत एसी चालू ठेवणे योग्य आहे का? प्रश्न- कार एसीची सर्व्हिसिंग किती दिवसांनी करावी? प्रश्न- कार एसीची कूलिंग कमी झाल्यास काय करावे? प्रश्न- उन्हाळ्यात पार्किंगमध्ये उभ्या असलेल्या गाडीला थंड कसे ठेवाल? प्रश्न- कार जर जास्त वेगाने चालवली तर एसी जास्त चांगल्या प्रकारे कूलिंग करतो का?

डेटिंग ट्रेंड; कमिटमेंटपूर्वी भावनिक उपलब्धता आवश्यक:कोणत्याही नात्यात गंभीर होण्यापूर्वी भावनिक ऑडिट करत आहेत तरुण

आजची तरुण पिढी (जेन-झी) नातेसंबंधांबद्दल पूर्वीपेक्षा अधिक विचारपूर्वक निर्णय घेत आहे. आता त्यांना केवळ आवड किंवा एकटेपणामुळे कोणत्याही नात्यात यायचे नाही, तर समोरची व्यक्ती भावनिकदृष्ट्या तयार आहे की नाही हे त्यांना आधी जाणून घ्यायचे आहे. आता प्रश्न फक्त एकमेकांना पसंत करण्याचा आणि एकमेकांचे विचार जुळण्याचा नाही, तर दोन लोक नातेसंबंध टिकवण्यासाठी किती तयार आहेत याचाही आहे. जेन-झी डेटिंगमध्ये त्यांच्या नात्यांना लगेच कोणतेही नाव देत नाहीत, ते त्याला परिपक्व होण्यासाठी वेळ देतात. मेट्रो शहरांव्यतिरिक्त टियर 2 आणि टियर 3 शहरांमधील सुमारे 10 हजार डेटिंग वापरकर्त्यांमध्ये केलेल्या एका सर्वेक्षणानुसार, तरुण पिढी भावनिकदृष्ट्या खूप निवडक झाली आहे. टियर 1 शहरांमधील 38% पेक्षा जास्त महिला आणि 26% पुरुषांनी याची पुष्टी केली आहे की त्यांनी एकतर त्यांची भावनिक उपलब्धता आणि नातेसंबंधासाठी तयारीबद्दल विचारले आहे किंवा त्यांना विचारले गेले आहे. सर्वेक्षण - जेन-झी भावनिकदृष्ट्या निवडक आहेत डेटिंग ॲप क्वॅकक्वॅकच्या ताज्या सर्वेक्षणानुसार, 22 ते 28 वयोगटातील 43% डेटर्सनी सांगितले की, चॅटिंगच्या सुरुवातीच्या आठवड्यांमध्ये ते हे समजून घेण्याचा प्रयत्न करतात की समोरची व्यक्ती भावनिकदृष्ट्या जोडली जाण्यासाठी तयार आहे की नाही. 10 पैकी 8 लोकांनी सांगितले की, जेव्हा 'अजूनही समजून घेण्याचा प्रयत्न' हा टप्पा खूप लांबतो, तेव्हा ते सहसा आपल्या पार्टनरसोबतचे नाते तोडतात. अनौपचारिक नातेसंबंध नाही, आता वाढतेय परिपक्वता ॲपचे संस्थापक रवी मित्तल म्हणतात, 'या अभ्यासातून जेन-झीची नातेसंबंधांबद्दलची वाढती परिपक्वता दिसून येते. ते आता गोंधळात अडकून राहण्याऐवजी निश्चित वचनबद्धता (कमिटमेंट) शोधत आहेत आणि 'जर तुम्ही अनिश्चित असाल, तर कृपया दूर राहा' अशी वाक्ये लिहित आहेत. इमोशनली अनअवेलेबल (भावनिकदृष्ट्या अनुपलब्ध), अवॉइडेंट पर्सनालिटी (टाळणारी व्यक्तिमत्त्व) यांसारखे शब्द आता जेन-झीच्या दैनंदिन शब्दसंग्रहाचा भाग बनले आहेत. मोठ्या आणि लहान शहरांमध्ये एकसारखी मानसिकता सर्वेक्षणानुसार, लहान शहरातील डेटर्सही मेट्रो शहरातील डेटर्सइतकेच समजूतदार आहेत. सजग डेटिंग शैलीतील फरक कमी होत आहे. ही एक विशेष प्रकारची मानसिक स्पष्टता आहे, जी अनुभवातूनच प्राप्त होते. तरुणांना माहीत आहे की लोक केवळ प्रेमामुळेच नाही, तर एकटेपणा, फोमो (काहीतरी गमावण्याची भीती), मित्रांचा दबाव आणि संधी गमावण्याच्या भीतीनेही नातेसंबंध जोडतात.

मी नेहमी अतिविचार करतो:इच्छा असूनही मेंदूवर नियंत्रण ठेवू शकत नाही, अस्वस्थता असते, यातून बाहेर कसे पडायचे?

प्रश्न– मी २८ वर्षांचा असून व्यवसायाने अभियंता आहे. मी प्रत्येक गोष्टीबद्दल खूप जास्त विचार करतो. माझ्या मनात नेहमी वाईट विचारच येतात. उदाहरणार्थ, जर बाबांनी फोनवर सांगितले की ते माझ्याकडे येत नाहीत, तर मी तासन्तास हाच विचार करत राहीन की माझी कोणती गोष्ट त्यांना वाईट वाटली असेल का. माझ्याकडून काही चूक झाली आहे का, मी मागच्या वेळी काही बोललो होतो का. आणि हे नेहमी प्रत्येक गोष्टीबद्दल घडते. जर घरमालक काकांनी हसण्याला प्रतिसाद दिला नाही, तर माझ्या मनात विचित्र-विचित्र वाईट विचार येऊ लागतात की ते माझ्यावर नाराज आहेत. आता ते मला घरातून काढून टाकतील. हे फक्त अतिविचार आहे की आणखी काही. मी या समस्येतून कसे बाहेर पडू? तज्ज्ञ– डॉ. द्रोण शर्मा, सल्लागार मानसोपचारतज्ज्ञ, आयर्लंड, यूके. यूके, आयरिश आणि जिब्राल्टर मेडिकल कौन्सिलचे सदस्य. अतिविचार (ओवरथिंकिंग) ही एक अशी मानसिक प्रक्रिया आहे, ज्यात व्यक्ती छोट्या-छोट्या घटनांबद्दलही गरजेपेक्षा जास्त विचार करतो आणि त्यांना खूप मोठे बनवतो. ही सवय हळूहळू चिंता (एंग्जाइटी) आणि असुरक्षितता (इनसिक्योरिटी) वाढवते. यामुळे आत्म-संशय (सेल्फ डाउट) निर्माण होतो. व्यक्ती वस्तुस्थिती (फॅक्ट) आणि त्या वस्तुस्थितीच्या स्वतःच्या अर्थनिर्णयात (इंटरप्रिटेशन) फरक करू शकत नाही. याचा परिणाम भावना (इमोशन्स) आणि वर्तन (व्यवहार), या दोन्हीवर होतो. केसचे मानसशास्त्रीय मूल्यांकन 1. मूळ समस्या काय आहे या केसमध्ये (प्रकरणात) मुख्य समस्या घटना नाही, तर तिचे नकारात्मक स्पष्टीकरण आहे. जसे की– 2. विचार करण्याची पद्धत (कॉग्निटिव्ह पॅटर्न) येथे विचार करण्याचा एक विशिष्ट प्रकारचा पॅटर्न दिसतो- माइंड रीडिंग कोणत्याही पुराव्याशिवाय समोरची व्यक्ती काय विचार करत आहे हे गृहीत धरणे. पर्सनलायझेशन (प्रत्येक गोष्ट स्वतःशी जोडून घेणे) काहीही वाईट घडल्यास ते माझ्यामुळे घडले असे मानणे. कॅटेस्ट्रोफायझिंग (सर्वात वाईट विचार करणे) एखाद्या लहान घटनेवरून थेट मोठ्या निष्कर्षावर पोहोचणे. आता ही गोष्ट स्वतःच दिलेल्या उदाहरणांनी समजून घेऊया. केस 1: वडिलांचे न येणे वस्तुस्थिती: वडील भेटायला येत नाहीत. अर्थ लावणे: “मी काही चुकीचे बोललो का?” “ते माझ्यावर नाराज आहेत का?” “माझ्याकडून काही चूक झाली का?” येथे अडचण अशी आहे की मन 'वस्तुस्थिती' वरून थेट 'स्वतःला दोष देण्या'वर जाते. केस 2: घरमालकाने हसण्याला प्रतिसाद दिला नाही. वस्तुस्थिती: त्यांनी हसण्याच्या बदल्यात हसले नाहीत. अर्थ लावणे: “ते माझ्यावर नाराज आहेत.” “आता ते मला घरातून काढून टाकतील.” येथे एका तटस्थ घटनेलाही धोक्यासारखे पाहिले जात आहे. 3. यांमुळे वाढत आहे अतिविचार (Overthinking) घटना- घटना समस्या नाही. अर्थ लावणे- तिची व्याख्या समस्या आहे. मेंदू अनिश्चितता सहन करू शकत नाही. त्यामुळे तो लवकर एक नकारात्मक कथा तयार करतो. ही कथा वारंवार पुनरावृत्त होते, ज्यामुळे अतिविचार वाढतो. अतिविचाराची लक्षणे लहान गोष्टींना अवास्तव महत्त्व देण्यापासून ते नेहमी वाईट आणि नकारात्मक शक्यतांबद्दल विचार करणे हे अतिविचाराचे लक्षण असू शकते. सर्व लक्षणे खालील ग्राफिक्समध्ये पाहा. अतिविचाराचे चक्र खालील ग्राफिक्समध्ये पाहा की एखाद्या व्यक्तीच्या मेंदूत अतिविचाराचे चक्र कसे कार्य करते. सुरुवात एखाद्या घटनेचा नकारात्मक अर्थ लावण्यापासून होते आणि मग त्यातून भीती, चिंता आणि अतिविचाराची संपूर्ण साखळी सुरू होते. मी अतिविचार करतो का? स्व-मूल्यांकन करा येथे मी तुम्हाला एक स्व-मूल्यांकन चाचणी देत आहे. खालील ग्राफिक्समध्ये 7 विभागांमध्ये एकूण 21 प्रश्न आहेत. तुम्हाला हे प्रश्न काळजीपूर्वक वाचायचे आहेत आणि 0 ते 3 च्या स्केलवर त्यांना रेट करायचे आहे. उदाहरणार्थ, पहिल्या प्रश्नासाठी तुमचे उत्तर जर 'कधीच नाही' असेल तर 0 गुण द्या आणि जर तुमचे उत्तर 'जवळपास नेहमीच' असेल तर 3 गुण द्या. शेवटी तुमच्या एकूण गुणांचे विश्लेषण करा. नंबरनुसार त्याचे स्पष्टीकरण ग्राफिकमध्येही दिले आहे. जर तुमचा एकूण स्कोअर 0 ते 12 च्या दरम्यान असेल, तर तुमच्यात ओव्हरथिंकिंगचा किरकोळ पॅटर्न आहे. पण जर तुमचा स्कोअर 37 ते 54 च्या दरम्यान असेल, तर तुमच्यात ओव्हरथिंकिंगचा मजबूत पॅटर्न आहे. अशा परिस्थितीत स्ट्रक्चर्ड थेरपी उपयुक्त ठरू शकते. CBT आधारित उपचार योजना ओव्हरथिंकिंगमधून बाहेर पडण्याचा मार्ग ओव्हरथिंकिंगचे ध्येय 'विचार करणे थांबवणे' हे नाही. याचे ध्येय विचार करण्याच्या पद्धतीत बदल करणे आहे, जेणेकरून व्यक्ती आपले विचार ओळखू शकेल, त्यांची तपासणी करू शकेल आणि संतुलित विचार विकसित करू शकेल. उपचाराचा उद्देश कॉग्निटिव्ह बिहेवियर थेरपी (CBT) ची प्रमुख पाऊले 1. ट्रिगर ओळखणे प्रत्येक वेळी जेव्हा अतिविचार करणे (ओवरथिंकिंग) सुरू होते, तेव्हा स्वतःला तीन प्रश्न विचारा: 2. स्वयंचलित विचार पकडणे हवाई चिंता करू नका, तर अगदी ठोस वाक्य लिहा. जेव्हा मन म्हणेल की लोक तुमच्यावर नाराज आहेत, तेव्हा कागदावर वस्तुस्थिती लिहा की मी काय चूक केली आहे. 3. आपल्या विचारांना लेबल देणे प्रत्येक विचारासोबत त्याची चूक ओळखा. जसे- 4. पुराव्याची तपासणी करणे मनात जे काही विचार येतात, त्यासाठी एक पुरावा पत्रक (एव्हिडन्स शीट) तयार करा आणि लिहा- 5. संतुलित विचार तयार करणे विचाराला नकारात्मकतेकडून सकारात्मकतेकडे घेऊन जायचे नाही. त्याला वास्तववादीच राहू द्यायचे आहे. उदाहरणार्थ- “फक्त कोणीतरी न आल्याने हे सिद्ध होत नाही की तो माझ्यावर नाराज आहे.” 6. संभावनेचे पुन्हा मूल्यांकन करणे निष्कर्ष काढण्यापूर्वी स्वतःला विचारा: “ही गोष्ट खरी असण्याची शक्यता किती आहे?” यामुळे भीतीचे मूल्यांकन करण्यास आणि ती कमी करण्यास मदत होते. 7. व्यावहारिक प्रयोग करणे कोणत्याही घटनेवर लगेच निष्कर्ष काढू नका. 24 तासांचा नियम पाळा. 24 तासांनंतरच निष्कर्षावर पोहोचा. 8. स्पष्टीकरण चाचणी जेव्हा एखाद्याच्या बोलण्यामुळे, प्रतिक्रियेमुळे किंवा वर्तनामुळे काही गोंधळ निर्माण होतो, तेव्हा थेट निष्कर्षावर येऊ नका. नम्रपणे विचारून घ्या. 9. पुरावा लॉग 7 दिवसांसाठी एक पुरावा लॉग तयार करा आणि त्यात दररोज नोंद करा- 10. अतिविचार करण्यावर नियंत्रण व्यावसायिक मदत कधी आवश्यक? जेव्हा मेंदू स्वतःच्या प्रयत्नांनी नियंत्रित होऊ शकत नाही आणि जास्त विचार करण्याची सवय (ओवरथिंकिंग) नैराश्यात बदलू लागते, तेव्हा व्यावसायिक मदत घेणे आवश्यक आहे. खालील ग्राफिक्समध्ये सर्व कारणे पाहा आणि अशा परिस्थितीत व्यावसायिक मदत नक्की घ्या. निष्कर्ष आपण वर समजून घेतल्याप्रमाणे तुमची मुख्य समस्या आहे - अस्पष्ट परिस्थितींना नकारात्मक अर्थ देणे आणि त्यासाठी स्वतःला दोषी मानणे. कॉग्निटिव्ह बिहेवियर थेरपीचा मूळ मंत्र हाच आहे की प्रत्येक विचार सत्य नसतो. तो तुमचा अर्थ लावण्याचा भाग असू शकतो, पण तो वस्तुस्थिती असेलच असे नाही. ही समजच अतिविचार करण्याच्या चक्रातून बाहेर पडण्याची गुरुकिल्ली आहे.

4 मिनिटांची धाप लागणारी मेहनत खूप कामाची:ब्रिटनमध्ये 96 हजार लोकांवरील अभ्यासात खुलासा, बससाठी धावणे देखील प्रभावी

तुम्ही रोज 5 मिनिटेही कठोर परिश्रम करण्यासाठी वेळ काढू शकत नाही का? जर असे असेल, तर ही सवय बदला, कारण रोज फक्त 4 मिनिटांची दमछाक करणारी कठोर मेहनत तुम्हाला 8 मोठ्या आजारांपासून वाचवू शकते. दमछाक करणाऱ्या मेहनतीसाठी जिममध्ये जाणे आवश्यक नाही. यात बस पकडण्यासाठी धावणे, वेगाने पायऱ्या चढणे किंवा मुलांसोबत पूर्ण उत्साहाने खेळणे देखील तुमच्यासाठी तितकेच प्रभावी आहे. चीनच्या सेंट्रल साउथ युनिव्हर्सिटीच्या ताज्या अभ्यासात असे समोर आले आहे की, अशा लहान पण वेगवान व्यायामामुळे डिमेंशियाचा धोका 63%, टाइप-2 मधुमेह 60% आणि अकाली मृत्यूचा धोका 46% पर्यंत कमी होतो. युरोपियन हार्ट जर्नलमध्ये प्रकाशित झालेल्या संशोधनात 96,400 ब्रिटिश प्रौढांच्या डेटाचे विश्लेषण करण्यात आले. सहभागींनी एका आठवड्यासाठी मनगटावर ॲक्सिलरोमीटर (गती मोजणारे उपकरण) घातले, ज्यामुळे त्यांच्या प्रत्येक लहान-मोठ्या हालचालीची नोंद ठेवली गेली. सात वर्षांपर्यंतच्या फॉलो-अपमध्ये असे आढळून आले की, ज्या लोकांनी एकूण शारीरिक हालचालींपैकी 4% देखील वेगवान व्यायामात घालवले, त्यांच्यामध्ये हृदयविकाराचा झटका, स्ट्रोक, संधिवात, यकृत-मूत्रपिंडाचे आजार आणि डिमेंशियाचा धोका 29-61% कमी होता. ‘दमछाक करणारी’ क्रिया प्रभावी आहे अभ्यासाचे मुख्य लेखक डॉ. मिंक्सुए शेन म्हणतात, ‘जलद व्यायाम शरीरात असे विशेष बदल घडवून आणतो, जे संथ क्रियांनी होत नाहीत. यामुळे हृदय अधिक कार्यक्षमतेने रक्त पंप करते, रक्तवाहिन्या लवचिक बनतात आणि शरीर ऑक्सिजनचा चांगला वापर करायला शिकते.’ त्यांचे म्हणणे आहे की जलद क्रिया मेंदूत अशी रसायने देखील सोडते, जी मेंदूच्या पेशींना निरोगी ठेवतात. यामुळेच स्मृतिभ्रंशाचा (डिमेंशिया) धोका कमी होतो. विशेषतः सूज येणाऱ्या आजारांवर (इंफ्लेमेटरी डिसीज) जसे की संधिवात, सोरायसिस आणि हृदयविकारांवर याचा सर्वाधिक परिणाम दिसून आला. जे लोक आधीपासून व्यायाम करत नाहीत, त्यांना जास्त फायदा अभ्यासात मधुमेह आणि यकृताच्या आजारांमध्ये वेळ आणि तीव्रता दोन्ही महत्त्वाचे असल्याचे आढळले. हे देखील आढळून आले की जे लोक आधीपासून कोणताही व्यायाम करत नाहीत, त्यांना सर्वाधिक फायदा झाला. म्हणजेच, सुरुवात करण्यासाठी कधीही उशीर होत नाही. नवी दिल्लीचे हृदयरोगतज्ज्ञ डॉ. अशोक सेठ म्हणतात, 'भारतात 30% प्रौढ शारीरिकदृष्ट्या निष्क्रिय आहेत. हा अभ्यास सिद्ध करतो की, लांब वर्कआउटची वाट न पाहता रोजच्या छोट्या-छोट्या वेगवान हालचालींमधूनही मोठे आरोग्य फायदे मिळू शकतात.' डॉक्टरांचा सल्ला आहे की, ऑफिसमध्ये लिफ्टऐवजी पायऱ्या वेगाने चढा. बस स्टॉपपर्यंत वेगाने चाला किंवा संध्याकाळी 5 मिनिटे वेगाने धावा. हे पुरेसे आहे.' डॉ. शेन म्हणतात, आठवड्यातून फक्त 15-20 मिनिटांची अशी हालचाल (रोज 2-3 मिनिटे) देखील महत्त्वाची आहे.

एसीशिवाय घर थंड कसे ठेवावे:क्रॉस व्हेंटिलेशन आवश्यक, आर्किटेक्टकडून 8 देसी हॅक्स जाणून घ्या, घर नैसर्गिकरित्या थंड राहील

उन्हाळ्यात घर थंड ठेवणे आव्हानात्मक असते. उच्च तापमानामुळे छत आणि भिंती गरम होतात. यामुळे जास्त उष्णता जाणवते आणि थोडा वेळही राहणे कठीण होते. पण प्रत्येकासाठी एसी लावणे आणि तो सतत चालवणे शक्य नसते, कारण यामुळे विजेचे बिल वाढते. तथापि, काही सोपे आणि पारंपरिक उपाय आहेत, जे घर नैसर्गिकरित्या थंड ठेवण्यास मदत करतात. आज कामाची बातमी मध्ये आपण याबद्दल सविस्तर चर्चा करणार आहोत. तसेच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ- प्रमोद कुमार मौर्य, चार्टर्ड अभियंता (आर्किटेक्ट), लखनऊ डॉ. रोहित शर्मा, सल्लागार, इंटरनल मेडिसिन, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, जयपूर प्रश्न- उन्हाळ्यात घरात सर्वाधिक उष्णता कुठून आणि कशी येते? उत्तर- या हंगामात बाहेरची गरम हवा आणि उच्च तापमानामुळे घरातील तापमान वाढते. याची अनेक कारणे आहेत- प्रश्न- वेगवेगळ्या प्रकारच्या घरांमध्ये (फ्लॅट, स्वतंत्र घर) उष्णता येण्याची पद्धत वेगळी असते का? उत्तर- आर्किटेक्ट प्रमोद कुमार मौर्य सांगतात की हे घराचे स्थान, रचना आणि हवेच्या प्रवाहावर अवलंबून असते. मुद्द्यांमधून समजून घ्या- 1. फ्लॅट टॉप फ्लोअर फ्लॅट मिड फ्लोअर फ्लॅट साइड फ्लॅट 2. स्वतंत्र घर ग्राउंड फ्लोअर वरचा मजला 3. इमारतीचे साहित्य आणि डिझाइन 4. आजूबाजूचे वातावरण प्रश्न- इनडोअर आणि आउटडोअर तापमानात किती फरक असू शकतो? उत्तर- इनडोअर आणि आउटडोअर तापमानातील फरक साधारणपणे 2 ते 10C पर्यंत असू शकतो. हे पूर्णपणे घराची रचना, वायुवीजन आणि थंड ठेवण्याच्या उपायांवर अवलंबून असते. प्रश्न- ‘ग्रीनहाऊस इफेक्ट’ घरामध्ये कसे कार्य करते? उत्तर- घरामध्ये 'ग्रीनहाऊस इफेक्ट' म्हणजे खिडक्यांच्या काचेतून सूर्यप्रकाश आत येतो, पण आतील उष्णता बाहेर जाऊ शकत नाही. यामुळे खोली ‘हीट ट्रॅप’ बनते. याच्या परिणामामुळे- प्रश्न- उन्हाळ्यात कूलर, एसीशिवायही घर थंड ठेवता येते का? उत्तर- होय, नक्कीच. यासाठी नैसर्गिक उपाय करावे लागतील. हे नैसर्गिक उपाय प्रामुख्याने तीन कामे करतात- यामुळे घरातील उष्णता कमी होते आणि AC शिवायही घर थंड राहते. प्रश्न- हे नैसर्गिक उपाय काय असू शकतात? उत्तर- यासाठी उष्णता आत येण्यापासून थांबवणे आणि जी उष्णता आत आहे, ती बाहेर काढणे आवश्यक आहे. ग्राफिकमध्ये याचे सोपे उपाय पहा- प्रश्न- घरात उष्णता निर्माण होण्यापासून रोखण्यासाठी काय करावे? उत्तर- घरात उष्णता कमी करण्यासाठी- यामुळे आत निर्माण होणारी उष्णता बऱ्याच अंशी नियंत्रित राहते. प्रश्न– क्रॉस व्हेंटिलेशन म्हणजे काय? हवेचा योग्य प्रवाह (एअर सर्कुलेशन) नसल्यामुळे उष्णता वाढते का? उत्तर- मुद्द्यांमधून समजून घेऊया- प्रश्न- घरातील तापमान जास्त झाल्यामुळे कोणत्या प्रकारच्या समस्या उद्भवू शकतात? उत्तर- तापमान जास्त वाढल्यास अनेक शारीरिक आणि मानसिक समस्या उद्भवू शकतात. सविस्तर माहिती ग्राफिक्समध्ये पहा– प्रश्न- घराला थंड ठेवण्यासाठी झाडे देखील मदत करतात का? उत्तर- होय, हे मुद्द्यांमधून समजून घ्या- प्रश्न- कोणती झाडे घराला थंड ठेवतात? उत्तर- काही इनडोअर रोपे घर नैसर्गिकरित्या थंड ठेवण्यास मदत करतात. ग्राफिकमध्ये अशा वनस्पतींची यादी पहा- प्रश्न- घराच्या छतावर बाग बनवल्याने घर कसे थंड राहते? उत्तर- याचे विज्ञान खालील मुद्द्यांमध्ये समजून घ्या– प्रश्न- आपल्या रोजच्या सवयी देखील घराचे तापमान वाढवू शकतात का? उत्तर- होय, दैनंदिन जीवनातील काही कामे घराचे तापमान वाढवू शकतात. जसे की- घराला नैसर्गिकरित्या थंड ठेवण्यासंबंधीचे प्रश्न आणि त्यांची उत्तरे प्रश्न- इलेक्ट्रॉनिक वस्तूंमुळे घराचे तापमान वाढते का? उत्तर- होय, या वस्तू उष्णता निर्माण करतात. यामुळे घराचे तापमान वाढते. प्रश्न- गॅस स्टोव्हमुळेही घरातील तापमान वाढते का? उत्तर- होय, तो बरीच उष्णता निर्माण करतो. प्रश्न- जास्त कूलिंग मिळवण्यासाठी सीलिंग फॅनचा योग्य वापर कसा करावा? उत्तर- फॅनला अँटी-क्लॉकवाइज (वेगवान) फिरवा, जेणेकरून थंड हवा खाली येईल. प्रश्न- एक्झॉस्ट फॅन किंवा किचन चिमणी उष्णता कमी करण्यास मदत करतात का? उत्तर- होय, ते गरम आणि वाफेची हवा बाहेर काढून घर थंड ठेवण्यास मदत करतात.

एका दिवसाच्या यशामागे वर्षानुवर्षांची मेहनत:रातोरात काहीही होत नाही, कसे चालावे की थकू नये, हार मानू नये, निराशा येऊ नये

पुस्तकाचे नाव: जीवन के अद्भुत रहस्य (‘लाइफ्स अमेजिंग सीक्रेट्स’ चा हिंदी अनुवाद) लेखक: गौर गोपाल दास अनुवाद: राजेश्वर वशिष्ठ प्रकाशक: पेंग्विन किंमत: २२५ रुपये प्रत्येकाला चांगले जीवन हवे असते, जिथे नात्यांमध्ये गोडवा असेल, कामात संतुलन आणि आतून शांती असेल. पण धावपळीच्या जीवनात हे संतुलन मिळवणे कठीण आहे. प्रसिद्ध लाइफ कोच आणि संत गौर गोपाल दास यांचे ‘जीवनातील अद्भुत रहस्ये’ हे पुस्तक हे संतुलन कसे साधावे हे शिकवते. या पुस्तकात लेखक आधुनिक जीवनातील तणावांना सामोरे जाण्यासाठी सोपे उपाय सांगतात. ते सांगतात की वैयक्तिक, व्यावसायिक आणि सामाजिक जीवन कसे संतुलित ठेवता येते. पुस्तकाचा उद्देश आणि महत्त्व पुस्तक आपल्याला शिकवते- खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून पुस्तकातून मिळणारे 8 धड्यांबद्दल जाणून घ्या- पुस्तक चार मोठ्या विषयांवर आधारित आहे, जे ‘जीवनाचे चार आधारस्तंभ’ आहेत. चला, ते समजून घेऊया. 1. वैयक्तिक जीवन: सकारात्मकता आणि कृतज्ञता लेखक पुस्तकात सांगतात- 2. नातेसंबंध: संवेदनशीलता आणि क्षमा लेखक सांगतात- लेखकाने नातेसंबंध मजबूत करण्याचे काही सोपे मार्ग सांगितले आहेत- 3. व्यावसायिक जीवन: निरोगी स्पर्धा आणि आत्म-सुधारणा व्यावसायिक जीवनात यश मिळवण्यासाठी गौर गोपाल दास सल्ला देतात- 4. सामाजिक योगदान: निःस्वार्थ सेवा पुस्तक हे देखील शिकवते- हे पुस्तक का वाचायला हवे? 'जीवनातील अद्भुत रहस्ये' असे पुस्तक आहे, जे जीवन सोपे आणि अर्थपूर्ण बनवण्याचा मार्ग दाखवते. हे सांगते की, छोट्या-छोट्या पावलांनी जीवन संतुलित केले जाऊ शकते. जर तुम्ही शांती आणि उद्देश शोधत असाल, तर हे पुस्तक तुमच्यासाठी आहे. पुस्तकाविषयी माझे मत

नोकरीसोबत मुलाला वेळ देऊ शकत नाही:तो हट्टी होत आहे, आपल्या मागण्या पूर्ण करण्यासाठी ब्लॅकमेल करतो, काय करावे?

प्रश्न- मी दिल्लीची आहे. मला 8 वर्षांचा एक मुलगा आहे. मी आणि माझे पती, दोघेही कॉर्पोरेट नोकरी करतो. कामामुळे आम्ही मुलाला पुरेसा वेळ देऊ शकत नव्हतो. ही कमतरता भरून काढण्यासाठी आम्ही त्याला अनेकदा महागड्या भेटवस्तू, गॅजेट्स देत होतो. त्याची प्रत्येक इच्छाही पूर्ण करत होतो. पण काही काळापासून आम्हाला असे वाटत आहे की मुलाच्या अपेक्षा वाढत आहेत. तो आपली गोष्ट मनवण्यासाठी भावनिक ब्लॅकमेलही करू लागला आहे. आम्हाला आता आमच्या चुकीची जाणीव होत आहे, पण हे कसे सुधारावे हे समजत नाहीये. योग्य संतुलन कसे साधावे? कृपया मदत करा. तज्ज्ञ: डॉ. अमिता श्रृंगी, मानसशास्त्रज्ञ, कुटुंब आणि बाल समुपदेशक, जयपूर उत्तर- प्रश्न विचारल्याबद्दल धन्यवाद. हा प्रश्न आज अनेक नोकरदार पालकांची स्थिती दर्शवतो. नोकरदार पालकांसाठी काम आणि कुटुंबात संतुलन राखणे आव्हानात्मक असते. अशा परिस्थितीत मुलाला पुरेसा वेळ देऊ न शकल्याने अपराधीपणाची भावना येणे स्वाभाविक आहे. अनेक पालक ही कमतरता भरून काढण्यासाठी मुलांना महागडी खेळणी, गॅजेट्स किंवा पैसे देऊन आनंदी ठेवण्याचा प्रयत्न करतात. सुरुवातीला हा उपाय सोपा वाटतो. पण हळूहळू मुलांच्या मनात ही धारणा तयार होते की प्रेमाचा अर्थ फक्त भौतिक वस्तू किंवा सुख-सुविधा आहेत. चांगली गोष्ट अशी आहे की तुम्ही वेळेत हा बदल लक्षात घेतला आहे. अशा परिस्थितीत, ही स्थिती शहाणपणाने हाताळता येते. नोकरदार पालकांना अपराधी भावना का वाटते? अपराधीपणाच्या आणखी अनेक कारणे असू शकतात- ‘गिल्ट पेरेंटिंग’चा मुलांवर परिणाम गिल्टमुळे पालक मुलांना गरजेपेक्षा जास्त वस्तू, सूट किंवा लाड करतात. सुरुवातीला हे 'प्रेम' वाटतं, पण दीर्घकाळात याचा परिणाम मुलांच्या विचारसरणी, वर्तन आणि भावनिक विकासावर होतो. ग्राफिकमध्ये बघा, गिल्ट पेरेंटिंगचा मुलांवर काय परिणाम होतो- चला, आता ‘गिल्ट पेरेंटिंग’ व्यवस्थापित करण्याचे मार्ग समजून घेऊया. नोकरदार पालकांनी ‘गिल्ट’ कसे व्यवस्थापित करावे? नोकरदार पालकांसाठी ‘गिल्ट’ पूर्णपणे संपवणे शक्य नाही. पण ते व्यवस्थापित करता येते. चला, हे व्यावहारिक पद्धतीने समजून घेऊया- एकूणच, या काळात मुलाला जास्त वेळ, जास्त लक्ष आणि जास्त सोबतची गरज आहे. पेरेंटिंग गिल्ट व्यवस्थापित करण्यासाठी काही गोष्टींची विशेष काळजी घ्या. हे ग्राफिकमध्ये पहा- मुलांसाठी पालकांची सोबत आवश्यक मुलासाठी पालकांचा सहवास त्याच्या भावनिक, मानसिक आणि सामाजिक वाढीचा आधार असतो. हे त्याच्या व्यक्तिमत्त्वाला आकार देते. मुलाला वेळेची कमतरता कशी समजावून सांगावी? 6–10 वर्षांच्या मुलांमध्ये समजून घेण्याची क्षमता विकसित होत असते. अशा परिस्थितीत त्यांना त्यांच्या कामाबद्दल तर्काने समजावून सांगता येते. यासाठी काही गोष्टी लक्षात ठेवा- शेवटी मी हेच सांगेन की मुलांसाठी सर्वात मोठी गरज महागड्या भेटवस्तू नाहीत, तर आई-वडिलांचा वेळ, लक्ष आणि प्रेम आहे. जर पालक रोज थोडा वेळही मोबाईलशिवाय, कामाशिवाय मुलासोबत घालवतात तर हे मुलासाठी खूप महत्त्वाचे असते.

लघवी रोखणे महिलांसाठी धोकादायक:मूत्राशयाला गंभीर नुकसान, संसर्गाचा धोका वाढतो, शौचालय स्वच्छतेसाठी 11 टिप्स

अनेकदा महिला कामाच्या व्यस्ततेमुळे, वाहतूक कोंडीमुळे किंवा घाणेरड्या सार्वजनिक शौचालयाच्या भीतीमुळे लघवी बराच काळ रोखून ठेवतात. वारंवार असे करणे आरोग्यासाठी हानिकारक ठरू शकते. दीर्घकाळ लघवी रोखून ठेवल्याने मूत्राशयावर अतिरिक्त दाब येतो, त्याची कार्यक्षमता प्रभावित होते आणि मूत्रमार्गाच्या संसर्गाचा (UTI) धोका वाढतो. यामुळे स्नायू कमकुवत होणे आणि किडनीशी संबंधित समस्या देखील उद्भवू शकतात. अशा परिस्थितीत महिलांसाठी योग्य शौचालय स्वच्छता राखणे महत्त्वाचे आहे. म्हणून कामाची बातमी मध्ये आपण जाणून घेऊया की तज्ज्ञ: डॉ. मानिनी पटेल, ज्येष्ठ सल्लागार, प्रसूती आणि स्त्रीरोग विभाग, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, जयपूर प्रश्न- जेव्हा एखादी महिला खूप वेळ लघवी रोखून ठेवते, तेव्हा शरीरात काय होते? उत्तर- दीर्घकाळ लघवी रोखून ठेवल्याने मूत्राशयावर जास्त दाब पडतो. यामुळे अनेक प्रकारच्या आरोग्य समस्या उद्भवू शकतात. जसे की- प्रश्न- जास्त वेळ लघवी रोखून ठेवल्याने मूत्राशयाला काय नुकसान होते? उत्तर- मूत्राशय जास्त वेळ भरलेले राहिल्याने त्याच्या स्नायूंवर आणि आतील थरावर सतत दबाव येतो. यामुळे संक्रमण आणि इतर गुंतागुंत होण्याचा धोका वाढतो. ग्राफिकमधून समजून घ्या, लघवी रोखल्याने मूत्राशयाचे काय नुकसान होते- प्रश्न- जास्त वेळ लघवी रोखून ठेवल्याने कोणते आरोग्य धोके होऊ शकतात? उत्तर- यामुळे अनेक गंभीर आजार होऊ शकतात. ग्राफिकमध्ये सर्व आरोग्य धोके पहा- चला, ग्राफिकमध्ये दिलेल्या काही आजारांबद्दल थोडं सविस्तर समजून घेऊया- 1. युरिनरी ट्रॅक्ट इन्फेक्शन (UTI) 2. मूत्राशयावर दाब 3. किडनीवर परिणाम 4. मूत्राशयातील खडे (पथरी) 5. पेल्विक फ्लोअरचे नुकसान 6. वेदना आणि अस्वस्थता प्रश्न- जास्त वेळ लघवी रोखून ठेवल्याने किडनी खराब होऊ शकते का? उत्तर– होय, यामुळे किडनीशी संबंधित अनेक आजार होऊ शकतात. जसे की- प्रश्न- गरोदरपणात लघवी रोखून ठेवणे जास्त धोकादायक ठरू शकते का? उत्तर- होय, यामुळे युरिनरी ट्रॅक्ट इन्फेक्शनचा धोका वाढतो. जर हे इन्फेक्शन किडनीपर्यंत पोहोचले, तर अकाली प्रसूतीचे कारण देखील बनू शकते. प्रश्न- किती वेळ लघवी रोखून ठेवणे सुरक्षित आहे? उत्तर– हे व्यक्तीच्या वयावर, किती प्रमाणात पाणी किंवा द्रवपदार्थ घेतले आहेत आणि त्याच्या आरोग्याच्या स्थितीवर अवलंबून असते. ‘नॅशनल लायब्ररी ऑफ मेडिसिन’नुसार, साधारणपणे दर 3-4 तासांनी लघवी करणे चांगले मानले जाते. तथापि, लघवी करण्याची गरज वाटताच लगेच जाणे चांगले आहे. प्रश्न- वारंवार लघवी रोखल्याने मूत्राशयाची क्षमता कायमस्वरूपी कमी होते का? उत्तर- कधीतरी लघवी रोखल्याने मूत्राशयाची क्षमता कायमस्वरूपी कमी होत नाही. परंतु दीर्घकाळ असे केल्याने मूत्राशयाच्या कार्यावर परिणाम होतो. यामुळे संक्रमण किंवा इतर मूत्रमार्गाच्या समस्यांचा धोका वाढतो. प्रश्न- सर्वांनी साधारणपणे टॉयलेट हायजीन पाळायला हवे का? हे काय आहे आणि यात कोणत्या गोष्टींचा समावेश आहे? उत्तर- अनेकदा लोक घाईघाईत किंवा निष्काळजीपणामुळे स्वच्छतेशी संबंधित छोट्या-छोट्या गोष्टींकडे दुर्लक्ष करतात. यामुळे संसर्गाचा धोका वाढतो. तथापि, काही मूलभूत टॉयलेट हायजीन अनेक रोगांपासून वाचवते. हे ग्राफिकमध्ये पहा- या सोप्या सवयी अवलंबून मूत्रमार्गाच्या संसर्गाचा आणि इतर समस्यांचा धोका कमी करता येतो. प्रश्न- दीर्घकाळ एकाच ठिकाणी बसून राहिल्याने मूत्राशयाच्या आरोग्यावरही परिणाम होतो का? उत्तर- होय, यामुळे मूत्राशयावर नकारात्मक परिणाम होतो. मुद्द्यांमधून समजून घ्या- प्रश्न- लघवी रोखून धरण्याव्यतिरिक्त आपल्या दैनंदिन जीवनातील कोणत्या सवयी मूत्राशयाच्या आरोग्यावर परिणाम करतात? उत्तर- चुकीची जीवनशैली, निर्जलीकरण (dehydration), दीर्घकालीन आजार आणि खराब स्वच्छता मूत्राशयावर अतिरिक्त ताण निर्माण करू शकतात. खालील ग्राफिकमध्ये मूत्राशयाला हानी पोहोचवणाऱ्या सवयी पहा- प्रश्न- मूत्राशय निरोगी ठेवण्यासाठी आपली जीवनशैली कशी असावी? उत्तर- यासाठी संतुलित जीवनशैली अवलंबणे महत्त्वाचे आहे. हे ग्राफिकमध्ये पहा- एकूणच, शरीराच्या नैसर्गिक संकेतांकडे दुर्लक्ष करण्याऐवजी वेळेवर लघवी करणे, योग्य स्वच्छतागृहाची स्वच्छता राखणे आणि निरोगी जीवनशैली अवलंबणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

कोणत्या परिस्थितीत घ्यावी OTC औषधे:डॉक्टरांकडून दुष्परिणाम समजून घ्या, किती डोस सुरक्षित, अतिवापरामुळे होणारे 7 आरोग्य धोके

अनेकदा डोकेदुखी, पोटदुखी, सर्दी-ताप आल्यास लोक डॉक्टरांकडे जाण्याऐवजी थेट मेडिकल स्टोअरमधून औषध घेतात. यांना ओव्हर द काउंटर (OTC) मेडिसिन म्हणतात. ही औषधे डॉक्टरांच्या प्रिस्क्रिप्शनशिवाय मिळतात. अनेकदा यामुळे त्वरित आरामही मिळतो. पण या औषधांचा जास्त किंवा चुकीचा वापर आरोग्यासाठी हानिकारक ठरू शकतो. ‘ब्रिटिश मेडिकल जर्नल’ (BMJ) मध्ये प्रकाशित झालेल्या एका अभ्यासानुसार, काही नॉन-स्टेरॉयडल अँटी-इंफ्लेमेटरी ड्रग्स (NSAIDs) हृदयविकाराचा झटका किंवा स्ट्रोकचा धोका 20-50% पर्यंत वाढवू शकतात. ही औषधे वेदना, सूज आणि तापासाठी घेतली जातात, जी थोड्या काळासाठी घेतल्यास देखील धोका वाढवतात. म्हणून आज कामाची बातमीमध्ये जाणून घेऊया की- तज्ञ- डॉ. प्रशांत सिन्हा, वरिष्ठ सल्लागार, आपत्कालीन औषध विभाग, पीएसआरआय रुग्णालय, नवी दिल्ली प्रश्न- ओव्हर द काउंटर (OTC) औषधे म्हणजे काय? उत्तर- मुद्द्यांमधून समजून घेऊया- प्रश्न- OTC आणि प्रिस्क्रिप्शन औषधांमध्ये काय फरक आहे? उत्तर- ग्राफिकमधून दोन्हीतील फरक समजून घ्या- प्रश्न– कोणते औषध OTC असेल हे कोण ठरवते? उत्तर- कोणतेही औषध OTC म्हणून उपलब्ध करून देण्याचा निर्णय आरोग्य नियामक संस्था घेतात. प्रश्न– OTC औषधे पूर्णपणे सुरक्षित असतात का? उत्तर- होय, पण त्यांचा योग्य आणि सुरक्षित डोस घेणे महत्त्वाचे आहे. OTC औषधे घेताना लेबलवरील सूचनांचे पालन करा. लक्षात ठेवा, ती जास्त काळ किंवा नियमितपणे घेणे योग्य नाही. प्रश्न– डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय OTC औषधे घेणे योग्य आहे का? उत्तर- होय, पण याचा अर्थ असा नाही की विचार न करता प्रत्येक समस्येसाठी नेहमी OTC औषधे घ्यावीत. जर समस्या कायम राहिली तर डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. प्रश्न– ओटीसी औषधांची देखील डोस मर्यादा असते का? उत्तर- होय, प्रत्येक ओटीसी औषधाची एक डोस मर्यादा असते. ही माहिती औषधाच्या पॅकेटवर किंवा लेबलवर लिहिलेली असते. प्रश्न- कोणत्या परिस्थितीत ओटीसी औषधे घेतली जाऊ शकतात? उत्तर- ओटीसी औषधे किरकोळ आरोग्य समस्यांसाठी घेतली जातात. हे ग्राफिक्समध्ये पहा- लक्षात ठेवा, जर लक्षणे दीर्घकाळ टिकून राहिली किंवा गंभीर असतील तर डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे. प्रश्न- कोणती औषधे ओटीसी श्रेणीत येतात आणि ती कधी घ्यावीत? उत्तर- हे मुद्द्यांमधून समजून घ्या- सामान्य ओटीसी औषधे वेदना आणि ताप (एसिटामिनोफेन (पॅरासिटामॉल), आयब्रुफेन, ॲस्पिरिन.) खोकला आणि सर्दी (अस्थाकाईंड, कफ सिरप, डिकॉन्जेस्टंट.) ॲलर्जी (लोराटॅडाइन, सेटिरिझिन.) पोटाशी संबंधित समस्या (ॲसिडिटीसाठी ॲन्टासिड, बद्धकोष्ठतेसाठी लॅक्सेटिव्ह्ज, अतिसारासाठी औषधे.) त्वचेचे आजार (अँटीबायोटिक क्रीम, अँटीफंगल क्रीम.) इतर (आय ड्रॉप, इअर ड्रॉप) हे कधी घ्यावे? प्रश्न- ओटीसी औषधे घेतल्याने काही तोटे देखील होऊ शकतात का? उत्तर- होय, ओटीसी औषधे जास्त किंवा जास्त काळ घेतल्यास गंभीर नुकसान पोहोचवू शकतात. ग्राफिक्समधून त्यांचे तोटे समजून घ्या- प्रश्न- रिकाम्या पोटी ओटीसी औषध घ्यावे का? उत्तर- हे औषधाच्या प्रकारावर अवलंबून असते. काही औषधे (उदा. थायरॉईड, ॲसिड कमी करणारी औषधे) रिकाम्या पोटी घेतली जाऊ शकतात, तर काही औषधे (उदा. पेनकिलर्स, स्टेरॉइड औषधे) जेवणानंतर घेणे सुरक्षित असते. प्रश्न- एकाच वेळी किती ओटीसी औषधे घेतली जाऊ शकतात? उत्तर- एकाच वेळी अनेक ओटीसी औषधे घेणे सुरक्षित नाही. एका वेळी फक्त तेच औषध घ्या, ज्याची गरज आहे आणि वेगवेगळी औषधे घेण्यापूर्वी त्यांच्या घटकांची माहिती नक्की तपासा. प्रश्न- ओटीसी औषधांचे काही सामान्य दुष्परिणाम काय असू शकतात? उत्तर- ओटीसी औषधांचे दुष्परिणाम औषधाचा प्रकार आणि व्यक्तीच्या शारीरिक स्थितीवर अवलंबून असतात. ग्राफिकमध्ये त्याचे दुष्परिणाम पहा- औषध घेतल्यानंतर गंभीर ॲलर्जी, श्वास घेण्यास त्रास किंवा तीव्र प्रतिक्रिया यांसारखी लक्षणे दिसल्यास, त्वरित डॉक्टरांशी संपर्क साधा. प्रश्न- ओटीसी औषधे घेतल्याने ॲलर्जी देखील होऊ शकते का? उत्तर- होय, काही लोकांमध्ये ॲलर्जिक प्रतिक्रिया होऊ शकते. प्रश्न- ओटीसी औषधे यकृत किंवा मूत्रपिंडाला हानी पोहोचवू शकतात का? उत्तर- चुकीचा डोस, दीर्घकाळ वापर किंवा अनेक औषधे एकाच वेळी घेतल्याने यकृत आणि मूत्रपिंडावर नकारात्मक परिणाम होतो. प्रश्न- ओटीसी औषधांमुळे हृदयाच्या आरोग्यावर परिणाम होऊ शकतो का? उत्तर- काही ओटीसी औषधे, जसे की पेन किलर्स, शरीरातील द्रव टिकवून ठेवून रक्तदाब (BP) वाढवू शकतात. यामुळे दीर्घकाळात हृदयविकाराचा झटका येण्याचा धोका वाढू शकतो. प्रश्न- जर सर्दी-खोकल्यासाठी ओटीसी औषधे घेतली, तर त्यामुळे रक्तदाब वाढू शकतो का? उत्तर- हे मुद्द्यांमधून समजून घ्या- म्हणून, ज्या लोकांना उच्च रक्तदाबाची समस्या आहे, त्यांनी अशी औषधे घेण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे. प्रश्न- किरकोळ औषधही डॉक्टरांच्या सल्ल्यानेच घेणे अधिक चांगला मार्ग ठरेल का? उत्तर- किरकोळ समस्यांसाठी ओटीसी औषधे घेणे ठीक आहे. पण जर- तर डॉक्टरांचा सल्ला घेणे चांगले आहे.

प्रत्येक रात्री फक्त 11 मिनिटे जास्त झोपा:हृदयविकाराचा धोका 10% कमी होईल, अभ्यासात खुलासा, निरोगी हृदयासाठी गोल्डन रुल्स

मार्च 2026 मध्ये 'युरोपियन जर्नल ऑफ प्रिव्हेंटिव्ह कार्डिओलॉजी' मध्ये एक अभ्यास (स्टडी) प्रकाशित झाला. त्यानुसार, दररोज 11 मिनिटे जास्त झोप आणि 5 मिनिटे अतिरिक्त व्यायामामुळे हृदयविकाराचा झटका (हार्ट अटॅक) आणि स्ट्रोकचा धोका 10% पर्यंत कमी होऊ शकतो. BW हेल्थकेअरच्या 'बीट बाय बीट 2025' अहवालानुसार, जगभरात हृदयविकाराच्या झटक्याने होणाऱ्या मृत्यूंपैकी 20% भारतात होतात. याचा अर्थ आपल्याला अधिक सतर्क राहण्याची गरज आहे. म्हणून, ‘फिजिकल हेल्थ’ मध्ये आज हृदयरोगावर आलेल्या नवीन अभ्यासावर चर्चा करूया. त्यासोबतच जाणून घेऊया- प्रश्न- हृदय आरोग्याशी संबंधित या नवीन अभ्यासात काय समोर आले आहे? उत्तर- या अभ्यासात या मुख्य गोष्टी समोर आल्या- हृदयविकाराचा झटका आणि स्ट्रोकचा धोका 10% कमी होईल, जर- हृदयाचे आरोग्य आणि जीवनशैलीचा थेट संबंध प्रश्न- फक्त 11 मिनिटे जास्त झोप घेतल्याने हृदयरोगाचा धोका कसा कमी होतो? उत्तर- 11 मिनिटे ही काही जादुई संख्या नाही, पण ती शरीरात 'सकारात्मक साखळी प्रतिक्रिया' सुरू करते. यामुळे हे बदल होतात- रक्तदाबात सुधारणा- झोपेदरम्यान शरीर 'नॉक्टर्नल डिप' (रक्तदाब कमी होणे) मोडमध्ये जाते. 11 मिनिटे जास्त झोपल्याने हृदयाच्या रक्तवाहिन्यांना आराम करण्यासाठी अधिक वेळ मिळतो. तणाव कमी होतो- थोडी जास्त झोप घेतल्याने तणाव कमी होतो. यामुळे तणाव निर्माण करणारे 'कॉर्टिसोल' हार्मोन कमी होते, ज्यामुळे हृदयावरील दाब कमी होतो. साखर नियंत्रण- यामुळे 'इन्सुलिन संवेदनशीलता' सुधारते आणि मधुमेह, हृदयरोगाचा धोका कमी होतो. हार्मोनल संतुलन- थोडी जास्त झोप 'घ्रेलीन' (भूक वाढवणारे हार्मोन) नियंत्रित करते, ज्यामुळे वजन नियंत्रणात राहते. पेशी दुरुस्ती- शरीराला खराब झालेल्या पेशी आणि ऊती दुरुस्त करण्यासाठी अधिक वेळ मिळतो. प्रश्न- झोपेच्या कालावधीत फक्त 11 मिनिटे वाढवल्याने फायदा कसा होऊ शकतो? उत्तर– जर कोणी 4-5 तास झोप घेत असेल तर त्याच्या झोपेची गुणवत्ता खराब असते. अशा परिस्थितीत 11 मिनिटे जास्त झोप घेतल्याने लगेच फायदा होणार नाही. समजून घेण्यासारखी गोष्ट अशी आहे की- प्रश्न- संशोधनानुसार, हृदयाच्या आरोग्यासाठी किती झोप सर्वोत्तम सांगितली आहे? उत्तर- संशोधनानुसार, निरोगी हृदयासाठी दररोज 8-9 तास झोप आवश्यक आहे. जर कोणी इतके झोपत नसेल, तर दररोज 10-15 मिनिटे झोप वाढवल्यानेही फायदा होऊ शकतो. प्रश्न- झोपेव्यतिरिक्त हृदयाला निरोगी ठेवण्यासाठी आहारात काय बदल करावेत? उत्तर- केवळ चांगली झोप पुरेशी नाही. जेवणाच्या ताटाचाही हृदय आरोग्यावर परिणाम होतो. नवीन अभ्यासानुसार, अतिरिक्त फायबर आणि भाज्या हृदयविकाराचा धोका कमी करू शकतात. निरोगी हृदयासाठी आहारात हे बदल करा- प्रश्न- चांगल्या आणि गाढ झोपेसाठी झोपण्यापूर्वी काय करावे? उत्तर- झोपेच्या 'कालावधी' सोबत 'गुणवत्ता' देखील महत्त्वाची आहे. जर तुम्ही 8 तास अंथरुणावर घालवता, पण झोप वारंवार तुटत असेल तर हृदयाला आराम मिळत नाही. गाढ झोपेसाठी 'स्लीप हायजीन' दिनचर्या पाळणे आवश्यक आहे- झोप आणि हृदय आरोग्याशी संबंधित सामान्य प्रश्न-उत्तर प्रश्न- फक्त 15-20 मिनिटे चालण्याने देखील हृदयरोगाचा धोका कमी होतो का? उत्तर- होय, कमी होतो. हलक्या चालण्याने– प्रश्न- वजन वाढल्याने हृदयविकाराचा झटका येण्याचा धोका वाढतो का? उत्तर- होय, यामुळे हृदयावर ताण वाढतो- प्रश्न- मोबाईल आणि स्क्रीन टाइम जास्त असल्यामुळे हृदयरोगाचा धोका वाढतो का? उत्तर- होय, यामुळे हृदयाच्या आरोग्यावर परिणाम होतो- प्रश्न- जास्त वेळ बसून काम केल्याने हृदयावर वाईट परिणाम होतो का? उत्तर- होय, बैठी जीवनशैली थेट धोका वाढवते-

उन्हाळ्यात जास्त आईस्क्रीम खाऊ नका:यात धोकादायक घटक, 7 आरोग्य धोके जाणून घ्या, डॉक्टरांकडून याचे विज्ञान समजून घ्या

उन्हाळ्यात लोक आईस्क्रीमला ‘कूलिंग फूड’ मानून खातात. पण जास्त आईस्क्रीम खाल्ल्याने अनेक आरोग्य धोके होऊ शकतात. ‘वर्ल्ड जर्नल ऑफ फार्मास्युटिकल्स अँड लाइफ सायन्स’ (WJPLS) मध्ये प्रकाशित झालेल्या अभ्यासानुसार, आईस्क्रीममध्ये जास्त साखर आणि सॅचुरेटेड फॅट असते. यामुळे शरीरात सूज आणि मेटाबॉलिक डिसऑर्डरचा धोका वाढतो. यामुळे लठ्ठपणा, टाइप 2 मधुमेह आणि हृदयरोगाचा धोकाही वाढतो. उन्हाळ्यात उष्णतेचा ताण शरीराच्या कार्यांना कमकुवत करतो. अशा परिस्थितीत आईस्क्रीम खाणे अधिक हानिकारक ठरू शकते. आज आपण आईस्क्रीममुळे होणाऱ्या आरोग्य धोक्यांबद्दल बोलणार आहोत. तसेच जाणून घेऊया- तज्ज्ञ:डॉ. अंकित बन्सल, सल्लागार, इंटरनल मेडिसिन आणि इन्फेक्शियस डिसीज, श्री बालाजी ॲक्शन मेडिकल इन्स्टिट्यूट, दिल्लीडॉ. अनु अग्रवाल, वरिष्ठ क्लिनिकल डायटिशियन, संस्थापक- ‘वनडाइटटुडे’ प्रश्न- आईस्क्रीम खाल्ल्याने शरीराला खरंच थंडावा मिळतो का? उत्तर- आईस्क्रीम खाल्ल्याने तोंडात आणि घशात तात्काळ थंडावा जाणवतो, पण तो तात्पुरता असतो. यामुळे शरीराचे मुख्य तापमान कमी होत नाही. हे खालील मुद्द्यांवरून समजून घ्या- आईस्क्रीम खाल्ल्यावर लगेच काय होते? शरीराच्या आत कोणती प्रक्रिया सुरू होते? अर्ध्या तासानंतर काय होते? एकूणच, आईस्क्रीममुळे मिळणारी थंडी काही मिनिटांची असते. दीर्घकाळात ते शरीराला गरम करते, थंड नाही. प्रश्न- उन्हाळ्यात जास्त आईस्क्रीम खाल्ल्याने शरीराचे तापमान संतुलन बिघडू शकते का? उत्तर- होय, जास्त आईस्क्रीम खाल्ल्याने शरीराचे थर्मल संतुलन बिघडू शकते. जेव्हा शरीरात कोणतीही थंड वस्तू जाते, तेव्हा शरीर ते संतुलित करण्यासाठी आतून उष्णता निर्माण करते. असे वारंवार घडल्यास शरीराची तापमान नियंत्रण प्रणाली प्रभावित होऊ शकते. यामुळे थकवा, डिहायड्रेशन आणि उष्णतेचा ताण वाढू शकतो. प्रश्न- आईस्क्रीममध्ये असे कोणते घटक असतात, जे आरोग्यासाठी हानिकारक असू शकतात? उत्तर- आईस्क्रीममध्ये चवीसाठी मिसळलेले अनेक घटक आरोग्यावर नकारात्मक परिणाम करू शकतात. खालील ग्राफिकमध्ये सर्व घटक पहा- प्रश्न- उन्हाळ्यात जास्त आईस्क्रीम खाल्ल्याने कोणत्या आजारांचा धोका वाढतो? उत्तर- आईस्क्रीममधील जास्त साखर आणि सॅचुरेटेड फॅट शरीरात सूज, लठ्ठपणा आणि मेटाबॉलिक डिसऑर्डरचे कारण बनू शकतात. सर्व आरोग्य धोके ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- आईस्क्रीम आपल्या पचनावर कसा परिणाम करते? उत्तर- मुद्द्यांमधून समजून घ्या- सर्व परिणाम ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- जास्त थंड गोष्टी आपल्या रोगप्रतिकारशक्तीला कमकुवत करतात का? उत्तर- खालील मुद्द्यांमध्ये पहा– प्रश्न- रात्री आईस्क्रीम खाणे आरोग्यासाठी जास्त हानिकारक असते का? उत्तर- जाहिरातींमध्ये रात्री आईस्क्रीम ऑर्डर करणे मजेदार आणि आरामदायी दाखवले जाते. पण आरोग्याच्या दृष्टीने हे चुकीचे आहे. याची कारणे आहेत– प्रश्न- रिकाम्या पोटी आईस्क्रीम खाणे जास्त हानिकारक असते का? उत्तर- होय, रिकाम्या पोटी आईस्क्रीम खाल्ल्याने रक्तातील साखर वेगाने वाढते आणि इन्सुलिनची पातळी वाढते. यामुळे पचनसंस्थेवर ताण येतो, ज्यामुळे ऍसिडिटी, गॅस किंवा पोटदुखी होऊ शकते. प्रश्न- शुगर-फ्री आईस्क्रीम किंवा लो-फॅट आईस्क्रीम खरोखरच आरोग्यदायी असते का? उत्तर- नाही, शुगर-फ्री किंवा लो-फॅट आईस्क्रीममध्ये कृत्रिम गोड पदार्थ (आर्टिफिशियल स्वीटनर्स) असतात, जे आतड्यांच्या आरोग्यावर नकारात्मक परिणाम करतात. म्हणून हे आरोग्यदायी पर्याय नाहीत. प्रश्न- उन्हाळ्यात जास्त आईस्क्रीम खाल्ल्याने दातांची संवेदनशीलता वाढू शकते का? उत्तर- होय, थंड आणि गोड पदार्थांचे मिश्रण दातांच्या इनॅमलला कमकुवत करते. यामुळे संवेदनशीलता आणि किडीचा धोका वाढतो. प्रश्न- घरी बनवलेली आईस्क्रीम आरोग्यदायी असते का? उत्तर- होय, ही कंपनीत बनवलेल्या आईस्क्रीमपेक्षा चांगली असते, कारण यात तुम्ही साखर आणि फॅट नियंत्रित करू शकता. यात फळे, सुकामेवा आणि नैसर्गिक गोडवा घालू शकता. पण घरी बनवलेली आईस्क्रीमही मर्यादित प्रमाणातच खावी, कारण थंड आणि गोड पदार्थांचा परिणाम तोच राहतो.

परंपरागत रूढींना मागे टाकत आहेत आधुनिक विवाह:पांढऱ्या रंगाचा ट्रेंड, वधू फेऱ्यांपर्यंत निवडत आहेत पांढरे कपडे

भारतीय विवाहसोहळ्यांमध्ये पांढऱ्या रंगाबद्दलची विचारसरणी वेगाने बदलत आहे. जो रंग दीर्घकाळ शोकाशी संबंधित मानला जात होता, तोच आता नवीन पिढीतील वधू त्यांच्या लग्नाच्या मोठ्या कार्यक्रमांसाठी निवडत आहेत. हा ट्रेंड फक्त रिसेप्शनपुरता मर्यादित नाही. आता फेऱ्यांमध्ये आणि इतर धार्मिक विधींमध्येही पांढरा रंग आणि त्याच्या वेगवेगळ्या छटा दिसत आहेत. भारतात पारंपरिकपणे लाल रंग शुभ सुरुवात आणि समृद्धीचे प्रतीक मानला गेला आहे. तथापि, काही राज्यांमध्ये परंपरा वेगळी राहिली आहे. महाराष्ट्रात वधू हिरवा रंग परिधान करत आल्या आहेत. केरळमध्ये सोनेरी काठाची पांढरी साडी (कासावू) परिधान करण्याची जुनी परंपरा आहे. आता या प्रादेशिक परंपरांच्या पुढे जाऊन मिलेनियल्स आणि जेन-झी वधू जुन्या पद्धतींना आव्हान देत आहेत. आलिया-रणबीर आणि परिणीती-राघव यांनीही त्यांच्या लग्नात पांढरे आणि आयव्हरी रंगाचे कपडे परिधान करून आधुनिक फॅशनचा नवा ट्रेंड सेट केला. जेन-एक्सने सुरुवात केली, जेन-झीने पुढे नेले लग्नांमध्ये पांढऱ्या रंगाची वाढती क्रेझ खरं तर 'जेन-एक्स' पिढीच्या 'गाऊन फंक्शन' आणि रेड-कार्पेट फॅशनची देणगी आहे. आजच्या आधुनिक वधू जुन्या रूढी मोडून संगीत आणि फेऱ्यांसारख्या मुख्य विधींमध्येही बिनधास्तपणे पांढऱ्या रंगाचे शेड्स निवडत आहेत. विशेषतः परदेशातून शिक्षण घेतलेल्या तरुणांमध्ये त्यांच्या आवडीबद्दल अधिक स्पष्टता आणि स्वातंत्र्य दिसत आहे, ज्यामुळे पारंपरिक लाल रंगाऐवजी आता पांढऱ्या आणि न्यूट्रल रंगांचा वापर वाढला आहे. डिझायनर श्वेता कपूर यांचे लग्न बनले उदाहरण डिझायनर श्वेता कपूर यांच्या मते, लग्नात पांढरा रंग आत्मविश्वासाचे प्रतीक आहे. त्यांनी स्वतः त्यांच्या लग्नाच्या ढोल नाईट आणि रिसेप्शनमध्ये पांढरा शर्ट आणि मोत्यांची पांढरी साडी परिधान करून पारंपरिक रंगांऐवजी आधुनिक आणि स्टायलिश लुकला प्राधान्य दिले. आवडीचे ठिकाण, आरामदायक कपड्यांचा वाढता वापर स्टायलिस्टच्या मते, आता शहरी जोडपी लग्नाचे ठिकाण आणि फंक्शनसारखे निर्णय स्वतःच घेत आहेत. वधू-वर असे आरामदायक आणि स्टायलिश कपडे पसंत करत आहेत, जे परिधान करून ते रात्रभर सहजपणे नाचू आणि मजा करू शकतील.

महान विचारवंतांकडून धडे:युद्ध हा एकमेव असा खेळ आहे, ज्यात दोन्ही पक्ष हरतात - सर वॉल्टर स्कॉट

सर वॉल्टर स्कॉट स्कॉटिश कादंबरीकार, कवी आणि इतिहासकार होते. त्यांच्या अनेक कलाकृती आजही अभिजात रचना म्हणून आहेत. 1. सशक्त बुद्धी, प्रामाणिक हृदय आणि नम्र आत्मा... वेळ आणि अनंतकाळचे मार्गदर्शक म्हणून तीन सर्वोत्तम सोबती आहेत.2. यशासाठी दृष्टिकोन, क्षमतेइतकाच महत्त्वाचा आहे. धैर्याशिवाय सत्य असू शकत नाही, सत्याशिवाय कोणताही दुसरा गुणही असू शकत नाही.3. युद्ध तो एकमेव खेळ आहे ज्यात दोन्ही पक्ष हरतात.4. महान प्रतिभेत नेहमी थोडासा वेडेपणाही जोडलेला असतो.5. अडचणी पावसाळ्यासारख्या असतात… थंड, असह्य, मानव आणि प्राणी दोघांसाठीही अनुकूल नाहीत; तरीही त्या ऋतूतून फुले, फळे, खजूर, गुलाब आणि डाळिंब यांचा जन्म होतो.6. जो व्यक्ती शिडी चढतो, त्याला पहिल्या पायरीपासून सुरुवात करावी लागते.7. यशाचा अर्थ आहे, आपले मन जागरूक ठेवणे आणि इच्छांना शांत ठेवणे.

आरोग्य:हृदयाची काळजी घेणे संपूर्ण शरीराच्या आरोग्यासाठी खूप महत्त्वाचे आहे, त्याचे आरोग्य कसे राखाल ते जाणून घ्या

हृदय आपल्या शरीरातील सर्वात मेहनती अवयव आहे, जो प्रत्येक क्षणी न थांबता काम करत राहतो. त्यामुळे त्याच्या आरोग्याची काळजी घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. जर वयानुसार त्याची काळजी घेतली गेली, तर त्याला निरोगी ठेवणे खूप सोपे होते. आपले हृदय अचानक कमकुवत होत नाही, तर आपल्या दैनंदिन सवयींचा परिणाम हळूहळू त्यावर दिसून येतो. आपण काय खातो, किती चालतो, किती ताण घेतो आणि किती झोप घेतो - या सर्व गोष्टी ठरवतात की आपले हृदय किती निरोगी राहील. खरं तर, छोट्या-छोट्या निष्काळजीपणातूनच हृदय कमकुवत होण्याची सुरुवात होते. चांगली गोष्ट अशी आहे की हृदयाच्या काळजीसाठी मोठ्या बदलांची गरज नसते, वयानुसार दैनंदिन जीवनात केलेले छोटे-छोटे सुधारच त्याला दीर्घकाळ निरोगी ठेवू शकतात. 20 ते 29 वर्षांचे वय चांगल्या सवयी लावण्यासाठी योग्य वेळ या वयात शरीर सर्वात जास्त सक्रिय आणि तंदुरुस्त असते, त्यामुळे चांगल्या सवयी लावण्यासाठी हीच योग्य वेळ आहे. रोज थोडा व्यायाम करा, जसे की धावणे, जिममध्ये जाणे किंवा कोणताही खेळ खेळणे. आठवड्यातून किमान 150 मिनिटे सक्रिय राहण्याचा प्रयत्न करा. तळलेले, भाजलेले आणि पॅकेटमधील खाद्यपदार्थांचे सेवन कमी करा आणि घरचे संतुलित जेवण घ्या. 25-29 वर्षांच्या वयात एकदा रक्तदाब, साखर आणि कोलेस्ट्रॉलची तपासणी नक्की करून घ्या, जेणेकरून हृदयाची स्थिती कळू शकेल. जर तुम्ही धूम्रपान करत असाल, तर ते सोडून देणे हा सर्वोत्तम निर्णय असेल. 30 ते 39 वर्षांचे वय: काम आणि तणावामध्ये संतुलन या वयात काम, कुटुंब आणि भविष्यातील जबाबदाऱ्या वाढतात, ज्यामुळे ताणही वाढू शकतो आणि हे हृदयासाठी चांगले नाही. त्यामुळे रोज थोडा वेळ स्वतःसाठी नक्की काढा, जसे की फिरायला जाणे, ध्यान करणे किंवा कोणतेही आवडते काम करणे. रोज 7-8 तासांची झोप खूप महत्त्वाची आहे, कारण झोपेच्या कमतरतेमुळे रक्तदाब वाढू शकतो. पोटावर वाढणाऱ्या चरबीकडे दुर्लक्ष करू नका, हे हृदयासाठी धोक्याचे लक्षण असू शकते. चहा आणि कॉफीचे सेवन देखील मर्यादित ठेवा. 40 ते 49 वयोगटासाठी अत्यंत सावधगिरी आवश्यक या वयापर्यंत जीवनशैलीचा परिणाम शरीरावर दिसू लागतो, त्यामुळे आता सावध राहणे आवश्यक आहे. दरवर्षी साखर आणि कोलेस्ट्रॉलसारख्या तपासण्या करत राहा. आहारात अशा गोष्टींचा समावेश करा ज्या हृदयासाठी फायदेशीर आहेत, जसे की - जवस, अक्रोड आणि हिरव्या भाज्या. हलक्या व्यायामासोबत स्ट्रेंथ ट्रेनिंग देखील करा, यामुळे शरीर मजबूत राहते. जर लवकर थकवा येणे, धाप लागणे किंवा खूप घोरणे यांसारख्या समस्या असतील, तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नका, ही हृदयाशी संबंधित समस्यांची चिन्हे असू शकतात. 50 ते 59 वयोगटासाठी निष्काळजीपणा अजिबात नाही या वयात शरीरात बदल वेगाने होतात, त्यामुळे अतिरिक्त सावधगिरी आवश्यक आहे. हलके आणि संतुलित भोजन घ्या, ज्यात फळे, भाज्या आणि निरोगी चरबीचा समावेश असेल. स्नायूंना मजबूत ठेवण्यासाठी हलके व्यायाम सुरू ठेवा. जर छातीत दुखत असेल किंवा श्वास घेण्यास त्रास होत असेल, तर त्वरित डॉक्टरांशी संपर्क साधा. दर 6 महिन्यांनी रक्तदाब, ईसीजी आणि कोलेस्ट्रॉलची तपासणी करणे फायदेशीर ठरते. 60 वर्षे आणि त्यानंतर नियमितता हीच शक्ती या वयात जास्त मेहनतीपेक्षा नियमितता अधिक महत्त्वाची आहे. रोज फिरायला जाणे, हलका व्यायाम किंवा योग करणे हृदयासाठी खूप फायदेशीर आहे. जेवण हलके आणि संतुलित ठेवा, ज्यात फायबरचे प्रमाण जास्त असावे. सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे, स्वतःला एकटे ठेवू नका. कुटुंब आणि मित्रांसोबत वेळ घालवणे मानसिक आणि हृदय आरोग्यासाठी चांगले असते. वेळोवेळी डॉक्टरांकडून तपासणी करून घ्या.

कोलेस्ट्रॉलवर 8 वर्षांनंतर आली नवीन गाइडलाइन:LDL 100 च्या खाली ठेवा, वयाच्या 20 वर्षांपासून चाचणी करा; महत्त्वाच्या गोष्टी जाणून घ्या

अमेरिकन हार्ट असोसिएशन (AHA) आणि अमेरिकन कॉलेज ऑफ कार्डिओलॉजी (ACC) ने कोलेस्ट्रॉलवर नवीन मार्गदर्शक तत्त्वे (गाइडलाइन) जारी केली आहेत. हे अपडेट महत्त्वाचे आहे, कारण यामुळे कोलेस्ट्रॉलचे जुने पॅरामीटर्स पूर्णपणे बदलले आहेत. वर्ल्ड हेल्थ फेडरेशन (WHF) नुसार, जगभरात दरवर्षी सर्वाधिक मृत्यू कार्डिओव्हस्कुलर आजारांमुळे (CVD) होतात. यामुळे दरवर्षी 2 कोटींहून अधिक लोकांचा मृत्यू होतो. उच्च कोलेस्ट्रॉल कार्डिओव्हस्कुलर आजाराचे एक मोठे कारण आहे. त्यामुळे कोलेस्ट्रॉलवर आलेल्या नवीन मार्गदर्शक तत्त्वांना समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. आज 'फिजिकल हेल्थ'मध्ये कोलेस्ट्रॉलच्या नवीन मार्गदर्शक तत्त्वांबद्दल बोलू. तसेच जाणून घेऊया की- प्रश्न- कोलेस्ट्रॉल काय आहे आणि ते शरीरासाठी का आवश्यक आहे? उत्तर- दोन गोष्टी पॉइंटर्समधून समजून घ्या- कोलेस्ट्रॉल काय आहे? का आवश्यक आहे? प्रश्न- कोलेस्ट्रॉलवर आलेली नवीन मार्गदर्शक तत्त्वे काय आहेत, त्यात काय सांगितले आहे? उत्तर- नवीन मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये स्क्रीनिंग, जोखीम मूल्यांकन आणि जीवनशैलीवर भर देण्यात आला आहे. संपूर्ण मार्गदर्शक तत्त्वे ग्राफिक्समधून समजून घ्या- प्रश्न- नवीन मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार आता 'सामान्य कोलेस्ट्रॉल'ची बेसलाइन बदलली आहे का? उत्तर- बेसलाइन पूर्णपणे बदललेली नाही, तर आता वैयक्तिक जोखमीवर भर देण्यात आला आहे. जुन्या मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये लोकांना LDL 130 mg/dL पेक्षा कमी ठेवण्याचा सल्ला दिला होता. आता याला वैयक्तिकृत करून नॉर्मल, मध्यम आणि उच्च अशा तीन श्रेणींमध्ये विभागले आहे. मुद्द्यांमधून समजून घ्या- प्रश्न- नवीन मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये जोखीम मोजणीबाबत काही बदल केले आहेत का? उत्तर- नवीन मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये जोखीम गणनेला आधीपेक्षा जास्त व्यापक (कॉम्प्रिहेन्सिव्ह) बनवले आहे. ग्राफिकमध्ये हे पहा- प्रश्न- नवीन मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये नमूद केले आहे की कमी वयातही उच्च कोलेस्ट्रॉलचा धोका वाढत आहे. यामागे काय कारणे आहेत? उत्तर- आनुवंशिक धोका आणि खराब जीवनशैली या दोन्ही कारणांमुळे कमी वयातच धोका वाढत आहे. मुद्द्यांमधून समजून घ्या- प्रश्न- उच्च कोलेस्ट्रॉल आपल्या हृदय, मेंदू आणि किडनीच्या आरोग्यावर कसा परिणाम करतो? उत्तर- हे रक्तवाहिन्यांना नुकसान पोहोचवते. यामुळे हृदय, मेंदू आणि किडनी हे तिन्ही अवयव प्रभावित होतात. हृदय मेंदू मूत्रपिंड प्रश्न- कोलेस्ट्रॉल वाढण्यामागे मुख्य जीवनशैली घटक कोणते आहेत? उत्तर- हे सर्व जीवनशैली घटक मिळून कोलेस्ट्रॉल वाढवतात. खालील मुद्द्यांमध्ये पहा- प्रश्न- जर तपासणीत कोलेस्ट्रॉल जास्त आले तर त्वरित कोणती पावले उचलली पाहिजेत? उत्तर- सर्वात आधी डॉक्टरांचा सल्ला घ्या आणि जोखीम मूल्यांकन करून घ्या. प्रश्न- कोलेस्ट्रॉल नियंत्रित करण्यासाठी जीवनशैलीत कोणते बदल आवश्यक आहेत? उत्तर- संतुलित आहार, सक्रिय जीवन आणि चांगल्या सवयी कोलेस्ट्रॉल नियंत्रित करण्यासाठी सर्वात महत्त्वाच्या आहेत. ग्राफिकमध्ये यासाठी 14 महत्त्वाचे नियम पहा- प्रश्न- फक्त आहार आणि व्यायामाने कोलेस्ट्रॉल नियंत्रित होऊ शकते का की औषधे देखील आवश्यक असतात? उत्तर- हे पूर्णपणे धोक्याच्या पातळीवर अवलंबून असते. जर धोका कमी असेल तर केवळ जीवनशैलीतील बदलांमुळे सुधारणा होऊ शकते. धोका जास्त असल्यास, औषधांसोबत जीवनशैलीत बदल केले पाहिजेत. मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार- प्रश्न- ज्या लोकांना आधीपासून हृदयविकार आहे, त्यांनी कोलेस्ट्रॉलबाबत कोणती विशेष खबरदारी घ्यावी? उत्तर- अशा लोकांनी LDL पातळी खूप कमी म्हणजे 55 mg/dL पर्यंत ठेवावी. कोलेस्ट्रॉलशी संबंधित सामान्य प्रश्न आणि उत्तरे प्रश्न- LDL (बॅड कोलेस्ट्रॉल) आणि HDL (गुड कोलेस्ट्रॉल) मध्ये काय फरक आहे? उत्तर- LDL ला बॅड कोलेस्ट्रॉल म्हणतात. हे आर्टरीजमध्ये जमा होऊन ब्लॉकेजचे कारण बनते. यामुळे हृदयरोगाचा धोका वाढतो. HDL ला गुड कोलेस्ट्रॉल म्हणतात. हे अतिरिक्त कोलेस्ट्रॉलला आर्टरीजमधून काढून लिव्हरपर्यंत घेऊन जाते. हे हृदय आरोग्यासाठी चांगले असते. प्रश्न- कोणत्या लोकांना कोलेस्ट्रॉलचा जास्त धोका आहे? उत्तर- जे लोक आधीपासूनच एखाद्या जुनाट आजाराचा सामना करत आहेत, त्यांना याचा जास्त धोका आहे. संपूर्ण यादी ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- कोलेस्ट्रॉल वाढण्याची लक्षणे काय असतात? उत्तर- सामान्यतः उच्च कोलेस्ट्रॉलची कोणतीही विशिष्ट लक्षणे नसतात. म्हणून याला 'सायलेंट प्रॉब्लेम' (शांत समस्या) म्हटले जाते. दीर्घकाळ कोलेस्ट्रॉल जास्त राहिल्यास, ते हृदयाशी संबंधित समस्या निर्माण करू शकते. हे शोधण्यासाठी तपासणी (स्क्रीनिंग) आवश्यक आहे. प्रश्न- कमी वयातही कोलेस्ट्रॉल वाढू शकते का? उत्तर- होय, कौटुंबिक इतिहासामुळे कमी वयातच कोलेस्ट्रॉल जास्त होऊ शकते. याव्यतिरिक्त, लहानपणापासूनच अनहेल्दी जीवनशैली, जंक फूड आणि कमी शारीरिक हालचालींमुळे कमी वयातही कोलेस्ट्रॉल वाढू शकते.

गोंद कतीराचे 11 आरोग्य फायदे:उन्हाळ्यात शरीराला थंड ठेवते, फायबरने परिपूर्ण, जाणून घ्या कोणी खाऊ नये

उन्हाळ्यात शरीराला थंड आणि उत्साही ठेवणे आव्हानात्मक असते. यासाठी लोक विविध प्रकारचे पेय आणि पदार्थांचा आधार घेतात. पण बाजारातील साखरयुक्त आणि कॅफिनयुक्त पेये आरोग्याला हानी पोहोचवू शकतात. तथापि, निसर्गाने काही अशा गोष्टी दिल्या आहेत, ज्या उन्हाळ्यात आपल्याला थंड ठेवण्यास मदत करतात. यापैकी एक गोंद कतीरा आहे. हे एस्ट्रागलस (Astragalus) प्रजातीच्या वनस्पतींपासून काढले जाते. आयुर्वेदात शतकानुशतके याचा वापर शरीर थंड ठेवण्यासाठी आणि पचन सुधारण्यासाठी केला जात आहे. रिसर्च जर्नल ऑफ फार्माकोलॉजी अँड फार्माकोडाइनॅमिक्स (RJPPD) च्या अभ्यासानुसार, गोंद कतीरा उन्हाळ्यात शरीराला नैसर्गिकरित्या थंड ठेवतो. हे उष्णतेशी संबंधित समस्यांपासून वाचवण्यासाठी देखील प्रभावी आहे. तर, नॅशनल लायब्ररी ऑफ मेडिसिनमध्ये प्रकाशित झालेल्या अभ्यासानुसार, गोंद कतीरामध्ये अँटी-मायक्रोबियल आणि रोगप्रतिकारशक्ती वाढवणारे गुणधर्म असतात. म्हणून ‘कामाची बातमी’ मध्ये आज गोंद कतीराच्या आरोग्य फायद्यांबद्दल बोलूया. त्याचबरोबर जाणून घेऊया- तज्ज्ञ: डॉ. अनु अग्रवाल, ज्येष्ठ क्लिनिकल आहारतज्ज्ञ, संस्थापक- ‘वनडाएटटुडे’ प्रश्न- गोंद कतीरा काय असतो? उत्तर- मुद्द्यांमधून समजून घ्या- प्रश्न- गोंद कतीरामध्ये कोणकोणते पोषक घटक असतात? उत्तर- यात डायटरी फायबर व्यतिरिक्त इतरही काही पोषक तत्वे असतात. खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून 100 ग्रॅम गोंद कतीराची पौष्टिक मूल्ये (न्यूट्रिशनल व्हॅल्यू) पहा- प्रश्न- गोंद कतीराचे आरोग्य फायदे (हेल्थ बेनिफिट्स) काय आहेत? उत्तर- मुद्द्यांमधून समजून घ्या- सर्व आरोग्यविषयक फायदे खालील ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- गोंद कतीरा नेहमी उन्हाळ्यातच का खाल्ला जातो? उत्तर- गोंद पारंपरिकरित्या नैसर्गिक शीतलक आहे. पाण्यात भिजवल्यावर ते जेलीसारखे होते आणि शरीराला थंडावा देते. ते सरबत किंवा दुधात मिसळून घेतल्याने डिहायड्रेशन, अशक्तपणा आणि बद्धकोष्ठतेपासून आराम मिळतो. म्हणून ते उष्ण हवामानात खाल्ले जाते. प्रश्न- डिंक खाण्याचा योग्य मार्ग कोणता आहे? उत्तर- खालील मुद्द्यांवरून समजून घ्या- प्रश्न- गोंद कतीरा रोज खाऊ शकतो का? उत्तर- ज्येष्ठ क्लिनिकल आहारतज्ज्ञ डॉ. अनु अग्रवाल सांगतात की होय, मर्यादित प्रमाणात दररोज खाऊ शकता. परंतु कोणतीही नवीन गोष्ट आहारात समाविष्ट करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे चांगले आहे. प्रश्न- एका वेळी किती प्रमाणात गोंद कतीरा खाऊ शकतो? उत्तर- डॉ. अनु अग्रवाल सांगतात की एका निरोगी व्यक्तीसाठी 1–2 ग्रॅम गोंद कतीरा सुरक्षित आहे. तो नेहमी पाण्यात भिजवून घ्यावा. खाल्ल्यानंतर पुरेसे पाणी प्यावे. प्रश्न- गोंद कतीराचे काही दुष्परिणाम देखील होऊ शकतात का? उत्तर- होय, जास्त किंवा चुकीच्या पद्धतीने खाल्ल्यास दुष्परिणाम होऊ शकतात. प्रश्न- कोणत्या लोकांनी गोंद कतीरा खाण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा? उत्तर- गोंद कतीरा मर्यादित प्रमाणात खाणे सुरक्षित आहे. परंतु काही लोकांनी डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय ते खाऊ नये. जसे की- प्रश्न- गोंद कतीरा खरा आहे की नाही, हे कसे ओळखावे? उत्तर- काही सोप्या पद्धतींनी त्याची ओळख पटवता येते- प्रश्न- बाजारातून गोंद कतीरा खरेदी करताना कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात? उत्तर- गोंद कतीरा खरेदी करताना काही गोष्टी लक्षात ठेवा-

लठ्ठपणा कमी करून परफेक्ट दिसण्याची स्पर्धा:लग्नापूर्वी वजन कमी करण्याच्या ‘इंजेक्शन’मध्ये मोठे धोके, तरुण-तरुणींमध्ये वाढत आहे कल

भारतीय विवाहसोहळ्यांमध्ये सुंदर दिसण्याची स्पर्धा आता वैद्यकीय उपचारांपर्यंत पोहोचली आहे. देशात लग्नापूर्वी लवकर वजन कमी करण्यासाठी युवक आणि युवतींमध्ये शॉर्टकट वापरण्याचा कल वाढत आहे. आयमार्क ग्रुपच्या अहवालानुसार, देशातील वेट लॉस क्लिनिक्स आणि वेट मॅनेजमेंट मार्केट २०२५ मध्ये २.५ लाख कोटी रुपयांपेक्षा जास्त होते. २०३४ पर्यंत हे ५ लाख कोटी रुपये पार करू शकते. विवाहयोग्य तरुणांमध्ये लवकर वजन कमी करण्याची मागणी आता व्यायाम आणि आहारातून वेट लॉस इंजेक्शनकडे सरकत आहे. किमतीत घट होणे हे देखील एक मोठे कारण आहे. वेट लॉस ड्रग सेमाग्लूटाइडचे जेनेरिक व्हर्जन ९०% पर्यंत स्वस्त विकले जात आहेत. अनेक क्लिनिक्सनी ‘प्री-वेडिंग ट्रान्सफॉर्मेशन पॅकेजेस’मध्ये वजन कमी करणाऱ्या इंजेक्शन्सचा समावेश केला आहे. वजन कमी करण्याऐवजी इंच लॉसवर भर प्री-मॅरिटल समुपदेशक आणि लवीनाज बॉडी आर्ट सलोनच्या संचालिका लवीना मनवानी म्हणतात, ‘उत्कृष्ट पोशाखासोबत टोन्ड बॉडी ही आजची मागणी आहे. फोटोशूटसाठी मुलींना सुडौल शरीर हवे असते. त्यांचा भर वजन कमी करण्याऐवजी इंच कमी करण्यावर आहे. त्या लेहंगा आणि इतर पोशाखांमध्ये सुंदर दिसण्यासाठी चरबी कमी करण्यावर भर देतात. त्या 3 महिन्यांत कमरेची चरबी 3 ते 6 इंच कमी करण्याच्या पॅकेजवर 15 हजार ते 50 हजार रुपये खर्च करण्यास आनंदाने तयार असतात.’ इंजेक्शन बंद केल्याने वजन पुन्हा वाढू शकते ओबेसिटी मेडिसिन असोसिएशननुसार, लठ्ठपणा कमी करण्याचे इंजेक्शन घेण्यापूर्वी त्याचे दुष्परिणाम तपासून घ्यावेत. यापैकी कोणतेही औषध बंद केल्यास वजन पुन्हा वाढण्याचा धोका खूप जास्त असतो. याशिवाय मळमळ, गॅस्ट्रोइंटेस्टाइनल समस्या आणि कोणताही गंभीर आजारही होऊ शकतो. शॉर्टकट हानिकारकही ठरू शकतो फिटनेस एक्सपर्ट शैलजा त्रिवेदी म्हणतात, ‘अशा तरुण-तरुणींची संख्या वाढत आहे ज्यांचे 2-3 महिन्यांत लग्न आहे आणि त्यांना लवकरात लवकर वजन कमी करायचे आहे. अनेक लोक इंजेक्शनसारख्या शॉर्टकटच्या शोधात असतात, पण असे करणे आरोग्यासाठी हानिकारक ठरू शकते.’

साखर चांगली की गूळ?:वजन कमी करायचे असेल तर दोन्ही खाऊ नका, खजूर सर्वोत्तम, आहारतज्ञांच्या टिप्स जाणून घ्या

जागतिक आरोग्य संघटना (WHO) नुसार, लठ्ठपणा ‘साथीचा रोग’ बनला आहे. साथीचा रोग म्हणजे असा आजार जो जगात वेगाने पसरत आहे. जगात दरवर्षी लठ्ठपणाशी संबंधित आजारांमुळे सुमारे 28 लाख लोकांचा मृत्यू होतो. लठ्ठपणाचे एक मोठे कारण म्हणजे साखरेचे सेवन. म्हणून लोक वजन नियंत्रणासाठी नैसर्गिक पर्याय म्हणून खजूर आणि गुळाचा वापर करत आहेत. हे वजन कमी करण्यासोबतच ॲनिमिया, कावीळ, दमा आणि ॲलर्जीसारख्या समस्यांपासून संरक्षण करतात. म्हणून आज कामाची बातमी मध्ये आपण गूळ आणि खजूरबद्दल बोलणार आहोत. यासोबतच आपण जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ- डॉ. अमृता मिश्रा, वरिष्ठ आहारतज्ज्ञ, दिल्ली प्रश्न- गुळाच्या तुलनेत खजूर वजन नियंत्रणात मदत करतो का? उत्तर- होय, नक्कीच. खजूर या कारणांमुळे अधिक चांगला आहे– प्रश्न- खजुराचा ग्लायसेमिक इंडेक्स आणि ग्लायसेमिक लोड किती असतो? उत्तर- खजुराचा ग्लायसेमिक इंडेक्स 44 ते 53 च्या दरम्यान असतो. ही लो-मीडियम श्रेणी आहे. याचा ग्लायसेमिक लोड (GL) 42 ते 55 च्या दरम्यान असतो. ग्लायसेमिक इंडेक्स हे दर्शवतो की कोणताही पदार्थ रक्तातील साखर किती वेगाने वाढवतो. ग्लायसेमिक लोड हे दर्शवतो की कोणताही पदार्थ खाल्ल्याने रक्तातील साखर किती वाढेल. प्रश्न- गूळ देखील रक्तातील साखर नियंत्रित ठेवण्यास आणि वजन व्यवस्थापनात मदत करतो का? उत्तर- नाही, गूळ आणि साखर, या दोन्हीमध्ये समान प्रमाणात कॅलरीज आणि कार्बोहायड्रेट्स असतात. दोघांचा ग्लायसेमिक इंडेक्स आणि लोड जवळपास सारखाच असतो. म्हणून दोन्ही रक्तातील साखरेची पातळी वाढवतात. यांमध्ये जास्त कॅलरीज असतात, ज्या खर्च न केल्यास चरबीमध्ये रूपांतरित होतात. म्हणून गूळ वजन व्यवस्थापनात मदत करत नाही, उलट वजन वाढवू शकतो. प्रश्न- खजूरमध्ये कोणते पोषक तत्वे असतात? उत्तर- खजूर पोषक तत्वांनी परिपूर्ण असतो. यात नैसर्गिक साखर, कार्बोहायड्रेट, फायबर, जीवनसत्त्वे आणि अँटीऑक्सिडंट्स (फ्लेवोनॉइड्स, कॅरोटेनॉइड्स, फेनोलिक कंपाऊंड्स) असतात. ग्राफिकमध्ये त्याची पोषणमूल्ये पहा- प्रश्न- गुळात कोणते पोषक घटक असतात? उत्तर- गुळ मुख्यत्वे सुक्रोज (नैसर्गिक साखरेचा एक प्रकार) पासून बनलेला असतो. यात कार्बोहायड्रेटसोबत लोह आणि कॅल्शियम देखील असते. ग्राफिकमध्ये 100 ग्रॅम गुळाची पोषणमूल्ये पहा- प्रश्न- जर वजन नियंत्रणात ठेवायचे असेल तर खजूर आणि गूळ यापैकी काय चांगले आहे? उत्तर- जर तुमचे ध्येय वजन कमी करणे असेल तर सामान्यतः खजूर हा एक चांगला पर्याय मानला जातो. त्यात असलेले फायबर- प्रश्न- एका निरोगी प्रौढ व्यक्तीने एका दिवसात किती खजूर खावे? उत्तर- ज्येष्ठ आहारतज्ञ डॉ. अमृता मिश्रा यांच्या मते, दररोज 2-3 खजूर खाऊ शकता. यामुळे रक्तातील साखर आणि वजन नियंत्रणात राहते. तसेच आवश्यक पोषक तत्वेही मिळतात. प्रश्न- लहान मुलांना खजूर देणे सुरक्षित आहे का? उत्तर- होय, मुलांना खजूर देणे सुरक्षित आहे, परंतु वय आणि प्रमाणाची काळजी घेणे महत्त्वाचे आहे. 1 वर्षापेक्षा कमी वयाच्या बाळांना पूर्ण खजूर देऊ नये. त्यांना चोकिंगचा (घशात अन्न अडकण्याचा) धोका असतो. लहान मुलांना ते पेस्ट किंवा प्युरीच्या स्वरूपात द्यावे. मोठ्या मुलांना 1-2 खजूर देऊ शकता. प्रश्न- मधुमेहाच्या रुग्णांसाठी खजूर सुरक्षित आहे का? उत्तर- डॉ. अमृता मिश्रा यांच्या मते, जर रक्तातील साखर 200 पेक्षा कमी असेल तर मधुमेहाचे रुग्ण दररोज एक खजूर खाऊ शकतात. यात कार्बसोबत भरपूर प्रमाणात फायबरही असते. प्रश्न- वजन कमी करण्यासाठी एकूण जीवनशैली कशी असावी? उत्तर- शाश्वत वजन कमी करण्यासाठी फक्त डाएट नाही, दैनंदिन दिनचर्येत बदल करा. नियमित शारीरिक हालचाल देखील करा. यासाठी- एकंदरीत, वजन नियंत्रणासाठी फक्त खजुरावर अवलंबून न राहता, एकूण जीवनशैली सुधारणे महत्त्वाचे आहे. खजूर आणि गूळ दोन्ही नैसर्गिक गोडव्याचे स्रोत आहेत, परंतु त्यात कॅलरीज आणि साखरेचे प्रमाण असते, ज्याकडे दुर्लक्ष करता येत नाही. निरोगी जीवनशैलीसाठी कोणताही शॉर्टकट नसतो. छोटे-छोटे संतुलित निर्णय दीर्घकाळात मोठा फरक घडवतात.

गंभीर आजारांचा इशारा देऊ शकते डोळ्यांची तपासणी:नियमितपणे डोळ्यांच्या तपासणीने ब्रेन ट्यूमर, स्ट्रोक आणि थायरॉईडची ओळख पटू शकते

डोळ्यांची तपासणी केवळ दृष्टीची चाचणी नाही, तर ती तुमच्या संपूर्ण शरीराच्या आरोग्याचा आरसा असू शकते. सविस्तर डोळ्यांच्या तपासणीदरम्यान डॉक्टर केवळ डोळ्यांमधील समस्याच नव्हे, तर हृदयविकार, मधुमेह, उच्च रक्तदाब, स्ट्रोक, ब्रेन ट्यूमर, थायरॉईड आणि काही प्रकरणांमध्ये लैंगिक संक्रमित रोगांची (STD) सुरुवातीची चिन्हे देखील ओळखू शकतात. अमेरिकन ॲकॅडमी ऑफ ऑप्थॅल्मोलॉजीनुसार, डोळे शरीरातील नसा आणि रक्तवाहिन्यांचे स्पष्ट दर्शन देतात, त्यामुळे अनेक मोठ्या आजारांची चिन्हे इथेच दिसतात. डोळ्यांची पूर्ण तपासणी करण्यासाठी डॉक्टर एका विशेष आय ड्रॉप्सने बाहुल्यांना (pupils) विस्फारून (dilating) त्यांच्या आतील भागाचे काळजीपूर्वक निरीक्षण करतात. यादरम्यान अनेक गंभीर आजारांची चिन्हे पकडली जाऊ शकतात. म्हणून, वेळोवेळी डोळ्यांची तपासणी करणे महत्त्वाचे आहे, जेणेकरून आजारांचे निदान सुरुवातीच्या टप्प्यातच करता येईल. दृष्टीसोबतच या आजारांचेही निदान होऊ शकते - उच्च रक्तदाब- डोळ्याच्या मागील बाजूच्या नसा असामान्य दिसणे, सूज येणे किंवा रक्त दिसणे हे उच्च रक्तदाबाचे लक्षण असू शकते. हे ग्लुकोमा, डायबिटिक रेटिनोपॅथी, मॅक्युलर डिजनरेशनचा धोका देखील दर्शवते. - स्ट्रोक- रेटिनाच्या नसांमध्ये कधीकधी अडथळे किंवा गुठळ्या तयार होतात. यामुळे अंधुक डाग किंवा दृष्टीसमोर पडदा आल्यासारखे वाटते. हे स्ट्रोकच्या धोक्याचे लक्षण असू शकते. - थायरॉईड- डोळे बाहेर येणे किंवा पापण्या मागे ओढल्या जाणे हे थायरॉईडच्या समस्येचे, विशेषतः ग्रेव्ह्स रोगाचे लक्षण असू शकते. - मधुमेह- रेटिनाच्या नसांमधून रक्त किंवा पिवळ्या रंगाचा द्रव बाहेर येणे हे डायबिटिक रेटिनोपॅथीचे लक्षण आहे. जर तुम्ही मधुमेहाचे रुग्ण असाल, तर वेळेवर तपासणी केल्याने डोळ्यांची दृष्टी वाचू शकते. - ब्रेन ट्यूमर- ट्यूमरमुळे मेंदूवर दाब वाढतो, जो डोळ्यांपर्यंत पोहोचतो. ऑप्टिक नर्व्हमध्ये सूज, बाजूची दृष्टी कमी होणे, दुहेरी दिसणे आणि बुबुळात बदल ही याची लक्षणे असू शकतात. - एसटीडी- तुमचे डोळे एसटीडी संबंधित आजार, जसे की सिफिलिस, हर्पीस, क्लॅमायडिया आणि एचआयव्हीचे देखील संकेत देतात. तुमच्या डोळ्यांनाही सनबर्न होऊ शकतो डोळ्यांनाही उन्हामुळे सनबर्न होऊ शकतो, ज्याला वैद्यकीय भाषेत फोटोकेराटायटिस म्हणतात. जेफरसन आइन्स्टाईन फिलाडेल्फिया हॉस्पिटल, पेनसिल्व्हेनिया येथील नेत्ररोगतज्ज्ञ डॉ. विन्सेंट यांच्या मते, तीव्र सूर्यप्रकाश किंवा यूव्ही (UV) प्रकाशात जास्त वेळ राहिल्याने डोळ्यांमध्ये लालसरपणा, वेदना आणि जळजळ होऊ शकते - जणू कॉर्नियावर ओरखडा आल्यासारखे. ही समस्या सहसा 1-2 दिवसांत बरी होते, परंतु आय ड्रॉप्स, थंड शेक आणि आराम आवश्यक असतो.

हसल्याने मेंदूत ‘फील गुड’ हार्मोन्स बाहेर पडतात:आपल्या चुकांवर हसायला शिका, मानसिक आरोग्य सुधारेल आणि चिंता कमी होईल

कल्पना करा, तुम्ही एका भरलेल्या मीटिंगमध्ये तुमच्या खुर्चीवरून घसरलात किंवा एखाद्या नवीन व्यक्तीला चुकीचे काहीतरी बोललात. अशा वेळी आपण अनेकदा लाजेने लाल होतो आणि तो क्षण आठवून तासन्तास अस्वस्थ राहतो. पण जर्नल ऑफ पर्सनैलिटी अँड सोशल सायकॉलॉजीच्या नवीन संशोधनानुसार, त्या क्षणी जर तुम्ही स्वतःवर हसायला शिकलात, तर ते तुमच्या मानसिक आरोग्यासाठी आणि सामाजिक प्रतिमेसाठी दोन्हीसाठी फायदेशीर आहे. मानसशास्त्रात याला ‘सेल्फ-डेप्रेकेटिंग ह्यूमर’ (स्वतःची चेष्टा करणे) असे म्हणतात. याचा अर्थ आपल्या छोट्या-मोठ्या चुकांना हसण्यावारी नेणे. यासाठी स्वतःला प्रशिक्षित करा तज्ज्ञ म्हणतात की, आपल्या एखाद्या चुकीवर लोक आपल्याला तितके जज करत नाहीत, जितके आपण मनात विचार करतो. एखाद्या चुकीवर मनाला सांगा की, जर यामुळे कोणाला नुकसान झाले नसेल, तर ही काही मोठी गोष्ट नाही. अशा सरावाने स्वतःवरील आत्मविश्वासही वाढेल. कोणत्या परिस्थितीत हसू नये स्वतःवर हसणे तोपर्यंतच ठीक आहे जोपर्यंत तुमच्या चुकीमुळे कोणाचे नुकसान होत नाही. जर तुमच्यामुळे कोणाला दुखापत झाली किंवा कोणाचे मन दुखले, तर तिथे हसणे तुम्हाला बेफिकीर दाखवते.

कामातून थोडा ब्रेक- 'रीसेट बटण' मेंदूला ताजेतवाने करते:दिवसात 30 मिनिटांची डुलकी देखील कार्यक्षमता वाढवू शकते

दुपारच्या वेळी येणाऱ्या झोपेला अनेकदा आळस समजले जाते. पण वैज्ञानिक म्हणतात की दिवसा थोड्या वेळाची डुलकी घेतल्याने मेंदू ताजातवाना होण्यास मदत होते. 'द ब्रेन ॲट रेस्ट' या पुस्तकाचे लेखक न्यूरोसायंटिस्ट जोसेफ जेबेली म्हणतात की, कामाच्या अति दबावामुळे होणाऱ्या आजारांमुळे जगभरात दरवर्षी सुमारे 7.5 लाख लोकांचा मृत्यू होतो. जगातील पाचपैकी तीन कर्मचारी निरोगी कार्य-जीवन संतुलन राखण्यासाठी संघर्ष करत आहेत. अशा परिस्थितीत, 30 मिनिटांची डुलकी किंवा ब्रेक घेतल्याने सर्जनशीलता वाढू शकते आणि कामाशी संबंधित बर्नआउट दूर करण्यास मदत करू शकते. याला मेंदूची एक रीसेट यंत्रणा म्हणता येईल जी आपल्याला अधिक चांगले विचार करण्यास आणि शिकण्यास तयार करते.जोसेफ जेबेली यांनी त्यांच्या पुस्तकात लिहिले आहे की, 30 मिनिटांच्या डुलकीव्यतिरिक्त मेंदूला खऱ्या अर्थाने आराम देण्याचे इतर अनेक मार्ग आहेत. यात रिकामे बसून मनाला भटकू देणे, दिवास्वप्न पाहणे किंवा निसर्गात, हिरव्यागार ठिकाणी वेळ घालवणे यांचा समावेश असू शकतो. मेंदूची नवीन गोष्टी शिकण्याची शक्ती वाढते अमेरिकेच्या नॅशनल लायब्ररी ऑफ मेडिसिनमध्ये प्रकाशित झालेल्या अलीकडील संशोधनानुसार, डुलकीनंतर मेंदूची नवीन गोष्टी शिकण्याची क्षमता वाढते. दिवसभर आपण जे काही शिकतो, पाहतो आणि विचार करतो, त्यामुळे मेंदूचे न्यूरल कनेक्शन सतत मजबूत होत जातात. पण एका मर्यादेनंतर ही प्रणाली संतृप्त होते, म्हणजेच नवीन माहिती घेण्याची क्षमता कमी होऊ लागते. झोप, विशेषतः छोटी डुलकी अनावश्यक न्यूरल कनेक्शन कमकुवत करते आणि आवश्यक कनेक्शन मजबूत करून मेंदूत नवीन माहितीसाठी रिकामी जागा तयार करते. पण, वारंवार येणाऱ्या झोपेकडे दुर्लक्ष करू नका दुपारच्या जेवणानंतर झोप येणे स्वाभाविक आहे. जेवणानंतर, शरीर पचनास मदत करण्यासाठी पोट आणि आतड्यांमध्ये अधिक रक्त पाठवते. मेंदूपर्यंत थोडे कमी रक्त पोहोचल्याने सुस्ती येऊ शकते. पण वारंवार झोप येणे हे रक्तातील साखर खूप जास्त प्रमाणात कमी-जास्त होत असल्याचे लक्षण असू शकते. अशा परिस्थितीत तुम्ही डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.

उन्हाळ्यासाठी हेल्थ गाइड:उष्णता, निर्जलीकरण टाळायचे असेल तर आहार बदला, योग्य आहार जाणून घ्या; 4 चुका करू नका

उन्हाळ्यात फक्त कमी खाणेच नाही, तर योग्य आणि समजूतदारपणे खाणे अधिक महत्त्वाचे असते. कडक उन्हाळ्यात शरीर घामाद्वारे पाण्यासोबतच सोडियम आणि पोटॅशियमसारखे आवश्यक इलेक्ट्रोलाइट्स देखील गमावते. यामुळे डिहायड्रेशन, थकवा आणि अशक्तपणा जाणवू शकतो. यासोबतच भूक कमी लागणे आणि पचनसंस्था मंदावणे ही देखील सामान्य समस्या आहे. ‘इंडियन कौन्सिल ऑफ मेडिकल रिसर्च’च्या आहार मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, या हंगामात पाण्याने भरपूर, हलके आणि सहज पचणारे अन्न शरीराला उत्तम आधार देते. उन्हाळ्यात हे खा, हायड्रेशन आणि पचन योग्य राहील यांना कसे आणि कधी खाणे सर्वात फायदेशीर? सकाळ: पाणी, टरबूज, खरबूज किंवा लिंबू पाणी. मध्य-सकाळ: ताक किंवा नारळ पाणी. डिंक कतीरा: भिजवून –1 चमचा, दिवसातून (सकाळी किंवा दुपारी). दुपार: हलके जेवण- डाळ, दही, हंगामी भाजी आणि सॅलड. संध्याकाळ: फळे, सुकामेवा किंवा भाजलेले चणे आणि ताक. रात्री: लवकर आणि हलके खा. सूप किंवा डाळ-भात सोबत दुधी/दोडका किंवा दही-भात. अशा 4 चुका, ज्या उन्हाळ्यात करू नयेत उन्हाळ्यात अनेकदा आपण तहान भागवण्यासाठी किंवा पोट भरण्याच्या नादात अशा चुका करतो, ज्यामुळे शरीर थंड राहण्याऐवजी आजार आणि डिहायड्रेशनचे कारण बनते. 1. जास्त कॅफिनमुळे डिहायड्रेशन मायो क्लिनिकनुसार, 2-3 कपपर्यंत कॅफिन सामान्यतः सुरक्षित असते, परंतु जास्त प्रमाणात घेतल्यास डिहायड्रेशन वाढू शकते. कॅफिन लघवीद्वारे शरीरातील पाणी आणि सोडियम बाहेर काढते. म्हणून, उन्हाळ्यात जास्त कॅफिन घेतल्यास शरीरात पाण्याची कमतरता आणि इलेक्ट्रोलाइट असंतुलन होऊ शकते. 2. खूप थंड पाणी प्यायल्याने पचन मंदावते खूप थंड पाणी प्यायल्याने शरीरातील रक्तभिसरण थोड्या काळासाठी बदलू शकते. नेचर सायंटिफिक रिपोर्ट्स यूकेनुसार, थंडीमुळे रक्तवाहिन्या आकुंचन पावतात आणि पचन थोडे मंदावू शकते. 4-5C तापमानाचे पाणी प्यायल्यास शरीर ते सामान्य तापमानावर आणण्यासाठी जास्त ऊर्जा खर्च करते. काही प्रकरणांमध्ये थंड पाणी मायग्रेन, पोट फुगणे किंवा रिफ्लक्स वाढवू शकते. 3. जास्त साखर आणि कोल्ड ड्रिंक्समुळे सुस्ती उन्हाळ्यात जास्त साखर असलेले पेय किंवा गोड पदार्थ तहान आणि डिहायड्रेशनचा धोका वाढवतात. साखर त्वरित ऊर्जा देते, परंतु थोड्या वेळाने थकवा आणि सुस्ती जाणवू लागते. जास्त साखरेमुळे शरीराचे इलेक्ट्रोलाइट संतुलन बिघडू शकते, वजन वाढू शकते आणि उष्णतेमुळे होणाऱ्या थकव्याचा (हीट एग्जॉशन) धोकाही वाढतो. 4. रात्री जड जेवण करू नका उन्हाळ्यात रात्री जड आणि मसालेदार जेवण पचनावर जास्त ताण टाकते आणि शरीराचे तापमान वाढवू शकते. ‘नॅशनल लायब्ररी ऑफ मेडिसिन अमेरिका’ च्या अभ्यासानुसार, मसालेदार जेवण झोपेवर परिणाम करू शकते. म्हणून रात्री हलके आणि कमी मसालेदार जेवण घेणे चांगले असते, जेणेकरून पचन योग्य राहील आणि झोपही चांगली येईल. रेणु रखेजा या प्रसिद्ध न्यूट्रिशनिस्ट आणि हेल्थ कोच आहेत. @consciouslivingtips

कोणत्या औषधासोबत काय खाऊ नये?:चुकीच्या अन्न-औषध कॉम्बिनेशनचे आरोग्यासाठी धोके, औषध घेण्यापूर्वी डॉक्टरांना विचारा, लेबल वाचा

सामान्यतः औषधे घेताना लोक डोस आणि वेळेकडे लक्ष देतात. पण त्यांना हे माहीत नसते की औषधासोबत काय खावे आणि काय खाऊ नये. काही अन्न-औषध संयोजन (फूड-ड्रग कॉम्बिनेशन) हानिकारक असू शकतात. वाईट संयोजन औषधाचा प्रभाव कमी करू शकते. याचे दुष्परिणाम देखील होऊ शकतात. म्हणून, औषध घेण्यापूर्वी त्याचे लेबल काळजीपूर्वक वाचणे आणि ‘फूड-ड्रग इंटरॅक्शन’ समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. आज आपण ‘फूड-ड्रग इंटरॅक्शन’बद्दल बोलणार आहोत. यासोबतच आपण हे देखील जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. रोहित शर्मा, सल्लागार, इंटरनल मेडिसिन, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, जयपूर प्रश्न- फूड-ड्रग इंटरॅक्शन (FDI) म्हणजे काय? उत्तर- ही अन्न आणि औषध यांच्यातील प्रतिक्रिया आहे. जेव्हा औषध एखाद्या अन्नासोबत मिळून सकारात्मक किंवा नकारात्मक प्रतिक्रिया देते, तेव्हा याला FDI म्हणतात. यामुळे औषधाचा परिणाम कमी किंवा जास्त होऊ शकतो. दुष्परिणाम देखील होऊ शकतात. म्हणून डॉक्टर काही औषधे रिकाम्या पोटी आणि काही जेवणानंतर घेण्याचा सल्ला देतात, जेणेकरून औषध योग्यरित्या कार्य करेल. याचा अर्थ दिवसभरातील जेवण नाही, तर औषधासोबत खाल्लेले अन्न आहे. प्रश्न- फूड-ड्रग इंटरॅक्शन का होते? उत्तर- याची अनेक कारणे आहेत- प्रश्न- कोणतेही औषध कोणत्याही पदार्थासोबत घेता येते का? उत्तर- नाही, सर्व औषधे सर्व पदार्थांसोबत घेता येत नाहीत. काही पदार्थ औषधाच्या परिणामावर परिणाम करू शकतात. त्यामुळे फूड-ड्रग कॉम्बिनेशनकडे लक्ष द्या. प्रश्न- कोणत्या औषधासोबत कोणते पदार्थ खाऊ नयेत हे कसे कळेल? उत्तर- खालील मुद्द्यांमध्ये पहा– प्रश्न- अँटिबायोटिक औषधांसोबत कोणते पदार्थ खाऊ नयेत? उत्तर- अँटिबायोटिक औषधांसोबत हे पदार्थ खाऊ नका– हे औषधासोबत प्रतिक्रिया करून त्याचे शोषण कमी करू शकतात. प्रश्न- थायरॉइडच्या औषधासोबत कोणते पदार्थ खाऊ नयेत? उत्तर- यासोबत सोया उत्पादने (जसे की सोयाबीन किंवा सोया दूध), अक्रोड आणि उच्च फायबरयुक्त पदार्थ घेऊ नयेत. या गोष्टी शरीरात औषधाचे शोषण थांबवू शकतात. प्रश्न- औषध आणि अन्नामध्ये किती अंतर असावे? उत्तर- खालील मुद्द्यांमध्ये पहा– प्रश्न- जर चुकून असे अन्न किंवा पेय घेतले गेले, जे औषधासोबत प्रतिक्रिया देते, तर त्याचे काय दुष्परिणाम होऊ शकतात? उत्तर- यामुळे औषधाचा प्रभाव कमी होऊ शकतो. काही दुष्परिणाम देखील होऊ शकतात. सर्व संभाव्य दुष्परिणाम खालील ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- वाईट अन्न-औषध आंतरक्रिया (फूड-ड्रग इंटरॅक्शन) झाल्यास कधी त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला आवश्यक आहे? उत्तर- जर औषध घेतल्यानंतर अस्वस्थता जाणवत असेल तर त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. औषध घेतल्यानंतर जर ही लक्षणे दिसली तर दुर्लक्ष करू नका- प्रश्न- व्हिटॅमिन सप्लिमेंट्स देखील अन्नासोबत प्रतिक्रिया देतात का? उत्तर- होय, ही गोष्ट व्हिटॅमिन आणि मिनरल सप्लिमेंट्सना देखील लागू होते. अनेक सप्लिमेंट्स देखील अन्न किंवा इतर औषधांसोबत सकारात्मक आणि नकारात्मक प्रतिक्रिया देऊ शकतात. जसे की–

जेन-झी पाउट, पोज देण्याची नवीन शैली:सेल्फी ट्रेंड रेचल सेनोट, लिली-रोज डेप, एरियाना ग्रीनब्लाट यांच्या पोस्टर गर्ल

अशा चेहऱ्याची कल्पना करा ज्याचे डोळे भावहीन आहेत आणि ओठ माशाच्या ओठांसारखे सुजलेले आहेत. अलिकडील अनेक लेख आणि सोशल मीडिया पोस्टनुसार, ही जेन झीच्या तोंड फुगवण्याची (पाउट) एक अचूक पद्धत आहे. लिली-रोज डेप, रेचल सेनोट आणि एरियाना ग्रीनब्लाट यांसारख्या तरुण अमेरिकन अभिनेत्रींची ही आवडती पोझ आहे. या तिघींना जेन झीच्या पाउट स्टाइलच्या पोस्टर गर्ल्स मानले जाते, ज्या अनेकदा फोटोंसाठी पोझ देताना आपले ओठ अत्यंत अचूकतेने आकुंचन पावलेल्या दिसतात. जेन झीच्या या पाउटला लेखिका रेने फिशर-क्वान यांनी 'डिसोसिएटिव्ह पाउट' असे नाव दिले होते. म्हणजे, असे दर्शवणे की तुमचा फोटो अशा वेळी काढला गेला आहे, जेव्हा तुम्ही तुमच्या आजूबाजूच्या जगाबद्दलच्या तुमच्या तीव्र निराशेवर विचार करत होता. प्लॅटिपस पाऊट - डक लिप्सचे दुसरे रूपहा सर्वात सामान्य प्रकार आहे, जो लिली-रोज डेपसारख्या सेलिब्रिटींचा आवडता पोज आहे. मिलेनियल्स त्यांचे ओठ बदकाच्या चोचीसारखे आकुंचित करत होते, तर जेन जीचे लोक प्लॅटिपसच्या तोंडासारखे बनवत आहेत. यात वरचा ओठ हलकासा बाहेर ढकलला जातो आणि खालचा ओठ थोडा आत किंवा वर दुमडला जातो, ज्यामुळे भुवया उंचावल्यासारखा परिणाम होतो. सेनोट पाऊट - ओठांवर उपहासात्मक भावअभिनेत्री आणि विनोदी कलाकार रॅचेल सेनोटच्या नावाने प्रसिद्ध असलेली ही शैली रुसलेली किंवा उपहासात्मकपणे उदासीन मानली जाते. यात अनेकदा पापण्या झुकलेल्या असतात, जे फॅशनच्या उदासीनतेला उपहासात्मक किंवा आत्म-जागरूक विनोदाशी जोडते. उदासीन पाऊट - बेफिकीरीचे लक्षण जेन जी स्टेअर (टक लावून पाहणे) शी संबंधित हा पाऊट डोळ्यांमध्ये रिकामेपणाचा भाव घेऊन असतो, जो बेफिकीर किंवा उदासीन असण्याचे लक्षण दर्शवतो. उद्देश हा दर्शवणे असतो की व्यक्तीला माहित आहे की त्याचा फोटो काढला जात आहे, पण तो इतका कूल आहे की कोणताही प्रयत्न करू इच्छित नाही.

उन्हाळ्यात फळे खाणे फायदेशीर:निर्जलीकरण टाळा, थकवा आणि अशक्तपणा दूर करा, याचे आरोग्य फायदे जाणून घ्या

पृथ्वीचा सर्वात हुशार मेंदू निसर्ग आहे. तो हवामानानुसार जगण्यासाठी फळे आणि भाज्या पिकवतो. उन्हाळ्यात तापमान जास्त असल्यामुळे शरीरातून जास्त घाम बाहेर पडतो, त्यामुळे डिहायड्रेशनचा धोका वाढतो. डिहायड्रेशनपासून वाचवण्यासाठी निसर्ग या हंगामात पाणी आणि इलेक्ट्रोलाइट्सने भरपूर फळे आणि भाज्या पिकवतो. ही फळे आवश्यक जीवनसत्त्वे, खनिजे आणि अँटीऑक्सिडंट्सने परिपूर्ण असतात. यामुळे रोगप्रतिकारशक्ती मजबूत होते आणि शरीर उत्साही राहते. जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ- डॉ. अमृता मिश्रा, वरिष्ठ आहारतज्ज्ञ, दिल्ली प्रश्न- उन्हाळ्यात फळे खाणे का आवश्यक आहे? उत्तर- उन्हाळ्यात शरीरातून घामावाटे पाणी, इलेक्ट्रोलाइट्स आणि आवश्यक पोषक तत्वे बाहेर पडतात. यामुळे डिहायड्रेशन, अशक्तपणा आणि थकवा येऊ शकतो. फळे नैसर्गिक सपोर्ट सिस्टमप्रमाणे काम करतात. प्रश्न- उन्हाळ्यात शरीराला फळांची जास्त गरज का असते? उत्तर- जास्त उष्णतेमुळे शरीर लवकर थकते. फळे शरीराला हायड्रेटेड ठेवतात आणि ऊर्जा देतात. उष्णतेपासून वाचवण्यासाठीही ते महत्त्वाची भूमिका बजावतात. ग्राफिकमध्ये बघा की फळे खाणे का आवश्यक आहे- प्रश्न- उन्हाळ्यात जास्त फळे खाल्ल्याने आरोग्याला काय फायदा होतो? उत्तर- तापमान जास्त असताना शरीराला जास्त पोषण, पाणी आणि ऊर्जेची गरज असते. फळे याची पूर्तता करण्यास मदत करतात. सर्व फायदे ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- उन्हाळ्यात फळे शरीराला आतून थंड ठेवतात का? उत्तर- होय, बहुतेक फळे पाण्याने परिपूर्ण असतात आणि शरीराचे तापमान संतुलित ठेवतात. टरबूज, खरबूज आणि काकडी थंडावा देतात. यामुळे उष्णतेचा ताण कमी होतो आणि शरीर ताजेतवाने वाटते. प्रश्न- उन्हाळ्यात फळे शरीराला हायड्रेटेड ठेवतात का? उत्तर- होय, यामध्ये 70-90% पर्यंत पाणी असते. यामध्ये असलेली नैसर्गिक साखर आणि खनिजे शरीरातील द्रव संतुलन राखतात. नियमितपणे फळे खाल्ल्याने- प्रश्न- कोणती फळे शरीरातील पाण्याची कमतरता पूर्ण करतात? उत्तर- अशी अनेक उच्च पाणी सामग्री असलेली फळे आहेत, जी हायड्रेशनमध्ये मदत करतात. ग्राफिकमध्ये अशा फळांची यादी पहा- प्रश्न- टरबूज, खरबूज यांसारखी फळे खाणे पाणी पिण्यासारखेच आहे का? उत्तर- टरबूज आणि खरबूज यांसारख्या फळांमध्ये भरपूर पाणी असते, पण ते पाण्याचा पर्याय नाही. ही फळे शरीराला हायड्रेटेड ठेवण्यास नक्कीच मदत करतात, पण शरीराची रोजची गरज पूर्ण करण्यासाठी साधे पाणी पिणे आवश्यक आहे. सामान्यतः, एका निरोगी व्यक्तीने दररोज 8-10 ग्लास (2.5-3 लिटर) पाणी प्यावे. फळे रिप्लेसमेंट नसून सप्लिमेंट म्हणून काम करतात. प्रश्न- उन्हाळ्यात कोणती फळे सर्वात जास्त पौष्टिक असतात? उत्तर- अशी फळे सर्वात पौष्टिक असतात, ज्यात पाण्यासोबत जीवनसत्त्वे, खनिजे आणि अँटीऑक्सिडंट्स देखील असतात. ग्राफिकमध्ये पाहा उन्हाळ्यात कोणती फळे सर्वात जास्त पौष्टिक असतात- प्रश्न- उन्हाळ्यात फळे खाल्ल्याने शरीरातील इलेक्ट्रोलाइट्सचे संतुलन राखले जाते का? उत्तर- होय, नारळ पाणी, टरबूज, केळी, संत्री, द्राक्षे यांसारखी फळे शरीरातील इलेक्ट्रोलाइट्सचे संतुलन राखण्यास मदत करतात. यात सोडियम, पोटॅशियम, मॅग्नेशियम यांसारखे इलेक्ट्रोलाइट्स असतात. प्रश्न- फळे खाल्ल्याने उष्णतेच्या लाटेपासून (लू) बचाव होतो का? उत्तर- फळे थेट उष्णतेच्या धक्क्याला (हीट स्ट्रोक) प्रतिबंध करू शकत नाहीत, परंतु ते याचा धोका कमी करू शकतात. उष्णतेच्या लाटेपासून वाचण्यासाठी फळे खाण्यासोबत पुरेसे पाणी पिणे आवश्यक आहे. त्याचबरोबर कडक उन्हाच्या थेट संपर्कात येण्यापासूनही बचाव करा. प्रश्न- उन्हाळ्यात फळे खाल्ल्याने पचनक्रिया सुधारते का? उत्तर- होय, फळांमध्ये असलेले फायबर आणि एन्झाईम्स पचनसंस्थेला निरोगी ठेवतात. उन्हाळ्यात ऍसिडिटी, अपचन आणि बद्धकोष्ठतेची समस्या वाढते. पपई, टरबूज आणि सफरचंद यांसारखी फळे या समस्या कमी करण्यास मदत करतात. ती आतड्यांना स्वच्छ ठेवतात आणि पचनक्रिया सुधारतात. यामुळे शरीर हलके आणि उत्साही राहते. प्रश्न- उन्हाळ्यात फळे त्वरित ऊर्जा देतात का? उत्तर- होय, फळांमध्ये फ्रुक्टोज आणि ग्लुकोजसारखी नैसर्गिक साखर असते. यामुळे शरीराला त्वरित ऊर्जा मिळते. त्यातील जीवनसत्त्वे शरीराच्या ऊर्जा निर्मिती प्रक्रियेला मदत करतात, ज्यामुळे व्यक्ती अधिक सक्रिय वाटते. प्रश्न- उन्हाळ्यात अशक्तपणा आणि थकवा जाणवल्यास कोणती फळे खावीत? उत्तर- खालील ग्राफिकमध्ये फळांची संपूर्ण यादी पहा- प्रश्न- मधुमेहाचे रुग्णही सर्व फळे खाऊ शकतात का? उत्तर- याचे उत्तर मुद्द्यांमधून समजून घेऊया-

संशोधन- रडणे नाही, त्याचे कारण ठरवते भावनिक परिणाम:अश्रू नेहमी मन हलके करत नाहीत; मित्रांसोबत शेअर केल्याने किंवा लिहिण्याने होतो चांगला परिणाम

आपण अनेकदा असे मानतो की रडल्याने मन हलके होते, पण नवीन मानसशास्त्रीय अभ्यास या धारणेला पूर्णपणे योग्य मानत नाही. अभ्यासात असे समोर आले की, प्रत्येक वेळी रडल्याने चांगले वाटत नाही. अनेक प्रकरणांमध्ये रडल्यानंतर लगेच लोकांचा मूड आणखी खराब झाला. म्हणजेच अश्रू स्वतःच उपाय नाहीत, त्यांचा परिणाम ते कोणत्या कारणामुळे वाहत आहेत यावर अवलंबून असतो. युरोपमधील वेगवेगळ्या ठिकाणी, लोकांच्या दैनंदिन जीवनात केलेल्या या अभ्यासात एक हजारहून अधिक सहभागींना समाविष्ट करण्यात आले. यात सहभागींच्या रडण्याच्या अनुभवांची रिअल-टाइममध्ये नोंद करण्यात आली. मोबाईल ॲपद्वारे प्रत्येक वेळी रडल्यानंतर लगेच त्यांची भावनिक स्थिती नोंदवली गेली, ज्यामुळे संशोधकांना त्याच क्षणाची मानसिक स्थिती समजून घेण्याची संधी मिळाली. निकालांमध्ये असे आढळून आले की, रडल्यानंतर लगेचच बहुतेक सहभागींचा मूड सुधारण्याऐवजी खालावला आणि हा परिणाम 15 ते 60 मिनिटांपर्यंत टिकून राहिला. त्यानंतरच काही परिस्थितीत सुधारणा दिसून आली. डॉ. लॉरेन बायल्स्मा यांच्या मते, रडणे प्रत्येक परिस्थितीत दिलासा देणारे नसते. जर एखादी व्यक्ती आधीच तणावात किंवा गोंधळात असेल, तर रडणे तो भावनिक दबाव कमी करण्याऐवजी आणखी वाढवू शकते. एकटेपणातील अश्रू दबाव वाढवू शकतात. तर, जेव्हा रडणे एखाद्या सुरक्षित भावनिक वातावरणात होते, तेव्हा ते दिलासा देणारे कारण देखील ठरू शकते. तत्काळ दिलासा नाही, परिणाम वेळेनुसार बदलतो अभ्यासात हे देखील स्पष्ट झाले की, रडण्याचा परिणाम लगेच स्थिर राहत नाही. रडल्यानंतर 60 मिनिटांच्या आत भावनांमध्ये बदल होत राहतो. सुरुवातीच्या घसरणीनंतर काही परिस्थितीत हळूहळू सुधारणा नोंदवली गेली. यावरून असे सूचित होते की, याचा परिणाम वेळेनुसार विकसित होतो. पहिल्यांदाच रिअल-टाइम ट्रॅकिंगमुळे स्पष्ट संकेत मिळाले अभ्यासात सहभागींनी दैनंदिन परिस्थितीत त्यांच्या भावना नोंदवल्या. यामुळे निष्कर्ष आठवणींवर किंवा नंतरच्या स्पष्टीकरणावर आधारित नसून वास्तविक अनुभवांवर आधारित आणि अचूक राहिले. खरा खेळ ‘कारणा’चा आहे, अश्रूंचा नाही रडण्याचा परिणाम त्याच्या कारणावर अवलंबून असतो. एकटेपणा, ताण किंवा नात्यांमधील संघर्षामुळे येणारे रडणे नकारात्मक भावनांना दीर्घकाळ टिकवून ठेवू शकते. याउलट, चित्रपट, संगीत किंवा भावनिक जोडणीमुळे आलेले अश्रू काही काळानंतर मन संतुलित करण्यास मदत करू शकतात.

बुक रिव्ह्यू- मोसादच्या रोमांचक कथा:इस्रायलच्या गुप्तचर संस्थेने जगातील सर्वात धोकादायक मोहिमा कशा पार पाडल्या, या पुस्तकात वाचा

पुस्तक: मोसाड: इजराइल की खुफिया एजेंसी के बेमिसाल अभियान (इंग्रजी पुस्तक 'मोसाद- द ग्रेटेस्ट मिशन्स ऑफ द इजराइली सीक्रेट सर्विस' चे हिंदी भाषांतर) लेखक: मायकेल बार-जोहार, निसिम मिशाल अनुवाद: मदन सोनी प्रकाशक: मंजुल पब्लिकेशन किंमत: 499 रुपये इस्रायलचे प्रसिद्ध लेखक मायकेल बार-जोहार आणि निसिम मिशाल यांनी गुप्तहेर संस्था ‘मोसाद’ च्या गुप्त मोहिमांच्या कथा लिहिल्या आहेत. हा केवळ गुप्तहेर कथांचा संग्रह नाही, तर तो धैर्य, रणनीती आणि संयमाचा एक जिवंत दस्तऐवज आहे. याची लेखनशैली इतकी प्रभावी आहे की प्रत्येक मोहीम एका थ्रिलर चित्रपटासारखी वाटते. आजच्या पुस्तक परीक्षणात आपण पुस्तकातील पाच सर्वात रोमांचक आणि धाडसी मोहिमांबद्दल बोलणार आहोत. 1. ॲडॉल्फ आयशमनची अटक दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान नाझी अधिकारी ॲडॉल्फ आयशमनने लाखो ज्यूंची हत्या घडवून आणली आणि युद्धानंतर तो गायब झाला. तो आपली ओळख लपवून अर्जेंटिनामधील 'रिकार्डो क्लेमेंट' या नावाने एक सामान्य जीवन जगत होता. पण मोसादने १५ वर्षांपर्यंत त्याचा शोध सुरू ठेवला आणि त्याला शोधून काढले. मिशनची खासियत मोसादच्या एजंट्सनी अर्जेंटिनाला जाऊन आयशमनची ओळख पटवली, त्याला रस्त्यावरून उचलले आणि बेशुद्ध करून एका विमानाने गुप्तपणे इस्रायलला आणले. या ऑपरेशनमुळे अनेक आंतरराष्ट्रीय कायदे आणि सीमांचे उल्लंघन झाले, तरीही ते यशस्वीरित्या पूर्ण करण्यात आले. या मिशनमधून काय धडे मिळतात, ग्राफिकमध्ये पाहा- 2. ‘ऑपरेशन एंटेब्बे’मध्ये अशक्य ते शक्य केले जुलै 1976 मध्ये एअर फ्रान्सचे एक विमान हायजॅक झाले. दहशतवाद्यांनी विमान युगांडातील एंटेब्बे विमानतळावर नेले. त्यांनी गैर-यहूदी प्रवाशांना सोडून दिले, परंतु 100 हून अधिक यहुदींना ओलीस ठेवले. इस्रायलपासून युगांडाचे अंतर 4,000 किलोमीटरपेक्षाही जास्त होते आणि तेथील क्रूर हुकूमशहा इदी अमीन दहशतवाद्यांना मदत करत होता. जगाला वाटले की ओलिसांना वाचवणे अशक्य आहे. तरीही मोसादने ओलिसांना सोडवले. मोहिमेची वैशिष्ट्ये इस्रायली कमांडोंनी रात्रीच्या अंधारात हजारो मैल उड्डाण करून एंटेब्बेवर हल्ला केला. यात एका मर्सिडीजचा वापर करून शत्रूला चकमा देण्यात आला, जी हुबेहूब इदी अमीनच्या कारसारखी दिसत होती. कमांडोंनी अवघ्या 53 मिनिटांत ओलिसांना सोडवले. 3. म्युनिकमधील दहशतवाद्यांना शोधून-शोधून मारले 1972 च्या म्युनिक ऑलिम्पिक दरम्यान 'ब्लॅक सप्टेंबर' नावाच्या एका दहशतवादी संघटनेने 11 इस्रायली खेळाडूंची हत्या केली होती. खेळाच्या मैदानावर झालेल्या या रक्तरंजित खेळाने संपूर्ण जगाला हादरवून टाकले. मोसादने संकल्प केला की, या भ्याड हल्ल्यातील दोषींना जगाच्या कोणत्याही कोपऱ्यातून शोधून काढेल. मिशनची वैशिष्ट्ये मोसादने 'रॅथ ऑफ गॉड' (ईश्वराचा प्रकोप) नावाचे ऑपरेशन सुरू केले. मोसादच्या हिट स्क्वॉडने जगाच्या वेगवेगळ्या कोपऱ्यांमध्ये लपलेल्या त्या सर्व दहशतवाद्यांना एक-एक करून शोधून काढले आणि संपवले. हे मिशन अनेक वर्षे चालले. 4. ऑपरेशन डायमंडमध्ये शत्रूचे सर्वात घातक विमान चोरले 1960 च्या दशकात सोव्हिएत युनियनचे 'मिग-21' लढाऊ विमान जगातील सर्वात घातक शस्त्र मानले जात होते. अमेरिका आणि इस्रायलला या विमानाचे तंत्रज्ञान समजून घ्यायचे होते, पण ते त्यांच्यासाठी एक न सुटणारे कोडे होते. ते मिळवणे जवळजवळ अशक्य होते, कारण ते शत्रूच्या कडक पहाऱ्यात होते. मोहिमेचे वैशिष्ट्य मोसादने कोणताही हल्ला न करता, इराकी ख्रिश्चन पायलट मुनीर रेडफाला या गोष्टीसाठी राजी केले की त्याने आपले विमान उडवून थेट इस्रायलला आणावे. हे मिशन पूर्णपणे 'सायकॉलॉजिकल वॉरफेअर' (मानसिक युद्ध) होते. मोसादने कोणतीही लढाई न लढता शत्रूची सर्वात मोठी ताकद हस्तगत केली. 5. ऑपरेशन मोझेस साधारणपणे गुप्तचर संस्थांचे नाव ऐकताच हेरगिरी आणि हल्ल्यांचा विचार मनात येतो, पण मोसादचे हे मिशन पूर्णपणे वेगळे होते. 1980 च्या दशकात इथिओपियामध्ये भीषण दुष्काळ आणि गृहयुद्ध सुरू होते, ज्यामुळे तेथे राहणारे हजारो ज्यू संकटात होते. त्यांना तिथून बाहेर काढणे जवळजवळ अशक्य होते. मिशनची खासियत मोसादने सुदानच्या किनाऱ्यावर एक बनावट 'डायव्हिंग रिसॉर्ट' तयार केले, जेणेकरून ते इथिओपियन ज्यूंना समुद्र आणि हवाई मार्गाने गुप्तपणे इस्रायलमध्ये आणू शकतील. हे एक अत्यंत धोकादायक मिशन होते, जिथे गुप्तहेरांनी आपला जीव धोक्यात घालून हजारो निष्पाप लोकांचे प्राण वाचवले. आता हे जाणून घेऊया की पुस्तक का वाचले पाहिजे- हे पुस्तक का वाचले पाहिजे? इस्रायलची गुप्तचर संस्था मोसादच्या अतुलनीय मोहिमा वाचण्यामागे अनेक कारणे आहेत- कोणी वाचावे? हे पुस्तक अशा लोकांना खूप आवडेल, ज्यांना थ्रिलर चित्रपट किंवा कथा आवडतात. हे पुस्तक कोणी वाचावे, ग्राफिकमध्ये पाहा- पुस्तकाविषयी माझे मत या पुस्तकाचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे त्याची कथाकथन शैली आहे. प्रत्येक मिशन अशा प्रकारे लिहिले आहे की, वाचक स्वतःला त्या परिस्थितीत अनुभवू शकतो. भाषा सोपी आणि प्रभावी आहे, ज्यामुळे हे पुस्तक सर्व प्रकारच्या वाचकांसाठी योग्य ठरते. तथापि, हे लक्षात ठेवणे महत्त्वाचे आहे की हे पुस्तक एका विशिष्ट दृष्टिकोनातून लिहिले गेले आहे. त्यामुळे या सर्व घटना आणि मिशन्सना संतुलितपणे समजून घेण्यासाठी इतर पुस्तके देखील वाचायला हवीत.

मुलाला ऑनलाइन गेमिंगचे व्यसन:अभ्यासात मन लागत नाही, स्वभावात चिडचिडेपणा वाढतोय, आम्ही काय करावे, हे व्यसन कसे सोडवावे

प्रश्न- मी अजमेरहून आहे. माझा 15 वर्षांचा मुलगा आहे. गेल्या काही काळापासून त्याला ऑनलाइन गेम खेळण्याची सवय लागली आहे. तो रोज तासभर मोबाइल किंवा कॉम्प्युटरवर गेम खेळत असतो. आम्ही दोघेही नोकरी करतो. तो लहान असताना आम्ही त्याला व्यस्त ठेवण्यासाठी अनेकदा मोबाईल देत असू. शाळेतूनही तक्रार येत आहे की त्याचे अभ्यासात मन लागत नाही. त्याची कामगिरी सतत खालावत आहे. काही बोलले तर तो रागावतो. आम्हाला त्याच्या आरोग्याची, अभ्यासाची आणि भविष्याची चिंता आहे. पालक म्हणून आम्ही काय करावे? तज्ज्ञ: डॉ. अमिता श्रृंगी, मानसशास्त्रज्ञ, कुटुंब आणि बाल समुपदेशक, जयपूर उत्तर- प्रश्न विचारल्याबद्दल धन्यवाद. तुमची चिंता रास्त आहे, पण समुपदेशक म्हणून, मी सर्वात आधी हे सांगू इच्छिते की स्वतःला ‘दोषी’ मानणे थांबवा. तुम्ही नकळत मुलाला गॅजेट्स दिले, जेणेकरून तुम्ही काम करू शकाल. त्यावेळी तुम्हाला त्याचे दुष्परिणाम माहीत नव्हते. पण आता त्याला गेमिंगचे व्यसन लागले आहे, त्यामुळे दोष देण्याची वेळ नाही, तर 'डॅमेज कंट्रोल' करण्याची वेळ आहे. तुमचा मुलगा 'डोपामाइन लूप'मध्ये अडकला आहे. ऑनलाइन गेम्स अशा प्रकारे डिझाइन केले जातात की प्रत्येक स्तर पार केल्यावर आनंद देणारे 'डोपामाइन' हार्मोन बाहेर पडते. अशा परिस्थितीत मुलांना ऑनलाइन गेम्सकडे आकर्षित होणे स्वाभाविक आहे. पण जेव्हा यामुळे दैनंदिन जीवनावर परिणाम होऊ लागतो, तेव्हा ही चिंतेची बाब आहे. योग्य रणनीती आणि संयमाने ही परिस्थिती बदलता येते. मुलांना ऑनलाइन गेमिंगचे व्यसन का लागते? पौगंडावस्थेत मुलांचे मेंदू वेगाने बदलत असतात. या वयात त्यांना रोमांच आणि यशाची गरज वाटते. ऑनलाइन गेम्स या सर्व गरजा पूर्ण करतात. यामुळेच मुले त्यात लवकर गुंततात. याशिवाय, गेम्स अशा प्रकारे डिझाइन केले जातात की प्रत्येक मिनिटाला नवीन रिवॉर्ड, स्तर किंवा आव्हान मिळते. म्हणून मुलाला वारंवार खेळण्याची इच्छा होते. जर घरात एकटेपणा असेल किंवा मुलाकडे वेळ घालवण्यासाठी मर्यादित पर्याय असतील, तर गेमिंग हळूहळू व्यसन बनते. गेमिंगच्या व्यसनाची अनेक कारणे असू शकतात. ऑनलाइन गेमिंग व्यसनाचा मुलावर परिणाम पालकांना वाटते की ऑनलाइन गेमचे व्यसन फक्त अभ्यासावर परिणाम करते. पण प्रत्यक्षात याचा परिणाम मुलाच्या मानसिक आणि शारीरिक आरोग्यावर होतो. जसे की- मुलाला ऑनलाइन गेमचे व्यसन लागले आहे हे कसे समजून घ्यावे? जर मुले कधीतरी मनोरंजनासाठी गेम खेळत असतील तर ते सामान्य आहे. पण जेव्हा यामुळे मुलाचे वर्तन, अभ्यास, दिनचर्या आणि मनःस्थिती प्रभावित होऊ लागते, तेव्हा ते गेमिंग व्यसनाचे लक्षण आहे. ही चिन्हे खालील ग्राफिक्समध्ये पाहा– गेमचे व्यसन कमी करण्यासाठी काय करावे? मुलांना मोबाईल किंवा गेमपासून पूर्णपणे दूर ठेवणे योग्य नाही. त्यामुळे ध्येय हे नसावे की मुलाने गेम अजिबात खेळू नये, तर हे असावे की त्याचा स्क्रीन टाइम संतुलित असावा. तुम्ही सांगितले की, वेळेची कमतरता होती म्हणून तुम्ही मुलाला फोन दिला. पण आता जर तुम्हाला मुलाला गेमिंगच्या व्यसनापासून वाचवायचे असेल तर त्याला वेळ द्यावा लागेल. मुलाला गेमच्या व्यसनापासून वाचवण्यासाठी सर्वात महत्त्वाचे आहे पालकांनी वेळ देणे. लक्षात ठेवा, जर मुलाला कुटुंबाची साथ आणि मजेदार पर्याय मिळाले, तर हळूहळू तो गेमच्या व्यसनापासून स्वतःच बाहेर पडेल. तसेच, काही इतर गोष्टी लक्षात ठेवा- पालकांनी या चुका करू नयेत जेव्हा मुलांमध्ये कोणत्याही प्रकारची सवय किंवा व्यसन विकसित होते, तेव्हा पालक घाबरून लगेच कठोर पावले उचलतात. पण अनेकदा नकळत केलेल्या काही चुका समस्या कमी करण्याऐवजी वाढवतात. म्हणून, तुम्ही ही परिस्थिती संयमाने आणि समजूतदारपणे हाताळणे महत्त्वाचे आहे. मुलाला वारंवार ओरडणे, त्याची तुलना करणे किंवा अचानक सर्व गॅजेट्स काढून घेणे त्याला अधिक हट्टी, चिडचिडे बनवू शकते. म्हणून पालकांनी या चुका टाळाव्यात- शेवटी मी हेच सांगेन की, ऑनलाइन गेमिंग ही आजच्या काळातील एक सामान्य पण आव्हानात्मक समस्या आहे. अशा परिस्थितीत पालकांचा संयम, समज आणि सहकार्य महत्त्वाची भूमिका बजावते. जर मुलाला योग्य मार्गदर्शन आणि कुटुंबाची साथ मिळाली, तर तो हळूहळू या व्यसनातून बाहेर पडतो.

उन्हाळ्यात लवकर खराब होते अन्न:अन्न साठवणुकीच्या 24 टिप्स, अन्न सुरक्षित राहील, साठवताना या 10 चुका करू नका

उन्हाळ्यात खाण्यापिण्याच्या वस्तू लवकर खराब होतात. अन्न साठवण्याच्या छोट्या-छोट्या चुकांकडे दुर्लक्ष केल्यास फूड पॉयझनिंग, अतिसार आणि पोटाशी संबंधित समस्या उद्भवू शकतात. अशा परिस्थितीत, योग्य अन्न साठवणूक रोगांपासून बचावाचा एक महत्त्वाचा भाग आहे. म्हणून आज कामाची बातमी मध्ये जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ- डॉ. पूनम तिवारी, वरिष्ठ आहारतज्ज्ञ, डॉ. राम मनोहर लोहिया आयुर्विज्ञान संस्था, लखनऊ प्रश्न- उन्हाळ्यात खाण्यापिण्याच्या वस्तूंची योग्य साठवणूक का आवश्यक आहे? उत्तर- उन्हाळ्यात जास्त तापमान असल्यामुळे बॅक्टेरिया वेगाने वाढतात. यामुळे अन्नात विषारी पदार्थ (टॉक्सिन्स) तयार होऊ शकतात. योग्य साठवणूक (फ्रीजिंग, हवाबंद डबे) बॅक्टेरियाची वाढ कमी करू शकते किंवा थांबवू शकते, ज्यामुळे अन्न सुरक्षित राहते. प्रश्न- उन्हाळ्यात अन्न लवकर खराब का होते? उत्तर- यासाठी अनेक घटक जबाबदार आहेत- प्रश्न- उन्हाळ्यात अन्न साठवण्याचे मूलभूत नियम काय आहेत? उत्तर- उन्हाळ्यात काही मूलभूत साठवणुकीचे नियम पाळणे आवश्यक आहे, जेणेकरून अन्न सुरक्षित, ताजे आणि आरोग्यदायी राहील. ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- उन्हाळ्यात अन्न साठवताना कोणत्या चुका करू नयेत? उत्तर- अजाणतेपणी झालेल्या छोट्या-छोट्या चुकांमुळे उन्हाळ्यात अन्न लवकर खराब होते. ग्राफिकमधून समजून घेऊया- प्रश्न- उन्हाळ्यात अन्न योग्य प्रकारे साठवले नाही तर कोणत्या आरोग्य समस्या उद्भवू शकतात? उत्तर- छोटीशी निष्काळजीपणा देखील फूड पॉयझनिंगपासून ते पोटाच्या संसर्गापर्यंतचे कारण बनू शकते. ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न– एखादे अन्न खराब झाले आहे हे कसे कळेल? उत्तर– हे काही रॉकेट सायन्स नाही. सामान्यतः अन्नाच्या वासावरून, पोतावरून ते खराब झाले आहे हे कळते. पण- प्रश्न – उन्हाळ्यात वेगवेगळ्या खाद्यपदार्थांची साठवणूक करण्याची योग्य पद्धत कोणती आहे? उत्तर- खाली प्रत्येक प्रकारच्या खाद्यपदार्थांच्या साठवणुकीची पद्धत सविस्तर वाचा. भाज्या फळे शिजवलेले अन्न दूध नॉन-व्हेज अन्न ब्रेड आणि बेकरी वस्तू सुके पदार्थ पेये लोणचे आणि सॉस चॉकलेट आणि मिठाई प्रश्न– उन्हाळ्यात अन्न साठवणुकीशी संबंधित गैरसमज आणि तथ्ये काय आहेत? उत्तर- उन्हाळ्यात अन्न साठवणुकीबाबत अनेक सामान्य पद्धती आहेत, ज्यांना लोक तपासल्याशिवाय सत्य मानतात. अशा परिस्थितीत, योग्य आणि चुकीचा फरक समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. गैरसमज 1: सर्व फळे आणि भाज्या फ्रीजमध्ये ठेवल्याने ताज्या राहतात. तथ्य: असे नाही. बटाटे, कांदे, लसूण आणि एवोकॅडोसारख्या गोष्टी फ्रीजमध्ये ठेवल्याने लवकर खराब होऊ शकतात. त्यांना थंड आणि कोरड्या जागी ठेवा. गैरसमज 2: उरलेले अन्न फ्रीजमध्ये अनेक दिवस सुरक्षित राहते. वस्तुस्थिती: उन्हाळ्यात अन्न लवकर खराब होते. शिजवलेले अन्न 24 ते 48 तासांच्या आत खावे. ते पुन्हा व्यवस्थित गरम करूनच खावे. गैरसमज 3: फ्रिजमध्ये सर्वत्र तापमान सारखे असते. वस्तुस्थिती: फ्रिजच्या वरच्या शेल्फचे तापमान सर्वात कमी असते, तर दरवाजाचा भाग सर्वात कमी थंड असतो. गैरसमज 4: बाटलीबंद वस्तू खराब होत नाहीत. वस्तुस्थिती: डबाबंद अन्न उघडल्यानंतर फ्रिजमध्ये ठेवणे आवश्यक आहे. बाहेर उघडे ठेवल्यास ते लवकर खराब होऊ शकते. उन्हाळ्यात अन्न साठवणुकीशी संबंधित काही सामान्य प्रश्न आणि उत्तरे प्रश्न- उन्हाळ्यात फ्रिजचे तापमान किती सेट करावे? उत्तर- फ्रिजचे तापमान 1–4C आणि फ्रीजरचे -18C च्या आसपास ठेवावे. प्रश्न- शिळे अन्न गरम करून खाणे योग्य आहे का? उत्तर- होय, पण दोन दिवसांपेक्षा जास्त नाही. अन्न 1 पेक्षा जास्त वेळा पुन्हा गरम करू नका. फ्रिजमधून फक्त तेवढेच अन्न काढा, जेवढे संपेल. जर पुन्हा गरम केलेले अन्न शिल्लक राहिले तर ते फेकून द्या. प्रश्न- अन्न साठवताना स्वच्छतेची काळजी घेणे आवश्यक आहे का? उत्तर- होय, अस्वच्छ हात, भांडी किंवा फ्रिजमुळे बॅक्टेरिया वेगाने पसरतात आणि अन्न लवकर खराब होऊ शकते. प्रश्न- उन्हाळ्यात मायक्रोवेव्हमध्ये अन्न गरम करणे सुरक्षित आहे का? उत्तर- होय, हे पूर्णपणे सुरक्षित आहे. पण अन्न पूर्णपणे आणि एकसमान गरम करा. प्रश्न- फ्रिजमध्ये जास्त काळ ठेवलेले अन्न हानिकारक असू शकते का? उत्तर- जर फ्रिजचे तापमान 3–4 डिग्रीवर सेट केले असेल, तर त्यामध्ये ठेवलेल्या कच्च्या वस्तू एका आठवड्यापर्यंत सुरक्षित राहतात. शिजवलेले अन्न 3 ते 4 दिवसांपर्यंत सुरक्षित राहते. पण उन्हाळ्यात फ्रिजमध्येही वस्तू जास्त काळ ठेवू नयेत.

उन्हाळ्यात स्ट्रीट फूड खाऊ नका:8 आरोग्य समस्यांचा धोका, कोणत्या लोकांनी स्ट्रीट फूड खाऊ नये? या 12 गोष्टी लक्षात ठेवा

उन्हाळ्यात तापमान वाढल्याने डिहायड्रेशन आणि फूड पॉयझनिंगचा धोका वाढतो. त्यामुळे अतिरिक्त सावधगिरी बाळगणे आवश्यक आहे. उन्हाळ्यात स्ट्रीट फूड किंवा बाहेरचे अन्न आरोग्यासाठी हानिकारक ठरू शकते. तापमान वाढल्याने बॅक्टेरिया आणि बुरशी लवकर वाढतात. त्यामुळे या हंगामात अन्न लवकर खराब होते. अनेकदा याची माहितीही मिळत नाही. हे खाल्ल्याने फूड पॉयझनिंग, अतिसार, उलट्या आणि टायफॉइड होऊ शकतो. म्हणून आज आपण उन्हाळ्यात स्ट्रीट फूड का खाऊ नये याबद्दल बोलणार आहोत. तसेच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. संचयन रॉय, वरिष्ठ सल्लागार, इंटरनल मेडिसिन, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, दिल्ली प्रश्न- उन्हाळ्यात बाहेरचे अन्न खाणे जास्त हानिकारक असते का? उत्तर- होय, उन्हाळ्यात तापमान जास्त असते. त्यामुळे बॅक्टेरिया आणि बुरशी लवकर वाढतात. यामुळे अन्न लवकर खराब होते. हे खाल्ल्याने फूड पॉयझनिंग, उलट्या-जुलाब आणि डिहायड्रेशनचा धोका वाढतो. स्ट्रीट फूड किंवा शिळे अन्न जास्त हानिकारक असू शकते. स्वच्छतेचा अभाव हे देखील संसर्गाचे एक मोठे कारण आहे. प्रश्न- उन्हाळ्यात स्ट्रीट फूड का खाऊ नये? उत्तर- याची अनेक कारणे आहेत- प्रश्न- उन्हाळ्यात स्ट्रीट फूडमुळे कोणत्या आजारांचा धोका वाढतो? उत्तर- स्ट्रीट फूडमुळे संसर्गाचा धोका वाढतो. यामुळे होणारे सर्व आरोग्य धोके ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- टायफॉइडचे एक मोठे कारण स्ट्रीट फूड आहे, हे खरे आहे का? उत्तर- होय, वरिष्ठ सल्लागार डॉ. संचयन रॉय सांगतात की टायफॉइड 'साल्मोनेला टायफी' नावाच्या बॅक्टेरियामुळे होतो. हे बॅक्टेरिया प्रामुख्याने दूषित अन्न-पाण्यामुळे पसरतात. स्ट्रीट वेंडर स्वच्छतेची काळजी घेत नाहीत. म्हणूनच मे-जून महिन्यांत टायफॉइडचे रुग्ण वाढतात. प्रश्न- उन्हाळ्यात बाहेरचे अन्न खाल्ल्याने फूड पॉयझनिंगचा धोका का वाढतो? उत्तर- याची अनेक कारणे आहेत- प्रश्न- उन्हाळ्यात बाहेरचे उघडे पाणी पिणे सुरक्षित आहे का? उत्तर- अजिबात नाही, कारण त्यात बॅक्टेरिया, व्हायरस किंवा परजीवी असू शकतात, ज्यामुळे पोटाचे इन्फेक्शन, अतिसार (डायरिया) आणि टायफॉइड होऊ शकतो. त्यामुळे नेहमी स्वच्छ, पॅकबंद किंवा फिल्टर केलेले पाणीच प्या. प्रश्न- उघड्यावर बनवलेला उसाचा रस पिणे सुरक्षित आहे का? उत्तर- उसाचा रस फायदेशीर आहे, पण उघड्यावर विकला जाणारा कोणताही रस पिणे धोकादायक असू शकते. याची अनेक कारणे आहेत- प्रश्न- ज्यूसमध्ये टाकलेला बर्फ सुरक्षित असतो का? उत्तर- रस्त्यावरील विक्रेते 'कमर्शियल बर्फ' वापरतात. हा बर्फ फिल्टर केलेल्या पाण्यापासून बनवलेला नसतो. यात हानिकारक रसायने असू शकतात. यामुळे घशाचा संसर्ग, टायफॉइड आणि हेपेटायटिस होऊ शकतो. प्रश्न- उन्हाळ्यात बाजारात विकले जाणारे कापलेले फळे खाणे सुरक्षित आहे का? उत्तर- नाही. त्या फळांवर धूळ, माश्या बसतात. कापलेली फळे लवकर खराब होतात. नेहमी पूर्ण फळ खरेदी करा. घरीच कापा, उरलेले कापलेले फळ पॉली रॅपमध्ये गुंडाळून लगेच फ्रीजमध्ये ठेवा. प्रश्न- उन्हाळ्यात बाहेरचे अन्न पोट आणि पचनावर कसा परिणाम करते? उत्तर- डॉ. संचयन रॉय सांगतात की, उन्हाळ्यात पचनसंस्था मंदावते. बाहेरचे जड, डीप फ्राय केलेले आणि मसालेदार अन्न पचवण्यासाठी शरीराला जास्त मेहनत करावी लागते. यामुळे पोटात जडपणा, गॅस, ऍसिडिटी आणि ब्लोटिंग होऊ शकते. तसेच, दूषित अन्न आतड्यांमधील चांगल्या बॅक्टेरियाला नष्ट करते, ज्यामुळे चयापचय क्रिया मंदावते. प्रश्न- उन्हाळ्यात कोणत्या लोकांनी स्ट्रीट फूड खाणे विशेषतः टाळावे? उत्तर- तसे तर स्ट्रीट फूड प्रत्येकासाठी हानिकारक आहे, पण काही लोकांसाठी ते जास्त धोकादायक असू शकते. खालील ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- बाहेरच्या खाण्याव्यतिरिक्त अन्नाचे आणखी कोणते आरोग्यदायी पर्याय असू शकतात? उत्तर- उन्हाळ्यात पोट हलके ठेवण्यासाठी आहारात काही गोष्टींचा समावेश करू शकता. ते खालील ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- उन्हाळ्यात कोणते स्ट्रीट फूड जास्त हानिकारक असू शकतात? उत्तर- हे स्ट्रीट फूड जास्त धोकादायक असतात- प्रश्न- जर बाहेर खाणे अनिवार्य असेल तर कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात? उत्तर– हे मुद्द्यांमधून समजून घ्या- योग्य जागेची निवड करा ताजे आणि गरम अन्न खा फिल्टर केलेले पाणी प्या कच्च्या गोष्टी खाताना काळजी घ्या वैयक्तिक स्वच्छतेची काळजी घ्या शिजवण्याची पद्धत पहा जास्त धोका असलेले पदार्थ घेऊ नका हलके अन्न खा. वेळेची काळजी घ्या. जेवणानंतर फिरा. आणीबाणीसाठी तयार रहा शरीराचे संकेत समजून घ्या

उन्हाळ्यात वाढतो किडनी स्टोनचा धोका:डॉक्टरांकडून जाणून घ्या कारणे, कोणाला जास्त धोका, बचावासाठी 12 आवश्यक खबरदारी

एशियन इन्स्टिट्यूट ऑफ नेफ्रोलॉजी अँड युरोलॉजी (AINU) नुसार, उन्हाळ्यात किडनी स्टोन (मुतखडा) चे प्रमाण वाढते. उन्हाळ्यात तापमान वाढल्याने डिहायड्रेशनचा धोका वाढतो. यामुळे किडनीमध्ये कॅल्शियम आणि इतर खनिजांचे स्फटिक जमा होऊन मुतखड्यात रूपांतरित होतात. ‘नॅशनल सेंटर फॉर बायोटेक्नोलॉजी इन्फॉर्मेशन’ च्या अहवालानुसार, भारतात 12% पेक्षा जास्त लोकांना किडनी स्टोनची समस्या आहे. म्हणून ‘फिजिकल हेल्थ’ मध्ये आज आपण किडनी स्टोनबद्दल बोलणार आहोत. यासोबतच जाणून घेऊया की- प्रश्न- उन्हाळ्यात किडनी स्टोनचा धोका वाढतो का? उत्तर- होय, उन्हाळ्यात किडनी स्टोनचा धोका वाढू शकतो. खालील मुद्द्यांवरून समजून घ्या- प्रश्न- किडनी स्टोन कधी तयार होतो आणि हवामानाशी काय संबंध आहे? उत्तर- लघवीमध्ये कॅल्शियम, ऑक्सलेट आणि युरिक ऍसिड वाढल्याने स्फटिक (क्रिस्टल्स) तयार होतात, जे पाण्याच्या कमतरतेमुळे बाहेर पडत नाहीत आणि स्टोन बनतात. हवामानाचा थेट संबंध नाही, परंतु उन्हाळ्यात डिहायड्रेशन वाढल्याने धोका वाढतो. प्रश्न- किडनी स्टोन झाल्यावर कोणती लक्षणे दिसतात? उत्तर- किडनी स्टोनमध्ये लघवीशी संबंधित समस्या उद्भवतात. यामुळे कंबर किंवा पोटात तीव्र वेदना होऊ शकतात. याची सर्व लक्षणे ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- कोणत्या निष्काळजीपणामुळे उन्हाळ्यात किडनी स्टोनचा धोका वाढतो? उत्तर- उन्हाळ्यात जीवनशैलीतील छोट्या चुका मूत्रपिंडातील दगडांचा धोका वाढवतात. पाण्याची गरज दुर्लक्षित केल्यास मूत्रपिंडात 'मिनरल सॅचुरेशन' सुरू होते. निष्काळजीपणा ग्राफिक्समध्ये पाहा- प्रश्न- सर्वांमध्ये मूतखड्याचा धोका वाढतो की काही लोकांमध्ये जास्त असतो? उत्तर- काही लोकांमध्ये धोका जास्त असतो. कोणाला जास्त धोका आहे, ग्राफिक्समध्ये पाहा- प्रश्न- खाण्याच्या सवयी आणि जीवनशैली किडनी स्टोनचा धोका वाढवू किंवा कमी करू शकतात का? उत्तर- होय, अस्वास्थ्यकर जीवनशैली किडनी स्टोनचा धोका वाढवते, तर निरोगी सवयी तो कमी करतात. प्रश्न- उन्हाळ्यात किडनी स्टोन टाळण्यासाठी दररोज किती पाणी पिणे आवश्यक आहे? उत्तर- उन्हाळ्यात जास्त घाम आल्याने पाण्याची गरज वाढते. साधारणपणे दररोज 2.5-3 लिटर पाणी प्यावे. जर जास्त घाम येत असेल किंवा बाहेर काम करत असाल तर पाण्याची मात्रा वाढवा. लघवीचा हलका पिवळा रंग पुरेसे पाणी पिण्याचे संकेत देतो, तर गडद रंगाचा अर्थ आहे की अधिक पाण्याची गरज आहे. प्रश्न- फक्त पाणी पिणे पुरेसे आहे की इलेक्ट्रोलाइट्स देखील आवश्यक आहेत? उत्तर- पाण्यासोबत इलेक्ट्रोलाइट्स (सोडियम, पोटॅशियम) चा समतोल राखणे महत्त्वाचे आहे. घामामुळे हे मिनरल्स शरीरातून बाहेर पडतात. पाणी शरीराला हायड्रेटेड ठेवते, तर इलेक्ट्रोलाइट्स संतुलन राखतात. नारळ पाणी, ताक आणि लिंबू पाणी हे त्यांचे चांगले स्रोत आहेत, जे शरीरातील द्रव संतुलन राखतात. प्रश्न- उन्हाळ्यात किडनीसाठी आहार कसा असावा? उत्तर- उन्हाळ्यात किडनी निरोगी ठेवण्यासाठी हलका, संतुलित आणि हायड्रेटिंग आहार घ्यावा. प्रश्न- किडनी स्टोनचा धोका कमी करण्यासाठी काय करावे? उत्तर- काही पदार्थ आणि पेये किडनी स्टोनचा धोका वाढवू शकतात, म्हणून ते टाळावे. याशिवाय जीवनशैलीतही काही बदल करणे आवश्यक आहे. किडनी स्टोनपासून बचावासाठीच्या टिप्स ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- किडनी स्टोनचा इतिहास असल्यास उन्हाळ्यात काय काळजी घ्यावी? उत्तर- ज्या लोकांना आधी स्टोन झाला आहे, त्यांना तो पुन्हा होण्याची शक्यता जास्त असते. अशी काळजी घ्या- प्रश्न- किडनी स्टोन झाल्यास काय करावे आणि डॉक्टरांना कधी भेटावे? उत्तर- किडनी स्टोनमध्ये वेळेवर उपचार करणे महत्त्वाचे आहे. लहान स्टोन पाण्याने बाहेर पडू शकतात, तर वेदना झाल्यास औषधे दिली जातात आणि गरज पडल्यास तपासणी केली जाते. या लक्षणांमध्ये त्वरित डॉक्टरांना भेटा-

कामाची बातमी- गॅस स्टोव्हमुळे घरातील हवा प्रदूषित:जाणून घ्या नुकसान, हवा स्वच्छ ठेवण्यासाठी ही 8 कामे करा, 7 खबरदारी घ्या

भारत जगातील तिसरा सर्वात मोठा LPG (लिक्विफाइड पेट्रोलियम गॅस) ग्राहक देश आहे. भारत सरकारच्या ताज्या आकडेवारीनुसार, देशात 33 कोटी घरगुती एलपीजी ग्राहक आहेत. म्हणजेच, एकूण लोकसंख्येचा मोठा भाग स्वयंपाकासाठी यावर अवलंबून आहे. पण तुम्हाला माहीत आहे का की एलपीजी गॅस जळाल्यावर घरातील हवेची गुणवत्ता खराब होऊ शकते. 2023 मध्ये ‘युनिव्हर्सिटी ऑफ यूटा हेल्थ’मध्ये प्रकाशित झालेल्या एका अहवालानुसार, गॅस स्टोव्हवर स्वयंपाक करणे ‘सेकंड हँड स्मोक’इतके प्रदूषण निर्माण करू शकते. तर, इंटरनॅशनल जर्नल ऑफ एपिडेमियोलॉजीच्या मेटा-अ‍ॅनालिसिसनुसार, गॅस स्टोव्ह वापरणाऱ्या घरातील मुलांमध्ये दम्याचा धोका सुमारे 42% जास्त असतो. तथापि, काही खबरदारी घेऊन हा धोका मोठ्या प्रमाणात कमी केला जाऊ शकतो. म्हणून, आज ‘कामाची बातमी’मध्ये गॅस वापराच्या सुरक्षितता टिप्सबद्दल बोलूया. त्याचबरोबर जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. संदीप कटियार, वरिष्ठ सल्लागार, पल्मोनोलॉजी, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, कानपूर प्रश्न- गॅस स्टोव्ह घरातील हवा कशी प्रदूषित करतो? उत्तर- एलपीजी जाळल्यावर कार्बन डायऑक्साइड, कार्बन मोनोऑक्साइड आणि नायट्रोजन डायऑक्साइडसारखे वायू बाहेर पडतात, जे घरातील हवेच्या गुणवत्तेवर परिणाम करतात. PM2.5 (प्रदूषणाचे बारीक कण) देखील बाहेर पडतात. जास्त ज्योत किंवा जास्त वेळ स्वयंपाक केल्याने त्यांची मात्रा वाढते. खराब वायुवीजन असलेल्या ठिकाणी हे वायू घरात जमा होतात. गॅस गळतीमुळेही प्रदूषण वाढते. प्रश्न- न दिसणाऱ्या धुराशिवायही गॅस स्टोव्ह हवा कशी प्रदूषित करतो? उत्तर- गॅस स्टोव्हचे कण अत्यंत बारीक असतात, त्यामुळे ते दिसत नाहीत. गॅस जळाल्यावर नायट्रोजन डायऑक्साइड आणि कार्बन मोनोऑक्साइड बाहेर पडतात, जे हवेत मिसळून वायुवीजन कमी झाल्यास घरात जमा होतात. प्रश्न- गॅस स्टोव्हमधून कोणते हानिकारक वायू बाहेर पडतात? उत्तर- गॅस स्टोव्ह जळाल्यावर काही अदृश्य हानिकारक वायू बाहेर पडतात. खालील ग्राफिकमध्ये पाहा- चला, गॅस स्टोव्हमधून बाहेर पडणाऱ्या या हानिकारक वायूंबद्दल जाणून घेऊया- प्रश्न- LPG आणि PNG दोन्हीमधून हानिकारक वायू बाहेर पडतात का? उत्तर- होय, LPG आणि PNG दोन्ही स्वयंपाकासाठीचे इंधन आहेत. LPG सिलेंडरमध्ये संकुचित द्रव स्वरूपात येते. तर PNG पाईपलाईनद्वारे स्वयंपाकघरापर्यंत पोहोचते आणि अधिक सुरक्षित मानली जाते. परंतु दोन्ही जळताना नायट्रोजन डायऑक्साइड आणि कार्बन मोनोऑक्साइड बाहेर पडतात. प्रश्न- हे वायू आरोग्याला कसे नुकसान पोहोचवतात? उत्तर- गॅस स्टोव्हमधून बाहेर पडणारे वायू दीर्घकाळात आरोग्यावर थेट परिणाम करतात. आरोग्य धोक्याच्या ग्राफिक्समध्ये पाहा- प्रश्न- जर स्वयंपाकघरात चिमणी किंवा एक्झॉस्ट फॅन लावला असेल, तरीही या वायूंमुळे नुकसान होते का? उत्तर- यामुळे धोका कमी होतो, परंतु खराब देखभाल, बंद फिल्टर किंवा कमकुवत वायुवीजन यामुळे वायू जमा होऊ शकतात. प्रश्न- गॅसव्यतिरिक्त, घरातील हवा कोणत्या कारणांमुळे प्रदूषित होते? उत्तर- घरातील हवा गॅस स्टोव्हव्यतिरिक्त इतर अनेक कारणांमुळेही खराब होते. सर्व कारणे ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- या वायूमुळे सर्वात जास्त धोका कोणाला आहे? उत्तर- काही लोकांना याचा धोका जास्त असतो. जसे की- प्रश्न- गॅस स्टोव्हमुळे होणारे वायू प्रदूषण कसे कमी करावे? उत्तर- गॅस स्टोव्ह सुरक्षित आहे, पण त्याचा योग्य वापर महत्त्वाचा आहे. सोप्या सवयींनी स्वयंपाकघरातील आणि घरातील हवा सुरक्षित ठेवता येते. हे खालील ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- गॅस स्टोव्ह वापरताना कोणती खबरदारी घ्यावी? उत्तर- मुद्द्यांमधून समजून घ्या- प्रश्न- इलेक्ट्रिक/इंडक्शन शेगडीमुळेही घरातील हवा प्रदूषित होते का? उत्तर- इलेक्ट्रिक/इंडक्शन शेगड्या गॅस स्टोव्हपेक्षा अधिक सुरक्षित आहेत, परंतु स्वयंपाक करताना सूक्ष्म कण तयार होऊ शकतात, त्यामुळे यामध्येही पुरेसे वायुवीजन आवश्यक आहे. प्रश्न- स्वयंपाक करण्याचा सर्वात सुरक्षित आणि आरोग्यदायी मार्ग कोणता आहे? उत्तर- स्वयंपाक करताना एक्झॉस्ट फॅन चालू ठेवा आणि खिडक्या उघड्या ठेवा, जेणेकरून वायू बाहेर जातील. मंद/मध्यम आचेवर शिजवा, कारण जास्त आचेमुळे उत्सर्जन वाढते.

6 सवयी 80 व्या वर्षीही मेंदूला तल्लख ठेवतील:संशोधन सांगते - तुमचे जनुके नाही, तुमची चांगली दिनचर्या मेंदूचे दीर्घायुष्य ठरवते

80 वर्षांच्या वयानंतरही मेंदू 40-50 वर्षांच्या व्यक्तीसारखा तीक्ष्ण राहू शकतो का? नवी दिल्ली एम्सचे संशोधन आणि अमेरिकन फेडरेशन फॉर एजिंग (AFAR) च्या सुपरएजर्स अभ्यासानुसार असे म्हटले आहे की- जर योग्य जीवनशैली अवलंबली तर हे शक्य आहे. या अभ्यासात अशा वृद्धांना पाहिले गेले, ज्यांची स्मरणशक्ती आणि विचार करण्याची क्षमता त्यांच्या वयापेक्षा खूप चांगली होती. त्यांची रक्त तपासणी, एमआरआय आणि न्यूरोसायकोलॉजिकल चाचणी करण्यात आली. ज्या वृद्धांचा मेंदू जलद काम करत होता, त्यांची जीवनशैली, आहार आणि योग-व्यायाम करण्याची वेळ देखील पाहिली गेली. या दोन्ही संशोधनांचा निष्कर्ष असा निघाला की, वयावर जनुकांऐवजी दैनंदिन सवयींचा जास्त परिणाम होतो. म्हणजेच, योग्य दिनचर्या अवलंबून म्हातारपणातही स्मरणशक्ती आणि विचार करण्याची क्षमता मजबूत ठेवता येते. संशोधनातून समोर आलेल्या 6 सवयी जाणून घ्या. जे वृद्ध दररोज चालतात, भेटतात आणि शिकतात; त्यांचे मन 20-30 वर्षे अधिक सक्रिय राहते दररोज चालणे - मेंदूपर्यंत रक्त पोहोचवण्याचा सर्वात सोपा मार्ग दररोज 20-30 मिनिटे वेगाने चाला. गुडघ्यात दुखत असेल तर हलका व्यायाम करा. फायदा - मेंदूतील रक्तसंचार सुधारतो, मानसिक आळस आणि थकवा कमी होतो. लोकांशी जोडलेले रहा - वाढत्या वयात एकटेपणाच्या धोक्यापासून वाचाल नातेवाईक, शेजारी किंवा मित्रांशी बोला. नातवंडांसोबत वेळ घालवा. फायदा- मेंदू सक्रिय राहतो, डिप्रेशन आणि विसरण्याची समस्या कमी होते. योगाभ्यास करा - ताण कमी होतो आणि लक्ष केंद्रित होते 5-10 मिनिटे दीर्घ श्वास घ्या. 4 सेकंद आत घ्या, 4 सेकंद थांबवा, 6 सेकंदात बाहेर सोडा. फायदा - ताण कमी करणारे हार्मोन्स घटतात. स्मरणशक्तीसोबत निर्णय घेण्याची क्षमता वाढते. घरातील संतुलित आहार - मेंदूच्या खऱ्या ऊर्जेचा स्रोत आहे डाळ-रोटी, भाजी, दह्यासोबत बदाम-अक्रोड खा. साखर, तेल, मीठ कमी करा. फायदा - बीपी व शुगर नियंत्रित राहतात. हृदय आणि मेंदू दोन्ही निरोगी राहतात. चांगली झोप - मेंदूची स्वच्छता होते, हार्मोन्स संतुलित राहतात 7-8 तासांची गाढ झोप घ्या. झोपण्यापूर्वी एक तास आधी मोबाईल आणि टीव्ही बंद करा. फायदा - झोपेत मेंदू स्वतःला रीसेट करतो. विचार करण्याची क्षमता तीव्र राहते. नियमित तपासणी - आजार लवकर ओळखल्याने ताण येत नाही वर्षातून एकदा शुगर, बीपी, व्हिटॅमिन-डी, थायरॉईड सारख्या तपासण्या करून घ्या. फायदा - सुरुवातीला आजारावर उपचार झाल्याने मेंदूची कार्यक्षमता कमी होणे थांबते. निरोगी सुपरएजर्सच्या सवयी तपासल्याअमेरिकन अभ्यासात ९५ वर्षे व त्याहून अधिक वयाच्या अशा सुपरएजर्सचा समावेश आहे, जे शारीरिक-मानसिकदृष्ट्या निरोगी आहेत. तर एम्सच्या संशोधनात ८० किंवा त्याहून अधिक वयाच्या वृद्धांसोबत २५ ते ५० वयोगटातील लोकांचा समावेश होता.

घामही सांगतो आरोग्याची स्थिती:घाम येण्याच्या पद्धतीवरून जाणून घ्या हे कोणत्या आरोग्य स्थितीचे लक्षण आहे, डॉक्टरांना कधी दाखवावे

उन्हाळ्यात घाम येणे सामान्य आहे. पण तुम्हाला कधी असे वाटले आहे का की तापमान सामान्य असतानाही घाम येत आहे? घामातून विचित्र वास येत आहे? जर होय, तर हे सामान्य नाही. याचा अर्थ असा होऊ शकतो की आपले शरीर एखाद्या आरोग्य स्थितीकडे इशारा करत आहे. माणसाच्या निरोगी राहण्यासाठी घाम येणे आवश्यक आहे, परंतु अनेकदा ते आरोग्याशी संबंधित अनेक महत्त्वाचे संकेत देखील देते. 'सायन्स डेली' मध्ये प्रकाशित झालेल्या एका अभ्यासानुसार, घाम अनेक वर्षांपूर्वीच काही आरोग्य स्थितींचे संकेत देऊ लागतो. स्वेटिंग पॅटर्न (घामाच्या पद्धतीवरून) हे ओळखता येते. म्हणूनच 'फिजिकल हेल्थ' मध्ये आज आपण घाम का येतो हे समजून घेऊ. तसेच जाणून घेऊ की- प्रश्न- घाम का येतो? तो शरीरासाठी का आवश्यक आहे? उत्तर- घाम शरीराची नैसर्गिक शीतकरण प्रणाली आहे. जेव्हा शरीराचे तापमान वाढते, तेव्हा ते घामाद्वारे स्वतःला थंड करते. प्रश्न- घाम येण्याचे काही आरोग्यदायी मापदंड (हेल्दी पॅरामीटर) असतात का? हे आरोग्याचे सूचक (मार्कर) असू शकते का? उत्तर- घामाचे प्रमाण प्रत्येक व्यक्तीमध्ये वेगळे असते. हे फिटनेस पातळी, आनुवंशिकता आणि हवामानामुळे प्रभावित होते. प्रश्न- जास्त किंवा कमी घाम येणे कोणत्याही आरोग्य समस्येचे लक्षण असू शकते का? उत्तर- होय, जास्त घाम येणे म्हणजे शरीराचे तापमान नियंत्रित करण्याची क्षमता प्रभावित झाली आहे. जर कोणतीही मेहनत न करता घाम येत असेल तर हार्मोन किंवा मज्जासंस्थेशी संबंधित समस्या असू शकते. तर, खूप कमी घाम येणे डिहायड्रेशनसारख्या समस्येचे लक्षण असू शकते. जास्त किंवा कमी घाम येण्याची सर्व संभाव्य कारणे ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- घामाच्या पद्धतीवरून (कधी, किती आणि कुठे) आरोग्याबद्दल काय कळते? उत्तर- घामाची पद्धत आणि त्याचा वास अनेक आरोग्य धोक्यांचे संकेत देऊ शकतो. वेगवेगळे संकेत काय सांगतात, ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- घामाचा नमुना कधी एखाद्या गंभीर समस्येचे लक्षण असू शकते? उत्तर- घाम येणे सामान्य आहे आणि निरोगी राहण्यासाठी आवश्यक देखील आहे. तथापि, काही प्रकरणांमध्ये हे एखाद्या गंभीर समस्येचे लक्षण देखील असू शकते- प्रश्न- हार्मोनल बदल, थायरॉईड किंवा मधुमेहामुळे देखील घाम येण्याचा नमुना बदलू शकतो का? उत्तर- होय, हार्मोनल बदल, थायरॉईड किंवा मधुमेह या तिन्हीचा घाम येण्याच्या नमुन्याशी थेट संबंध आहे- प्रश्न- ताण आणि चिंता यामुळे देखील घामाचे स्वरूप बदलू शकते का? याची काय चिन्हे असतात? उत्तर- होय, ताणामुळे शरीरातील हार्मोनल क्रिया बदलतात आणि यामुळे घामाचे स्वरूप (पॅटर्न) देखील बदलते- प्रश्न- निरोगी घाम येणे आणि शरीराचे तापमान संतुलित ठेवण्यासाठी जीवनशैलीत कोणते बदल करावे लागतील? उत्तर- यासाठी जीवनशैलीत काही छोटे बदल करायला हवेत. हे ग्राफिक्समध्ये बघा- प्रश्न- घामाचा वास कमी करण्यासाठी आणि त्वचा निरोगी ठेवण्यासाठी काय करावे? उत्तर- हे पॉइंट्समधून समजून घ्या- प्रश्न- कोणत्या प्रकारचा घाम येण्याचा नमुना दिसल्यास डॉक्टरांकडे जावे? उत्तर- या सर्व परिस्थितीत डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे-

12 कारणांमुळे घरात लागते वाळवी:संरक्षणासाठी आवश्यक 18 खबरदारी, वाळवीच्या उपचारात या 10 चुका करू नका

उन्हाळ्यात अनेक घरांमध्ये वाळवीची (टर्माइट) समस्या वाढते. खरं तर, उष्णता आणि आर्द्रता यांचा संगम वाळवीसाठी मेजवानीसारखा असतो. ती भिंतींच्या भेगांमध्ये आणि लाकडी फर्निचरमध्ये लपून त्यांना आतून पोखरून पोकळ करतात. अनेकदा त्यांचा शोध लागेपर्यंत खूप उशीर झालेला असतो. वाळवी फक्त लाकूडच नाही, तर दीर्घकाळात घराच्या भिंती आणि पायाही कमकुवत करू शकते. मात्र, वेळेत काही सुरक्षा टिप्स वापरल्यास आपल्या घराला त्यांच्यापासून वाचवता येते. आज ‘कामाची बातमी’ मध्ये घरापासून वाळवी दूर करण्याबद्दल बोलूया. यासोबतच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: तौफीक मजूमदार, व्यवस्थापकीय संचालक, PQGS पेस्ट कंट्रोल, बेंगळूरु प्रश्न- घरांना वाळवी का लागते? उत्तर- वाळवी सामान्यतः ओलसर आणि अंधाऱ्या ठिकाणी वाढते. त्यानंतर ती हळूहळू लाकूड, कागद आणि भिंतींपर्यंत पसरते. याशिवाय, ओलसरपणा, पाण्याची गळती, खराब वायुवीजन असलेल्या ठिकाणीही ती वाढू शकते. स्वच्छतेच्या अभावामुळे ती हळूहळू संपूर्ण घरात पसरू शकते. घरांमध्ये वाळवी लागण्याची संभाव्य कारणे खालील ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- घरात कोणत्या ठिकाणी वाळवी लागण्याचा धोका जास्त असतो? उत्तर- घरांमध्ये वाळवी मुख्यत्वे ओलसर ठिकाणी लागते. फर्निचर, पुठ्ठे, जुनी पुस्तके आणि वर्तमानपत्रे ही वाळवीची आवडती ठिकाणे आहेत. ग्राफिकमध्ये पहा की ती कोणत्या ठिकाणी जास्त वाढते- प्रश्न- वाळवी लागण्याची सुरुवातीची चिन्हे काय असतात? उत्तर- याची सुरुवातीची चिन्हे आहेत- ही चिन्हे दिसताच त्वरित कारवाई करणे आवश्यक आहे. प्रश्न- घराला वाळवीपासून वाचवण्यासाठी काय करावे? उत्तर- ओलावा वाळवीला सर्वात जास्त आकर्षित करतो. म्हणून, पाण्याची गळती त्वरित दुरुस्त करा आणि घरात पुरेसे वायुवीजन ठेवा. वाळवीपासून बचावाचे सर्व उपाय खालील ग्राफिक्समध्ये पहा- प्रश्न- घरातील कोणत्याही वस्तूला वाळवी लागली असेल तर काय करावे? उत्तर- हे मुद्द्यांमधून समजून घ्या- लाकडी फर्निचरला लागल्यास काय करावे? पुस्तकांना लागल्यास काय करावे? भिंतीला लागल्यास काय करावे? प्रश्न- उन्हाळ्यात वाळवीचा धोका जास्त का असतो? उत्तर- वाळवीसाठी उन्हाळा आणि पावसाळा (मान्सून) सर्वात अनुकूल असतो. या काळात उष्णता आणि आर्द्रता (ह्यूमिडिटी) वाढल्याने त्यांची वेगाने वाढ होते. पावसाळ्यात ओलसरपणामुळे वाळवी लाकूड आणि भिंतींचे नुकसान करते, तर वसंत ऋतू आणि उन्हाळ्यात पंख असलेली वाळवी थव्याने बाहेर पडून नवीन वसाहती बनवते. प्रश्न- वाळवीपासून बचावासाठी फर्निचरची काळजी कशी घ्यावी? उत्तर- लाकडात ओलावा वाळवीला आकर्षित करतो, म्हणून फर्निचर कोरड्या जागी ठेवा. त्याचबरोबर काही इतर गोष्टी लक्षात ठेवा- प्रश्न- वाळवीवर उपचार करताना कोणत्या चुका टाळल्या पाहिजेत? उत्तर- वाळवी घालवताना लोक अनेकदा काही चुका करतात, ज्यामुळे काही दिवसांनी पुन्हा वाळवी लागण्यास सुरुवात होते. सर्व चुका ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- वाळवी माणसांना हानी पोहोचवते का? उत्तर- नाही, वाळवी थेट माणसांना हानी पोहोचवत नाही. पण ती घर, फर्निचर आणि मौल्यवान लाकडी वस्तू खराब करते. प्रश्न- फक्त जुन्या घरांनाच वाळवी लागते का? उत्तर- नाही, वाळवी नवीन आणि जुन्या दोन्ही घरांना लागू शकते. फरक फक्त एवढाच आहे की, जुन्या घरांमध्ये लाकूड आणि आर्द्रतेमुळे त्यांचा धोका जास्त असतो.

स्व-मदत पुस्तकांमधून:आपले शब्द नेहमी स्वच्छ आणि स्पष्ट ठेवा

पुस्तकांमधून जाणून घ्या, इतरांच्या बोलण्याला वैयक्तिकरित्या घेणे कसे थांबवावे? प्रत्येक परिस्थितीत आपले सर्वोत्तम देण्याचे ठरवाआपले शब्द स्पष्ट आणि खरे ठेवा. तुम्ही जे बोलता, त्याचा परिणाम केवळ इतरांवरच नाही, तर मोठ्या प्रमाणात तुमच्यावरही होतो. इतरांच्या बोलण्याला वैयक्तिकरित्या घेणे थांबवा, कारण लोक जे बोलतात ते त्यांच्या स्वतःच्या अनुभवांचे प्रतिबिंब असते. प्रत्येक परिस्थितीत आपले सर्वोत्तम देण्याचा प्रयत्न करा, हेच तुम्हाला शांती आणि संतुलनाकडे घेऊन जाऊ शकते. (द फोर ॲग्रीमेंट्स - डॉन मिगुएल रुईझ) लक्षात ठेवा, कोणतीही भावना कायमस्वरूपी नसतेकधीकधी जीवन इतके जड वाटू लागते की काहीही ठीक होताना दिसत नाही. अशा वेळी हे लक्षात ठेवणे महत्त्वाचे आहे की कोणतीही भावना कायमस्वरूपी नसते. वेदना, चिंता आणि उदासीनता... हे सर्व लाटांप्रमाणे येतात आणि जातात. तुम्ही तुटत नाही आहात, तुम्ही फक्त एका कठीण टप्प्यातून जात आहात. स्वतःशी थोडे नम्र रहा. हळूहळू वेळेनुसार, गोष्टी पुन्हा हलक्या होऊ लागतात. (द कम्फर्ट बुक - मॅट हेग) छोटी पाऊलेच तुम्हाला ध्येयाच्या जवळ घेऊन जातीलदररोज प्रेरणेची वाट पाहणे आवश्यक नाही. खरे काम तेव्हा होते, जेव्हा तुम्ही प्रेरणेशिवायच जीवनात पुढे जाण्याचा निर्णय घेता. छोटी-छोटी पाऊले, ती कितीही सामान्य वाटली तरी, तुम्हाला तुमच्या ध्येयाच्या जवळ घेऊन जातात. सर्जनशीलता हा काही एक मोठा क्षण नाही, तर सतत केलेल्या छोट्या प्रयत्नांचा परिणाम आहे. जेव्हा तुम्ही थांबत नाही, तेव्हा मार्ग तयार होत जातात. (कीप गोइंग -ऑस्टिन क्लिऑन) महत्वाचे हे आहे की, जे काही काम कराल, ते पूर्ण मनाने कराअसाधारण बनण्यासाठी तुम्हाला काही वेगळे करण्याची गरज नाही. जे काही कराल, ते पूर्ण मनाने करायचे असते. सामान्य कामेही खास बनतात, जेव्हा तुम्ही त्यात मन आणि समर्पण जोडता. फरक या गोष्टीने पडत नाही की तुमचे काम काय आहे, तर या गोष्टीने पडतो की तुम्ही ते कसे करता. प्रत्येक दिवशी तुमच्याकडे एक संधी असते, सामान्य गोष्टीला असाधारण बनवण्याची. (द फ्रेड फैक्टर -मार्क सैनबॉर्न)

महान विचारवंतांकडून धडे:खरी समज आपल्याला स्वतंत्र करते - स्पिनोझा

स्पिनोझा हे पोर्तुगीज-ज्यू वंशाचे प्रसिद्ध तत्त्वज्ञ होते. ते १७ व्या शतकातील महान विचारवंतांपैकी एक मानले जातात. 1. मनुष्याची सर्वात मोठी उपलब्धी समजून घेण्यासाठी शिकणे आहे, कारण खरी समजच माणसाला स्वातंत्र्य देते.2. जर तुम्हाला हवे असेल की तुमचे वर्तमान, भूतकाळापेक्षा वेगळे आणि चांगले असावे, तर तुमचा भूतकाळ समजून घ्या.3. ज्या गोष्टी उत्कृष्ट असतात, त्या तितक्याच कठीण आणि दुर्मिळ देखील असतात.4. शांती हा एक गुण आहे. एक अशी मानसिक अवस्था ज्यात दया, आत्मविश्वास आणि न्यायाची भावना असते.5. जेव्हा माणूस आपल्या भावनांच्या अधीन असतो, तेव्हा तो स्वतःचा मालक राहत नाही.6. नवीन गोष्टींनी चकित होऊ नका. कोणतीही गोष्ट केवळ यामुळे चुकीची नसते कारण बरेच लोक ती मानत नाहीत.7. आशा आणि भय एकमेकांशी जोडलेले असतात. जिथे आशा आहे, तिथे थोडी भीती देखील आहे आणि जिथे भीती आहे, तिथे अपेक्षा देखील आहे.8. मनाला ताकदीने नाही, प्रेम आणि श्रेष्ठ वर्तनाने जिंकले जाते.9. तोच व्यक्ती खऱ्या अर्थाने स्वतंत्र आहे जो आपल्या समजुतीच्या मार्गदर्शनाखाली जीवन जगतो.

टिप्स:सेकंड हँड स्ट्रेसचा सामना करण्याचे 5 मार्ग

भावना संसर्गजन्य असतात. जर तुम्ही आनंदी आणि आशावादी लोकांसोबत काम करत असाल, तर तुम्हालाही तसेच वाटू लागते. जर तुमचे सहकारी नेहमी तणावग्रस्त किंवा नकारात्मक असतील, तर त्याचा परिणाम तुमच्या मनावर आणि कामावरही होतो. यालाच 'सेकंड हँड स्ट्रेस' म्हणतात. यापासून वाचण्यासाठी काही प्रभावी उपाय... 1) टीमशी मोकळेपणाने बोला, अनुभव शेअर करण्यासाठी प्रोत्साहित करा जर तुमच्या टीममधील काही सदस्य तणावात दिसत असतील, तर त्यांच्या तणावाचे खरे कारण काय आहे हे समजून घेण्याचा प्रयत्न करा. त्यांच्याशी मोकळेपणाने बोला आणि त्यांना त्यांचे अनुभव शेअर करण्यासाठी प्रोत्साहित करा. जेव्हा लोक त्यांच्या भावना योग्य प्रकारे ओळखतात आणि व्यक्त करतात, तेव्हा त्यांना तणावाचे कारण अधिक चांगल्या प्रकारे समजते. 2) सहकार्य आणि सकारात्मक दृष्टिकोन तणाव कमी करू शकतो एखाद्याचा ताण अनुभवण्याऐवजी, तुम्ही त्याला मदत करण्याचा प्रयत्न करू शकता. लोकांबद्दल सहानुभूती दाखवा, त्यांचे म्हणणे लक्षपूर्वक ऐका आणि सकारात्मक संवाद साधा. तुमचे सहकार्य आणि सकारात्मक दृष्टिकोन केवळ समोरच्या व्यक्तीचा ताण कमी करत नाही, तर तुम्हालाही नकारात्मक प्रभावापासून वाचवू शकतो. 3) मानसिक शांततेसाठी अंतर ठेवानकारात्मक लोकांशी नेहमीच राहणे मानसिकदृष्ट्या थकवणारे असू शकते. जर तुम्हाला वाटले की एखादा सहकारी तुमच्या मनावर वाईट परिणाम करत आहे, तर त्याच्यापासून थोडे अंतर ठेवणे हेच सर्व प्रकारे चांगले आहे. हे अंतर असंवेदनशीलता नाही, तर तुमची मानसिक शांती टिकवून ठेवण्याचा एक निरोगी मार्ग आहे. 4) आजूबाजूचे वातावरण सुधारण्यासाठी शक्य ते सर्व प्रयत्न कराज्याप्रमाणे नकारात्मक भावना पसरतात, त्याचप्रमाणे सकारात्मक भावनाही वेगाने पसरतात. म्हणून, स्वतःला नेहमीच एक सकारात्मक उदाहरण म्हणून सादर करा. चेहऱ्यावर हास्य, मनात उत्साह आणि सकारात्मक विचारांनी आपल्या आजूबाजूचे वातावरण अधिक चांगले बनवा. यामुळे तुमच्या टीममध्ये आत्मविश्वास आणि ऊर्जा वेगाने वाढू शकते. 5) स्वतःच्या आरोग्याची काळजी घ्याल, तरच तणावाचा सामना करू शकाल तणावापासून वाचण्याचा सर्वात महत्त्वाचा आणि प्रभावी मार्ग म्हणजे स्वतःच्या आरोग्याची काळजी घेणे. तुम्ही नेहमीच पौष्टिक आणि संतुलित आहार घ्यावा, नियमित व्यायाम करावा आणि पुरेशी झोप घ्यावी हे खूप महत्त्वाचे आहे. जेव्हा तुमचे शरीर आणि मन दोन्ही निरोगी असतात, तेव्हा तुम्ही बाह्य तणावांचा सामना खंबीरपणे करू शकता.

प्रेरणादायी:अशा लोकांसोबत रहा जे प्रेरणा देतात, तुमचा चांगुलपणा बाहेर आणतात- कुमार मंगलम बिर्ला

कुमार मंगलम बिर्ला आयपीएलमध्ये आरसीबीच्या खरेदीबाबत चर्चेत आहेत. व्यवसायाबद्दल त्यांचे विचार, त्यांच्याच शब्दांत... आपण अशा एका युगात प्रवेश करत आहोत, जे हाय-टेकसोबत हाय-टच देखील आहे. ही वेळ केवळ तंत्रज्ञानाची नाही, तर मानवी संबंध आणि समजूतदारपणाची देखील आहे. आज आपल्यामध्ये अशा व्यक्तिमत्त्वांच्या कथा आहेत, ज्यांनी या नवीन युगाला समजून घेतले आणि त्यात स्वतःसाठी मार्ग तयार केला. उदाहरणार्थ, फाल्गुनी नायर यांनी त्यांच्या प्रवासात अनेक आव्हाने पाहिली. सुरुवातीला सुमारे 50 गुंतवणूकदारांनी त्यांच्या ऑनलाइन ब्युटी बिझनेसची कल्पना फेटाळून लावली होती. पण आज तीच कल्पना एक नवीन ओळख बनली आहे. ही कथा आपल्याला सांगते की जे लोक नवीन मार्ग तयार करतात, तेच बदलाची ओळख बनतात. तुम्ही ही उपलब्धी कठीण परिस्थितीत साध्य केली आहे. तुम्ही अशा एका युगाला जवळून पाहिले आहे, ज्यात जग वेगाने बदलले आहे. तुम्ही पाहिले की तेलाच्या किमती नकारात्मक पातळीवरून 100 डॉलरपर्यंत पोहोचल्या, आभासी जगात लाखो लोक एकाच वेळी जोडले गेले. तुम्ही एनएफटी (NFT) आणि मेटाव्हर्स (Metaverse) सारख्या नवीन संकल्पना उदयास येताना पाहिल्या. हे बदल सांगतात की जुने नियम तुटत आहेत, नवीन तयार होत आहेत. ही वेळ सामान्य नाही, एक संधी आहे. जगात आज भांडवलाची उपलब्धता आणि तंत्रज्ञानाच्या प्रवेशामुळे नवीन कल्पनांना प्रत्यक्षात आणणे सोपे झाले आहे. आजची वेळ प्रयोग करण्याची आणि काहीतरी नवीन निर्माण करण्याची आहे. पण लक्षात ठेवा की शॉर्टकटने यश मिळवता येत नाही. मोठे व्यवसाय आणि करिअर सततच्या मेहनतीने, समजूतदारपणाने आणि धैर्याने तयार होतात. तुम्हाला समस्यांना खोलवर समजून घ्यावे लागेल आणि त्यांच्या समाधानावर ठाम राहावे लागेल. तुमच्या निर्णयांमध्ये ऊर्जेचे महत्त्व समजून घ्या. तुमच्या करिअरमध्ये आणि जीवनात तुम्हाला प्रेरणा देणारे लोक आणि काम निवडा. तुमच्यातील चांगुलपणा बाहेर आणणाऱ्या लोकांसोबत राहा. नेतृत्व म्हणजे लोकांना प्रेरित करण्याचे काम. यासाठी तीन प्रकारची ऊर्जा आवश्यक आहे… भावनिक, बौद्धिक आणि शारीरिक. भावनिक ऊर्जा इतरांना प्रेरणा देते, बौद्धिक ऊर्जा शिकण्यातून येते आणि शारीरिक ऊर्जा स्वतःची काळजी घेतल्याने मिळते. जीवनात संतुलन राखा. यश आणि अपयश तात्पुरते आहेत. यशाने हुरळून जाऊ नका आणि अपयशाने खचून जाऊ नका. हेच संतुलन तुमच्या करिअरला स्थिरता देईल. समाजाला परत देणे शिका. तुमच्याकडे असलेले ज्ञान, संधी आणि संसाधने हे एक प्रकारे या जगाची तुमच्यावरील गुंतवणूक आहे. प्रत्येकाला ही संधी मिळत नाही. त्यामुळे तुमच्या यशात समाजाचाही वाटा आहे. नवीन व्यवसाय निर्माण करून समाजाला पुढे न्या भारतात या विचाराला महात्मा गांधींनी 'ट्रस्टीशिप'च्या स्वरूपात समजावले होते की, व्यवसाय केवळ नफ्यासाठी नाही तर समाजासाठीही असावा. आजही समाजात असमानता आहे. अनेक प्रतिभावान लोक असे आहेत, ज्यांना तुमच्यासारख्या संधी मिळाल्या नाहीत. तुमच्याकडे ही संधी आहे की तुम्ही नवीन व्यवसाय निर्माण करून आणि रोजगार निर्माण करून समाजाला पुढे न्या. पदवी केवळ नोकरी मिळवण्याचे साधन नाही, ही एक जबाबदारी आहे. (आयआयएम अहमदाबादच्या 2022 च्या दीक्षांत समारंभात)

8 वे वेतन आयोग वेतन कॅल्क्युलेटर घोटाळा:जाणून घ्या हे काय आहे, ठग कसे करत आहेत; हे 11 मार्ग तुम्हाला सुरक्षित ठेवतील

गेल्या काही महिन्यांपासून 8व्या वेतन आयोगाशी संबंधित अपडेट्स बातम्यांमध्ये आहेत. वेतन आयोग ही भारत सरकारची एक 'प्रशासकीय संस्था' आहे, जी दर 10 वर्षांनी केंद्रीय कर्मचाऱ्यांच्या वेतन, भत्ते आणि पेन्शनमध्ये वाढ करण्याची शिफारस करते. नवीन अपडेट्समुळे केंद्रीय कर्मचारी त्यांचे वाढलेले वेतन जाणून घेण्यासाठी उत्सुक आहेत. सायबर ठग या संधीचा फायदा घेऊन फसवणूक करत आहेत. इंडियन सायबर क्राईम कोऑर्डिनेशन सेंटर (I4C) ने देखील याबाबत अलर्ट जारी केला आहे. आज 'सायबर लिटरसी' या कॉलममध्ये '8व्या वेतन आयोगाच्या वेतन घोटाळ्या'बद्दल बोलूया. यासोबतच जाणून घेऊया की- तज्ञ: राहुल मिश्रा, सायबर सुरक्षा सल्लागार, उत्तर प्रदेश पोलीस प्रश्न- '8व्या वेतन आयोगाचा वेतन कॅल्क्युलेटर घोटाळा' काय आहे? उत्तर- हा एक सायबर फ्रॉड आहे, ज्यामध्ये ठग सरकारी कर्मचारी आणि पेन्शनधारकांना व्हॉट्सॲपवर बनावट मेसेज पाठवतात. यामध्ये पगारवाढीची माहिती देण्याच्या नावाखाली APK फाईल डाउनलोड करण्यास सांगितले जाते. जेव्हा युझर ही फाईल डाउनलोड आणि इन्स्टॉल करतो, तेव्हा स्कॅमर्स त्याच्या मोबाईलचा ॲक्सेस घेतात आणि बँक खाते रिकामे करतात. प्रश्न- इंडियन सायबर क्राईम कोऑर्डिनेशन सेंटर (I4C) ने लोकांना या स्कॅमपासून सावध करण्यासाठी काय इशारा दिला आहे? उत्तर- I4C ने म्हटले आहे की- ‘8th पे कमिशन सॅलरी’च्या नावाखाली बनावट मेसेज पाठवले जात आहेत. या मेसेजमध्ये APK फाईल डाउनलोड करण्यास सांगितले जाते, जे धोकादायक आहे. अशा फाईल्समधून मोबाइल डेटा आणि बँकेशी संबंधित संवेदनशील माहिती चोरली जाऊ शकते. म्हणून कोणत्याही अनोळखी लिंक किंवा फाईलवर क्लिक करू नका. केवळ अधिकृत स्त्रोतांकडूनच माहिती घ्या. कोणत्याही संशयास्पद मेसेजची त्वरित तक्रार करा. प्रश्न- ठग ‘8th पे सॅलरी कॅल्क्युलेटर स्कॅम’मध्ये लोकांना कसे फसवतात? उत्तर- स्कॅमर ही फसवणूक कशी करतात, ते ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- लोक इतक्या सहजपणे ठगांच्या जाळ्यात का अडकतात? उत्तर- खरं तर, लोकांना हे जाणून घेण्याची उत्सुकता असते की 8 व्या वेतन आयोगाच्या शिफारशीनंतर त्यांच्या खात्यात किती रुपये वाढून येतील. फसवणूक करणारे याच उत्सुकतेचा आणि लोभाचा फायदा घेतात. प्रश्न- फसवणूक करणारे ‘8th पे सॅलरी कॅल्क्युलेटर स्कॅम’मध्ये कोणत्या लोकांना लक्ष्य करत आहेत? उत्तर- फसवणूक करणारे यात विशेषतः केंद्रीय कर्मचाऱ्यांना लक्ष्य करत आहेत. त्याचबरोबर पेन्शनधारकही फसवणूक करणाऱ्यांच्या निशाण्यावर आहेत. संपूर्ण यादी ग्राफिक्समध्ये पहा- प्रश्न- APK फाइल डाउनलोड केल्याने मोबाइल कसा हॅक होतो? उत्तर- APK ही अँड्रॉइड ॲप इन्स्टॉल करण्याची फाइल असते. प्रश्न- अशा कोणत्याही सायबर स्कॅमपासून वाचायचे असेल तर काय करावे? उत्तर- I4C ने यासाठी काही सल्ला दिला आहे. सर्व टिप्स ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- स्कॅमर्सच्या मेसेजमध्ये कोणते रेड फ्लॅग असतात? त्यांना कसे ओळखावे? उत्तर- I4C नुसार, स्कॅमर्सच्या मेसेजमध्ये अनेक रेड फ्लॅग असतात, ग्राफिक्समध्ये पहा- प्रश्न- जर चुकून APK डाउनलोड झाले तर काय करावे? उत्तर- असे झाल्यास, लगेच हे काम करा- प्रश्न- अशा अनधिकृत ॲप्सपासून वाचण्यासाठी मोबाईल फोनमध्ये कोणत्या सुरक्षा सेटिंग्स चालू ठेवल्या पाहिजेत? उत्तर- मोबाईल फोनमध्ये या सेटिंग्स चालू करा- प्रश्न- जर तुम्हाला फसवणूक होत असल्याचा संशय असेल, तर बँक खाते त्वरित कसे सुरक्षित करावे? उत्तर- असे झाल्यास, त्वरित ही कामे करा- प्रश्न- अशा प्रकारच्या सायबर फसवणुकीची तक्रार कुठे आणि कशी करावी? उत्तर- अशी करा तक्रार-

जास्त टीव्ही पाहिल्याने नैराश्याचा धोका:मेंदू आणि झोपेवर वाईट परिणाम, अभ्यासात खुलासा, टीव्हीचे व्यसन कसे सोडवायचे ते जाणून घ्या

“फक्त एक आणखी… शेवटचा एपिसोड” असा विचार करून लोक टीव्हीवर बिंज वॉचिंग करतात. दिवसभराच्या थकव्यानंतरही कधी एक एपिसोड अनेक तासांमध्ये बदलतो, हे कळतच नाही. याचा परिणाम असा होतो की झोप पूर्ण होत नाही आणि दुसऱ्या दिवशी आळस राहतो. जर ही दिनचर्या जास्त काळ चालू राहिली तर शरीर आणि मेंदू दोघांवरही परिणाम होऊ शकतो. ‘युरोपियन सायकियाट्री जर्नल’मध्ये प्रकाशित झालेल्या एका अभ्यासानुसार, जर दररोज टीव्ही पाहण्याचा वेळ कमी केला तर डिप्रेशनचा धोका मोठ्या प्रमाणात कमी होऊ शकतो. म्हणून आज ‘कामाची बातमी’ मध्ये जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. जया सुकुल, क्लिनिकल सायकॉलॉजिस्ट, नोएडा डॉ. रोहित शर्मा, कन्सल्टंट, इंटर्नल मेडिसिन, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, जयपूर प्रश्न- टीव्ही पाहिल्याने ताण वाढतो का? उत्तर- होय, दीर्घकाळ नकारात्मक, हिंसक किंवा उच्च-ड्रामा सामग्री पाहिल्याने मेंदू सतत अलर्ट मोडमध्ये राहतो. यामुळे स्ट्रेस हार्मोन बाहेर पडतो, झोप खराब होते आणि हळूहळू चिडचिडेपणा व मानसिक थकवा वाढू लागतो. प्रश्न- जास्त टीव्ही पाहणे नैराश्याचे कारण बनू शकते का? उत्तर- नाही, जास्त टीव्ही पाहिल्याने थेट नैराश्य येत नाही, परंतु यामुळे धोका नक्कीच वाढू शकतो. या तिन्ही गोष्टी नैराश्याच्या धोक्याशी संबंधित आहेत. प्रश्न- अलीकडे झालेल्या अभ्यासात टीव्ही पाहण्याची सवय आणि डिप्रेशनबद्दल काय सांगते? उत्तर- ग्रोनिंगन विद्यापीठातील संशोधकांनी एक अभ्यास केला. त्यानुसार, टीव्ही पाहण्याचा वेळ कमी केल्याने डिप्रेशनचा धोका कमी होतो. 65 हजारांहून अधिक लोकांवर 4 वर्षे केलेल्या संशोधनात असे आढळून आले की, दररोज 1 तास टीव्ही कमी पाहिल्याने डिप्रेशनचा धोका सुमारे 11% कमी होऊ शकतो. 1.5 तास कमी केल्यास ही घट सुमारे 26% आणि 2 तास कमी केल्यास डिप्रेशनचा धोका जवळपास 40% पर्यंत कमी होऊ शकतो. याचा सर्वाधिक परिणाम 40 ते 65 वयोगटातील लोकांमध्ये दिसून आला. हा अभ्यास युरोपियन सायकायट्री जर्नलमध्ये प्रकाशित झाला आहे. प्रश्न- जास्त टीव्ही पाहिल्याने झोपेवर वाईट परिणाम होतो का? जर होय, तर का? उत्तर- होय, टीव्ही आणि मोबाईल स्क्रीनमधून बाहेर पडणारा तीव्र निळा प्रकाश मेंदूला हा संकेत देतो की अजून दिवस आहे. यामुळे स्लीप हार्मोन मेलाटोनिन कमी तयार होते. यामुळे झोप उशिरा येते किंवा येतच नाही. यामुळे बॉडी क्लॉक (झोपण्याची आणि उठण्याची वेळ) बिघडू शकते. यामुळे होणारे सर्व आरोग्य धोके ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- जास्त टीव्ही पाहण्याचा शारीरिक आरोग्यावर काय परिणाम होतो? उत्तर- यामुळे शारीरिक आरोग्यावर गंभीर परिणाम होतात. मुद्द्यांमधून समजून घेऊया- ही सवय हळूहळू अनेक गंभीर आजारांचा धोका वाढवू शकते. ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- जास्त टीव्ही पाहण्याचा मानसिक आरोग्यावर काय परिणाम होतो? उत्तर- हे मुद्द्यांमधून समजून घेऊया- प्रश्न- टीव्ही पाहताना मंचिंग करणे देखील नैराश्याचा धोका वाढवू शकते का? उत्तर- मंचिंग म्हणजे टीव्ही किंवा स्क्रीन पाहताना काहीतरी खात राहणे. या काळात बहुतेक लोक जंकफूड खातात. प्रश्न- दूरदर्शनचे व्यसन ही एक खरी मानसिक आरोग्य समस्या आहे का? उत्तर- होय, खूप जास्त आणि नियंत्रणाबाहेर टीव्ही पाहणे ही एक गंभीर मानसिक आरोग्य समस्या असू शकते. प्रश्न- दररोज जास्तीत जास्त किती तास टीव्ही पाहणे सुरक्षित आहे? उत्तर- सामान्यतः प्रौढांसाठी दररोज 1-2 तास मनोरंजनासाठी स्क्रीन टाइम संतुलित मानला जातो, जर तो झोप, व्यायाम आणि कामावर परिणाम करत नसेल. प्रश्न- शारीरिक हालचाल नैराश्याचा धोका कमी करते का? उत्तर- होय, जेव्हा चालणे, धावणे, योग किंवा कोणत्याही प्रकारची शारीरिक हालचाल केली जाते, तेव्हा शरीरात एंडोर्फिन आणि 'फील-गुड' रसायने (जसे की सेरोटोनिन, डोपामाइन) वाढतात. यामुळे मनःस्थिती सुधारते. यामुळे तणाव हार्मोन (कॉर्टिसोल) नियंत्रणात राहतो आणि झोपेची गुणवत्ताही सुधारते. हे दोन्ही नैराश्याशी संबंधित महत्त्वाचे घटक आहेत. प्रश्न- टीव्ही पाहण्याचे नकारात्मक परिणाम कसे कमी करता येतात? उत्तर- यासाठी सर्वप्रथम स्क्रीन टाइम मर्यादित करणे आवश्यक आहे. सर्व आवश्यक खबरदारी ग्राफिक्समध्ये पहा- प्रश्न- टीव्ही पाहण्याचा वेळ कमी केल्याने मनःस्थिती, एकाग्रता आणि मानसिक ऊर्जेमध्ये काय बदल होतात? उत्तर- मुद्द्यांमधून समजून घेऊया- प्रश्न- जर जास्त टीव्ही पाहण्याची सवय असेल तर ती कशी कमी करावी? उत्तर- जर टीव्ही पाहण्याची सवय नियंत्रणाबाहेर जात असल्याचे वाटू लागले, तर ती अचानक सोडण्याऐवजी नियोजनाने कमी करणे हा एक चांगला मार्ग आहे. लहान पण कठोर पावले ही सवय हळूहळू कमी करतात. मुद्द्यांमधून समजून घेऊया-

महिला आरोग्य:40 वर्षांपूर्वी रजोनिवृत्ती झाल्यास हृदयविकाराचा धोका 40% जास्त

तुम्हाला माहीत आहे का की मासिक पाळी लवकर थांबणे हा केवळ हार्मोनल बदल नसून हृदयाच्या आरोग्यासाठी धोक्याची घंटा देखील असू शकते? जामा कार्डिओलॉजीमध्ये प्रकाशित झालेल्या एका अभ्यासानुसार, ज्या महिलांना 40 वर्षांपूर्वी रजोनिवृत्ती येते, त्यांना हृदयविकाराचा झटका येण्याचा धोका 40% जास्त असतो, मग तो जीवघेणा असो वा नसो. शरीरातील बदल धोका वाढवतात अभ्यासाच्या संशोधक डॉ. प्रिया फ्रीनी यांच्या मते, रजोनिवृत्तीनंतर चयापचय क्रिया बिघडते आणि कोलेस्ट्रॉल, रक्तदाब वाढतो. पोटाजवळ चरबी जमा होऊ लागते. इस्ट्रोजेन हार्मोनची कमतरता हे बदल आणखी वेगवान करते, ज्यामुळे हृदयविकारांचा धोका वाढतो. 30 नंतर आरोग्याची काळजी घ्या आठवड्यातून 150 मिनिटे व्यायाम म्हणजे दिवसातून 20 ते 25 मिनिटे वेळ काढा. दोनदा स्ट्रेंथ ट्रेनिंग करा. बीपी, कोलेस्ट्रॉल, शुगर यांसारख्या मार्करवर लक्ष ठेवा. 30 वर्षांपासूनच कोलेस्ट्रॉल नियंत्रित करणे महत्त्वाचे आहे. हृदयविकार हळूहळू वाढतो, त्यामुळे सतर्क रहा.

रेसिपी:रोजच्या जेवणात लावा परंपरेचा तडका, घरी बनवा चटपटीत मिक्स व्हेज, बटाटा बिर्याणी, भरलेले कारले आणि क्रीमी पालक

या पाककृती पारंपरिक चव, सुगंधित मसाले आणि सोपी पद्धत यांचे उत्तम मिश्रण आहेत, जे तुमच्या रोजच्या जेवणात नवीन चव देतील. चटपटीत मिक्स व्हेज काय लागेल लांब चिरलेली कोबी- 1 कप, शिमला मिरची- 1 लांब चिरलेली, टोमॅटो- 2 लांब चिरलेले, पनीर- 200 ग्रॅम लांब तुकडे, हिरवी मिरची- 2 लांब चिरलेली, कांदा- 1 लांब चिरलेला, जिरे- 1 छोटा चमचा, लवंग- 3-4, काळी मिरी- 6-7, लाल मिरची पावडर- 1 छोटा चमचा, हळद पावडर- 1/2 छोटा चमचा, धणे पावडर- 1 छोटा चमचा, जिरे पावडर- 1/2 छोटा चमचा, मीठ- चवीनुसार, गरम मसाला- 1/2 छोटा चमचा, तेल- 3-4 मोठे चमचे, ताजी क्रीम किंवा साय- 1/3 कप, कोथिंबीर- थोडीशी. पेस्टसाठी- कांदा- 2 चिरलेले, आले, लसूण आणि हिरवी मिरचीचा पेस्ट- 2 मोठे चमचे, काजू- 6-7, टोमॅटो- 2 चिरलेले. असे बनवा पेस्टचे सर्व साहित्य वेगवेगळे वाटून घ्या. कढईत थोडे गरम तेल घेऊन भाज्या (कांदा-हिरवी मिरची सोडून) हलके परतून काढून घ्या. त्याच तेलात पनीर तळून काढून घ्या. उरलेल्या तेलात जिरे, लवंग आणि काळी मिरी फोडणीला टाका. कांद्याचा पेस्ट घालून थोडे परतून घ्या. लसूण परतून घ्या. आले आणि हिरवी मिरचीचा पेस्ट घालून परतून घ्या. नंतर लाल मिरची पावडर, हळद पावडर, धणे पावडर, जिरे पावडर आणि मीठ घालून परतून घ्या. आता टोमॅटो आणि काजूचा पेस्ट मिसळा, थोडे पाणी घालून ग्रेव्ही घट्ट होईपर्यंत शिजवा. ताजी क्रीम किंवा साय घालून 2-3 मिनिटे शिजवा. गरम मसाला मिसळा. परतलेल्या भाज्या व पनीर घालून 2-3 मिनिटे आणखी शिजवा. हिरव्या कोथिंबीरीने भाजी सजवा, नान किंवा तंदूरी रोटीसोबत वाढा. बटाटा बिर्याणी काय हवे बासमती तांदूळ- 2 कप (30 मिनिटे भिजवलेले), अर्धवट उकडलेले आणि सोललेले छोटे (बेबी) बटाटे- 12-15, मोठे कांदे- 2 लांब चिरलेले, दही- 1/2 कप, अख्ख्या काश्मिरी लाल मिरच्या- 8-10 (भिजवलेल्या), बारीक चिरलेले आले आणि लसूण- प्रत्येकी 1 मोठा चमचा, जिरे- 1 छोटा चमचा, लवंग- 4-5, काळी मिरी- 7-8, हळद पावडर- 1/2 छोटा चमचा, लाल मिरची पावडर- 1-1 1/2 छोटा चमचा, धणे पावडर- 1 छोटा चमचा, बिर्याणी मसाला- 1 छोटा चमचा, मीठ- चवीनुसार, तेल- 3-4 मोठे चमचे. इतर साहित्य- कांदा- 1 लांब चिरलेला आणि तळलेला, चिरलेली कोथिंबीर- 2 मोठे चमचे, चिरलेला पुदिना- 2 मोठे चमचे, केसर- 8-10 धागे दोन मोठे चमचे दुधात भिजवलेले. असे बनवा पाण्यात मीठ घालून तांदूळ 80% शिजवून घ्या. गाळून बाजूला ठेवा. काश्मिरी लाल मिरची, आले आणि लसूण वाटून पेस्ट बनवा. आता कढईत तेल गरम करून जिरे, लवंग आणि काळी मिरी फोडणीला घाला. कांदा घालून सोनेरी होईपर्यंत परतून घ्या. बटाटे घालून हलके परतून घ्या. लसणाची पेस्ट परतून घ्या. लाल मिरची आणि आल्याची पेस्ट घाला. लाल मिरची पावडर, हळद पावडर, धणे पावडर आणि मीठ घाला. मसाल्याला तेल सुटेपर्यंत शिजवा. नंतर दही घालून मध्यम आचेवर 4-5 मिनिटे शिजवा. आच मंद करून बिर्याणी मसाला, कोथिंबीर आणि पुदिना घाला. आता जाड बुडाच्या पॅनमध्ये आधी बटाट्याच्या मसाल्याचा थर लावा. त्यावर तांदळाचा थर पसरा. नंतर तळलेल्या कांद्याचा थर बनवा. केशर घातलेले दूध व रेशे, कोथिंबीर आणि पुदिना सर्वत्र शिंपडा, पॅन चांगले झाकून 10 मिनिटे मंद आचेवर शिजवा. बिर्याणी रायत्यासोबत सर्व्ह करा. भरलेले कारले काय हवे कारली- ६-८, मीठ- १ लहान चमचा, लसणाच्या पाकळ्या- ६-७, भिजवलेल्या अख्ख्या लाल मिरच्या- ६-८, हिरवी मिरची- २, मीठ- चवीनुसार, बेसन- ३-४ मोठे चमचे, लाल मिरची पावडर- १ लहान चमचा, हळद पावडर- १/२ लहान चमचा, धणे पावडर- १ लहान चमचा, कोथिंबीर- २ मोठे चमचे, तेल- ३+३ मोठे चमचे, बेकिंग सोडा- १ चिमूटभर, जिरे- १ लहान चमचा, मोहरी- १/२ लहान चमचा, हिंग- १ चिमूटभर. इतर- लाल मिरची पावडर, हळद पावडर, मीठ आणि चिरलेली कोथिंबीर- थोडेसे. असे बनवा कारल्याची सालं काढून घ्या, पण सालं वेगळी ठेवा. सालांना मीठ लावून १०-१५ मिनिटे ठेवा. नंतर ती चांगली पिळून पाणी काढून टाका. लसूण, अख्खी लाल मिरची, हिरवी मिरची आणि मीठ जाडसर वाटून घ्या. एका भांड्यात कारल्याची सालं, बेसन, वाटलेली लाल मिरची-लसूण पेस्ट, लाल मिरची, हळद आणि धणे पावडर, मीठ, कोथिंबीर, तीन मोठे चमचे तेल आणि बेकिंग सोडा घालून चांगले मिसळा. हे मिश्रण मुठीत दाबल्यावर एकत्र यायला हवे. आता कारल्यांना मधोमध चीर द्या. त्यात लगेच तयार केलेले सालांचे मिश्रण भरा. कढईत तेल गरम करून मोहरी, जिरे आणि हिंग फोडणीला टाका. सर्व भरलेली कारली त्यात घालून मंद आचेवर झाकून शिजवा. कारली शिजल्यावर थोडे लाल मिरची पावडर, हळद पावडर आणि मीठ घालून २ मिनिटे शिजवा. कोथिंबीरीने सजवून पराठे किंवा पोळीसोबत सर्व्ह करा. क्रीमी पालक आवश्यक साहित्य पालक- 2 जुड्या (धुवून उकडलेली), हिरवी मिरची- 2-3, कोथिंबीर- 2 मोठे चमचे, मलई किंवा ताजी क्रीम- 1/2 कप, जिरे- 1 लहान चमचा, मोहरी- 1/2 लहान चमचा, लाल तिखट- 1 लहान चमचा, हळद पावडर- 1/2 लहान चमचा, धणे पावडर- 1 लहान चमचा, गरम मसाला पावडर- 1/2 लहान चमचा, मीठ- चवीनुसार, तेल- 2-3 मोठे चमचे. कृती पालक, कोथिंबीर आणि हिरवी मिरची बारीक वाटून घ्या. कढईत तेल गरम करून मोहरी आणि जिरे फोडणीला घाला. आता लाल तिखट, हळद पावडर, धणे पावडर आणि मीठ घालून काही सेकंद परतून घ्या. आता वाटलेली पालक घालून 5-7 मिनिटे मध्यम आचेवर शिजवा. मलई किंवा क्रीम घालून 2-3 मिनिटे शिजवा. गरम मसाला घालून गॅस बंद करा. क्रीमी पालक पराठ्यांसोबत सर्व्ह करा.

वर्ल्ड बायपोलर डिसऑर्डर डे:गंभीर आजाराचे लक्षण- सतत मूड स्विंग, कधी आनंद-कधी उदासीनता; जगात 3.7 कोटी लोक पीडित

वारंवार मूड बदलणे सामान्य आहे, परंतु प्रत्येक मूड स्विंगकडे दुर्लक्ष करणे योग्य नाही. विशेषतः तेव्हा, जेव्हा तुम्ही खूप आनंदी-ऊर्जावान वाटत असाल आणि काही वेळातच अचानक खोल उदासीनता किंवा थकवा जाणवू लागतो. जर असे बदल वारंवार आणि वेगाने होत असतील, तर हे बायपोलर डिसऑर्डरचे लक्षण असू शकते. दरवर्षी 30 मार्च रोजी जगभरात वर्ल्ड बायपोलर डिसऑर्डर डे साजरा केला जातो. वर्ल्ड हेल्थ ऑर्गनायझेशननुसार, जगभरात सुमारे 3.7 कोटी लोक या समस्येने त्रस्त आहेत. चला, याची सुरुवातीची लक्षणे, उपचार आणि कारणांबद्दल जाणून घेऊया. बायपोलर डिसऑर्डर असे समजून घ्या… बायपोलर डिसऑर्डर हा एक गंभीर मानसिक आजार आहे. यात व्यक्तीचे मन आनंद आणि उदासीनता या दोन टप्प्यांमध्ये फिरत राहते. यात एका बाजूला मॅनिया किंवा हायपोमॅनिया असतो, ज्यात व्यक्ती खूप ऊर्जावान असतो. तर कधी अचानक डिप्रेशन जाणवू लागते. हा बायपोलरचाच दुसरा टप्पा आहे. याच दरम्यान आत्महत्येसारखे विचारही येतात. लक्षणांपासून उपचारांपर्यंत, या आजाराबद्दल जाणून घ्या फरक : सामान्य डिप्रेशन आणि बायपोलरमध्ये काय फरक आहे? बायपोलर आणि सामान्य डिप्रेशनमध्ये फरक करणे कठीण असते, कारण दोन्हीची लक्षणे सारखीच असतात. रुग्ण अनेकदा डिप्रेशनमध्येच डॉक्टरांकडे जातात आणि मेनिया म्हणजे जास्त सक्रिय अवस्थेतील टप्पा ओळखू शकत नाहीत. बायपोलरमध्ये जास्त झोप आणि भूक वाढते, तर सामान्य डिप्रेशनमध्ये झोप येत नाही, वजन घटते. बायपोलरमध्ये शरीरात इन्फ्लेमेशनशी संबंधित काही घटक (जसे की IL-6) जास्त असतात, मेंदूतील भावनांना सांभाळणारा भाग-अमिग्डाला जास्त सक्रिय असतो. बायपोलरमध्ये मूड बदलत राहतो तर सामान्य डिप्रेशनमध्ये उदासी दीर्घकाळ टिकून राहते. लक्षणे : कमी वयात अशी दिसतात चिन्हे, यांकडे दुर्लक्ष करू नका कमी वयात बायपोलरची लक्षणे सौम्य असतात आणि अनेकदा दुर्लक्षित होतात. कधी जास्त ऊर्जा, कमी झोपेतही थकवा न जाणवणे आणि वेगाने बोलणे, तर कधी जास्त झोपणे, चिडचिडेपणा आणि उदासी दिसते. ही लक्षणे अनेक दिवस टिकून राहतात. विशेषतः 15-25 वर्षांच्या वयात अचानक आणि वारंवार मूड बदलणे हे त्याचे सुरुवातीचे लक्षण असू शकते. निष्काळजीपणा: जागरूकतेच्या अभावामुळे आजाराचा धोका वाढत आहे देशात याची लवकर ओळख होत नाही. लोक आपली मानसिक लक्षणे समजू शकत नाहीत. रुग्ण सहसा नैराश्याच्या वेळीच डॉक्टरांकडे जातात, ज्यामुळे चुकीची ओळख होऊ शकते. व्यसनाधीनता आणि सामाजिक समजुती देखील समस्या वाढवतात. अनेक कुटुंबे याला आजार न मानता, स्वभाव किंवा अंधश्रद्धेशी जोडून पाहतात, ज्यामुळे उपचारात विलंब होतो. कारण: केवळ आनुवंशिक नाही, रोजच्या सवयी देखील धोका वाढवतात सुमारे 60-80% पर्यंत याचा धोका आनुवंशिक असू शकतो, पण केवळ जनुकेच कारण नसतात. कमी झोप आणि रात्री उशिरापर्यंत स्क्रीन पाहणे उन्मादाला (मेनियाला) चालना देऊ शकते. इंटरपर्सनल आणि सोशल रिदम थेरपी म्हणजे रोजच्या जीवनाला एका निश्चित वेळापत्रकानुसार चालवणे उपयुक्त ठरू शकते. जरी आजाराचा धोका आनुवंशिक असला तरी, नियमित सवयी अवलंबून यावर नियंत्रण मिळवता येते. आशा: वेळेवर योग्य उपचाराने बायपोलर डिसऑर्डर नियंत्रणात येऊ शकते बायपोलर डिसऑर्डरने ग्रस्त असलेल्या व्यक्तींमध्ये आत्महत्येचे विचार येत राहतात. या आजाराच्या लक्षणांमध्ये उच्च ऊर्जेव्यतिरिक्त खूप जास्त राग, निराशा आणि स्वतःला निरुपयोगी समजणे यांचा समावेश आहे. तथापि, योग्य औषधोपचार, नियमित पाठपुरावा आणि थेरपी उपयुक्त ठरते. याच्या निदानासाठी मनोचिकित्सक रुग्ण आणि कुटुंबाच्या माहितीच्या आधारावर (DSM-5/ICD मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार) निदान करतात.

‘रेड लाइट थेरपी’ आरोग्यासाठी बनली ग्रीन सिग्नल:पेशींना तरुण ठेवत आहे, जखमा लवकर भरत आहेत; 9 हजार कोटी रुपयांचा उद्योग

2021 मध्ये, त्वचाविज्ञानी डेव्हिड ओजोग यांच्या 18 वर्षीय मुलाला 'स्ट्रोक' आला. जेव्हा हार्वर्ड विद्यापीठातील एका सहकाऱ्याने डोक्यावर 'लाल आणि नियर-इन्फ्रारेड लाइट' वापरण्याचा सल्ला दिला, तेव्हा ओजोग यांना तो एक विनोद वाटला, पण आज त्यांचा मुलगा केवळ चालण्यास सक्षम नाही, तर तो विद्यापीठातही परतला आहे. ओजोग आता या थेरपीचे मोठे समर्थक आहेत. कधीकाळी 'फ्रिंज' (अपरंपरागत) मानले जाणारे हे तंत्रज्ञान आता मुख्य प्रवाहाचा भाग बनत आहे. 2030 पर्यंत, याची जागतिक बाजारपेठ 9 हजार कोटी रुपयांपेक्षा जास्त होण्याची शक्यता आहे. रेड-लाइट थेरपी काय आहे? वैज्ञानिक भाषेत याला 'फोटोबायोमॉड्यूलेशन' म्हणतात. यात 600 ते 1100 नॅनोमीटर तरंगलांबीचा लाल आणि नियर-इन्फ्रारेड प्रकाश वापरला जातो. हा सूर्यप्रकाशाचाच एक मोठा भाग आहे. ही थेरपी एलईडी पॅनेल, मास्क किंवा लेझर डिव्हाइसद्वारे दिली जाते. 1960 च्या दशकात हंगेरियन शास्त्रज्ञांना अचानक आढळले की लाल प्रकाश उंदरांचे केस वाढण्यास मदत करतो. 1990 मध्ये नासाच्या शास्त्रज्ञांनी पाहिले की, अंतराळात रोपे वाढवण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या लाल एलईडी दिव्यांच्या प्रकाशाने हातावरील जखमा लवकर बऱ्या होत आहेत. आपल्या शरीरातील प्रत्येक पेशीमध्ये एक भाग असतो, ज्याला माइटोकॉन्ड्रिया म्हणतात, जो ऊर्जा निर्माण करण्याचे काम करतो. जेव्हा लाल प्रकाश शरीरावर टाकला जातो, तेव्हा तो आतपर्यंत पोहोचून पेशींद्वारे शोषला जातो. यामुळे माइटोकॉन्ड्रिया अधिक सक्रिय होतात आणि शरीरात ऊर्जा निर्मितीची प्रक्रिया वेगवान होते. शास्त्रज्ञांचे म्हणणे आहे की, लोक आजकाल बहुतेक वेळ घरातच घालवत आहेत. ऊर्जा वाचवणाऱ्या आधुनिक प्रकाशव्यवस्थेने ‘स्पेक्ट्रम’ अरुंद केला आहे, ज्यामुळे आपल्याला सूर्यापासून मिळणारा नैसर्गिक लाल प्रकाश मिळत नाहीये. डॉ. ओजोग म्हणतात, ‘आपण जैविकदृष्ट्या त्या प्रकाशासाठी बनलो आहोत, ज्यापासून आता वंचित होत आहोत.’ त्वचेच्या सूजेपासून ते पार्किन्सनच्या उपचारांपर्यंत प्रभावी तज्ञांच्या मते, ही थेरपी अनेक प्रकरणांमध्ये सुरक्षित आणि प्रभावी असल्याचे आढळले आहे. जसे की केस गळणे आणि रेडिएशनमुळे होणारी त्वचेची सूज. नसांचे दुखणे आणि पायांवरील अल्सर (जखम), वाढत्या वयानुसार कमी होणारी दृष्टी, डिप्रेशनसारख्या (नैराश्य) परिस्थितीत ही प्रभावी आहे. या थेरपीमुळे पार्किन्सन्स रोगात डोपामाइन तयार करणाऱ्या न्यूरॉन्सना वाचवण्याची आशाही दिसत आहे.

फक्त पॅन नंबरवरून म्युच्युअल फंड तपशील जाणून घ्या:किती संपत्ती तयार झाली, टॅक्स फाइलिंगमध्ये कशी मदत मिळेल, संपूर्ण प्रक्रिया जाणून घ्या

आजकाल बहुतेक गुंतवणूकदार ट्रेडिंग प्लॅटफॉर्म किंवा ॲपद्वारे SIP (सिस्टेमेटिक इन्व्हेस्टमेंट प्लॅन) करतात. काही गुंतवणूकदार SIP चालू ठेवतात, काही मध्येच बंद करतात, तर काही वेळेनुसार काही फंडांची नावेही विसरून जातात. यानंतर जेव्हा टॅक्स फाइलिंग किंवा फायनान्शियल प्लॅनिंगची गरज असते, तेव्हा गुंतवणुकीची कागदपत्रे, लॉगिन आयडी आणि स्टेटमेंट शोधणे कठीण होते. अशा परिस्थितीत PAN आधारित कन्सोलिडेटेड अकाउंट स्टेटमेंट (CAS) हा एक सोपा मार्ग आहे. याद्वारे गुंतवणूकदार त्यांच्या म्युच्युअल फंडातील सर्व गुंतवणूक एकाच ठिकाणी पाहू शकतात. यामुळे गुंतवणुकीचा मागोवा घेणे सोपे होते, तसेच ओव्हरलॅपचा धोकाही नसतो. आज ‘तुमचा पैसा’ या कॉलममध्ये आपण ‘PAN आधारित कन्सोलिडेटेड अकाउंट स्टेटमेंट’ बद्दल बोलणार आहोत. तसेच जाणून घेऊया की- प्रश्न- खरंच फक्त PAN द्वारे सर्व SIP ची माहिती मिळू शकते का? उत्तर- होय, गुंतवणूकदार PAN नंबरद्वारे SEBI-नोंदणीकृत RTA (रजिस्ट्रार आणि ट्रान्सफर एजंट) प्लॅटफॉर्मवरून त्यांच्या म्युच्युअल फंड गुंतवणुकीची संपूर्ण माहिती एकाच ठिकाणी पाहू शकतात. या एजन्सी फंड हाऊसच्या गुंतवणुकीचे रेकॉर्ड सुरक्षितपणे सांभाळतात. पॅन-आधारित CAS मध्ये गुंतवणूकदाराला म्युच्युअल फंडांशी संबंधित सर्व माहिती मिळते. ही सुविधा गुंतवणुकीची पारदर्शकता वाढवते आणि वेगवेगळ्या प्लॅटफॉर्मवर विखुरलेल्या गुंतवणुकीला व्यवस्थितपणे समजून घेण्यास मदत करते. चला, हे ग्राफिकद्वारे समजून घेऊया. प्रश्न- पॅन कार्डद्वारे एसआयपी आणि म्युच्युअल फंडाची सर्व माहिती मिळवण्याचा योग्य मार्ग कोणता आहे? उत्तर- तुम्ही CAMS किंवा KFintech सारख्या अधिकृत RTA च्या वेबसाइटवर जाऊन तुमचा पॅन नंबर आणि नोंदणीकृत ईमेल/मोबाइल नंबर टाकून सर्व म्युच्युअल फंड एसआयपीची माहिती मिळवू शकता. चला, हे ग्राफिकद्वारे समजून घेऊया. प्रश्न- हे स्टेटमेंट कोणत्या गुंतवणुकी आणि SIPs ला कव्हर करते? उत्तर- PAN आधारित CAS स्टेटमेंटमध्ये सर्व सक्रिय आणि बंद SIPs पाहता येतात. चला, ते मुद्द्यांमध्ये पाहूया- हे गुंतवणूकदाराला त्याच्या संपूर्ण पोर्टफोलिओचे एकूण चित्र (ओव्हरऑल व्ह्यू) देते. यामुळे हे समजणे सोपे होते की एकूण गुंतवणूक कोणत्या ॲसेट क्लासमध्ये जास्त आहे आणि कुठे संतुलन राखण्याची गरज आहे. ही माहिती दीर्घकालीन आर्थिक नियोजनासाठी अत्यंत उपयुक्त ठरते. प्रश्न- CAS स्टेटमेंट ओव्हरलॅप आणि डुप्लिकेट SIP पासून वाचवू शकते का? उत्तर- PAN नंबरद्वारे आपल्या SIPs ची माहिती पाहून ओव्हरलॅप आणि डुप्लिकेट गुंतवणुकीपासून वाचू शकता. प्रश्न- कर फाइलिंग आणि नियोजनात हा अहवाल कसा उपयुक्त आहे? उत्तर- CAS स्टेटमेंट गुंतवणूकदाराला कॅपिटल गेन, ELSS डिडक्शन आणि एकूण गुंतवणुकीची स्पष्ट माहिती देते. यामुळे टॅक्स फाइलिंग करताना योग्य आकडे नोंदवणे सोपे होते आणि चुकीची शक्यता कमी होते. गुंतवणूकदार हे देखील पाहू शकतात की कोणत्या गुंतवणुकीवर दीर्घकालीन (लॉन्ग टर्म) किंवा अल्पकालीन (शॉर्ट टर्म) कर लागू होईल. याव्यतिरिक्त, हा अहवाल निवृत्ती, मुलांचे शिक्षण किंवा घर खरेदी यांसारख्या आर्थिक उद्दिष्टांचे नियोजन करण्यात देखील मदत करतो. याचे सर्व फायदे ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- CAS स्टेटमेंट सेवा पूर्णपणे सुरक्षित आहे का? उत्तर- होय, पॅन-आधारित एसआयपी स्टेटमेंट सेवा केवळ सेबी-नोंदणीकृत एजन्सीच देतात. त्यामुळे ती विश्वसनीय आहे. डेटा ट्रान्समिशन एन्क्रिप्टेड (व्हॉट्सॲप चॅटप्रमाणे) असते आणि ओटीपी-आधारित पडताळणीनंतरच स्टेटमेंट जारी केले जाते. अहवाल केवळ नोंदणीकृत ईमेल आयडीवर पाठवला जातो, ज्यामुळे अनधिकृत प्रवेशाचा धोका नसतो. गुंतवणूकदारांना सल्ला दिला जातो की त्यांनी त्यांचे पॅन, ईमेल आणि मोबाईलची माहिती अद्ययावत ठेवावी आणि स्टेटमेंट केवळ अधिकृत वेबसाइटवरूनच डाउनलोड करावे. यामुळे सायबर फसवणुकीचा धोका कमी होतो. प्रश्न- हे स्टेटमेंट मोबाईलवरही पाहता येते का? उत्तर- होय, CAMS आणि KFintech सारख्या वेबसाइट मोबाईल-फ्रेंडली आहेत. मेलवर आलेले स्टेटमेंट (पीडीएफ फाइल) स्मार्टफोनमध्ये सहज उघडता येते. गुंतवणूकदार ते सेव्ह, शेअर किंवा प्रिंट देखील करू शकतात. काही फंड हाऊस RTA ॲप्सद्वारे देखील पोर्टफोलिओ ट्रॅकिंगची सुविधा देतात. मोबाइलवर स्टेटमेंट मिळाल्याने गुंतवणुकीचा नियमित आढावा घेणे सोपे होते. गुंतवणूकदार गरजेनुसार वेळोवेळी त्यांच्या पोर्टफोलिओमध्ये बदल करू शकतात. प्रश्न- PAN आधारित अहवालामुळे गुंतवणूक धोरण तयार करण्यास मदत मिळते का? उत्तर- होय, संपूर्ण पोर्टफोलिओ एकाच वेळी पाहून मालमत्ता वाटप आणि जोखीम प्रोफाइल समजून घेणे सोपे होते. यामुळे हे ठरवणे सोपे होते की इक्विटी, डेट किंवा सोन्यातील गुंतवणुकीचे प्रमाण योग्य आहे की नाही. PAN अहवाल दीर्घकाळात ‘गुंतवणूक शिस्त’ मजबूत करतो आणि भावनिक निर्णय कमी करण्यास मदत करतो. नियमित आढाव्यामुळे गुंतवणूकदार खराब कामगिरी करणाऱ्या फंडांना वेळेत बदलू शकतात आणि चांगल्या संधींचा फायदा घेऊ शकतात. प्रश्न- जर कोणी SIP विसरले असतील किंवा बंद करू इच्छित असतील तर काय करावे? उत्तर- CAS स्टेटमेंटमध्ये निष्क्रिय किंवा कमी कामगिरी करणाऱ्या SIPs शोधता येतात. गुंतवणूकदार त्या बंद करू शकतात किंवा त्यात बदल करू शकतात. तथापि, SIP बंद करण्यापूर्वी हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे की यासाठी तुम्हाला कोणताही शुल्क भरावा लागणार नाही, कर किती लागेल आणि तुमच्या आर्थिक उद्दिष्टांवर काय परिणाम होईल. काही प्रकरणांमध्ये, SIP पूर्णपणे बंद करण्याऐवजी तिची रक्कम कमी करणे किंवा पैसे चांगल्या फंडात गुंतवणे हा अधिक योग्य निर्णय आहे. असा कोणताही निर्णय घेताना, तुम्ही किती कालावधीसाठी गुंतवणूक केली आहे, किती जोखीम घेऊ शकता आणि बाजाराची सध्याची स्थिती कशी आहे याचा विचार करा.

हे 15 पदार्थ आहेत नैसर्गिक लॅक्सेटिव्ह:बद्धकोष्ठतेपासून आराम, पचनसंस्था निरोगी ठेवतात; आहारामध्ये कसे समाविष्ट करावे, तज्ञांकडून जाणून घ्या

आजच्या वेगवान जीवनात चुकीची जीवनशैली आणि अनियमित खाण्यापिण्यामुळे बद्धकोष्ठता ही एक सामान्य समस्या बनली आहे. जर दीर्घकाळ बद्धकोष्ठता राहिली तर यामुळे शरीराचे कार्य आणि एकूणच आरोग्य प्रभावित होते. ‘एबॉट’च्या गट हेल्थ सर्वेक्षण अहवालानुसार, भारतात सुमारे 22% प्रौढांना बद्धकोष्ठता आहे. यापैकी 13% लोक गंभीरपणे प्रभावित आहेत. अनेकदा लोक बद्धकोष्ठतेपासून आराम मिळवण्यासाठी औषधे घेतात. तर नैसर्गिक रेचक (लॅक्सेटिव्ह) बद्धकोष्ठतेपासून आराम देऊ शकतात. हे असे अन्न किंवा पदार्थ आहेत, ज्यामुळे आतड्यांची हालचाल सुधारते. यामुळे शौच मऊ होते आणि बद्धकोष्ठतेची समस्या होत नाही. म्हणून आज जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. नृपेन सैकिया, वरिष्ठ सल्लागार, गॅस्ट्रोलॉजी, पीएसआरआय हॉस्पिटल, दिल्ली प्रश्न- लॅक्सेटिव्ह काय असतात? उत्तर- लॅक्सेटिव्ह म्हणजे अशी औषधे किंवा खाद्यपदार्थ, जे बद्धकोष्ठतेपासून आराम देऊन पोट साफ करण्यास मदत करतात. रेचक वेगवेगळ्या प्रकारे कार्य करतात. सामान्यतः डॉक्टर पोट साफ न झाल्यास रेचक देतात. प्रश्न- नैसर्गिक लॅक्सेटिव्ह काय असतात? उत्तर- नैसर्गिक लॅक्सेटिव्ह म्हणजे अशा नैसर्गिक गोष्टी ज्या पोट साफ करण्यास मदत करतात. यात फायबरयुक्त फळे, भाज्या, संपूर्ण धान्ये यांचा समावेश आहे. कृत्रिम लैक्सेटिव्हप्रमाणे यात रसायने नसतात. हे सहसा रोजच्या आहाराचाच भाग असतात आणि हळूहळू, नैसर्गिकरित्या बद्धकोष्ठतेपासून आराम देतात. प्रश्न- नैसर्गिक लॅक्सेटिव्ह शरीरात कसे कार्य करतात? उत्तर- नैसर्गिक लॅक्सेटिव्ह शरीरात दोन प्रकारे कार्य करतात. प्रश्न- कोणते पदार्थ नैसर्गिक लॅक्सेटिव्ह असतात? उत्तर- नैसर्गिक लॅक्सेटिव्ह म्हणजे फायबरयुक्त पदार्थ, जे पोट साफ ठेवण्यास मदत करतात. ग्राफिकमध्ये नैसर्गिक लैक्सेटिव्हची यादी पाहा- यांना थोडं सविस्तर समजून घेऊया- फळे काही फळे नैसर्गिक रेचक म्हणून काम करतात. पपई, पेरू, सफरचंद (सालीसकट), नाशपाती, केळी (पिकलेली), संत्री, मोसंबी, द्राक्षे, किवी आणि डाळिंब यांसारखी फळे फायबरने समृद्ध असतात. फायबर शौचाचे प्रमाण वाढवते आणि ते मऊ करते, ज्यामुळे शौचास जाणे सोपे होते. याव्यतिरिक्त, या फळांमध्ये पाण्याचे प्रमाण जास्त असते, जे शरीराला हायड्रेटेड ठेवते आणि बद्धकोष्ठतेची समस्या कमी करते. अंजीर (ताजे/सुके) अंजीरमध्ये उच्च फायबर असते, विशेषतः त्याचे लहान-लहान बियाणे आतड्यांना उत्तेजित करतात. हे शौचास मऊ बनवते आणि ते सहज बाहेर काढण्यास मदत करते. म्हणूनच, पूर्वीच्या काळी याचा बद्धकोष्ठतेवरील घरगुती उपाय म्हणून वापर केला जात असे. प्रून्स (सुकलेले आलुबुखार) प्रून्समध्ये 'सॉर्बिटोल' नावाचा नैसर्गिक घटक असतो. यामुळे आतड्यांमध्ये पाणी शोषले जाते, ज्यामुळे शौच मऊ होते आणि आतड्यांची हालचाल (बाउल मूव्हमेंट) सुधारते. यामुळे बद्धकोष्ठतेपासून आराम मिळतो. अळशीचे दाणे अळशीचे दाणे फायबरने समृद्ध असतात. ते आतड्यांमध्ये जेलसारखे पोत (टेक्सचर) तयार करतात, ज्यामुळे शौच सहजतेने बाहेर पडते आणि आतड्यांची हालचाल नियमित राहते. कॉफी कॉफीमधील कॅफिन आतड्यांच्या स्नायूंना उत्तेजित करते. हे कोलन (मोठे आतडे) ची क्रियाशीलता वाढवून आतड्यांच्या हालचालीस (बाउल मूव्हमेंट) चालना देऊ शकते. म्हणूनच, अनेक लोकांना कॉफी प्यायल्यानंतर लगेच शौचालयात जाण्याची इच्छा होते. लिंबू लिंबाचा रस पचनास मदत करतो. तो गॅस्ट्रिक ज्यूसचे उत्पादन वाढवतो. कोमट पाण्यासोबत घेतल्यास शौचास मदत होते. प्रश्न- बद्धकोष्ठता टाळण्यासाठी नैसर्गिक उपाय काय आहेत? उत्तर- यासाठी काही उपाय केले जाऊ शकतात. ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- नैसर्गिक रेचकांचे दुष्परिणाम होऊ शकतात का? उत्तर- होय, चुकीच्या पद्धतीने किंवा जास्त प्रमाणात नैसर्गिक रेचक घेतल्यास नुकसान होऊ शकते. उदाहरणार्थ, जास्त कॉफी प्यायल्याने कॅफिन विषबाधा होऊ शकते. ग्राफिकमध्ये त्याचे सर्व दुष्परिणाम पहा- थोडे सविस्तर समजून घेऊया- 1. गॅस, पोट फुगणेइसबगोल, चिया सीड्स किंवा ओट्ससारखे नैसर्गिक रेचक जास्त प्रमाणात घेतल्यास गॅस होऊ शकतो. 2. पोटात मुरडा किंवा वेदनाप्रून्स किंवा अंजीरसारखे काही नैसर्गिक रेचक जास्त प्रमाणात घेऊ नयेत. यामुळे आतड्यांची हालचाल खूप वाढते, ज्यामुळे पोटात मुरडा येऊ शकतो. 3. अतिसारनैसर्गिक रेचक जास्त प्रमाणात घेतल्याने शौचास पातळे होऊ शकतात, परंतु यामुळे बद्धकोष्ठता बरी होण्याऐवजी अतिसार होऊ शकतो. 4. निर्जलीकरणरेचक पाणी शोषून घेतात. त्यामुळे त्यांच्यासोबत सतत भरपूर पाणी पिणे आवश्यक आहे. पाणी कमी प्यायल्यास निर्जलीकरण होऊ शकते. 5. इलेक्ट्रोलाइट असंतुलनजास्त प्रमाणात नैसर्गिक रेचक घेतल्यास शरीरातील सोडियम-पोटॅशियमचा समतोल बिघडू शकतो. 6. औषधांचा परिणाम कमी होऊ शकतोइसबगोल किंवा उच्च फायबर असलेल्या नैसर्गिक रेचकांमुळे काही औषधांच्या शोषणावर परिणाम होतो. 7. ॲलर्जीकाही लोकांना नैसर्गिक रेचक पदार्थांची ॲलर्जी होऊ शकते. प्रश्न- नैसर्गिक किंवा ओव्हर-द-काउंटर घेतलेल्या रेचकांवर कायमस्वरूपी अवलंबित्व येऊ शकते का? उत्तर- होय, दोन्ही प्रकारचे रेचक अवलंबित्व निर्माण करू शकतात. परंतु, येथे हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे की अवलंबित्वचा धोका नेहमी आणि प्रत्येकासाठी सारखा नसतो. अवलंबित्वची काही कारणे आहेत- एकंदरीत, नैसर्गिक रेचक हे रोजच्या आहारातील असे पर्याय आहेत, जे पोट हलके ठेवण्यास आणि पचन सुधारण्यास मदत करतात. जरी ते बहुतेक सुरक्षित असले तरी, प्रत्येक शरीराची प्रतिक्रिया वेगळी असते. त्यामुळे, ते संतुलित प्रमाणात घ्या आणि आपली जीवनशैली देखील संतुलित ठेवणे महत्त्वाचे आहे. जर तुम्हाला वारंवार बद्धकोष्ठतेचा त्रास होत असेल तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नका.

उन्हाळ्यात 5 कारणांमुळे वाढते डिहायड्रेशन:हे संकेत दिसल्यास दुर्लक्ष करू नका, संपूर्ण उन्हाळ्यात 10 महत्त्वाचे नियम पाळा

उन्हाळ्यात जास्त घाम येतो. त्यामुळे शरीराला पाण्याची गरज वाढते. जर पाण्याची ही अतिरिक्त गरज पूर्ण केली नाही, तर डिहायड्रेशन होऊ शकते. डिहायड्रेशन म्हणजे शरीरातील पाणी आणि इलेक्ट्रोलाइट्सची कमतरता. याचा थेट परिणाम शरीरातील सर्व अवयवांवर होतो. खरं तर, शरीरात सुमारे 60-70% पाणी असते. मेंदू आणि हृदयात सुमारे 73%, स्नायू आणि किडनीमध्ये सुमारे 79%, त्वचेत 64% आणि फुफ्फुसांमध्ये सुमारे 83% पाणी असते. त्यामुळे शरीरात पाण्याची कमतरता झाल्यास गंभीर समस्या निर्माण होऊ शकते. त्यामुळे आज कामाची बातमीमध्ये डिहायड्रेशनबद्दल बोलूया. तसेच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. रोहित शर्मा, सल्लागार, इंटरनल मेडिसिन, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, जयपूर प्रश्न- डिहायड्रेशन म्हणजे काय? उत्तर- डिहायड्रेशन ही एक अशी स्थिती आहे, ज्यात शरीरातील पाणी आणि आवश्यक द्रव (तरल पदार्थ) कमी होतात. यामुळे शरीर सामान्यपणे कार्य करू शकत नाही. हे तेव्हा होते, जेव्हा शरीरातून घाम, लघवी, उलटी किंवा अतिसाराद्वारे जास्त द्रव बाहेर पडतो. यामुळे शरीरातील पाण्याचे संतुलन बिघडते आणि डिहायड्रेशनची स्थिती निर्माण होते. प्रश्न– शरीरात पाण्याचे संतुलन (वॉटर बॅलन्स) असणे का आवश्यक आहे? पाण्याची कमतरता जीवघेणी देखील ठरू शकते का? उत्तर- शरीरातील प्रत्येक महत्त्वाच्या कार्यासाठी पाणी अत्यंत आवश्यक आहे. जसे- शरीरात पाण्याची कमतरता असल्यामुळे या सर्व प्रक्रियांवर परिणाम होऊ लागतो. गंभीर स्थितीत हे जीवघेणे देखील ठरू शकते. प्रश्न- उन्हाळ्यात डिहायड्रेशन जास्त का होते? उत्तर- उन्हाळ्यात तापमान जास्त असते. अशा परिस्थितीत शरीराचे तापमान नियंत्रित ठेवण्यासाठी जास्त घाम येतो. घामासोबत शरीरातील पाणी आणि आवश्यक इलेक्ट्रोलाइट्स बाहेर पडतात. जर वेळेवर पाणी किंवा आवश्यक द्रवपदार्थ घेतले नाहीत, तर डिहायड्रेशनची स्थिती निर्माण होऊ शकते. प्रश्न- उन्हाळ्यात जास्त डिहायड्रेशन होण्याची मुख्य कारणे काय आहेत? उत्तर- यामागे अनेक कारणे जबाबदार आहेत, जसे की- याव्यतिरिक्त, ताप, उलट्या किंवा अतिसार यांसारख्या स्थितींमुळे देखील शरीरात पाण्याची कमतरता होऊ शकते. प्रश्न- डिहायड्रेशनची सुरुवातीची लक्षणे काय आहेत? उत्तर- डिहायड्रेशनची लक्षणे वयानुसार वेगवेगळी असू शकतात. मुलांमध्ये, विशेषतः नवजात आणि लहान मुलांमध्ये डिहायड्रेशनची लक्षणे लवकर दिसू लागतात. ग्राफिकमधून समजून घेऊया- प्रौढांमध्ये डिहायड्रेशनची लक्षणे सामान्यतः शरीरातील पाण्याची कमतरता वाढल्याने दिसतात, जसे की- प्रश्न- डिहायड्रेशन कधी जीवघेणे ठरू शकते? उत्तर- जर शरीरातील पाणी आणि इलेक्ट्रोलाइट्स इतके कमी झाले की शरीराच्या कार्यावर परिणाम होऊ लागला, तर ते जीवघेणे ठरू शकते. अशा परिस्थितीत किडनी निकामी होण्याचा आणि उष्णतेच्या धक्क्याचा धोका वाढतो. ग्राफिकमधून समजून घेऊया, हे कधी जीवघेणे ठरू शकते- प्रश्न- डिहायड्रेशनमुळे आणखी कोणत्या आरोग्य समस्या उद्भवू शकतात? उत्तर- जर डिहायड्रेशन दीर्घकाळ टिकून राहिले तर त्यामुळे शरीरात अनेक प्रकारच्या आरोग्य समस्या निर्माण होऊ शकतात. ग्राफिकमधून समजून घेऊया- प्रश्न- उन्हाळ्यात कोणत्या लोकांना डिहायड्रेशनचा धोका जास्त असतो? उत्तर- उन्हाळ्यात काही लोकांना डिहायड्रेशनचा धोका जास्त असतो, जसे की- प्रश्न- फक्त उन्हात राहिल्याने डिहायड्रेशन होऊ शकते का? उत्तर- नाही, डिहायड्रेशन केवळ उन्हात राहिल्यानेच होत नाही. जर तुम्ही उन्हात राहूनही पुरेसे पाणी प्याल किंवा इलेक्ट्रोलाइट्स घ्याल, तर तुम्ही डिहायड्रेशनपासून वाचू शकता. याचा अर्थ असा की, डिहायड्रेशनसाठी ऊन हा एकमेव घटक नाही. यासाठी इतरही अनेक परिस्थिती जबाबदार आहेत. प्रश्न- दीर्घकाळ डिहायड्रेटेड राहिल्याने हृदय आणि किडनीवर काय परिणाम होतो? उत्तर- दीर्घकाळ शरीरात पाण्याची कमतरता राहिल्यास रक्त घट्ट होऊ शकते. यामुळे हृदयाला रक्त पंप करण्यासाठी जास्त मेहनत करावी लागते. यामुळे हृदयाचे ठोके जलद होऊ शकतात आणि रक्तदाबावरही परिणाम होऊ शकतो. तसेच, डिहायड्रेशनमुळे किडनी विषारी पदार्थ बाहेर काढू शकत नाही आणि तिचा कार्यभार वाढतो. म्हणून, दीर्घकाळ डिहायड्रेटेड राहिल्यास किडनी स्टोन, किडनी डॅमेज किंवा किडनी निकामी होण्याचा धोका वाढू शकतो. प्रश्न- उन्हाळ्यात दारू प्यायल्याने डिहायड्रेशनचा धोका वाढू शकतो का? उत्तर- होय, दारू डाय-युरेटिक असते. त्यामुळे शरीरातील लघवीची वारंवारता वाढते. म्हणून दारू प्यायल्याने डिहायड्रेशनचा धोका वाढतो. प्रश्न- डिहायड्रेशन टाळण्यासाठी काय करावे? उत्तर- डिहायड्रेशन टाळण्यासाठी शरीरातील द्रव संतुलन राखणे महत्त्वाचे आहे. यासाठी काही सोपे उपाय करता येतात. ग्राफिकमधून समजून घेऊया- प्रश्न- एका सामान्य व्यक्तीने उन्हाळ्यात दिवसातून किती पाणी प्यावे? उत्तर- साधारणपणे, एका निरोगी प्रौढ व्यक्तीने दिवसातून सुमारे 2.5 ते 3 लिटर पाणी प्यावे. तथापि, हे प्रमाण हवामान, शारीरिक हालचाल, वय आणि व्यक्तीच्या आरोग्याच्या स्थितीनुसार कमी किंवा जास्त असू शकते. प्रश्न- फक्त पाणी पिणे डिहायड्रेशनपासून वाचण्यासाठी पुरेसे आहे का? उत्तर- पाणी पिणे आवश्यक आहे, पण अनेकदा फक्त पाणी पुरेसे नसते. त्यामुळे उन्हाळ्यात पाण्यासोबत नारळ पाणी, ताक, लिंबू पाणी, ओआरएस आणि पाणीदार फळे-भाज्या घेणेही आवश्यक असते. प्रश्न- डिहायड्रेशन झाल्यास डॉक्टरांना कधी दाखवणे आवश्यक आहे? उत्तर- या परिस्थितीत डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे-

अनिश्चिततेच्या काळात कुंडलीवर अमेरिकन तरुणांचा विश्वास:नवीन कल; लोक ज्योतिषशास्त्राला निर्णय घेण्यासाठी साधन म्हणून वापरत आहेत

संकट आणि अनिश्चिततेच्या काळात अमेरिकेतील लोकांचा कल पुन्हा एकदा कुंडलीकडे वाढला आहे. न्यूयॉर्कच्या प्रसिद्ध ज्योतिषी सुसान मिलर जन्मकुंडलीद्वारे लेखन क्षमता, आरोग्य, आर्थिक स्थिती आणि घर बदलण्यासारख्या बदलांचे संकेत देतात. मिलर म्हणतात की, ज्योतिष कोणत्याही घटनेचा अंतिम निकाल सांगत नाही, ते फक्त येणाऱ्या परिस्थिती आणि धोक्यांकडे लक्ष वेधते. मिलर यांच्या मते, कुंडलीतील काही तारखा अशुभ असू शकतात. अशा वेळी त्या लोकांना सावधगिरी बाळगण्याचा सल्ला देतात. नवीन पिढीच्या लोकप्रिय ज्योतिषी चानी निकोलस ज्योतिषशास्त्राला एक तंत्रज्ञान आणि भाषेसारखे पाहतात. त्या याला राजकारण आणि समाजात होत असलेल्या मोठ्या बदलांशी जोडून वाचतात. तर, प्रसिद्ध ज्योतिषी एलिजा केली चेतावणी देतात की ज्योतिषशास्त्राचा गैरवापर लोकांमध्ये भीती आणि मानसिक अस्वस्थता पसरवण्यासाठी देखील होऊ शकतो. ओळखीचे संकट - अनिश्चिततेत स्वतःला समजून घेण्याचे साधन अमेरिकेतील डेनिसन विद्यापीठात समाजशास्त्राच्या सहयोगी प्राध्यापिका शिरी नॉय यांच्या 2025 च्या संशोधन पेपरनुसार, लोक ज्योतिषशास्त्राला आपली ओळख समजण्यासाठी आणि निर्णय घेण्यासाठी एक साधन म्हणून वापरत आहेत. हा कल विशेषतः तरुणांमध्ये अधिक दिसून येत आहे, ज्यांचा पारंपरिक संस्था आणि तज्ञांवरील विश्वास कमी झाला आहे. अनिश्चिततेच्या काळात ज्योतिष त्यांच्यासाठी स्वतःला समजून घेण्याचे आणि जीवनातील गुंतागुंत सोडवण्याचे माध्यम बनत आहे. प्रमाण - 40 वर्षांपेक्षा कमी वयाच्या महिला-पुरुषांमध्ये समान रुची आतापर्यंत अशी सामान्य धारणा होती की राशीभविष्य आणि ज्योतिषशास्त्रात महिलांना जास्त रुची असते, पण हे बदलत आहे. सुसान मिलर यांच्या अनुभवानुसार आणि शिरी नॉय यांच्या शोधनिबंधानुसार, 40 वर्षांपेक्षा कमी वयाच्या पुरुषांमध्ये ज्योतिषशास्त्राची क्रेझ वेगाने वाढली आहे. आकडेवारीनुसार, 39 वर्षे किंवा त्यापेक्षा कमी वयाच्या नियमित कुंडली पाहणाऱ्यांमध्ये महिला आणि पुरुषांचे प्रमाण जवळपास 50-50 झाले आहे. तथापि, 40 वर्षांवरील लोकांमध्ये हा फरक अजूनही जास्त आहे. स्वयं-मदत - आत्मविश्वासाने निर्णय घेण्यास उपयुक्त शिरी नॉय यांच्या मते, ज्योतिषशास्त्राचा संबंध आता 'सेल्फ-हेल्प' (स्वयं-मदत) म्हणून अधिक जोडला जाऊ लागला आहे. अमेरिकेत मोठ्या प्रमाणावर लोक आत्म-ज्ञान आणि स्वतःला समजून घेण्यासाठी याचा स्वीकार करतात. अनेक लोक याला थेरपीसारखेही मानतात, कारण ते तणावाच्या वेळी विचार करण्यास आणि आत्मविश्वासाने निर्णय घेण्यास मदत करते. जरी लोक याला पूर्णपणे अचूक भविष्यवाणी मानत नसले तरी, ते याला आपले व्यक्तिमत्त्व आणि नातेसंबंध समजून घेण्याचा एक सुरक्षित आणि सोपा मार्ग मानत आहेत.

मनात येणारी प्रत्येक गोष्ट खरी नसते:जास्त विचार केल्याने जास्त दुःख होईल, अतिविचार करू नका, समजून घेण्यासाठी हे पुस्तक वाचा

पुस्तकाचे नाव- अपने हर विचार पर न करें विश्वास (‘डोंट बिलीव एव्हरीथिंग यू थिंक’ चे मराठी भाषांतर) लेखक- जोसेफ नूयेन अनुवाद- डॉ. सुधीर दीक्षित प्रकाशक- मंजुल प्रकाशन किंमत- 299 रुपये अतिविचार (ओवरथिंकिंग) ही एक अशी समस्या आहे, जी व्यक्तीला आतून पोखरून काढू शकते. यामुळे लोक भविष्याच्या चिंतेत ग्रासलेले असतात किंवा भूतकाळातील पश्चात्तापात जळत राहतात. जोसेफ नूयेन यांचे हे पुस्तक याच मानसिक जाळ्यातून बाहेर पडण्यासाठी एक आधुनिक मार्गदर्शक आहे. हे पुस्तक अडचणीतून सुटका मिळवण्याचे कोणतेही जादुई सूत्र देत नाही, तर ते सांगते की आपण आधीपासूनच शांतता आणि आनंदाच्या स्थितीत आहोत. फक्त अतिविचाराच्या सवयीने ते आपल्यापासून दूर केले आहे. जर तुम्ही शांतता, प्रेम, समाधान किंवा आनंदाच्या शोधात असाल, तर हे पुस्तक तुमच्यासाठी आहे. पुस्तक काय सांगते? हे पुस्तक एका अत्यंत सोप्या, पण क्रांतिकारी विचारावर आधारित आहे. यात सांगितले आहे की विचार करणे आणि विचार येणे या दोन वेगवेगळ्या गोष्टी आहेत. लेखकाचा युक्तिवाद आहे की आपल्या मनात विचार येणे स्वाभाविक आहे, परंतु जेव्हा आपण त्या विचारांवर 'विचार' करायला लागतो, तेव्हाच सुख-दुःखाची जाणीव होते. नूयेन यांच्या मते, आपल्या दुःखाचे कारण आपल्या जीवनातील परिस्थिती नाही, तर त्या परिस्थितींबद्दल आपले सततचे विश्लेषण आणि अतिविचार (ओवरथिंकिंग) आहे. हे पुस्तक काय शिकवते? सोशल मीडिया, धावपळ आणि तणावाच्या काळात हे पुस्तक 'नॉन-थिंकिंग'ची शक्ती शिकवते. हे अशा लोकांसाठी आहे, जे चिंता, आत्म-संशय आणि अतिविचारामुळे त्रस्त आहेत. पुस्तक शिकवते की खरी उत्तरे तथ्यांमध्ये नसून भावनांमध्ये आहेत. खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून पुस्तकाचे मुख्य धडे समजून घ्या- लेखकाने पुस्तकात स्वतःच्या कथा, वेदना आणि त्यातून मिळालेली समज शेअर केली आहे. पुस्तकाचे काही प्रमुख पैलू खालीलप्रमाणे आहेत– विचार आणि विचार करण्यामध्ये फरक असतो विचार (थॉट्स) आपोआप येतात, त्यांना थांबवणे कठीण आहे. पण विचार करणे (थिंकिंग) म्हणजे, त्या विचारांवर थांबणे, त्यांचे मूल्यांकन करणे आणि त्यांचे विश्लेषण करणे. पुस्तक म्हणते की विचार स्वतःच निर्मिती आहेत, पण त्यांच्याबद्दल जास्त वेळ विचार करणे विनाशाचे कारण बनते. सत्यापासून दूर पळणे हे दुःखाचे कारण आहे बहुतेक लोक वास्तवात नाही, तर त्यांच्या काल्पनिक जगात (विचारांच्या जगात) जगतात. उदाहरणार्थ, एखादी घटना अनेक लोकांसोबत घडते, पण त्याबद्दल प्रत्येकाचे अनुभव वेगवेगळे असतात. याचा अर्थ असा की, घटना प्रत्यक्षात तटस्थ असतात, पण त्याबद्दलची आपली विचारसरणी त्यांना चांगले-वाईट बनवते. जर दुःख थांबवायचे असेल तर जास्त विचार करणे (ओवरथिंकिंग) थांबवा. तीन सिद्धांतांनी बनते जीवन जीवनाचा अनुभव तीन सिद्धांतांनी बनतो- जर आपण विचार करणे सोडून दिले, तर थेट निसर्गाच्या बुद्धिमत्तेशी (दिव्य शक्ती) जोडले जातो, निसर्ग स्वतःच आपल्याला मार्गदर्शन करू लागतो. नॉन-थिंकिंग कसे आत्मसात करावे विचार करणे पूर्णपणे थांबवता येत नाही, पण ते कमी करता येते. विचारांना येऊ द्या, त्यांच्यावर थांबू नका. जागरूकता हे सर्वात मोठे शस्त्र आहे. विचार आणि परिस्थितीत जास्त अडकण्याऐवजी त्यांना जाऊ द्या. नकारात्मकतेचा सामना करण्यासाठी 5-स्टेप योजना लेखकाने नकारात्मक भावनांचा सामना करण्यासाठी एक व्यावहारिक मार्ग सांगितला आहे, ज्याला ते 'पॉज' (PAUSE) म्हणतात. जेव्हाही तुम्हाला वाईट वाटेल. हे करून पाहा- हे पुस्तक कोणी वाचावे? ज्याला जीवनात शांती हवी आहे, अशा प्रत्येक व्यक्तीने हे वाचावे. ग्राफिकमध्ये पहा हे पुस्तक कोणी वाचावे- पुस्तकाविषयी माझे मत 'अपने हर विचार पर न करें विश्वास' हे काही जादुई पुस्तक नाही, जे एका रात्रीत तुमचे आयुष्य बदलेल, पण ते तुम्हाला एक नवीन 'चष्मा' देते, ज्याद्वारे तुम्ही जगाकडे पाहता. नुयेन यांनी लिहिले आहे की, विचार न करताही काम करता येते. सुरुवातीला थोडे विचित्र वाटू शकते, पण जसे तुम्ही खोलवर जाता, त्याची सार्थकता समजू लागते. पुस्तकाची एक लहानशी उणीव अशी म्हणता येईल की यात काही गोष्टी वारंवार पुनरावृत्त केल्या आहेत. तथापि, कदाचित लेखकाचा उद्देश हा आहे की वाचकाच्या अवचेतन मनात ही गोष्ट रुजावी की विचार हेच भ्रम आहेत.

संशोधनात दावा- गहन विचार ही खरी बुद्धिमत्ता:तुमचा मेंदू तासनतास विचार करतो; इतरांच्या कल्पना ऐकून उत्साहित होतो, तर तुम्ही 'जीनियस' आहात

बऱ्याचदा बुद्धिमत्तेला जलद उत्तरे, प्रभावी भाषणे किंवा शैक्षणिक यशाशी जोडले जाते. पण खरी बुद्धिमत्ता नेहमी इतकी चमकदार नसते. मानसशास्त्रज्ञ एलिस बॉयस याला 'बौद्धिक सर्जनशीलता' म्हणतात - म्हणजेच विचारांशी खेळण्याची क्षमता. सायकॉलॉजी टुडेमध्ये प्रकाशित झालेल्या संशोधनात एलिस यांनी सांगितले आहे की, बुद्धिमान व्यक्ती तो आहे जो जिज्ञासू आहे, विचारांची चाचणी घेतो आणि इतरांकडून शिकण्यास उत्सुक असतो. जर तुमचे मन एखाद्या जुन्या विचारावर बराच काळ मंथन करत असेल किंवा इतरांच्या नवीन कल्पनांनी उत्साहित होत असेल, तर हे लक्षण आहे की तुम्ही तुमच्या विचारांपेक्षा अधिक बुद्धिमान आणि सर्जनशील आहात. अशीच काही लक्षणे जाणून घ्या... विचारांची उलथापालथ एलिस म्हणतात,‘तुम्ही कोणाच्याही कल्पना आणि विचार करण्याच्या पद्धतीला लवकर पकडता. मनोरंजक उदाहरणे ऐकताच उत्साहित होता. नेहमी रचनात्मक कामात व्यस्त असता, जिथे लहान बारकावे आणि मोठ्या तात्विक प्रश्नांमध्ये सहजपणे स्विच करता, तर ही बुद्धिमत्ता आहे. कधी फाइल्सवर विचार करता, तर पुढच्याच क्षणी माणसाच्या शतकानुशतके जुन्या चुकांवर. हीच ‘बौद्धिक सर्जनशीलता’ विचारांना खोली आणि सातत्य देते.’ सतत विचारमंथन अनेकदा लोक गोष्टी ऐकून विसरून जातात, पण स्मार्ट व्यक्तीचे लक्ष तिथेच अडकलेले असते. रेडिओवर ऐकलेली चांगली गोष्ट किंवा मुलाखतीची ओळ... गाडी चालवतानाही मनात राहते. हेच सततचे विचारमंथन सांगते की तुमचे मन माहिती घेण्यासोबतच तिचे विश्लेषणही करते. विचारांची पारख एलिस म्हणतात, स्मार्ट लोक विचार करण्यासोबतच आपल्या विचारांची पारखही करतात. गोष्टी आजमावतात, त्यात बदल करतात...नवीन पद्धतीही अवलंबतात. ते काम असो किंवा स्वयंपाकघरातील बदल - आपल्या विचारांना वास्तवाच्या कसोटीवर नक्कीच घासून पाहतात. त्रुटी स्वीकारणे बुद्धिमत्तेचे सर्वात मोठे लक्षण आहे... आपल्या विचारांवर विचार करणे. हुशार लोक ओळखतात की कधी अहंकार, सवयी किंवा अनुभव त्यांच्या निर्णयांवर परिणाम करत आहेत. आपल्या बुद्धिमत्तेला अडथळा न बनू देणे हा एक दुर्मिळ आणि नम्र गुण आहे, जो तुम्हाला स्वतःशी प्रामाणिक बनवतो. सुधारण्याची इच्छा तुमचे मन स्वाभाविकपणे पाहते की काय योग्य ठरले, पुढच्या वेळी काय चांगले होऊ शकते. अनेकदा जुन्या संवादांची पुनरावृत्ती करतात, विचार करतात की बोलण्याचा आणखी अचूक मार्ग असू शकला असता. सुधारण्याची हीच इच्छा तुम्हाला सतत चांगले बनवते.

उन्हाळ्यात जास्त येणार नाही वीज बिल:एसी चालवताना या 19 चुका करू नका, वीज वाचवण्यासाठी 12 स्मार्ट टिप्स

उन्हाळा सुरू होताच लोक एअर कंडिशनर चालू करतात. यामुळे उष्णतेपासून आराम मिळतो, पण विजेचे बिलही वेगाने वाढते. मात्र, एसी वापरण्याच्या पद्धतींमध्ये काही छोटे बदल केल्यास विजेचे बिल बऱ्याच अंशी नियंत्रणात ठेवता येते. ‘ब्युरो ऑफ एनर्जी एफिशियन्सी’च्या एका अभ्यासानुसार, एसीचे तापमान 1C ने वाढवल्यास सुमारे 6% पर्यंत विजेची बचत होऊ शकते. अशा परिस्थितीत आज कामाची बातमी मध्ये एसी वापरण्याच्या स्मार्ट पद्धतींबद्दल बोलू. तसेच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ- शशिकांत उपाध्याय, पॉवर इलेक्ट्रॉनिक्स अभियंता, अहमदाबाद प्रश्न- उन्हाळ्यात एसी चालवल्यास विजेचे बिल जास्त का येते? उत्तर- उन्हाळ्यात तापमान जास्त असते. त्यामुळे खोली थंड करण्यासाठी एसीला जास्त मेहनत करावी लागते. त्यावर जास्त दाब येतो. एसीचा कंप्रेसर जास्त वेळ सतत चालतो, ज्यामुळे विजेचा वापर वाढतो. याची आणखी काही कारणे आहेत- या कारणांमुळे एसीची थंडी लवकर संपते आणि एसी जास्त वेळ चालवावा लागतो. प्रश्न- विजेचे बिल एसी चालवण्याच्या पद्धतीवर अवलंबून असते का? उत्तर- होय, विजेचे बिल एसीचा वापर कसा केला जातो यावर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून असते. असे नाही की नेहमी, प्रत्येक परिस्थितीत एसीचे बिल सारखेच येते. जर एखाद्याला एसी वापरण्याची योग्य पद्धत माहित नसेल किंवा तो निष्काळजीपणा किंवा चूक करत असेल तर यामुळे विजेचे बिल वाढते. तर, फक्त थोडी खबरदारी घेऊन विजेचे बिल 40 ते 50% पर्यंत कमी करता येते. प्रश्न- एसी वापरताना लोक कोणत्या चुका करतात, ज्यामुळे विजेचे बिल जास्त येते? उत्तर- उन्हाळ्यात एसी आराम देतो, पण अनेकदा छोट्या-छोट्या चुकांमुळे विजेचे बिल वाढू शकते. ग्राफिकमध्ये त्या चुका पहा, ज्यामुळे अनावश्यकपणे बिल वाढते- प्रश्न- एसी कसे चालवावे जेणेकरून विजेचे बिल कमी येईल? उत्तर- काही सोप्या सवयी अवलंबून तुम्ही तुमचे बिल नियंत्रणात ठेवू शकता. ग्राफिकमध्ये विजेचे बिल कमी करणाऱ्या सवयी पहा- ग्राफिकला थोडे सविस्तर समजून घेऊया- तापमान 24 ते 26 वर सेट करा एसी खूप कमी तापमानावर (16–18C) चालवल्याने कंप्रेसरवर जास्त भार पडतो आणि वीज जास्त खर्च होते. 24–26C वर सेट केल्याने शरीराला पुरेशी थंडी मिळते आणि एसीवर जास्त भार पडत नाही. टायमर आणि स्लीप मोड वापरा टायमर आणि स्लीप मोड एसीला आपोआप बंद करण्यास किंवा तापमान समायोजित करण्यास मदत करतात. यामुळे अनावश्यक वीज खर्च होत नाही. खोली व्यवस्थित सील करा जर खोलीतून थंड हवा बाहेर जात असेल किंवा गरम हवा आत येत असेल, तर एसीवर जास्त दाब पडतो. म्हणून, दरवाजे-खिडक्या बंद ठेवा आणि फटी सील करा. यामुळे कूलिंग दीर्घकाळ टिकते. एसीसोबत पंखाही चालवा पंखा चालवल्याने थंड हवा संपूर्ण खोलीत पसरते. यामुळे एसीला वारंवार कंप्रेसर चालू करावा लागत नाही आणि कूलिंग लवकर होते. एसीला थेट उन्हापासून वाचवा जर एसीच्या आउटडोअर युनिटवर थेट सूर्यप्रकाश पडत असेल, तर ते जास्त गरम होते. यामुळे त्याची कूलिंग कार्यक्षमता कमी होते. ते सावलीत ठेवा किंवा शेड लावा. यामुळे एसी कमी ऊर्जेत चांगले काम करतो. उच्च स्टार रेटिंग असलेला एसी निवडा 5-स्टार किंवा उच्च ऊर्जा रेटिंग असलेले एसी कमी विजेत जास्त कूलिंग देतात. हे थोडे महाग असतात, पण विजेचे बिल कमी करतात. इन्व्हर्टर एसीचा वापर करा इन्व्हर्टर एसी कंप्रेसरची गती गरजेनुसार समायोजित करतो, ज्यामुळे तो वारंवार चालू-बंद होत नाही. यामुळे विजेचा वापर कमी होतो आणि कूलिंग देखील सुरळीत राहते. योग्य टन (क्षमता) असलेला एसी निवडा खोलीच्या आकारानुसार योग्य टनचा एसी निवडणे महत्त्वाचे आहे. योग्य क्षमतेचा एसी संतुलित कूलिंग देतो आणि विजेचे बिल कमी करतो. इको मोडचा वापर करा इको मोड एसीच्या विजेचा वापर आपोआप नियंत्रित करतो. तो गरजेनुसार कूलिंग समायोजित करतो, ज्यामुळे वीज कमी खर्च होते. हवामान थंड असताना एसी वापरू नका जेव्हा हवामान आधीच थंड किंवा आल्हाददायक असते, तेव्हा एसी चालवण्याची गरज नसते. अशावेळी पंखा किंवा नैसर्गिक वायुवीजन हा उत्तम पर्याय आहे. प्रत्येक आठवड्याला फिल्टरची स्वच्छता करा घाणेरडे फिल्टर हवेचा प्रवाह अडवतात, ज्यामुळे एसीवर जास्त दाब येतो. यामुळे कूलिंग कमी होते आणि वीज जास्त खर्च होते. म्हणून महिन्यातून एकदा फिल्टर नक्की साफ करा. वर्षातून दोनदा सर्व्हिसिंग करा नियमित सर्व्हिसिंगमुळे एसीचे सर्व भाग व्यवस्थित राहतात. गॅसची पातळी, कंप्रेसर आणि कॉइलची तपासणी केल्याने त्याची कार्यक्षमता टिकून राहते. प्रश्न- वीज वाचवण्यासाठी योग्य क्षमतेच्या एसीचा वापर करणे खूप महत्त्वाचे आहे. खोलीच्या आकारानुसार किती टनाचा एसी लावावा? उत्तर- एसीची योग्य क्षमता फक्त खोलीच्या आकारावरच नाही, तर तिच्या स्थितीवरही अवलंबून असते. तीव्र सूर्यप्रकाश, वरचा मजला, जास्त लोक असल्यामुळे कूलिंग लोड वाढतो. म्हणून जास्त टनची एसी घेणे चांगले असते. ग्राफिकमध्ये पहा, कोणत्या खोलीसाठी किती टनची एसी योग्य आहे- प्रश्न- एसीच्या देखभालीचा योग्य मार्ग काय आहे? उत्तर- एसीच्या चांगल्या कार्यक्षमतेसाठी फक्त सर्व्हिसिंगच नाही, तर रोजची देखभालही आवश्यक आहे. पुढील मुद्द्यांवरून समजून घेऊया- प्रश्न- किती दिवसांनी एसीची सर्व्हिसिंग करावी? उत्तर- एसीची सर्व्हिसिंग वर्षातून कमीतकमी 2 वेळा करावी. एकदा उन्हाळ्याच्या सुरुवातीला आणि एकदा सीझन संपल्यानंतर. यामुळे कूलिंग आणि कार्यक्षमता टिकून राहते. प्रश्न- एसी चालवण्याचा ‘3 मिनिटांचा नियम’ काय आहे, ज्याचे पालन केल्याने विजेची बचत होते? उत्तर- एसी बंद केल्यानंतर तो पुन्हा चालू करण्यापूर्वी कमीत कमी 3 मिनिटांचे अंतर असावे. यालाच ‘3 मिनिटांचा नियम’ म्हणतात. जर एसी लगेच पुन्हा चालू केला तर त्याचा कंप्रेसर जास्त दाबाखाली काम करतो. 3 मिनिटांच्या नियमाचे पालन केल्याने एसी सुरळीतपणे चालतो आणि सुमारे 20–30% पर्यंत विजेची बचत होऊ शकते.

रुग्ण व्हर्च्युअल, उपचार खरा; डॉक्टरांना बारकावे शिकवत आहेत ‘पुतळे’:नाडी चालणार, रक्त वाहणार, औषध देण्यात चूक झाल्यास सुधारण्याचा सल्लाही

तुम्ही वैद्यकीय विद्यार्थी आहात. हृदयविकाराचा झटका आल्यास काय करावे... हे फक्त पुस्तकातच वाचलेले असते. पण जेव्हा तुम्ही पहिल्यांदा जिवंत माणसासमोर उभे असता, ज्याचे श्वास थांबत आहेत, तेव्हा हात थरथरू लागतात...’ अमेरिकन ॲकॅडमी ऑफ नर्सिंगच्या अध्यक्षा डॉ. डेब्रा बार्क्सडेल म्हणतात, ‘अनुभव भीतीदायक असतो. तुमच्याकडे अफाट ज्ञान असले तरी, जिवंत माणसावर त्याचा सराव करणे खूप आव्हानात्मक आहे.’ ही भीती संपवण्यासाठी आता वैद्यकीय जगात क्रांतीकारी बदल झाला आहे. आता विद्यार्थी थेट माणसांवर प्रयोग करण्याऐवजी ‘हाय-फिडेलिटी मेडिकल सिम्युलेटर’ म्हणजेच अगदी खऱ्या दिसणाऱ्या बाहुल्यांवर सराव करतात. या खास प्रकारच्या बाहुल्या श्वास घेऊ शकतात, पापण्या मिटू-उघडू शकतात, त्यांना घाम येतो आणि दुखापत झाल्यास त्यांच्यातून रक्त (लाल द्रव) देखील बाहेर पडते. काही बाहुल्या अशाही आहेत ज्यांना झटके येऊ शकतात किंवा त्यांच्या तोंडातून फेस येऊ शकतो. काही तर डॉक्टरांशी बोलतातही. काही दिवसांपूर्वी नर्सिंग विद्यार्थिनी जुलियाना विटोलो ‘मॉम-एनी’ नावाच्या गर्भवती बाहुलीची चाचणी करत होती. जेव्हा जुलियानाने विचारले, ‘तुम्हाला कसे वाटते आहे?’ तेव्हा त्या बाहुलीने पापण्या मिटल्या-उघडल्या आणि उत्तर दिले, ‘पोटाच्या खालच्या भागात थोडे दुखत आहे.’ वेगवेगळ्या प्रकारच्या रुग्णांना लक्षात घेऊन बाहुल्यांची रचनाही वेगळी ठेवली जाते. वेळेआधी जन्मलेल्या (प्रीमेच्युअर) बाळांच्या बाहुल्यांवर खऱ्यासारखे केस असतात, तर वृद्ध बाहुल्यांच्या त्वचेवर सुरकुत्या आणि डोळ्यांत मोतीबिंदूही दाखवतात. टॉर्चने डोळ्यांची तपासणी केली जाते, तेव्हा बुबुळे आकुंचन पावतात. यांना इंजेक्शन देऊ शकतो आणि नाडीही तपासता येते. जर एखाद्या ‘बाळा’च्या बाहुलीला पुरेसा ऑक्सिजन मिळाला नाही, तर ओठांभोवतीची त्वचा निळी पडू लागते (हायपोक्सिया), ज्यामुळे विद्यार्थ्यांना त्वरित निर्णय घ्यावा लागतो. सर्वात मोठा फायदा हा आहे की, येथे चूक झाल्यास कोणाचाही जीव जात नाही. सेटन हॉलच्या सिम्युलेशन डायरेक्टर जेनिफर मॅकार्थी म्हणतात,‘जर रुग्णाला 2 मिग्रॅ. औषध द्यायचे असेल आणि विद्यार्थ्याने फक्त 1.8 मिग्रॅ. दिले, तर ही गंभीर चूक आहे. बाहुल्यामध्ये बसवलेले तंत्रज्ञान हा किरकोळ फरकही ओळखते आणि चूक सुधारण्याची संधी देते.’ कंट्रोल रूममधून तज्ज्ञ या बाहुल्यांद्वारे बोलतातही. ते कधी ओरडतात, कधी वेदनेने कण्हतात, तर कधी प्रश्न विचारतात. यामुळे डॉक्टर आणि नर्स उपचारासोबतच त्वरित निर्णय घेणे आणि तणावपूर्ण वातावरणात रुग्णाशी बोलण्याची पद्धतही शिकतात. वातावरण खरे वाटावे, यासाठी कलाकारांना ‘नातेवाईक’ म्हणून बोलावले जाते वेल-कॉर्नेल सिम्युलेशन सेंटरचे प्रमुख डॉ. केविन चिंग म्हणतात, 'काही मॅनिकिन्समध्ये अचानक परिस्थिती बदलण्याची प्रोग्रामिंग असते. यामुळे विद्यार्थ्यांना जलद विचार करण्याचे प्रशिक्षण मिळते. बाळ मॅनिकिनला सुस्त दाखवू शकतात, जेणेकरून विद्यार्थी लक्षणे पाहून समस्या ओळखू शकतील. उदा. बीपी कमी झाल्यावर फ्लुइड द्यायचे की नाही हे ठरवणे. वास्तविक वातावरण तयार करण्यासाठी जवळ चष्मा, फोन ठेवले जातात आणि कधीकधी 'काळजीवाहू नातेवाईक'च्या भूमिकेत अभिनेत्यालाही बोलावले जाते. याला हायब्रीड सिम्युलेशन म्हणतात.'

मेंदूसाठी टॉनिकचे काम करते संगीत:संशोधन- 7 वर्षांच्या आधी संगीत शिकणे मुलांची तार्किक क्षमता मजबूत करते

19व्या शतकातील प्रसिद्ध ऑस्ट्रियन संगीतकार जोसेफ हेडन यांच्या मृत्यूनंतर, त्यांच्या प्रतिभेचे रहस्य जाणून घेण्यासाठी त्यांची कवटी कबरीतून चोरली गेली होती. तेव्हा तज्ज्ञांना वाटत होते की संगीताची प्रतिभा कवटीच्या रचनेत दडलेली आहे, परंतु आधुनिक विज्ञान यापेक्षा वेगळे सांगते. आता संशोधनातून असे दिसून येते की खरी शक्ती मेंदूच्या नसा आणि त्यांच्या जोडण्यांमध्ये असते, जी सरावाने सतत मजबूत होत जाते. मेंदूसाठी ‘वर्कआउट’ सारखे संगीत संगीत तयार करणे हे मेंदूसाठी एक प्रकारचे वर्कआउट आहे, ज्यामध्ये मेंदूला ध्वनी, दृश्य आणि शरीराच्या हालचालींमध्ये समन्वय साधावा लागतो. ही प्रक्रिया मेंदूला सक्रिय ठेवून त्याला स्नायूप्रमाणे मजबूत करते. नियमित सरावाने विचार करण्याची, समजून घेण्याची आणि लक्षात ठेवण्याची क्षमता सुधारते. यामुळेच संगीत क्षेत्राशी संबंधित लोक अनेकदा मानसिकदृष्ट्या अधिक चपळ आणि एकाग्र आढळतात. ग्रे मॅटर वाढवून विचार करण्याची शक्ती मजबूत करते नियमित संगीत सराव मेंदूतील 'ग्रे मॅटर' वाढवतो, जो विचार करणे, हालचाल करणे आणि निर्णय घेण्याशी संबंधित असतो. 2020 च्या संशोधनात असे आढळून आले की संगीतकारांची नियोजन करण्याची आणि समस्या सोडवण्याची क्षमता सामान्य लोकांपेक्षा चांगली असते. 2017 च्या मेटा-विश्लेषणामध्ये त्यांची स्मरणशक्ती देखील अधिक तीक्ष्ण आढळली. यासोबतच, संगीत शिकणाऱ्यांना वेदना कमी जाणवतात, ज्यामुळे ते मानसिक आरोग्यासाठी देखील उपयुक्त ठरते. एका प्रयोगात, जेव्हा लोकांना वेदनादायक इंजेक्शन दिले गेले, तेव्हा संगीताचा अनुभव असलेल्या लोकांना सामान्य लोकांपेक्षा कमी वेदना जाणवल्या. बालपणापासून वृद्धापकाळापर्यंत मेंदूला देतो सुरक्षा कवच जी मुले 7 वर्षांपूर्वी संगीत शिकतात, त्यांच्या मेंदूच्या दोन्ही भागांना जोडणारे 'कॉर्पस कॅलोसम' अधिक चांगले विकसित होते, ज्यामुळे दुसरी भाषा शिकण्याची आणि तर्क करण्याची क्षमता वाढते. तर, वाढत्या वयानुसार संगीत स्मरणशक्ती सांभाळण्यास मदत करते. संशोधनानुसार, वाद्य वाजवल्याने मानसिक घट कमी होते आणि डिमेंशियाचा धोका कमी होतो, ज्यामुळे ते आयुष्यभर मेंदूसाठी फायदेशीर ठरते. प्रत्येक वाद्य मेंदूच्या वेगवेगळ्या भागांना सक्रिय करते. प्रोटेक्ट-यूके एजिंग कोहोर्टच्या संशोधनानुसार, पियानो आणि ब्रास वाद्य वाजवल्याने स्मरणशक्ती सुधारते, तर वायु-वाद्य वाजवणारे नियोजन आणि समस्या सोडवण्यात कुशल असतात. त्याचबरोबर, गायन करणाऱ्यांची मौखिक तर्कशक्ती मजबूत होते. वाद्य वाजवताना एंडोर्फिन हार्मोन्स बाहेर पडतात, जे वेदना कमी करून आनंद वाढवतात. तथापि, अनेक वाद्ये वाजवल्याने अतिरिक्त फायदा मिळाला नाही. तज्ञांचे मत आहे की, समूहात संगीत वाजवणे तणाव कमी करते आणि सामाजिक संबंध वाढवते, यासाठी व्यावसायिक असणे आवश्यक नाही. फक्त संगीत ऐकणे देखील योग्य पर्याय असू शकतो.

10 सर्वोत्तम उन्हाळी फळे:यांमध्ये 80-96% पाणी, हायड्रेटेड ठेवते, जाणून घ्या 11 आरोग्य फायदे; खाण्याची योग्य वेळ आणि पद्धत

उन्हाळ्यात शरीराला पाण्याची गरज वाढते. कडक ऊन, घाम आणि वाढत्या तापमानामुळे शरीरातील पाणी आणि आवश्यक इलेक्ट्रोलाइट्स कमी होण्याचा धोका वाढतो. यामुळे थकवा, चक्कर येणे, डिहायड्रेशन आणि उष्णतेचा झटका यांसारख्या समस्या उद्भवू शकतात. अशा परिस्थितीत फक्त पाणी पिणे पुरेसे नाही, तर आहारात अशी फळे समाविष्ट करणे आवश्यक आहे, जी शरीराला आतून थंडावा आणि हायड्रेशन देतील. टरबूज, खरबूज, काकडी, संत्री यांसारखी फळे पाण्यासोबतच आवश्यक जीवनसत्त्वे आणि खनिजांनी परिपूर्ण असतात, जी शरीराला ताजेतवाने ठेवतात. म्हणून आज ‘कामाची बातमी’ मध्ये आपण अशा फळांबद्दल बोलणार आहोत, जी उन्हाळ्यात शरीराला हायड्रेटेड ठेवण्यास मदत करतात. तसेच आपण जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. पूनम तिवारी, वरिष्ठ आहारतज्ज्ञ, डॉ. राम मनोहर लोहिया आयुर्विज्ञान संस्था, लखनऊ प्रश्न- अशी कोणती फळे आहेत, जी उन्हाळ्यात हायड्रेशनमध्ये मदत करतात? उत्तर- उन्हाळ्यात तापमान वाढल्याने घामाद्वारे शरीरातील पाणी आणि आवश्यक खनिजे (इलेक्ट्रोलाइट्स) बाहेर पडतात. हे केवळ पाण्याने पूर्ण करता येत नाही, कारण शरीराला हायड्रेशनसोबतच पोषणाचीही गरज असते. खालील ग्राफिकमध्ये अशा फळांची यादी दिली आहे, जी उन्हाळ्यात शरीराला हायड्रेटेड ठेवण्यासोबतच आवश्यक जीवनसत्त्वे आणि खनिजे देखील देतात. प्रश्न- उन्हाळ्यातील कोणत्या फळांमध्ये पाण्याची मात्रा सर्वाधिक असते? उत्तर- उन्हाळ्यातील बहुतेक फळांमध्ये पाण्याची भरपूर मात्रा असते, जी शरीराला हायड्रेटेड ठेवण्यास मदत करतात. खालील ग्राफिकमध्ये संपूर्ण यादी पहा- प्रश्न- हायड्रेटिंग फळे शरीराचे तापमान नियंत्रित ठेवण्यासही मदत करतात का? उत्तर- होय, हायड्रेटिंग फळे शरीराचे तापमान नैसर्गिकरित्या नियंत्रित करण्यास मदत करतात. त्यांमध्ये पाण्याची मात्रा 80% ते 95% पर्यंत असते, ज्यामुळे शरीर थंड राहते आणि घामामुळे झालेल्या द्रवपदार्थाच्या नुकसानीची भरपाई करण्यास मदत होते. या फळांमध्ये असलेले इलेक्ट्रोलाइट्स शरीरातील द्रव संतुलन राखण्यास आणि उष्णतेचा ताण कमी करण्यास मदत करतात. प्रश्न- फक्त फळे खाऊन शरीरातील पाण्याची कमतरता पूर्ण करता येते का? उत्तर- नाही, फक्त फळांनी शरीरातील पाण्याची पूर्तता करता येत नाही. हायड्रेटिंग फळांमुळे शरीराला अतिरिक्त पाणी आणि इलेक्ट्रोलाइट्स मिळतात, परंतु ते पाण्याचा पर्याय नाहीत. योग्य हायड्रेशनसाठी दिवसभरात 2.5 ते 3 लिटर पाणी पिणे आवश्यक आहे. प्रश्न- हायड्रेशनसाठी फळांचा रस पिणे चांगले आहे की त्यांना कापून खाणे? उत्तर- फळे कापून खाणे रस पिण्यापेक्षा चांगले असते. खरेतर, फळात फायबर असते, ज्यामुळे फळे खाल्ल्यावर साखर हळूहळू शरीरात मिसळते. तर, रसात फळांच्या तुलनेत थोडे कमी फायबर असते. रस प्यायल्यावर रक्तातील साखर एकदम वेगाने वाढते. लहान मुलांना रस पाजू शकता, पण प्रौढांसाठी फळे खाणेच चांगले आहे. प्रश्न- उन्हाळ्यात कोणती फळे 'नॅचरल इलेक्ट्रोलाइट्स' म्हणून काम करतात? उत्तर- काही फळांमध्ये खनिजांचे योग्य संतुलन असते. नारळाचे पाणी त्यापैकी एक आहे, जे रक्तातील इलेक्ट्रोलाइट्सना त्वरित सामान्य करते. खालील ग्राफिकमध्ये नैसर्गिक इलेक्ट्रोलाइट्स असलेल्या फळांची यादी पहा- प्रश्न- जास्त पाणी असलेली फळे हायड्रेशन व्यतिरिक्त आपल्या आरोग्यावर काय परिणाम करतात? उत्तर- हायड्रेटिंग फळांमध्ये पाण्यासोबतच फायबर, अँटीऑक्सिडंट्स आणि नैसर्गिक साखरेचे मिश्रण असते. हे एकूणच आरोग्य चांगले राखण्यास मदत करतात. सर्व फायदे ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- उन्हाळ्यात फळे खाण्याची योग्य वेळ आणि पद्धत काय आहे? उत्तर- ज्येष्ठ आहारतज्ञ डॉ. पूनम तिवारी सांगतात की, उन्हाळ्यात फळे खाण्याची सर्वात योग्य वेळ म्हणजे सकाळी नाश्त्यानंतर किंवा दुपारच्या जेवणापूर्वी. या वेळी चयापचय क्रिया (मेटाबॉलिज्म) सक्रिय असते आणि फळे सहज पचतात. खाली दिलेल्या ग्राफिकमध्ये फळे खाण्याची योग्य पद्धत पहा- प्रश्न- फळे कापून जास्त काळ फ्रीजमध्ये ठेवल्याने त्यांची हायड्रेटिंग व्हॅल्यू कमी होते का? उत्तर- डॉ. पूनम तिवारी सांगतात की, यामुळे फळांच्या हायड्रेटिंग व्हॅल्यूवर फारसा परिणाम होत नाही. पोषक तत्वांबद्दल बोलायचे झाल्यास, व्हिटॅमिन सी आणि अँटीऑक्सिडंट्सचे प्रमाण थोडे कमी होऊ शकते. परंतु, साधारणपणे कापलेली फळे फ्रीजमध्ये ठेवल्याने त्यातील पोषक तत्वे नष्ट होत नाहीत. तथापि, जर ती कापून बाहेर ठेवली तर ती नक्कीच खराब होतात. फ्रीजमध्येही जर कापलेली फळे उघडी ठेवली आणि ती एअरटाइट कंटेनरमध्ये नसतील, तर त्यांची चव आणि पोत बदलू शकतो. हायड्रेटिंग फळांशी संबंधित काही प्रश्न-उत्तरे प्रश्न- आंबट फळे देखील शरीराला हायड्रेटेड ठेवण्यास मदत करतात का? उत्तर- होय, संत्री आणि मोसंबी यांसारखी आंबट फळे पाणी आणि इलेक्ट्रोलाइट्सने समृद्ध असतात, जे हायड्रेशनमध्ये मदत करतात. प्रश्न- मधुमेहाचे रुग्ण देखील हायड्रेटिंग फळे खाऊ शकतात का? उत्तर- होय, मधुमेहाचे रुग्ण मर्यादित प्रमाणात हायड्रेटिंग फळे खाऊ शकतात. प्रश्न- जास्त फळे खाल्ल्याने काही नुकसान होऊ शकते का? उत्तर- होय, जास्त फळे खाल्ल्याने- प्रश्न- कोणत्या लोकांनी हायड्रेटिंग फळे खाताना विशेष काळजी घ्यावी? उत्तर- मधुमेह, किडनी आणि पचनाच्या समस्या असलेल्या लोकांनी प्रमाणाची विशेष काळजी घ्यावी. प्रश्न- फळांसोबत मीठ किंवा मसाला घालून खाणे योग्य आहे का? उत्तर- काही फळांमध्ये थोडे काळे मीठ किंवा मसाला घालून खाऊ शकता, जसे की (टरबूज, खरबूज, पेरू, पपई, संत्रा). तथापि, ते मर्यादित प्रमाणातच घ्या. प्रश्न- पॅकेज्ड फ्रूट ज्यूस देखील हायड्रेशनसाठी चांगला पर्याय आहे का? उत्तर- नाही, यात साखर जास्त आणि पोषण कमी असते. तसेच यात प्रिझर्व्हेटिव्ह आणि कृत्रिम रंग देखील असू शकतात. त्यामुळे नेहमी ताजी फळे खाणे चांगले आहे. प्रश्न- उन्हातून आल्यानंतर लगेच फळे खाणे योग्य आहे का? उत्तर- नाही, आधी शरीराचे तापमान सामान्य होऊ द्या, मग फळे खा. प्रश्न- बाजारात उघड्यावर मिळणारे फ्रूट चाट खाणे सुरक्षित आहे का? उत्तर- नाही, दुकानदार ते जास्त काळ उघड्यावर ठेवतात. तसेच स्वच्छतेची काळजी घेत नाहीत. फळांच्या गुणवत्तेशीही तडजोड करतात. यामुळे संसर्ग आणि फूड पॉयझनिंगचा धोका वाढतो.

कठोर शिस्त आई-वडील आणि मुलांमध्ये अंतर वाढवते:मित्रांप्रमाणे संगोपन करा; दीर्घकाळ संबंध टिकतील

लहानपणी आई-वडिलांचे प्रेम प्रत्येकासाठी सारखे नसते. वॉशिंग्टनची नीरा म्हणते की, माझ्या आईने मला सर्व सुख-सुविधांमध्ये वाढवले. चांगल्या शाळा, सुंदर कपडे, परदेश दौरे, संगीत वर्ग आणि प्रत्येक गरजा पूर्ण केल्या, पण भावनिक आधार देण्यासाठी कधीही मृदू व्यवहार केला नाही. आईला वाटायचे की मुलांना प्रेमाने नाही, तर कठोरतेने वाढवले पाहिजे जेणेकरून ते ‘मजबूत’ होतील. आज जेव्हा मी माझ्या मुलीला त्याच प्रेम आणि मृदुतेने यशस्वी होताना पाहते, तेव्हा आईचा तो जुना भ्रम तुटतो. अलीकडेच जेव्हा मी माझ्या मुलीसोबत खरेदीला गेले आणि आम्ही दोघींनी खूप हसलो-खेळलो, तेव्हा हे जाणून घेतल्यानंतर माझी आई स्वतःला दोष देऊ लागते की तिने कधीच असे केले नाही. सुरुवातीपासून मुलांपासूनचे अंतर कायमचे प्रेम हिरावून घेते नीरा म्हणते की, माझी आई आता अनेकदा त्या छोट्या-छोट्या आनंदासाठी माफी मागते, जे आम्ही कधी एकत्र अनुभवले नाहीत. त्या स्वतःला दोष देतात की त्यांनी कोमलता दाखवण्याला 'कमजोरी' का समजले. त्यांना आता जाणवते की, मिठी मारल्याने किंवा प्रेम व्यक्त केल्याने मुले बिघडत नाहीत, उलट ती अधिक विश्वासार्ह बनतात. त्यांना वाटते की, ज्या कठोर शिस्तीसाठी त्यांनी आमचे नाते कमकुवत केले. मुलांना कठोरतेने नाही, तर प्रेमानेही मजबूत बनवू शकता नीराच्या आईला आता अधिक सहज आणि प्रेमळ व्हायचे आहे, पण आता नीरासाठी हे शक्य नाही. एका वयानंतर माणूस आपल्या चुकांचा भार हलका करू इच्छितो, पण पीडित व्यक्ती प्रत्येक वेळी तो भार उचलण्यास तयार नसते. बालपणाचे ते रिकामे दिवस आता परत येऊ शकत नाहीत. नीरा म्हणते की, 'काश, त्या वेळी त्या इतक्या कठोर नसत्या आणि त्यांनी मला कधीतरी मित्राप्रमाणे मिठी मारली असती.' मी त्यांना समजावते की, अतिशय कठोर वागणुकीशिवायही मूल आई-वडिलांच्या भावनिक आधारावर जग जिंकू शकते. नीराची मुलगी शाळेच्या दिवसांत जेव्हा संवेदनशील होती, तेव्हा तिने तिला नेहमीच हळुवारपणे सांभाळले. आता नीराची आई आपल्या चुका आठवून स्वतःला त्रास करून घेते, जे आपापसातील संबंधांसाठी योग्य नाही. शिस्तीच्या नावाखाली ठेवलेले अंतर नेहमीसाठी आपुलकीपासून दूर ठेवते तज्ज्ञांच्या मते, लहानपणी मुलाला जी प्रेम आणि सुरक्षिततेची भावना हवी होती, ती म्हातारपणी शब्दांत सांगून पूर्ण करता येत नाही. यामुळे जुन्या जखमा पुन्हा ताज्या होतात. हे कटू सत्य आहे की, पालकांना उशिरा आलेला पश्चात्ताप मुलांसाठी नवीन मानसिक ओझे बनतो. युनिसेफच्या एका अहवालानुसार, जर तुम्ही संयमाने आणि मृदू स्वभावाने मुलाला मदत केली, तर यामुळे कुटुंबाचे नाते दीर्घकाळ टिकणारे आणि मजबूत राहते.

स्विमिंग पूलमध्ये डोळ्यांच्या संसर्गाचा धोका:या 12 सामान्य चुका करू नका, डॉक्टरांकडून जाणून घ्या 7 डोळ्यांच्या सुरक्षिततेच्या टिप्स

उन्हाळ्यात लोकांना स्विमिंग पूल आणि वॉटर पार्कमध्ये मजा करायला खूप आवडते. पण तुम्हाला माहीत आहे का की ही मजा आपल्या डोळ्यांसाठी धोकादायक ठरू शकते. खरं तर, अनेकदा पूलच्या पाण्यात असलेले क्लोरीन, रसायने आणि बॅक्टेरिया डोळ्यांच्या संवेदनशील थराला नुकसान पोहोचवू शकतात. यामुळे जळजळ, लालसरपणा, खाज सुटणे आणि अंधुक दिसणे यांसारख्या समस्या उद्भवू शकतात. विशेषतः गर्दीच्या पूलमध्ये संक्रमणाचा धोका आणखी वाढतो. अशा परिस्थितीत हे महत्त्वाचे आहे की स्विमिंगचा आनंद घेताना डोळ्यांच्या सुरक्षिततेकडे दुर्लक्ष करू नये. म्हणूनच ‘कामाची बातमी’ मध्ये स्विमिंग पूलमुळे होणाऱ्या डोळ्यांच्या संसर्गाच्या धोक्याबद्दल बोलणार आहोत. तसेच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. श्रेया गुप्ता, सल्लागार, नेत्ररोग विभाग, श्री बालाजी ॲक्शन मेडिकल इन्स्टिट्यूट, दिल्ली डॉ. रोहित शर्मा, कन्सल्टंट, इंटर्नल मेडिसिन, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, जयपूर प्रश्न- उन्हाळ्यात लोक स्विमिंग पूल आणि वॉटर पार्कला जास्त जातात. स्विमिंग पूलमुळे डोळ्यांच्या संसर्गाचा धोका वाढू शकतो का? उत्तर- होय, उन्हाळ्यात जास्त घाम, धूळ आणि गर्दीमुळे डोळ्यांची संवेदनशीलता वाढते. प्रश्न- स्विमिंग पूलचे पाणी डोळ्यांना नुकसान का पोहोचवते? उत्तर- त्यात असलेले रसायने आणि बॅक्टेरिया डोळ्यांना नुकसान पोहोचवतात. सविस्तर समजून घ्या- क्लोरीन- पाणी निर्जंतुक करण्यासाठी स्विमिंग पूलमध्ये क्लोरीन टाकले जाते, परंतु ते डोळ्यांच्या नैसर्गिक संरक्षण थराला नुकसान पोहोचवू शकते. यामुळे डोळ्यांमध्ये कोरडेपणा, जळजळ आणि तात्पुरती अस्पष्टता येऊ शकते. इतर रसायने- पाण्याचा pH (पाणी आम्लधर्मी किंवा अल्कधर्मी नसावे यासाठी) संतुलन राखणारी रसायने कॉर्नियाला त्रास देऊ शकतात. अशा रसायनांच्या जास्त संपर्कामुळे डोळ्यांमध्ये जळजळ जाणवते. बॅक्टेरिया- ज्या स्विमिंग पूलची देखभाल खराब आहे, त्यामध्ये बॅक्टेरिया, बुरशी किंवा प्रोटोझोआ असू शकतात. ते डोळ्यांना संक्रमित करून सूज निर्माण करतात. दीर्घकाळ संपर्कात राहिल्यास संसर्ग किंवा ॲलर्जीक प्रतिक्रियेचा धोका वाढू शकतो. प्रश्न- वॉटर पार्कमध्ये स्विमिंग केल्याने संसर्गाचा धोका जास्त का असतो? उत्तर- वॉटर पार्कमध्ये एकाच वेळी अनेक लोक स्विमिंग करतात, ज्यामुळे बॅक्टेरिया-व्हायरस वेगाने पसरतात. जर पाणी योग्य प्रकारे फिल्टर केले नाही, तर घाण आणि बॅक्टेरिया जमा होतात. पाणी निर्जंतुक न केल्यास संसर्गाचा धोका वाढतो. उघड्या जखमा, डोळे-कान किंवा त्वचेद्वारे ते शरीरात प्रवेश करू शकतात. प्रश्न- स्विमिंग पूलच्या संपर्कात आल्याने डोळ्यांवर वाईट परिणाम होत आहे हे कसे ओळखावे? कोणत्या लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नये? उत्तर- स्विमिंग पूलच्या पाण्यात असलेले क्लोरीन, रसायने आणि बॅक्टेरिया डोळ्यांच्या बाहेरील थराला (कंजक्टायवा आणि कॉर्निया) त्रास देऊ शकतात. त्यामुळे ग्राफिकमध्ये दिलेल्या लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नका- प्रश्न- काही लोकांचे डोळे जास्त संवेदनशील असतात. कोणत्या लोकांनी स्विमिंग पूलमध्ये जास्त काळजी घ्यावी? उत्तर- तसे तर, स्विमिंग पूलमध्ये जास्त वेळ पोहणे प्रत्येकासाठी हानिकारक आहे. पण ज्यांचे डोळे जास्त संवेदनशील असतात, त्यांना हा धोका जास्त असतो. खालील ग्राफिकमध्ये पाहा कोणत्या लोकांना जास्त धोका असतो- प्रश्न- कॉन्टॅक्ट लेन्स घालून पोहल्याने संसर्गाचा धोका आणखी वाढू शकतो का? उत्तर- कॉन्टॅक्ट लेन्स घालून पोहल्याने डोळ्यांमध्ये संसर्गाचा धोका वाढू शकतो. प्रश्न- पोहताना कोणत्या सामान्य चुका डोळ्यांना नुकसान पोहोचवू शकतात? उत्तर- पोहताना लोक मजा-मस्तीच्या नादात काही चुका करतात, ज्यामुळे डोळ्यांना नुकसान पोहोचू शकते- सर्व चुका ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- डोळ्यांच्या सुरक्षिततेसाठी पोहण्यापूर्वी, पोहताना आणि पोहल्यानंतर काय करावे? उत्तर- खालील मुद्द्यांवरून समजून घ्या– ग्राफिकमध्ये सर्व सुरक्षा टिप्स पाहा- प्रश्न- जर पोहल्यानंतर डोळ्यांमध्ये जळजळ, अंधुकपणा किंवा सूज जाणवत असेल तर त्वरित काय करावे? उत्तर- सर्वात आधी डोळे 5-10 मिनिटे स्वच्छ, थंड पाण्याने धुवावेत. प्रश्न- डॉक्टरांना कधी दाखवणे आवश्यक आहे? उत्तर- काही परिस्थितींमध्ये डॉक्टरांना दाखवणे आवश्यक आहे- प्रश्न- तज्ञांच्या मते, पोहणाऱ्यांसाठी डोळ्यांच्या काळजीचे सर्वात महत्त्वाचे उपाय काय आहेत? उत्तर- खालील मुद्द्यांमध्ये पाहा–

महिलांना येतो सायलेंट हार्ट अटॅक:थकवा, अशक्तपणा देखील याचे संकेत, 55 वर्षांनंतर लक्षणे दिसल्यास लगेच हे काम करा

खोकला, शिंका, थकवा आणि ताप. ही सर्व सर्दी-खोकला आणि फ्लूची सामान्य लक्षणे आहेत. पण तुम्हाला माहीत आहे का की अनेकदा ही 'सायलेंट हार्ट अटॅक' सारख्या गंभीर समस्येची लक्षणे देखील असू शकतात. मॅकगिल युनिव्हर्सिटीच्या एका अभ्यासानुसार, 55 वर्षांपेक्षा कमी वयाच्या 1 ते 5 महिलांना हृदयविकाराच्या झटक्यादरम्यान छातीत अजिबात दुखत नाही. त्यांना फक्त किरकोळ थकवा, मळमळ किंवा ताप यांसारखी लक्षणे दिसतात. सायलेंट हार्ट अटॅकमुळे हृदयाकडे रक्तप्रवाह कमी होतो, परंतु त्याची लक्षणे सौम्य किंवा अस्पष्ट असतात. अनेकदा लोक या लक्षणांना ताण, थकवा किंवा फ्लू समजून दुर्लक्ष करतात. सेंटर फॉर डिजीज कंट्रोल अँड प्रिव्हेंशन (CDC) नुसार, महिलांमध्ये मृत्यूचे सर्वात मोठे कारण हृदयविकार आहे. तर वर्ल्ड हार्ट फेडरेशननुसार, दरवर्षी सुमारे तीनपैकी एका महिलेचा मृत्यू हृदयविकाराशी संबंधित असतो. म्हणून आज फिजिकल हेल्थमध्ये आपण महिलांमधील सायलेंट हार्ट अटॅकबद्दल बोलणार आहोत. तसेच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. हेमंत मदान, सीनियर डायरेक्टर, कार्डिओलॉजी, नारायणा हॉस्पिटल, गुरुग्राम प्रश्न- सायलेंट हार्ट अटॅक काय असतो? उत्तर– सायलेंट हार्ट अटॅक देखील एक प्रकारचा हार्ट अटॅकच असतो. यात हृदयाला रक्त आणि ऑक्सिजनचा पुरवठा बाधित होतो. फरक फक्त इतकाच आहे की, असे झाल्यावर कोणतीही स्पष्ट लक्षणे दिसत नाहीत किंवा जाणवत नाहीत. सायलेंट हार्ट अटॅक आल्यावर धमन्यांमध्ये (आर्टरीज) अडथळा निर्माण होतो, ज्यामुळे हृदयाच्या स्नायूंना नुकसान होऊ लागते, परंतु शरीर तीव्र वेदनेच्या स्वरूपात 'अलार्म' देत नाही. अनेकदा असे होते कारण नसांची संवेदनशीलता कमी होते. त्यामुळे वेदना जाणवत नाहीत किंवा खूप कमी असतात. म्हणजेच, आतून हृदयाला तेवढेच नुकसान होत असते, जेवढे सामान्य हृदयविकाराच्या झटक्यात होते. फरक फक्त एवढाच आहे की शरीर तुम्हाला जोरदार संकेत देत नाही. म्हणूनच याला 'सायलेंट' हार्ट अटॅक म्हणतात. प्रश्न – सायलेंट हार्ट अटॅक आणि सामान्य हार्ट अटॅक यात काय फरक आहे? उत्तर – या दोघांची लक्षणे, संकेत आणि त्यातील फरक खालील ग्राफिकमधून समजून घेऊया- प्रश्न – पुरुषांच्या तुलनेत महिलांमध्ये सायलेंट हार्ट अटॅक जास्त सामान्य का आहे? उत्तर – खाली दिलेल्या मुद्द्यांमधून समजून घ्या– 1. ब्लॉकेज पॅटर्न वेगळा असणे महिला आणि पुरुषांमध्ये ब्लॉकेजचा पॅटर्न वेगवेगळा असतो. पुरुषांमध्ये मोठ्या रक्तवाहिन्यांमध्ये ब्लॉकेज अधिक स्पष्ट असतो. महिलांच्या शरीरात खूप लहान रक्तवाहिन्यांमध्ये समस्या असते. 2. हार्मोन्सचा फरक महिलांच्या शरीरात इस्ट्रोजेन हार्मोन बऱ्याच अंशी हृदयाचे संरक्षण करतो, पण रजोनिवृत्तीनंतर त्यांच्यामध्ये हा धोका वाढतो. 3. वेदना जाणवण्याची पद्धत महिला आणि पुरुषांमध्ये वेदना जाणवण्याची पद्धत किंवा वेदना संवेदनशीलता देखील वेगळी असू शकते. महिलांना एकतर वेदना कमी जाणवते किंवा त्या वेदनांकडे दुर्लक्ष करण्याच्या सवयीच्या असतात. 4. सर्व अभ्यास पुरुषांवर हृदयविकाराच्या झटक्याबद्दल दीर्घकाळापासून झालेले सर्व अभ्यास पुरुषांवर आधारित राहिले आहेत. त्यामुळे आपल्याला महिलांच्या संदर्भात जास्त माहिती आणि डेटाच उपलब्ध नाही. प्रश्न- महिलांमध्ये सायलेंट हार्ट अटॅकची संभाव्य लक्षणे काय असू शकतात? उत्तर– महिलांमध्ये सायलेंट हार्ट अटॅकची लक्षणे अनेकदा खूप सौम्य किंवा सामान्य समस्यांसारखी वाटू शकतात. त्यामुळे अनेकदा ती ओळखणे कठीण होते. ग्राफिकमध्ये त्याची चिन्हे पहा- प्रश्न– फक्त थकवा किंवा अशक्तपणा देखील सायलेंट हार्ट अटॅकचे लक्षण असू शकते का? उत्तर– होय, हार्वर्ड हेल्थच्या एका अहवालानुसार, अचानक आणि विनाकारण होणारा जास्त थकवा देखील हृदयविकाराकडे निर्देश करतो. तर हार्ट फाउंडेशनशी संबंधित एका अभ्यासात अनेक महिलांनी सांगितले की, त्यांना हार्ट अटॅक येण्यापूर्वी काही महिने सतत जास्त थकवा जाणवत होता. प्रश्न- मानसिक ताण किंवा डिप्रेशन देखील सायलेंट हार्ट अटॅकचा धोका वाढवू शकते का? उत्तर– होय, दीर्घकाळ तणाव किंवा डिप्रेशन राहिल्यास शरीरातील कॉर्टिसोल आणि एड्रिनेलिनसारख्या स्ट्रेस हार्मोन्सची पातळी वाढते. यामुळे रक्तदाब आणि हृदयाचे ठोके वाढतात आणि हृदयावर अतिरिक्त ताण पडतो. प्रश्न- कोणत्या महिलांना सायलेंट हार्ट अटॅकचा धोका जास्त असतो? उत्तर– काही महिलांमध्ये सायलेंट हार्ट अटॅकचा धोका जास्त असू शकतो. पॉइंटर्समधून समजून घेऊया की कोणाला जास्त धोका असतो- या लोकांनी त्यांच्या हृदयाच्या आरोग्यावर विशेष लक्ष दिले पाहिजे आणि नियमित आरोग्य तपासणी करून घेतली पाहिजे. प्रश्न- हार्मोनल बदलांनंतर (उदा. रजोनिवृत्ती) महिलांमध्ये याचा धोका वाढतो का? उत्तर– होय, याचे मुख्य कारण इस्ट्रोजेन हार्मोनची पातळी कमी होणे हे आहे. इस्ट्रोजेन हे असे हार्मोन आहे, जे प्रजननक्षम वयातील महिलांच्या हृदय आणि रक्तवाहिन्यांचे संरक्षण करते. याव्यतिरिक्त, हार्मोनल बदल शरीरातील 'वेदना सिग्नल'वर देखील परिणाम करू शकतात. प्रश्न- सायलेंट हार्ट अटॅकचे कोणतेही लक्षण दिसल्यास महिलांनी त्वरित काय केले पाहिजे? उत्तर– या स्थितीत सर्वात महत्त्वाचे आहे की विलंब न करता त्वरित वैद्यकीय मदत घ्यावी आणि जवळच्या रुग्णालयात जाऊन हृदयाशी संबंधित तपासण्या करून घ्याव्यात. मुद्द्यांमधून समजून घेऊया- प्रश्न– डॉक्टर सायलेंट हार्ट अटॅक शोधण्यासाठी कोणत्या चाचण्या करतात? उत्तर– सायलेंट हार्ट अटॅक शोधण्यासाठी डॉक्टर अनेक प्रकारच्या तपासण्या करतात, ज्यामुळे हृदयाची स्थिती आणि धमन्यांमधील अडथळे शोधता येतात. जसे की- रक्त तपासणी– रक्त तपासणीमध्ये ट्रोपोनिनसारखे प्रोटीन तपासले जातात, जे हृदयाच्या स्नायूंमध्ये असतात. जेव्हा हृदयाला नुकसान होते, तेव्हा ते रक्तामध्ये वाढतात. ईसीजी– ही चाचणी हृदयाची विद्युत क्रिया नोंदवते आणि हार्ट अटॅकची चिन्हे दर्शवू शकते. कार्डियाक कॅथेटरायझेशन आणि कोरोनरी अँजिओग्राफी– यामध्ये एका पातळ नळीद्वारे हृदयाच्या धमन्यांमध्ये डाई टाकून एक्स-रेने अडथळे किंवा संकुचन पाहिले जाते. सीटी स्कॅन (CT Scan)- हे हृदय आणि कोरोनरी धमन्यांमधील अडथळे किंवा कॅल्शियमच्या साठ्याचे निदान करण्यास मदत करते. एमआरआय (MRI) – यामुळे हृदयाच्या स्नायूंची रचना आणि कोणत्याही जुन्या नुकसानीचे निदान करता येते. एक्सरसाइज स्ट्रेस टेस्ट– या चाचणीमध्ये ट्रेडमिल किंवा व्यायामादरम्यान हृदयाची कार्यक्षमता आणि रक्तप्रवाह तपासला जातो. न्यूक्लियर स्ट्रेस टेस्ट– या चाचणीमध्ये एका विशेष रेडिओएक्टिव्ह ट्रेसरच्या मदतीने हृदयापर्यंतचा रक्तप्रवाह पाहिला जातो. इकोकार्डिओग्राम (ECHO) – ही अल्ट्रासाऊंड आधारित चाचणी आहे, ज्यामुळे हृदयाच्या झडपा आणि पंपिंग क्षमतेचे मूल्यांकन केले जाते. प्रश्न– जर एखाद्या महिलेला मधुमेह किंवा उच्च रक्तदाब असेल, तर तिने अतिरिक्त सावधगिरी बाळगावी का? कोणत्या प्रकारची खबरदारी आवश्यक आहे? उत्तर– होय, अशा महिलांना हृदयविकाराचा झटका येण्याचा धोका जास्त असू शकतो. त्यामुळे त्यांनी विशेष काळजी घेणे आवश्यक आहे. त्यांनी कोणत्या प्रकारची काळजी घ्यावी हे मुद्द्यांमधून समजून घेऊया- प्रश्न– सायलेंट हार्ट अटॅक जीवघेणा ठरू शकतो का? उत्तर– होय, यात लक्षणे स्पष्ट नसतात. त्यामुळे अनेकदा लोकांना हृदयविकाराचा झटका आला आहे हे कळतच नाही. अशा परिस्थितीत, वेळेवर उपचार न मिळाल्यास हृदयाला जास्त नुकसान पोहोचू शकते. यामुळे गंभीर गुंतागुंत होऊ शकते आणि अनेक प्रकरणांमध्ये मृत्यूचा धोका असू शकतो. प्रश्न– जर सायलेंट हार्ट अटॅकवर वेळेवर उपचार झाले नाहीत, तर त्याचे काय धोके असू शकतात? उत्तर– जर सायलेंट हार्ट अटॅकवर वेळेवर उपचार झाले नाहीत, तर त्याचे अनेक गंभीर परिणाम होऊ शकतात, जसे की- प्रश्न- सायलेंट हार्ट अटॅकपासून बचाव करण्यासाठी जीवनशैलीत कोणते बदल आवश्यक आहेत? उत्तर- सायलेंट हार्ट अटॅकपासून बचाव करण्यासाठी हृदयाच्या आरोग्याची काळजी घेणे आणि जीवनशैली निरोगी ठेवणे सर्वात महत्त्वाचे आहे. संतुलित आहार, नियमित शारीरिक हालचाल आणि जोखीम घटक नियंत्रणात ठेवल्याने हृदयविकार आणि सायलेंट हार्ट अटॅकचा धोका बऱ्याच अंशी कमी करता येतो.

शहरांमध्ये विद्यार्थ्यांच्या राहण्याचे नवीन मॉडेल:वसतिगृह-पीजी नाही, आता को-लिव्हिंग स्पेस पसंत; येथे पिक-ड्रॉप, डॉक्टर, स्नॅक्स सर्वकाही

एक काळ असा होता, जेव्हा एखादे मूल घर सोडून दुसऱ्या शहरात शिकायला किंवा नोकरीसाठी जायचे, तेव्हा पालकांचा प्रयत्न असायचा की त्या शहरात एखादा नातेवाईक किंवा ओळखीचा माणूस शोधावा, ज्याच्या घरी मूल राहू शकेल. नातेवाईक किंवा ओळखीचे कोणी नसतील तर संबंधित संस्थेच्या वसतिगृहात व्यवस्था शोधली जात असे. तिथे जागा न मिळाल्यास, खासगी वसतिगृहे आणि पीजी मुलांसाठी किंवा एकट्या नोकरदार लोकांसाठी राहण्याची ठिकाणे होती. पण आता परिस्थिती बदलली आहे. आता को-लिव्हिंग स्पेसने (सह-निवास जागा) त्याची जागा घेतली आहे. केवळ महानगरांमध्येच नाही तर जयपूर, इंदूर, विशाखापट्टणम, अहमदाबाद यांसारख्या शहरांमध्येही त्यांचा विस्तार झाला आहे. यामध्ये त्या सर्व सुविधा आहेत, ज्या एक दशकापूर्वी परदेशात मिळत होत्या. व्यावसायिक स्वच्छता, धुतलेले कपडे, एसी खोल्या, स्नॅक वेंडिंग मशीन, ड्रॉप-पिकअप सुविधा, ऑन-कॉल डॉक्टर आणि प्रॉपर्टी मॅनेजर यांसारख्या सोयीसुविधा भाड्यात समाविष्ट असतात. मोठी कारणे, जी हा ट्रेंड वाढवत आहेत - मागणी-पुरवठा अंतर; इंडिया ब्रँड इक्विटीचा अंदाज आहे की, कॅम्पसमधील निवास क्षमता आणि विद्यार्थ्यांची संख्या यामध्ये 80% अंतर आहे, जे खासगी विद्यार्थी निवास बाजार भरून काढण्याचे उद्दिष्ट ठेवतो. - वाढते उत्पन्न; कोफाइंडच्या एका सर्वेक्षणानुसार, 51% तरुण या सुविधांवर त्यांच्या उत्पन्नाच्या 25% पेक्षा जास्त खर्च करण्यास तयार आहेत. - अनुभव-आधारित जीवनशैली; नवीन पिढीसाठी आता फक्त खोलीच नाही, तर जकूझी, ज्यूस बार, को-वर्किंग स्पेस आणि कम्युनिटी इव्हेंट्ससारखे 'अनुभव' देखील महत्त्वाचे आहेत. याच कारणांमुळे को-लिव्हिंग स्पेस वाढत आहेत. - शहरी स्थलांतर; दरवर्षी लाखो विद्यार्थी आणि व्यावसायिक काम आणि शिक्षणासाठी शहरे बदलतात; त्यांना एक सुरक्षित पर्याय हवा असतो. या क्षेत्रात काम करणाऱ्या मोठ्या कंपन्या बेन कॅपिटलसारखे गुंतवणूकदार मोठी गुंतवणूक करत आहेत. कंपनीचे भागीदार सरित चोप्रा म्हणतात, 'भारतातील विद्यार्थ्यांच्या निवासाच्या प्राधान्यांमध्ये मूलभूत बदल होत आहे. त्यांची मागणी काही वर्षांत वेगाने वाढली आहे.' - स्टॅन्झा लिव्हिंग : देशातील सर्वात मोठा संघटित ऑपरेटर बनला आहे. - झोलो स्टेज : अनेक मेट्रो आणि टियर-1 शहरांमध्ये आपल्या सुविधा पोहोचवत आहे. - कोलिव्ह : बंगळुरू-आधारित नेटवर्क आहे. -हॅलोवर्ल्ड : विद्यार्थी आणि तरुणांसाठी सुविधा पुरवण्यात तज्ञ आहे. -नेस्टअवे : लिव्हिंग, को-लिव्हिंग कॉम्बो याव्यतिरिक्त, सेटलस, कोहो, कोवी, येलो लिव्हिंग, ऑलिव्ह लिव्हिंग यांसारखे अनेक उदयोन्मुख ब्रँड्स देशात प्रीमियम हॉस्टेल सेगमेंटमध्ये कार्यरत आहेत. भारतातील को-लिव्हिंग मार्केट 2025 मध्ये सुमारे ₹4,000 कोटी रुपयांचे होते, जे 2030 पर्यंत पाच पटीने वाढून ₹20,000 कोटी रुपयांपेक्षा जास्त होण्याची शक्यता आहे. आव्हाने, ज्यांचे निराकरण आवश्यक आहे - महागडे भाडे: पारंपरिक पीजीच्या तुलनेत को-लिव्हिंग 20-30% महाग असू शकते. - गोपनीयता: सामायिक सुविधांमुळे लोकांना गोपनीयतेची कमतरता जाणवू शकते. - गुणवत्तेतील फरक: मागणी वाढल्यामुळे अनेक लहान खेळाडूही बाजारात आले आहेत, जिथे सुविधांच्या गुणवत्तेत मोठा फरक असतो. - देखभालीचा खर्च: हाय-स्पीड इंटरनेट, 24 तास पॉवर बॅकअप, जिम आणि हाऊसकीपिंग यांसारख्या सुविधांची देखभाल करण्याचा खर्च खूप जास्त असतो. थोड्याशा निष्काळजीपणामुळे ग्राहक लगेच दुसऱ्या ठिकाणी स्थलांतरित होतात. - सांस्कृतिक अडथळे: लहान शहरांमध्ये अजूनही 'सामायिक घर' किंवा अनोळखी व्यक्तींसोबत राहण्याच्या कल्पनेकडे संशयाच्या नजरेने पाहिले जाते. तज्ज्ञ: प्रीमियम अनुभव हे को-लिव्हिंग स्पेस विद्यार्थी आणि नोकरदार तरुणांना वेगळा अनुभव देतात. प्रीमियम रेसिडेन्स हे विद्यार्थी गृहनिर्माण/वसतिगृहाचा सर्वात नवीन विभाग आहे. यात ट्रिपल शेअरिंग रूममधील एका बेडचे भाडे दरमहा 50 हजार रुपयांपर्यंत असू शकते. पण यात पूल, पिकलबॉल कोर्ट, स्विमिंग पूल, नाश्ता यांसारख्या अनेक सुविधांचा समावेश आहे.' - गौरव भाथेना, स्टुडंट हाउसिंग इंडिया फायदा, एकटेपणा कमी होत आहे कम्युनिटी-इव्हेंट्स, गेम नाइट्स, फिटनेस क्लासेसमुळे नवीन शहरात सोशल सर्कल तयार करणे सोपे झाले आहे. विद्यार्थी आणि तरुण व्यावसायिकांचा एकटेपणा कमी होत आहे. उत्तम आणि सोप्या राहण्याच्या सुविधेमुळे विद्यार्थी आणि तरुण मेट्रो शहरांमध्ये येण्यासाठी अधिक तयार आहेत.

देशातील मोठ्या शहरांत आंतरपिढीगत सह-निवास संस्कृती:ज्येष्ठांचा विद्यार्थ्यांसोबत राहण्याचा नवीन ट्रेंड; एकटेपणा दूर होईल आणि सुरक्षितता देईल

दिल्लीचे रहिवासी असलेले निवृत्त प्राध्यापक मेहरा आता एकटे नाहीत. त्यांच्या घरी 23 वर्षांचा आयटी विद्यार्थी रोहित राहतो. तो भाडे देत नाही, पण त्याऐवजी त्यांचा मोबाईल सांभाळतो, ऑनलाइन कामांमध्ये मदत करतो. सोबत जेवण करतो आणि गरज पडल्यास त्यांना रुग्णालयात घेऊन जातो. खरं तर, जपान-यूके प्रमाणेच देशातील मोठ्या शहरांमध्ये आंतरपिढी सह-निवास संस्कृती (Intergenerational Co-living Culture) विकसित होत आहे. यात एकटे राहणारे वृद्ध आपल्या घराचा एक भाग कॉलेजच्या विद्यार्थ्यांना किंवा व्यावसायिक तरुणांना देतात. त्याऐवजी विद्यार्थी वृद्धांना दैनंदिन कामांमध्ये मदत करतात. डब्ल्यूएचओसह अनेक संस्थांच्या संशोधनानुसार, तरुण पिढीसोबत राहिल्याने वृद्धांचा ताण कमी होतो. मेंदू सक्रिय राहतो आणि स्मृतिभ्रंशाचा (डिमेंशियाचा) धोका कमी होतो. या देशांमध्ये सह-निवास संस्कृती वृद्धांचा आधार जपान: वृद्धांसोबत राहतात - येथे वेगाने वाढणाऱ्या वृद्ध लोकसंख्येमुळे ‘इंटरजेनरेशनल हाउसिंग’ला खूप प्रोत्साहन दिले गेले. - येथे शेअर हाऊसमध्ये तरुण आणि वृद्ध एकत्र राहतात. सरकार समर्थन करते. परिणाम: यामुळे वृद्धांना आधार आणि तरुणांना अनुभव मिळतो. नेदरलँड्स: एकत्र गेम खेळतात - येथे नर्सिंग होममध्ये विद्यार्थ्यांना मोफत राहण्याची जागा दिली जाते. - अट फक्त एवढीच की त्यांनी दरमहा वृद्धांसोबत वेळ घालवावा. गप्पा माराव्यात, एकत्र गेम खेळावेत किंवा फिरावे. परिणाम: वृद्धांमधील एकटेपणा कमी होतो, विद्यार्थ्यांमध्ये समज अधिक चांगली होते. आता देशातील अनेक मोठ्या शहरांमध्येही ही संस्कृती वेगाने ट्रेंड बनत आहे. या शहरांमध्ये सुरुवात - दिल्ली-गुरुग्राम: अनेक ज्येष्ठ नागरिक विद्यार्थ्यांना कमी भाड्याने खोली देतात. त्या बदल्यात त्यांना मोबाईलशी संबंधित डिजिटल कामांमध्ये मदत मिळते. - मुंबई: महागड्या भाड्यामुळे तरुण ‘पेइंग गेस्ट’ऐवजी सीनियर होम निवडतात. यामुळे ज्येष्ठांना सोबत आणि सुरक्षितता मिळते, तर विद्यार्थी/तरुणांना 30-50% पर्यंत स्वस्त घर मिळते. - बंगळूरु/पुणे : स्टार्टअप आणि आयटी प्रोफेशनल्समुळे को-लिव्हिंग मॉडेल उदयास येत आहे. पण सावधगिरी बाळगा, पडताळणी करा - ज्या विद्यार्थ्याला ठेवणार आहात, त्याची पोलीस ठाण्यात पडताळणी (व्हेरिफिकेशन) करून घ्या. - संबंधित विद्यार्थी/तरुणाच्या ओळखीची खात्री कॉलेज/ऑफिसमधून करून घ्या. - 15 दिवसांचा ट्रायल कालावधी ठेवा. - संबंधित विद्यार्थ्यासोबत लेखी भाडेकरार (रेंट ॲग्रीमेंट) नक्की करून घ्या. - ज्याला घरात ठेवणार आहात, त्याबद्दल आपल्या कुटुंबालाही सांगा. म्हणून सोबत असणे महत्त्वाचे - कौटुंबिक-सामाजिक अंतराला डब्ल्यूएचओने मोठा आरोग्य धोका मानले आहे. - संशोधन सांगते की एकटेपणा नैराश्य आणि हृदयरोगाचा धोका वाढवतो. तज्ज्ञ मंडळ डॉ. बलभद्रसिंह जडे़जा (ज्येष्ठ मानसोपचारतज्ज्ञ) डॉ. शैलेंद्र भदौरिया (एमडी, जेरियाट्रिक मेडिसिन) प्रो. दिवाकर राजपूत (विभागप्रमुख, समाजशास्त्र, डॉ. हरिसिंह गौर केंद्रीय विद्यापीठ, सागर)

इंडक्शन वापरासाठी 10 सुरक्षितता टिप्स:या 12 चुका करू नका, तज्ञांकडून जाणून घ्या वापरण्याची आणि स्वच्छ करण्याची योग्य पद्धत

मध्य पूर्वेत गेल्या सुमारे २५ दिवसांपासून तणावाचे वातावरण आहे. इराण-इस्त्रायल आणि अमेरिकेमध्ये युद्ध सुरू आहे. याचा परिणाम भारतावरही दिसून येत आहे. देशात सध्या एलपीजी गॅससाठी लोकांना लांबच लांब रांगा लावाव्या लागत आहेत. यामुळे लोकांना खूप गैरसोय होत आहे. अशा परिस्थितीत आता इंडक्शनचा वापर वाढला आहे. लोक वेगाने इंडक्शन कुकटॉप खरेदी करत आहेत. हे वीजेवर चालणारे एक सोयीस्कर कुकिंग उपकरण आहे. परंतु याच्या वापरादरम्यान थोड्याशा निष्काळजीपणामुळे ओव्हरहीटिंग, इलेक्ट्रिक शॉक आणि बेस खराब होण्याचा धोका असतो. तरीही, योग्य कुकवेअरची निवड आणि वेळोवेळी स्वच्छता यांसारख्या छोट्या उपायांमुळे हे धोके टाळता येतात. म्हणून आज ‘कामाची बातमी’ मध्ये इंडक्शन वापराच्या मूलभूत सुरक्षा टिप्सबद्दल बोलूया. यासोबतच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: अभिषेक मिश्र, इलेक्ट्रिकल अभियंता, नागपूर, महाराष्ट्र प्रश्न- इंडक्शन कुकटॉप काय आहे आणि ते कसे काम करते? उत्तर- इंडक्शन हे एक स्वयंपाक उपकरण आहे, जे विजेवर चालते. यात गॅस किंवा थेट उष्णतेऐवजी चुंबकीय क्षेत्राचा वापर केला जातो. इंडक्शनवर भांडे ठेवताच इलेक्ट्रोमॅग्नेटिक ऊर्जा निर्माण होते. ही ऊर्जा पृष्ठभाग गरम करण्याऐवजी थेट भांड्याच्या तळाला गरम करते. यामुळे ऊर्जेची बचत होते. भांडे काढताच हीटिंग लगेच बंद होते, ज्यामुळे ते पुरेसे सुरक्षित मानले जाते. याला ‘इंडक्शन कुकटॉप’ असेही म्हणतात. प्रश्न- गॅस, हीटर, स्टोव्हमध्ये वापरली जाणारी सामान्य भांडी इंडक्शनमध्येही वापरता येतात का? उत्तर- होय, आजकाल बाजारात मिळणाऱ्या इंडक्शनवर जवळपास सर्व भांडी काम करतात. तरीही, कास्ट आयर्न आणि स्टेनलेस स्टीलसारखी चुंबकीय भांडी यासाठी अधिक चांगली असतात. तुम्ही एका चुंबकाच्या मदतीने ते तपासू शकता. जर चुंबक भांड्याच्या तळाला चिकटले, तर ते इंडक्शनसाठी योग्य आहे. ॲल्युमिनियम, तांबे, काच किंवा मातीची भांडी यावर काम करत नाहीत. प्रश्न- इंडक्शनवर स्वयंपाक करण्याची पद्धत काय आहे? स्टेप-बाय-स्टेप संपूर्ण प्रक्रिया सांगा. उत्तर- इंडक्शनवर स्वयंपाक करणे खूप सोपे आहे. योग्य भांडी, योग्य सेटिंग्ज आणि थोडी सावधगिरी बाळगून सुरक्षितपणे इंडक्शनवर स्वयंपाक करू शकता. खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून स्टेप-बाय-स्टेप याची संपूर्ण प्रक्रिया समजून घ्या- प्रश्न- इंडक्शनचा सुरक्षित वापर कसा करावा? उत्तर- इंडक्शनचा वापर साधारणपणे सुरक्षित असतो. पण काही चुकांमुळे जास्त गरम होणे, इलेक्ट्रिक शॉक लागणे किंवा नुकसान होऊ शकते. त्यामुळे याचा वापर करताना काही गोष्टींची विशेष काळजी घ्या. हे खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- इंडक्शनवर स्वयंपाक करताना कोणत्या चुका करू नयेत? उत्तर- इंडक्शनवर स्वयंपाक करणे सोपे आहे, पण काही सामान्य चुकांमुळे नुकसान किंवा धोका होऊ शकतो. त्यामुळे त्या टाळणे महत्त्वाचे आहे- प्रश्न- इंडक्शन स्वच्छ करण्याचा योग्य मार्ग कोणता आहे? उत्तर- दररोज इंडक्शनची योग्य प्रकारे स्वच्छता करणे महत्त्वाचे आहे, जेणेकरून त्याची कार्यक्षमता आणि आयुष्य टिकून राहील. खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून त्याची योग्य पद्धत समजून घ्या- प्रश्न- कोणत्या चुका-निष्काळजीपणामुळे इंडक्शन लवकर खराब होते? ते जास्त काळ टिकावे यासाठी त्याची देखभाल कशी करावी? उत्तर- इंडक्शनचे आयुष्य वापर आणि नियमित देखभालीवर अवलंबून असते. छोट्या-छोट्या चुकांमुळे ते लवकर खराब होऊ शकते, तर योग्य काळजी घेतल्यास ते दीर्घकाळ सुरक्षित आणि चांगले चालते. उदाहरणार्थ- इंडक्शनशी संबंधित काही सामान्य प्रश्न आणि उत्तरे प्रश्न- इंडक्शन गॅस शेगडीपेक्षा जास्त सुरक्षित आहे का? जर होय, तर कसे? उत्तर- होय, इंडक्शन शेगडी गॅस शेगडीच्या तुलनेत अधिक सुरक्षित मानली जाते. यात उघडी आग नसते, त्यामुळे आग लागण्याचा धोका कमी असतो. हे फक्त भांड्याच्या संपर्कात आल्यावरच गरम होते, ज्यामुळे भाजण्याचा धोका कमी होतो. प्रश्न- इंडक्शन गॅस शेगडीपेक्षा स्वस्त पडते का? उत्तर- होय, इंडक्शन शेगडी अनेक बाबतीत गॅसच्या तुलनेत स्वस्त पडू शकते. हे विजेवर चालते आणि ऊर्जेचा वापर वेगाने करते, ज्यामुळे उष्णतेचा अपव्यय कमी होतो. तथापि, एकूण खर्च तुमच्या वीज दरावर आणि एलपीजीच्या किमतीवर अवलंबून असतो, त्यामुळे प्रत्येक घरात फरक असू शकतो. प्रश्न- इंडक्शन जास्त वेळ चालवणे सुरक्षित आहे का? उत्तर- होय, जास्त गरम झाल्यास इंडक्शन आपोआप बंद होते. हे काळजीपूर्वक जास्त वेळ वापरले जाऊ शकते. प्रश्न- इंडक्शनवर स्वयंपाक करताना वायुवीजन आवश्यक आहे का? उत्तर- होय, इंडक्शनवर स्वयंपाक करतानाही वायुवीजन आवश्यक असते. जरी यात धूर किंवा गॅस तयार होत नसला तरी, स्वयंपाक करताना वाफ, वास आणि तेलाचे कण बाहेर पडतात, ज्यांना बाहेर काढण्यासाठी पुरेशी वायुवीजनाची व्यवस्था असणे आवश्यक आहे.

डिहायड्रेशन झाल्यास रक्तदाब वाढू शकतो:उच्च रक्तदाब असल्यास उन्हाळ्यात काळजी घ्या, डॉक्टरांकडून समजून घ्या हायड्रेशनचे विज्ञान

उन्हाळ्यात तापमान वाढल्यास शरीरातील पाण्याची कमतरता म्हणजेच डिहायड्रेशनचा धोका वाढतो. हे सामान्य आहे, पण तुम्हाला माहीत आहे का की पाणी रक्त परिसंचरण आणि हृदयाच्या ठोक्यांनाही नियंत्रित करते? जेव्हा शरीरातील द्रवपदार्थ कमी होतात तेव्हा रक्त घट्ट होऊ लागते. त्याचबरोबर हार्मोनल प्रणालीत बिघाड होऊ लागतो. यामुळे रक्तदाब (BP) अचानक धोकादायक पातळीपर्यंत वाढू शकतो. अशा परिस्थितीत जर कोणी आधीपासूनच उच्च रक्तदाब किंवा हृदयविकाराने त्रस्त असेल तर डिहायड्रेशन एक 'शांत धोका' (silent threat) ठरू शकते. म्हणूनच 'फिजिकल हेल्थ'मध्ये आज डिहायड्रेशनमुळे बीपीवर होणाऱ्या परिणामांबद्दल बोलूया. त्याचबरोबर जाणून घेऊया की- प्रश्न- डिहायड्रेशन म्हणजे काय आणि ते कधी होते? उत्तर- डिहायड्रेशन ही अशी स्थिती आहे, जेव्हा शरीरात पाणी आणि इलेक्ट्रोलाइट्स (जसे की सोडियम-पोटॅशियम) ची कमतरता होते. हे सहसा जास्त घाम येणे, उलट्या-जुलाब होणे, ताप येणे किंवा पुरेसे पाणी न पिण्यामुळे होते. उष्ण हवामान, जास्त शारीरिक हालचाल आणि जास्त वेळ उन्हात राहिल्याने धोका वाढतो. प्रश्न- डिहायड्रेशनचा रक्तदाबावर काय परिणाम होतो? उत्तर- डिहायड्रेशन झाल्यावर शरीरातील द्रवाचे प्रमाण कमी होते. प्रश्न- निर्जलीकरण दरम्यान शरीरात असे काय होते, ज्यामुळे रक्तदाब वाढतो? उत्तर- निर्जलीकरण झाल्यावर शरीर पाण्याची कमतरता संतुलित करण्याचा प्रयत्न करते. प्रश्न- डिहायड्रेशनचा हृदय आणि रक्त परिसंचरणावर काय परिणाम होतो? उत्तर- डिहायड्रेशन झाल्यावर रक्ताचे प्रमाण कमी होऊ लागते. ब्लड सर्कुलेशन प्रश्न- कोणत्या लोकांसाठी डिहायड्रेशन जास्त धोकादायक असू शकते? उत्तर- डिहायड्रेशन (निर्जलीकरण) प्रत्येकासाठी धोकादायक आहे, परंतु काही लोकांसाठी ते गंभीर परिस्थिती निर्माण करू शकते, ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- जर एखाद्याला उच्च रक्तदाब (हाय बीपी) असेल किंवा हृदयाशी संबंधित समस्या असेल तर त्याने उन्हाळ्यात कोणती खबरदारी घ्यावी? उत्तर- सर्वात आधी नियमितपणे रक्तदाब (ब्लड प्रेशर) तपासत राहावा. प्रश्न- जर एखाद्याला हार्ट स्ट्रोक, अटॅक आला असेल किंवा हृदयाची कोणतीही शस्त्रक्रिया झाली असेल, तर त्याने उन्हाळ्यात कोणती खबरदारी घ्यावी? उत्तर- या लोकांसाठी उन्हाळ्याचा ऋतू अधिक संवेदनशील ठरू शकतो- प्रश्न- उन्हाळ्यात डिहायड्रेशनचा धोका का वाढतो? उत्तर- उन्हाळ्यात शरीराचे तापमान नियंत्रित ठेवण्यासाठी जास्त घाम येतो. प्रश्न- डिहायड्रेशनची सुरुवातीची लक्षणे काय आहेत, ज्यांकडे दुर्लक्ष करू नये? उत्तर- या लक्षणांकडे दुर्लक्ष केल्यास स्थिती अधिक गंभीर होऊ शकते- प्रश्न- कोणत्या लोकांना डिहायड्रेशनचा धोका जास्त असतो? उत्तर- डिहायड्रेशनचा धोका प्रत्येक व्यक्तीसाठी सारखा नसतो. काही विशिष्ट शारीरिक स्थिती आणि वयामध्ये हा धोका गंभीर बनतो- प्रश्न- जर डिहायड्रेशनची लक्षणे दिसली तर त्वरित काय करावे? उत्तर- लक्षणे दिसल्यास, परिस्थिती बिघडण्यापासून रोखणे हे प्राधान्य असले पाहिजे. हे उपाय करा- प्रश्न- निर्जलीकरण टाळण्यासाठी दिवसभरात किती पाणी प्यावे? उत्तर- पाण्याची नेमकी मात्रा व्यक्तीचे वजन, शारीरिक हालचाल आणि त्या ठिकाणच्या वातावरणावर अवलंबून असते, परंतु वैज्ञानिक मानके खालीलप्रमाणे आहेत- प्रश्न- पाण्याव्यतिरिक्त कोणते पेय, पदार्थ शरीराला हायड्रेटेड ठेवण्यास मदत करतात? उत्तर- केवळ साधे पाणीच हायड्रेशनचा स्रोत नाही, इलेक्ट्रोलाइट्सने समृद्ध पेये आणि ताजी फळे अधिक प्रभावी असतात- द्रव: नारळाचे पाणी (पोटॅशियमचा सर्वोत्तम स्रोत), ताक, लिंबू पाणी आणि साखरेशिवाय ताजे फळांचे रस उत्तम हायड्रेटिंग एजंट आहेत. हायड्रेटिंग फळे: टरबूज (92% पाणी), खरबूज, संत्री, द्राक्षे आणि स्ट्रॉबेरीचे सेवन करा. हे जीवनसत्त्वे आणि खनिजे देखील प्रदान करतात. भाज्या: काकडी, टोमॅटो आणि दुधी भोपळा यांसारख्या भाज्या केवळ पाण्याची कमतरता पूर्ण करत नाहीत, तर शरीराला आतून थंड देखील ठेवतात. चहा-कॉफी पिणे टाळा, कारण ते 'डिहायड्रेटिंग' असतात आणि शरीरातील पाणी बाहेर काढतात.

फास्टॅग रिचार्ज घोटाळा:लोक कसे अडकतात ते जाणून घ्या, स्वस्ताच्या मोहात पडू नका, रिचार्ज करताना 10 खबरदारी घ्या

डिजिटल टोल प्रणालीने राष्ट्रीय महामार्गावरील प्रवास सोपा केला आहे. परंतु सायबर गुन्हेगार आता याचा गैरफायदा घेत आहेत. यामुळे, गेल्या काही दिवसांत FASTag (फास्टॅग) रिचार्ज आणि वार्षिक पासच्या नावाखाली ऑनलाइन फसवणुकीची अनेक प्रकरणे समोर आली आहेत. स्कॅमर्स NHAI (नॅशनल हायवे अथॉरिटी ऑफ इंडिया) चे नाव आणि लोगोचा गैरवापर करून सोशल मीडिया आणि गुगलवर बनावट जाहिराती चालवतात. यावर क्लिक केल्यास बनावट वेबसाइट उघडते. या वेबसाइट्स अशा प्रकारे डिझाइन केल्या जातात की त्या मूळ वेबसाइटसारख्याच दिसतात, त्यामुळे लोक त्यांच्या जाळ्यात अडकतात. हा धोका लक्षात घेता, इंडियन सायबर क्राईम कोऑर्डिनेशन सेंटर (I4C) ने आपल्या ‘एक्स’ अकाउंटद्वारे लोकांना सतर्क केले आहे. तसेच, यापासून वाचण्यासाठी काही महत्त्वाचे उपायही शेअर केले आहेत. आज ‘सायबर साक्षरता’ या कॉलममध्ये आपण ‘फास्टॅग स्कॅम’बद्दल सविस्तर चर्चा करणार आहोत. तसेच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: राहुल मिश्रा, सायबर सुरक्षा सल्लागार, उत्तर प्रदेश पोलीस प्रश्न- 'फास्टॅग स्कॅम' काय आहे? उत्तर- ही एक ऑनलाइन फसवणूक आहे, ज्यात सायबर गुन्हेगार फास्टॅग रिचार्ज किंवा वार्षिक पासवर मोठ्या सवलतीचे आमिष दाखवून लोकांना बनावट वेबसाइट किंवा लिंकवर घेऊन जातात. यातून ते पैसे लुटतात. स्कॅमर फास्टॅग रिचार्ज, ॲक्टिव्हेशन आणि रिफंडच्या बहाण्याने लोकांना या घोटाळ्यात अडकवतात. प्रश्न- सायबर ठग फास्टॅगच्या नावाखाली घोटाळा कसा करतात? उत्तर- यासाठी सायबर गुन्हेगार NHAI च्या नावाचा आणि लोगोचा गैरवापर करतात, जेणेकरून वेबसाइट खरी दिसते. जसा वापरकर्ता बनावट वेबसाइटवर वाहन क्रमांक, मोबाईल क्रमांक आणि पेमेंट तपशील प्रविष्ट करतो, पैसे गुन्हेगारांच्या खात्यात जातात आणि रिचार्जही होत नाही. खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून हे समजून घ्या- प्रश्न- लोक इतक्या सहजपणे ‘फास्टॅग घोटाळ्या’च्या जाळ्यात कसे अडकतात? उत्तर- याची अनेक कारणे आहेत- प्रश्न- फास्टॅग रिचार्ज, ॲक्टिव्हेशन आणि रिफंडमध्ये निष्काळजीपणा केल्यास काय नुकसान होऊ शकते? उत्तर- फास्टॅगशी संबंधित सेवांमध्ये थोडासा निष्काळजीपणा देखील मोठ्या नुकसानीचे कारण बनू शकतो. याचे सर्व धोके खाली दिलेल्या ग्राफिक्समध्ये पहा- प्रश्न- फास्टॅग घोटाळ्यापासून वाचण्यासाठी कोणत्या गोष्टींची काळजी घ्यावी? उत्तर- फास्टॅगशी संबंधित कोणत्याही कामासाठी अधिकृत प्लॅटफॉर्मचाच वापर करा. गुगल सर्चमध्ये वर दिसणाऱ्या प्रत्येक लिंकवर विश्वास ठेवू नका. कोणत्याही अवास्तव सवलतीपासून सावध रहा. तसेच, आणखी काही गोष्टींचीही काळजी घ्या. हे खाली दिलेल्या ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- फास्टॅग रिचार्ज, ॲक्टिव्हेशन आणि रिफंडचा योग्य मार्ग कोणता आहे? उत्तर- फास्टॅगशी संबंधित प्रत्येक प्रक्रिया अधिकृत बँक किंवा अधिकृत ॲप/वेबसाइटद्वारेच करा. खाली ॲक्टिव्हेशन, रिचार्ज आणि रिफंडचे योग्य आणि सुरक्षित मार्ग दिले आहेत- ॲक्टिव्हेशन रीचार्ज रिफंड प्रश्न- जर फास्टॅग घोटाळ्याचे बळी ठरलात तर त्वरित काय करावे? उत्तर- अशा स्थितीत त्वरित काही कृती करा-

नवरात्रीच्या उपवासात एनर्जेटिक कसे राहाल:7 महत्त्वाच्या गोष्टी लक्षात ठेवा, आहारतज्ञांकडून जाणून घ्या उपवासात काय खावे, काय खाऊ नये

नवरात्री हा ‘शक्ती’च्या उपासनेचा सण आहे. हा 9 दिवस चालतो. नवरात्रीच्या उपवासात अनेक लोक श्रद्धा आणि उत्साहात आपल्या आरोग्याकडे दुर्लक्ष करतात. या काळात दिवसभर उपाशी राहिल्याने आणि संध्याकाळी तळलेले-भाजलेले फलाहार घेतल्याने शरीराचे चयापचय (मेटाबॉलिझम) बिघडू शकते. यामुळे केवळ वजनच वाढत नाही, तर ॲसिडिटी, अशक्तपणा आणि लो-बीपीसारख्या समस्याही उद्भवू शकतात. मात्र, योग्य नियोजनाने उपवास केल्यास आध्यात्मिक शांतीसोबतच वजन कमी होण्यास आणि शरीर डिटॉक्स होण्यासही मदत मिळते. म्हणून आज आपण जाणून घेणार आहोत की नवरात्रीच्या उपवासात निरोगी कसे राहायचे. यासोबतच आपण हे देखील जाणून घेऊ की- तज्ज्ञ: डॉ. अनु अग्रवाल, सीनियर क्लिनिकल डायटिशियन, संस्थापक- ‘वनडाइटटुडे’ प्रश्न- उपवासात उत्साही राहण्यासाठी काय करावे? उत्तर- यासाठी काही गोष्टी लक्षात ठेवणे आवश्यक आहे, त्या खालील मुद्द्यांवरून समजून घ्या- प्रश्न- उपवासात चांगल्या आरोग्यासाठी कोणत्या गोष्टींची विशेष काळजी घ्यावी? उत्तर- यासाठी दोन जेवणांमध्ये जास्त अंतर ठेवू नका, थोड्या थोड्या वेळाने हलके फलाहार घ्या. प्रमाणावर नियंत्रण ठेवा, अति खाणे टाळा. उपवासात आणखी कोणत्या गोष्टींची काळजी घ्यावी, ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- जर उपवासादरम्यान जास्त अशक्तपणा जाणवत असेल तर काय करावे? उत्तर- जर अशक्तपणा जाणवत असेल तर- प्रश्न- उपवासादरम्यान आरोग्याशी संबंधित कोणत्या समस्या उद्भवू शकतात? उत्तर- उपवासादरम्यान खाण्यापिण्याच्या आणि दिनचर्येतील छोट्या-छोट्या चुकाही शरीरावर भारी पडू शकतात. ग्राफिक्समध्ये पाहा, यामुळे होणाऱ्या सर्व सामान्य समस्या- प्रश्न- उपवासात जास्त तळलेले पदार्थ खाणे का हानिकारक आहे? उत्तर- डीप फ्राय केल्याने पदार्थांमध्ये ट्रान्स फॅट आणि सॅच्युरेटेड फॅटचे प्रमाण वाढू शकते. यामुळे हे नुकसान होऊ शकते- प्रश्न- उपवासादरम्यान अशक्तपणा किंवा कमी रक्तदाबाची (लो बीपी) कोणती लक्षणे आहेत? उत्तर- उपवासादरम्यान जेवणात जास्त अंतर ठेवल्याने, कमी द्रवपदार्थ घेतल्याने काही लोकांमध्ये कमी रक्तदाब (लो ब्लड प्रेशर) किंवा अशक्तपणाची लक्षणे दिसू शकतात. याकडे सामान्य थकवा समजून दुर्लक्ष करणे योग्य नाही. ग्राफिक्समध्ये सर्व धोके पाहा- प्रश्न- उपवासात डिहायड्रेशन टाळण्यासाठी किती पाणी प्यावे? उत्तर- सामान्य दिवसांच्या तुलनेत उपवासादरम्यान पाण्याची गरज वाढू शकते, कारण उपवासाचा आहार वेगळा असतो. प्रश्न- फक्त साधे पाणी पुरेसे आहे की इलेक्ट्रोलाइट्स देखील आवश्यक आहेत? उत्तर- पाणी शरीरातील द्रव पातळी राखते, परंतु खनिजांचे संतुलन देखील महत्त्वाचे असते. प्रश्न- नवरात्रीच्या उपवासादरम्यान लोक सहसा कोणत्या चुका करतात? उत्तर- नवरात्रीच्या उपवासात लोक काही सामान्य चुका करतात- सर्व सामान्य चुका ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- उपवासादरम्यान काम आणि विश्रांतीचे वेळापत्रक कसे असावे? उत्तर- दिवसाची सुरुवात हलक्या कामांनी करा, जेणेकरून सुरुवातीच्या ऊर्जेचा योग्य वापर होईल. प्रश्न- कोणत्या लोकांनी नवरात्रीच्या उपवासात विशेष काळजी घ्यावी? उत्तर- काही लोकांना नवरात्रीच्या उपवासात विशेष काळजी घेणे आवश्यक आहे-

राजकारणावर बोलणारे लोक वास्तविक तथ्यांपासून दूर असतात:अभ्यासानुसार- माहिती जितकी कमी, 'गोंधळ' तितकाच जास्त; कमी माहिती देखील आत्मविश्वास वाढवते

जे लोक त्यांच्या राजकीय विचारसरणीबद्दल सर्वात जास्त बोलके आणि आक्रमक असतात, त्यांना प्रत्यक्षात जमिनीवरील तथ्यांची माहिती सर्वात कमी असते, असे एका ताज्या मानसशास्त्रीय संशोधनातून समोर आले आहे. जर्नल ऑफ एक्सपेरिमेंटल सायकॉलॉजी ॲप्लाईडमध्ये प्रकाशित झालेल्या अभ्यासानुसार, राजकारणाबद्दल कमी माहिती असलेले लोक अनेकदा स्वतःला मोठे जाणकार समजतात. मानसशास्त्रात याला 'डनिंग-क्रुगर इफेक्ट' म्हणतात. हा एक असा मानसिक भ्रम आहे, ज्यात व्यक्ती आपली अयोग्यता ओळखू शकत नाही आणि स्वतःला इतरांपेक्षा श्रेष्ठ समजू लागतो. अभ्यासात सहभागी झालेल्या लोकांना राजकारणाशी संबंधित 60 कठीण प्रश्नांना सामोरे जावे लागले. निकाल दर्शवतात की, सरासरी प्रत्येक व्यक्ती स्वतःला राजकारणाचा मोठा 'तज्ञ' समजत होता, परंतु दोन गटांची कामगिरी सर्वात खराब होती: एक म्हणजे ज्यांना राजकारणाची खरोखरच खूप कमी समज होती, आणि दुसरे म्हणजे जे उजव्या विचारसरणीकडे झुकलेले होते. हे संशोधन पुष्टी करते की, गोंधळ घालणाऱ्या प्रत्येक 'राजकीय तज्ञा'कडे अचूक माहिती असेलच असे नाही; उलट, कमी माहिती देखील व्यक्तीला अधिक आत्मविश्वासू आणि बोलके बनवते. खरा फरक तर तथ्यांमुळेच पडतो: तज्ज्ञ प्रो. एरिका म्हणतात की संशोधन संघाचा उद्देश कोणत्याही विशिष्ट गटाला कमी लेखण्याचा नाही. त्यांचे म्हणणे आहे की, तुम्ही कोणत्याही पक्षाला पसंत करत असाल तरी, खरा फरक यावर पडतो की तुम्हाला तथ्ये किती माहीत आहेत. मतदान करण्यापूर्वीही हीच गोष्ट लक्षात ठेवणे महत्त्वाचे आहे. इदाहो स्टेट युनिव्हर्सिटीच्या प्रोफेसर एरिका फुल्टन म्हणतात, 'अभ्यासात 'राजकीय ज्ञान' म्हणजे केवळ ठोस तथ्ये होती. उदाहरणार्थ, संसदेचा अध्यक्ष कोण आहे किंवा कायदा पास करण्यासाठी किती मतांची आवश्यकता आहे. यात कोणतीही भावनिक किंवा भडकवणारी माहिती समाविष्ट नव्हती. हे स्पष्टीकरण आवश्यक आहे कारण संपूर्ण निकाल केवळ तथ्यांवर आधारित आहे, कोणाच्याही वैयक्तिक मतावर किंवा विचारधारेवर नाही. असे शक्य आहे की गोंधळात किंवा चिथावणीखोर वातावरणात लोकांची उत्तरे आणि त्यांच्या आत्मविश्वासाचे निकाल वेगळे असतील.

ट्रॉमा बॉन्डिंग:आपल्यांनी दिलेले दुःख देखील चांगले वाटू लागले तर सावध होण्याची गरज आहे

लिली कोरेल (५५) साठी त्यांच्या आई एखाद्या कोड्यासारख्या होत्या. चांगल्या दिवसांत दोघी हसत, पण अचानक हीच आई हिंसक बनत असे. लिलीला आठवतं की एकदा आईने तिला भिंतीवर आपटलं आणि जीवे मारण्याची धमकी दिली. आश्चर्य म्हणजे, या हिंसेनंतरही लिली वारंवार आपल्या आईकडेच ओढली जात असे. नंतर हाच क्रम तिच्या लग्नातही पुन्हा घडला. याला 'ट्रॉमा बॉन्डिंग' म्हणतात. लोक याचा वापर समान दुःख सोसणाऱ्या दोन मित्रांच्या मैत्रीसाठी करतात, पण सत्य याहून वेगळं आहे. ही एक अशी मानसिक स्थिती आहे जिथे पीडित व्यक्ती आपल्याच छळ करणाऱ्या व्यक्तीशी खोलवर जोडली जाते. मेंटल हेल्थ अमेरिकाचे डॉ. पियरलुइगी मॅनसिनी सांगतात, 'छळवणुकीनंतर अचानक प्रेम किंवा दयाळूपणाचे वर्तन मिळाल्यास, नाते अधिक मजबूत होते. याला थांबून थांबून मिळणारे प्रोत्साहन म्हणतात.हे इतके प्रभावी असते की पीडित सर्व जखमा विसरून याच आशेवर टिकून राहतो की जोडीदार वाईट नाही, फक्त कधीकधी स्वतःवरचा ताबा गमावतो. डॉ. मॅनसिनी यांच्या मते, जेव्हा गुन्हेगार माफी मागतो किंवा प्रेम दाखवतो, तेव्हा पीडिताच्या मेंदूत डोपामाइन आणि ऑक्सिटोसिनसारखे न्यूरोट्रान्समीटर बाहेर पडतात, ज्यामुळे आनंद आणि जोडले गेल्याची भावना येते. हेच क्षण पीडिताला 'पंगू' करतात आणि तो नाते सोडू शकत नाही. ट्रॉमा तज्ज्ञ जनिना फिशर म्हणतात, 'हीच सर्वात मोठी चूक आहे. जर तुम्ही छळाला योग्य ठरवत असाल. सामाजिकदृष्ट्या दूर जात असाल... म्हणजे मित्र आणि कुटुंबापासून तुटत असाल. किंवा असे वाटत असेल की तो व्यक्ती दुखावत असला तरी त्याच्याशिवाय जगू शकणार नाही... तर सावध होण्याची गरज आहे. मानसशास्त्रज्ञ मेगन कटर म्हणतात की, अनेकदा पीडिताला हे जाणूनच दिलासा मिळतो की तो एकटा नाही आणि ही एक जटिल मानसिक स्थिती आहे. या मायाजाळातून तात्काळ बाहेर पडणे आवश्यक आहे. कारण अशा प्रकारचा संबंध आयुष्य कधीही सामान्य होऊ देत नाही. आधी आपल्या सुरक्षिततेला महत्त्व द्या, थेरपी देखील उपयुक्त ठरेल जर तुम्ही अशा नात्यात अडकले असाल जे सोडणे कठीण वाटत असेल, तर ही तुमची चूक नाही. हा तुमच्या मनातील आणि छळ करणाऱ्या व्यक्तीमधील एक जटिल मानसिक खेळ आहे. योग्य मदत आणि समर्थनाने हे बंधन तोडले जाऊ शकते. डॉ. मॅनरिसन म्हणतात, सर्वप्रथम आपल्या शारीरिक आणि भावनिक सुरक्षिततेला प्राधान्य द्या. यानंतर, अशा थेरपिस्टशी संपर्क साधणे उपयुक्त ठरते जे या परिस्थितीला समजून घेतात. ते अपराधीपणासारख्या भावना कमी करण्यासाठी आणि मज्जासंस्थेवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी तंत्र शिकवू शकतात. मेगन म्हणतात, जर तुम्ही थेरपीसाठी तयार नसाल, तर निनावी राहून हेल्पलाइन किंवा सपोर्ट ग्रुप्सशी संपर्क साधू शकता. या संस्था नाव न सांगताही मार्गदर्शन आणि सहकार्य देतात.

निराश लोकांना जगण्याचे कारण देणारा एक अनोखा ट्रेंड:एस्केप रूमच्या बंद भिंतींमधून आशेचा किरण मिळाला, कोडी सोडवताना अडचणींशी झुंजायला शिकलो

लॉरेन बैंससाठी जानेवारी २०२० ची एक थंड सकाळ एखाद्या वाईट स्वप्नासारखी होती. त्या २७ आठवड्यांच्या गर्भवती होत्या आणि नेमक्या याच वेळी त्यांचे लग्न तुटले. एकीकडे आव्हानात्मक काळ आणि दुसरीकडे तुटलेले हृदय. लॉरेन म्हणतात, 'सकाळी उठून तयार होणेही कठीण वाटत होते. एक तर कपडे फिट होत नव्हते आणि दुसरे म्हणजे - माझा आत्मविश्वास पूर्णपणे डगमगला होता.' सामान्यतः हृदय तुटल्यानंतर लोक मित्रांसोबत बाहेर जाण्याचा आधार घेतात, पण गर्भवती असल्यामुळे लॉरेनकडे हा पर्यायही नव्हता. त्यांच्याकडे फक्त रडणे किंवा शांतता ऐकण्याशिवाय दुसरा कोणताही मार्ग नव्हता. तेव्हा त्यांची धाकटी बहीण एलिसा, जी खगोलशास्त्रज्ञ आहे, तिने त्यांना 'एस्केप रूम'मध्ये जाण्याचा एक विचित्र सल्ला दिला. एस्केप रूम हे एक असे ठिकाण आहे, जिथे तुम्हाला एका थीम असलेल्या खोलीत बंद केले जाते आणि 60 मिनिटांच्या आत कोडी सोडवून बाहेर पडावे लागते. लॉरेनला वाटले की, डिप्रेशनच्या काळात स्वतःला एका बंद खोलीत कैद करणे परिस्थिती आणखी बिघडवेल. पण जे घडले ते चमत्कारापेक्षा कमी नव्हते. टाइमर सुरू होताच, लॉरेनचे मन तिच्या वैयक्तिक आयुष्यातील दुःखातून बाजूला होऊन 'माउंट ऑलिंपस'ची कोडी सोडवण्यात गुंतले. ती म्हणते, 'त्या एका तासासाठी मी विसरून गेले की मला एकट्याने मुलाचे संगोपन करायचे आहे. माझे पूर्ण लक्ष टायटन्स आणि देवतांमधील युद्ध कसे थांबवायचे यावर होते.' लॉरेनला जाणवले की, जेव्हा तुम्ही एका दिवसापुढील भविष्याचा विचार करण्याची हिंमतही करू शकत नाही, तेव्हा चार अंकी 'लॉक' उघडणे तुम्हाला 'विजयाची' भावना देते. मुलीच्या जन्माच्या एक महिना आधीपर्यंत, तिने अटलांटिसचा शोध लावला, टायटॅनिकच्या प्रवाशांना वाचवले आणि एका अयशस्वी चंद्र मोहिमेतून पृथ्वीवर परतली. मुलीच्या जन्माच्या अगदी आधी लॉरेनने सोडवलेल्या शेवटच्या कोड्याचे नाव 'लॅब रॅट' होते. तिने वेळ संपण्यापूर्वी 6 मिनिटे आधी स्वतःला मुक्त केले होते. लॉरेनसाठी हा फक्त एक खेळ नव्हता. ती म्हणते, ‘या एस्केप रूम्सने मला माझ्या कल्पनेपेक्षा वेगळ्या भविष्याची झलक दाखवली... असे भविष्य जे कदाचित खरोखरच ठीक होणार होते.’ आत्मविश्वास पुन्हा मजबूत करण्यास मदत मिळतेमानसशास्त्रज्ञ जेफ्री डेव्हिस म्हणतात की, जेव्हा आपण एखाद्या जटिल समस्येचे निराकरण करण्यात पूर्णपणे मग्न होतो, तेव्हा आपले मन 'चिंता' मोडमधून बाहेर पडून 'समाधान' मोडमध्ये येते. तज्ञांचे मत आहे की, कठीण परिस्थितीत लहान-लहान यश मिळवणे (उदा. कोडे सोडवणे) डोपामाइन सोडते, जे आत्मविश्वास पुन्हा मजबूत करण्यास मदत करते. त्याचबरोबर मानसिक संतुलन आणि भावनिक स्थिरता देखील वाढते.

बँक जास्त स्प्रेड रेट घेत आहे का?:कसे कमी करावे, व्याजदर कसा ठरतो ते जाणून घ्या, कमी व्याजावर कर्ज कसे मिळेल?

कल्पना करा, तुम्हाला अचानक एखाद्या आपत्कालीन परिस्थितीत लाखो रुपयांची गरज आहे आणि इतके पैसे तुम्ही कोणत्याही मित्र किंवा नातेवाईकांकडून घेऊ शकत नाही, तर तुम्ही काय कराल? साहजिकच, तुम्ही बँकेकडून कर्ज घ्याल. बँकेकडून कर्ज घेताना, लोकांचा पहिला प्रश्न असतो की यावर व्याजदर (इंटरेस्ट रेट) किती असेल? तुम्हाला माहीत आहे का की- जेव्हा एखादी व्यक्ती बँकेकडे कर्ज घेण्यासाठी जाते, तेव्हा त्याचा व्याजदर प्रत्येक ग्राहकासाठी सारखा नसतो. पण प्रश्न असा आहे की कोणत्या ग्राहकाला कोणत्या व्याजदरावर कर्ज मिळेल हे कसे ठरवले जाते? बँक हे कसे ठरवते की तुमच्या कर्जावरील व्याजदर किती असेल? हे ठरवण्यासाठी बँक ‘स्प्रेड रेट’चा आधार घेते. बँक वेगवेगळ्या ग्राहकांकडून वेगवेगळे स्प्रेड रेट आकारू शकते. प्रत्येक बँकेचा स्प्रेड रेट ठरवण्याचा निकष (क्रायटेरिया) देखील वेगळा असू शकतो. याच कारणामुळे बँक प्रत्येक ग्राहकाला वेगवेगळ्या व्याजदरावर कर्ज देते. त्यामुळे जर तुम्ही होम लोन, पर्सनल लोन किंवा कार लोन घेण्याचा विचार करत असाल, तर स्प्रेड रेटबद्दल जाणून घेणे खूप महत्त्वाचे आहे. यामुळे तुम्हाला कोणत्या बँकेकडून कर्ज घेणे फायदेशीर ठरेल आणि कुठे कमी व्याज भरावे लागेल हे कळेल. आज तुमचा पैसा कॉलममध्ये जाणून घेऊया की- प्रश्न- स्प्रेड रेट काय असतो आणि तो कर्जाच्या व्याजदराशी कसा संबंधित आहे? उत्तर- स्प्रेड रेट म्हणजे बँक आपल्या निश्चित केलेल्या कर्ज दरावर (बेस रेट) अतिरिक्त व्याज (मार्जिन) जोडते. यामुळे अंतिम व्याज दर आणि EMI निश्चित होते. जर एखाद्या बँकेचा बेस रेट 7% असेल आणि ती तुमच्याकडून 2% स्प्रेड घेत असेल, तर तुम्हाला एकूण 9% व्याज द्यावे लागेल. हे एका उदाहरणाने समजून घ्या- प्रश्न- बेस रेट, रेपो रेट आणि स्प्रेड रेटमध्ये काय फरक आहे? उत्तर- तिन्ही व्याज दर वेगवेगळ्या आहेत, पण तिन्ही मिळूनच आपला अंतिम कर्ज दर निश्चित होतो. चला, हे ग्राफिक्सच्या माध्यमातून समजून घेऊया. प्रश्न- बँक कर्जावर स्प्रेड रेट कसा ठरवतात? उत्तर- बँक अनेक घटकांच्या आधारावर स्प्रेड रेट ठरवतात. सर्वात महत्त्वाचे क्रेडिट स्कोअर आणि परतफेडीचा ट्रॅक रेकॉर्ड असतो. जर व्यक्तीचे उत्पन्न स्थिर असेल आणि पूर्वी घेतलेली सर्व कर्जे वेळेवर फेडली असतील तर बँक कमी स्प्रेड रेट देऊ शकते. याव्यतिरिक्त कर्जाचा प्रकार देखील महत्त्वाचा असतो. सुरक्षित कर्जांवर (उदा. गृहकर्ज) स्प्रेड कमी असतो, तर असुरक्षित वैयक्तिक कर्जांवर बँक जास्त जोखीम कव्हर करण्यासाठी स्प्रेड रेट वाढवतात. प्रश्न- वेगवेगळ्या बँकांच्या स्प्रेड रेटमध्ये फरक असतो का? जर होय, तर का? उत्तर- होय, प्रत्येक बँकेचा खर्च, व्यवसाय धोरण आणि जोखीम मोजण्याचे मॉडेल वेगळे असते. त्यामुळे स्प्रेड रेटमध्येही फरक असतो. प्रश्न- कमी स्प्रेड रेट म्हणजे नेहमीच स्वस्त कर्ज असते का? उत्तर- असे आवश्यक नाही. त्यामुळे खरी तुलना नेहमी अंतिम किंवा प्रभावी व्याजदरावर आधारित असावी. याव्यतिरिक्त, प्रोसेसिंग फी, लीगल चार्जेस, प्री-पेमेंट पेनल्टी आणि फ्लोटिंग रेटच्या अटी देखील एकूण स्प्रेड रेटवर परिणाम करतात. फ्लोटिंग इंटरेस्ट रेट म्हणजे असा व्याजदर जो निश्चित नसतो. तो रेपो रेटनुसार बदलत राहतो. प्रश्न- ग्राहक स्प्रेड रेट कसा समजून घेईल आणि त्याची तुलना कशी करेल? उत्तर- जर एखादी व्यक्ती कर्ज घेत असेल, तर फक्त स्प्रेड रेटच पाहू नये, तर बँकेला काही प्रश्न नक्कीच विचारले पाहिजेत. सर्व प्रश्न ग्राफिक्समध्ये पहा- प्रश्न- बँक स्प्रेड रेट वेळोवेळी बदलू शकतात का? उत्तर- होय, बँक वेळोवेळी त्यांच्या अंतर्गत पुनरावलोकनाच्या आधारावर स्प्रेड रेट समायोजित करू शकतात. आरबीआयच्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, बँक बेस रेट किंवा RLLR (रेपो लिंक्ड लेंडिंग रेट) देखील बदलत राहतात. तथापि, अनेक प्रकरणांमध्ये, कर्ज मंजूर करताना निश्चित केलेला स्प्रेड संपूर्ण कालावधीसाठी स्थिर राहतो. म्हणून, कर्ज करार वाचताना, स्प्रेड निश्चित (फिक्स) आहे की रीसेटेबल आहे हे नक्की तपासा. याचा परिणाम असा होतो की तुमचा ईएमआय अचानक वाढू किंवा कमी होऊ शकतो. प्रश्न- स्प्रेड रेट कमी करण्यासाठी ग्राहक काय करू शकतो? उत्तर- स्प्रेड रेट ठरवण्याची पद्धत मनमानी नसते. बँक स्प्रेड रेट ठरवताना काही महत्त्वाच्या गोष्टी विचारात घेतात- थोडक्यात सांगायचे झाल्यास, बँक ग्राहकाचा चेहरा पाहून स्प्रेड रेट ठरवत नाहीत. ते मूलतः जोखमीचे मूल्यांकन करत असतात. ते तपासतात की हे कर्ज वेळेवर परत येण्याची शक्यता किती आहे. ग्राहकासाठी स्प्रेड रेट कमी करून घेण्याचा एकच मार्ग आहे की त्याचे आर्थिक प्रोफाइल खूप मजबूत असावे. स्प्रेड रेट कमी करून घेण्याचे मार्ग खालील ग्राफिकमध्ये पहा. प्रश्न- कोणत्या चुकांमुळे बँक स्प्रेड रेट जास्त लावतात? उत्तर- बँक ग्राहकांच्या काही चुकांमुळे किंवा जोखमींमुळे जास्त स्प्रेड रेट लावू शकतात. उदाहरणार्थ-

उपवासाच्या पदार्थांत असतात जास्त कॅलरीज:वजन वाढू शकते, आहारतज्ञांकडून जाणून घ्या उपवासाची थाळी कशी आरोग्यदायी बनवायची?

आज नवरात्रीचा तिसरा दिवस आहे. अनेक लोक नवरात्रीमध्ये नऊ दिवस उपवास करतात. या काळात लोक सहसा डीप फ्राइड बटाटे, साबुदाणा वडे, शेंगदाणे आणि मिठाई खातात. यामुळे जेवणाची चव तर वाढते, पण यामुळे वजन आणि रक्तातील साखर वाढू शकते. यामुळे थकवा आणि जडपणा जाणवतो. मधुमेह आणि लठ्ठपणाने त्रस्त असलेल्या लोकांसाठी उपवासाचा हा आहार फायद्याऐवजी नुकसान करतो. म्हणून आज 'कामाची बातमी' मध्ये उपवासाच्या ताटाबद्दल बोलूया. यासोबतच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: शिल्पी गोयल, आहारतज्ज्ञ, छत्तीसगड प्रश्न- उपवासाच्या जेवणात जास्त कॅलरीज असतात का? उत्तर- होय, सहसा उपवासाच्या जेवणात जास्त कॅलरीज असतात. याची अनेक कारणे आहेत- प्रश्न- उपवासाच्या कोणत्या पदार्थांमध्ये सर्वात जास्त कॅलरी असते? उत्तर- कार्ब्स, स्टार्च, साखरयुक्त पदार्थांची कॅलरी जास्त असते. असे सर्व पदार्थ ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- उपवासाचे अन्न मधुमेही आणि लठ्ठ लोकांसाठी धोका वाढवू शकते का? उत्तर- होय, उपवासाच्या अन्नामुळे मधुमेही आणि लठ्ठ लोकांची समस्या वाढू शकते- प्रश्न- उपवासात जास्त कार्ब असलेले पदार्थ खाल्ल्याने वजन वाढू शकते का? उत्तर- होय, उपवासाच्या बहुतेक पदार्थांमध्ये कर्बोदकांचे प्रमाण जास्त असते. हे पदार्थ सतत खाल्ल्याने वजन वाढू शकते. याची आणखी काही कारणे आहेत- प्रश्न- उपवासाची थाळी कमी कॅलरीजची आणि संतुलित कशी बनवता येईल? उत्तर- उपवासाच्या थाळीतील कॅलरीज कमी करण्यासाठी काही गोष्टींची विशेष काळजी घ्या- प्रश्न- उपवासाची आरोग्यदायी थाळी कशी असावी, त्यात कोणत्या गोष्टींचा समावेश असावा? उत्तर- थाळीत कर्बोदकांचे प्रमाण कमी करा, फक्त इतकेच ठेवा की ऊर्जा मिळत राहील. यासाठी ताट कसे असावे, ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- उपवासात कोणत्या प्रकारच्या स्वयंपाक पद्धती वापराव्यात? उत्तर- उपवासाचे अन्न निरोगी बनवण्यासाठी या स्वयंपाक पद्धती वापरू शकता- प्रश्न- उपवासादरम्यान जास्त भूक का लागते, अति खाणे कसे टाळावे? उत्तर- उपवासात जास्त भूक लागण्याची कारणे- प्रश्न- जर उपवासादरम्यान वजन किंवा आळस वाढू लागला तर काय करावे? उत्तर- उपवासादरम्यान खाण्यापिण्यात आणि दिनचर्येत बदल झाल्यामुळे अनेकांना सुस्ती किंवा वजन वाढण्याची समस्या येऊ शकते. अशा परिस्थितीत, योग्य हायड्रेशन, हलकी क्रियाशीलता आणि संतुलित पर्यायांमुळे ऊर्जा टिकून राहते. याशिवाय आणखी काय करू शकता, ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- उपवासात डिहायड्रेशनपासून कसे वाचाल? शरीर हायड्रेटेड ठेवून उच्च कॅलरी इनटेक टाळता येतो का? उत्तर- होय, जर तुम्ही हायड्रेटेड राहाल तर भूक कमी लागेल- प्रश्न- फक्त पाणी पिणे पुरेसे आहे की नैसर्गिक इलेक्ट्रोलाइट्स देखील आवश्यक आहेत? उत्तर- पाण्याने फक्त तहान भागते, पण इलेक्ट्रोलाइट्सची कमतरता होऊ शकते. त्यामुळे फक्त पाणी पिणे पुरेसे नाही. प्रश्न- कोणत्या लोकांना उपवासाच्या तळलेल्या, उच्च-कॅलरी आहारापासून अधिक सावध राहायला हवे? उत्तर- या लोकांनी तळलेले पदार्थ आणि जास्त कार्बोहायड्रेट असलेले पदार्थ टाळावेत-

बदल:जनरेशन-झेडच्या संज्ञानात्मक क्षमता का कमी होत आहेत, सुधारणा कशी करता येईल ते समजून घ्या

आजची युवा पिढी तंत्रज्ञानाच्या वापरात कुशल आहे. आत्मविश्वासू आणि स्वतंत्रही आहे. पण संज्ञानात्मक कौशल्यांच्या विकासाच्या बाबतीत ही पिढी अपेक्षेप्रमाणे पुढे जाऊ शकत नाहीये. विचार करण्यासाठी, समजून घेण्यासाठी, शिकण्यासाठी आणि निर्णय घेण्यासाठी हे कौशल्य अत्यंत महत्त्वाचे आहे. साधारणपणे, नवीन पिढी तिच्या मागील पिढीपेक्षा अधिक समजूतदार आणि जागरूक मानली जात आहे. पण जर जनरेशन-झेड (1997-2012 दरम्यान जन्मलेले लोक) बद्दल बोलायचे झाल्यास, ही पहिली अशी पिढी आहे, ज्याची संज्ञानात्मक क्षमता मागील पिढीच्या तुलनेत थोडी कमकुवत आहे. असे आम्ही म्हणत नाही, तर न्यूरोसायंटिस्ट डॉ. जारेड कुनी होर्वाथ यांनी त्यांच्या एका अभ्यासात ही गोष्ट सांगितली आहे. त्यांच्या मते, तंत्रज्ञानावरील वाढती अवलंबित्व हे याचे मुख्य कारण आहे, कारण तंत्रज्ञान माहिती तर देते पण विचार करण्याची, प्रश्न विचारण्याची आणि गोष्टी खोलवर समजून घेण्याची सवय कमकुवत करते. तथापि, जर आपण संशोधनाशिवाय यावर विचार केला, तरीही तंत्रज्ञानावरील अवलंबित्व आणि वाचण्या-शिकण्याची पद्धत कुठेतरी या पिढीच्या मानसिक क्षमता आणि संज्ञानात्मक क्षमतांना दुर्बळ करत आहे. यात ही पिढी मागे पडत आहे एकाग्रता... दीर्घकाळ एकाच कामावर लक्ष केंद्रित ठेवण्यात अडचण येत आहे. स्मरणशक्ती... कोणतीही माहिती दीर्घकाळ लक्षात ठेवणे यांना कठीण आहे. समस्या-निवारण... जटिल समस्यांवर सखोल विचार करण्यात आणि योग्य निर्णय घेण्यात अडचण येत आहे. अभ्यास आणि तार्किकता... दीर्घकाळ वाचण्याची क्षमता तसेच मूलभूत गणितीय तर्कशक्तीत घट दिसून येत आहे. संयम... त्वरित परिणाम मिळवण्याच्या प्रवृत्तीमुळे वेळखाऊ ध्येयांसाठी संयमाची कमतरता आहे. संवाद कौशल्य... मौखिक संवाद कौशल्ये कमकुवत असल्याने समोरासमोरची चर्चा यांना कठीण वाटते. मानसिक दृढता... अतिसंरक्षक संगोपनामुळे आव्हानांना सामोरे जाण्याची क्षमता देखील कमी आहे. या कमतरतांची अनेक कारणे आहेत स्क्रीनवरील वाढते अवलंबित्व ... जनरेशन-झेड (Generation Z) मोबाइल, इंटरनेट आणि डिजिटल स्क्रीनचा वापर अधिक करते. किशोर आणि तरुण दिवसाचा मोठा भाग मोबाइल आणि लॅपटॉपसमोरच घालवत आहेत. सतत स्क्रीन पाहिल्याने लक्ष लवकर विचलित होते आणि मेंदूला एका विषयावर दीर्घकाळ टिकून विचार करण्याचा सराव मिळत नाही. पुस्तक वाचण्याच्या सवयीत घट… पूर्वी लोक एखादा विषय समजून घेण्यासाठी पुस्तके आणि वर्तमानपत्रे वाचत असत. वाचनाची प्रक्रिया मेंदूला माहिती हळूहळू समजून घेण्यास, त्यांना जोडण्यास आणि लक्षात ठेवण्यास मदत करते. पण आता लहान व्हिडिओमुळे सखोल वाचनाची सवय कमी होत चालली आहे, ज्यामुळे विश्लेषण क्षमता कमकुवत होऊ शकते. संक्षिप्त माहितीची सवय… आजच्या डिजिटल जगात माहिती वेगाने आणि लहान स्वरूपात मिळते. आजच्या पिढीला काही सेकंदांच्या व्हिडिओ किंवा लहान पोस्टद्वारे काहीही जाणून घेणे सोपे वाटते. यामुळे मेंदूला पूर्ण गोष्ट समजून घेण्याची संधीच मिळत नाही. सतत एका व्हिडिओवरून दुसऱ्या व्हिडिओवर जाण्याची सवय लक्ष केंद्रित करण्याच्या कालावधीला कमी करते. मल्टीटास्किंगची सवय… ही पिढी अनेकदा एकाच वेळी अनेक कामे करते. मोबाईल वापरताना जेवण करणे, अभ्यास करताना चॅट करणे किंवा टीव्ही पाहताना सोशल मीडिया वापरणे. यामुळे एका कामावर पूर्ण लक्ष केंद्रित होत नाही आणि मानसिक थकवा वाढतो. सवयींमध्ये बदल केल्याने सुधारणा होईल आजच्या पिढीला स्वतःहून पुढे येऊन पुढाकार घ्यावा लागेल. पालक यात त्यांना मदत करू शकतात. तंत्रज्ञानावरील अवलंबित्व कमी करा तरुणांना हे समजून घ्यावे लागेल की प्रत्येक माहिती लहान व्हिडिओमधून शिकता येत नाही. काही गोष्टी समजून घेण्यासाठी वेळ आणि संयमाची गरज असते.

कायदा:गुन्हेगारीविरुद्ध लढण्यासाठी मिळू शकते मोफत कायदेशीर मदत, मदत मिळवण्यासाठी काय पात्रता आहे ते जाणून घ्या

बहुतेक लोकांना असे वाटते की कायदेशीर कारवाई करणे म्हणजे खिसा रिकामा होणे. म्हणूनच महिला किंवा आर्थिकदृष्ट्या दुर्बळ लोक गुन्हेगारीविरोधात कायदेशीर कारवाई करत नाहीत. पण तुम्हाला माहीत आहे का की, न्यायालय गुन्हेगारीविरुद्धच्या या लढाईत तुम्हाला मोफत मदत देखील पुरवते? आपल्या देशात आजही अनेक लोकांना असे वाटते की कायदेशीर प्रक्रियेत भाग घेतल्यास त्यांना खूप पैसे खर्च करावे लागतील. पण तसे नाही. संविधानानुसार, अनेक प्रकरणांमध्ये जर ते पात्र असतील, तर त्यांना ‘मोफत कायदेशीर मदत' हा एक उत्तम पर्याय मिळू शकतो, ज्यामुळे आर्थिक भार कमी करून पूर्ण ताकदीने कायदेशीर लढाई लढता येते. याचा लाभ तुम्ही कधी घेऊ शकता, प्रक्रिया काय आहे, तसेच कोणता कायदा याचे संरक्षण करतो, ते जाणून घ्या. कोणाला मिळते मोफत मदत प्रत्येक व्यक्तीला मोफत वकील मिळत नाही, यासाठी काही श्रेणी निश्चित केल्या आहेत. जसे की - महिला आणि मुले. अनुसूचित जाती (SC) आणि अनुसूचित जमाती (ST) चे सदस्य. औद्योगिक कामगार. सामूहिक आपत्ती, हिंसाचार, पूर किंवा भूकंपाचे बळी ठरलेले लोक. दिव्यांग व्यक्ती किंवा अटकेत असलेल्या लोकांनाही ही मदत मिळते. त्याचबरोबर ज्या लोकांचे वार्षिक उत्पन्न एका निश्चित मर्यादेपेक्षा कमी आहे (विविध राज्यांमध्ये ही मर्यादा ₹1 लाख ते ₹3 लाख दरम्यान असू शकते, तथापि सर्वोच्च न्यायालयासाठी वार्षिक उत्पन्नाची मर्यादा 5 लाख रुपयांपेक्षा कमी आहे.) त्यांनाही मदत मिळते. कोणकोणत्या सुविधा मिळतात? मोफत कायदेशीर मदतीचा अर्थ केवळ वकील मिळणे इतकाच नाही, तर यात इतर अनेक प्रकारच्या मदतीचाही समावेश असू शकतो. जसे की - प्रक्रिया काय असते जर तुम्ही पात्र असाल, तर ऑनलाइन आणि ऑफलाइन दोन्ही माध्यमांतून मदत मिळवू शकता. ऑफलाइन माध्यमातून… - तुमच्या जिल्ह्यातील जिल्हा विधी सेवा प्राधिकरण किंवा राज्य विधी सेवा प्राधिकरणाच्या कार्यालयात जाऊन अर्ज करा किंवा तुमचे नाव, पत्ता, उत्पन्न आणि प्रकरणाचा तपशील देऊन अर्ज पोस्टाने पाठवू शकता.- न्यायालयांमध्ये असलेल्या ‘लीगल एड क्लिनिक’ किंवा फ्रंट ऑफिसमध्ये जाऊन तोंडी मदत मागितली जाऊ शकते, जिथे पॅरा-लीगल स्वयंसेवक तुम्हाला मदत करू शकतात. ऑनलाइन माध्यमातून… राष्ट्रीय विधी सेवा प्राधिकरण https://nalsa.gov.in च्या अधिकृत वेबसाइटला भेट देऊन ऑनलाइन अर्ज देखील भरू शकता. मदत मिळवणे हा अधिकार आहे… भारतीय संविधानातील अनुच्छेद २१ जीवन आणि वैयक्तिक स्वातंत्र्याबद्दल बोलतो, ज्यामध्ये न्यायविद् आणि न्यायालयांनी ‘मोफत विधी सेवा’ हा देखील एक मूलभूत अधिकार म्हणून स्वीकारला आहे. यासोबतच, राज्याच्या धोरण निर्देशक तत्त्वांतर्गत अनुच्छेद ३९अ राज्याला स्पष्ट निर्देश देतो की, कोणताही भारतीय नागरिक आर्थिक किंवा इतर अक्षमतेमुळे न्याय मिळवण्याच्या संधीपासून वंचित राहू नये याची खात्री करावी. लक्षणीय बाबी… जर तुम्ही सरकारी पॅनेलवरील वकील निवडल्यास, तुम्हाला त्याला वेगळे कोणतेही पैसे (फीस) देण्याची आवश्यकता नाही. म्हणून जर नियुक्त केलेला वकील तुमच्याकडे पैसे मागत असेल किंवा केसमध्ये रस घेत नसेल, तर तुम्ही विधी सेवा प्राधिकरणाकडे (Legal Services Authority) त्याची तक्रार करू शकता. काही कागदपत्रे देखील मागितली जाऊ शकतात. उदा. - वार्षिक उत्पन्नाची सत्यता तपासण्यासंबंधी, एखाद्या विशिष्ट श्रेणीच्या (उदा. - SC/ST, दिव्यांगत्व, इत्यादी) आधारावर मदत मागितली जात असेल, तर त्याचे प्रमाणपत्र. ज्या वाद किंवा कोर्ट केससाठी मदत हवी आहे, त्यासंबंधीची आवश्यक कागदपत्रे इत्यादी.

रेसिपी:उपवासात घ्या चविष्ट आणि पौष्टिक पेये, पोषणासोबत उन्हाळ्यात शरीराला थंडावा देखील देतील

अमलाना… काय हवे चिंच- १५० ग्रॅम, धाग्याची खडीसाखर- १५० ग्रॅम, सैंधव मीठ- १/२ छोटा चमचा, भाजलेल्या जिऱ्याची पूड- १ छोटा चमचा, अख्खी काळी मिरी- १५ ते २०, पुदिन्याची पाने- १०, पाणी- गरजेनुसार, जायफळ आणि जायपत्री पूड- प्रत्येकी १ छोटा चमचा. असे बनवा एका ग्लास पाण्यात चिंच ३-४ तास भिजत ठेवा. जेव्हा चिंच फुगेल, तेव्हा ती कुस्करून थोडे-थोडे पाणी घालत तिचा गर काढून घ्या. या चिंचेच्या गरात बाकीचे साहित्य घालून मिसळा. यात इतके पाणी घाला की ते पातळ मिश्रण बनेल. हे फ्रीजमध्ये ठेवा. ४-५ तासांनंतर अमलाना प्या. खरबूज-पुदिना कूलर… काय हवे खरबूज- १ लहान आकाराचे, पुदिन्याची पाने- २०, लिंबाचा रस- ३ मोठे चमचे, जिरे पूड- १/२ लहान चमचा, देशी खडीसाखर किंवा साखर- १ मोठा चमचा, सेंधव मीठ- १/२ लहान चमचा, थंड पाणी किंवा बर्फ- आवश्यकतेनुसार, जाडसर वाटलेल्या बिया, जसे टरबूज आणि खरबूज- थोडेसे. असे बनवा खरबुजाचे साल काढून त्याचे तुकडे करा. खरबूज बियांसहित पुदिना, जिरे, खडीसाखर आणि मीठ घालून वाटून घ्या. यात थंड पाणी घाला. नंतर जाड चाळणीने गाळून घ्या, जेणेकरून बियांची जाडसर साल निघून जाईल. शेवटी लिंबाचा रस आणि बिया घाला. खरबूज-पुदिना कूलर थंडगार प्या. कच्चा गोला मिल्कशेक… काय हवे किसलेले ओले खोबरे (गोळा)- 1/4 कप, वेलची- 2, खडीसाखर किंवा साखर- 2 लहान चमचे किंवा चवीनुसार, दूध- 1 1/2 ग्लास, जाडसर किसलेले ओले खोबरे- थोडेसे, काजू आणि बदाम- थोडेसे (ऐच्छिक), गुलाब पाणी- 2-3 थेंब. असे बनवा ओले खोबरे, वेलची, खडीसाखर आणि अर्धा ग्लास दूध मिक्सरमध्ये एकजीव करून घ्या. खोबरे बारीक वाटले की, त्यात उरलेले दूध आणि सुकामेवा घालून पुन्हा वाटा. गुलाब पाणी मिसळा. तयार शेक ग्लासमध्ये भरा. वरून बर्फाचे तुकडे आणि किसलेले खोबरे घालून सर्व्ह करा.

भारताच्या लोकपरंपरांतून शिका आनंदी राहण्याचे सूत्र:आनंदाचे सूत्र आपल्या संस्कृतीत; उत्तराखंडचा फुलदेई उत्सव ते केरळमधील नौका शर्यतीपर्यंत, या परंपरा जगणे शिकवतात

दरवर्षी वर्ल्ड हॅपीनेस रिपोर्टमध्ये नॉर्वे-स्वीडनसारखे देश शीर्षस्थानी असतात, पण आनंदाची जी तत्त्वे तिथे मोजली जातात, जसे- सामाजिक विश्वास, सामूहिक जीवन, निसर्गाशी नाते, नात्यांची दृढता. ती भारताच्या लोकपरंपरांमध्ये शतकानुशतके अस्तित्वात आहेत. देशातील या वेगवेगळ्या परंपरा सांगतात की आनंद ही केवळ भावना नाही, तर जगण्याची एक पद्धत आहे. सामूहिकता सोबत असेल तर अडचणही सोपी वाटते - भारताच्या अनेक परंपरा ‘मी’ वर नाही, तर ‘आपण’ वर आधारित आहेत. - उत्तराखंडमध्ये फूलदेईचा सण दरवर्षी चैत्र महिन्याच्या सुरुवातीला साजरा केला जातो. हिवाळ्यानंतर जेव्हा डोंगरांमध्ये नवीन फुले उमलतात, तेव्हा मुले घरोघरी जाऊन उंबरठ्यावर फुले सजवतात आणि सर्वांच्या सुख-समृद्धीची कामना करतात. संपूर्ण गाव एकमेकांच्या दाराशी जोडले जाते आणि वसंत ऋतूचे स्वागत एकट्याने नाही, तर सामूहिक आनंदाने करते. - केरळच्या वल्लम कली (नौका शर्यत) मध्ये 100 हून अधिक लोक एका लांब बोटीत बसून एकाच तालात आणि लयीत वल्हे चालवतात. हे या गोष्टीचे प्रतीक आहे की इतके लोक एकाच ध्येयासाठी पूर्ण एकजुटीने एकत्र वाटचाल करत आहेत. कृतज्ञता आभार व्यक्त करायला शिकवते; जे आहे, तेच पुरेसे आहे - ओडिशाच्या नुआखाईमध्ये नवीन पीक आधी धरतीला आणि देवीला अर्पण केले जाते, त्यानंतर गाव एकत्र जेवण करते. कृतज्ञता आपल्याला शिकवते की जे आहे, तेच पुरेसे आहे. - तमिळनाडूचे कोलम केवळ सजावट नाही, तर लहान जीवांसाठी अन्न आहे. म्हणजेच दिवसाची सुरुवातच दानाने होते. नातेसंबंध आणि संवाद, एकाकीपणावरचा सर्वात मोठा उपाय - आसाममध्ये ‘भेलघर’ नावाचे तात्पुरते घर बनवून लोक रात्रभर एकत्र उत्सव साजरा करतात आणि दुसऱ्या दिवशी सकाळी ते जाळून टाकतात. हे शिकवते की आनंद लोकांमध्ये असतो. - नागालँडमध्ये 'मोरुंग' हे सामुदायिक केंद्र आहे. येथे वडीलधारी मंडळी तरुणांना जीवन कौशल्ये शिकवतात, ज्यामुळे पिढ्यांमध्ये संबंध टिकून राहतो. प्रकृती आणि संयम, चिरस्थायी आनंदाचे सूत्र - मेघालयातील खासी आणि जयंतिया जमातीचे लोक झाडांच्या जिवंत मुळांना वाकवून पूल बनवतात. हे पूल निसर्गासोबत तयार होतात आणि पूर्ण होण्यासाठी 15 ते 30 वर्षे लागतात. ही परंपरा आपल्याला संयम आणि दूरदृष्टी शिकवते. आज मेहनत करून येणाऱ्या पिढ्यांसाठी काहीतरी टिकाऊ बनवणे हाच खरा संतोष आहे. विश्वास, आयुष्यात कोणतीही भीती महत्त्वाची नसते - गुजरातच्या डांग प्रदेशातील आदिवासी भागांमध्ये होळीच्या वेळी एक धाडसी परंपरा पाळली जाते. लोक एकमेकांच्या खांद्यावर चढून मानवी मनोरा बनवतात आणि त्यावर नाचतात. - शिकवण: ही परंपरा परस्परांतील विश्वास शिकवते... वर उभा असलेला व्यक्ती जाणतो की खाली उभे असलेले लोक त्याला पडू देणार नाहीत.

बॉयफ्रेंडसोबत ब्रेकअप झाले:नंतर सर्व कॉमन मित्रांनीही मैत्री तोडली, बोलणे बंद केले, मी एकटी पडले आहे, मी काय करू?

प्रश्न– माझे वय 32 वर्षे आहे आणि मी व्यवसायाने अभियंता आहे. सहा महिन्यांपूर्वी बॉयफ्रेंडसोबत ब्रेकअप झाले. ब्रेकअपनंतर त्याच्या सर्व मित्रांनीही माझ्याशी बोलणे बंद केले, सर्व संबंध तोडले. आम्ही 7 वर्षांपासून रिलेशनशिपमध्ये होतो, आमचे सर्व मित्र कॉमन होते. आता अचानक मी पूर्णपणे एकटी पडले आहे. मला कोणीही कॉल करत नाही, भेटत नाही. मी मानसिकदृष्ट्या खूप तणावात आहे. मी काय करू? तज्ज्ञ– डॉ. द्रोण शर्मा, कन्सल्टंट सायकियाट्रिस्ट, आयर्लंड, यूके. यूके, आयरिश आणि जिब्राल्टर मेडिकल कौन्सिलचे सदस्य. प्रश्न विचारल्याबद्दल आपले आभार. तुम्ही सध्या ज्या मनःस्थितीतून जात आहात, ती खूप त्रासदायक आहे. 7 वर्षांच्या दीर्घ रिलेशनशिपनंतर ब्रेकअप होणे ही स्वतःच एक वेदनादायक गोष्ट आहे. पण सध्या तुम्हाला जे वाटत आहे, ती फक्त ब्रेकअपची वेदना नाही. त्यासोबत आणखी एक दुःख जोडले गेले आहे, ज्याला मानसशास्त्राच्या भाषेत ‘घोस्टिंग’ म्हणतात. घोस्टिंग म्हणजे जेव्हा एखादी व्यक्ती किंवा कधीकधी संपूर्ण सामाजिक गट कोणतेही स्पष्ट कारण न सांगता अचानक सर्व संपर्क आणि संवाद थांबवतो. तुमच्या सर्व कॉमन मित्रांनीही असेच केले. अचानक कोणत्याही कारणाशिवाय किंवा स्पष्टीकरणाशिवाय बोलणे बंद केले. हा अनुभव व्यक्तीला गोंधळ, संभ्रम, नकार आणि आत्म-संशयाकडे घेऊन जाऊ शकतो. सामाजिक नकारावर झालेल्या मानसशास्त्रीय संशोधनानुसार, सामाजिक स्तरावर नाकारले गेल्यास मेंदूत ‘सोशल पेन नेटवर्क’ सक्रिय होऊ शकते. हे पेन नेटवर्क मेंदूचा तोच भाग असतो, जो शरीरात कुठेही शारीरिक वेदना किंवा त्रास झाल्यावर सक्रिय होतो. अशा प्रकारे पाहिल्यास, घोस्टिंग ही केवळ एक सामाजिक घटना नाही. मानवी मन आणि शरीरावर होणारा त्याचा परिणाम आणि त्यातून निर्माण होणारी भावनिक प्रतिक्रिया खूप खोल आणि वेदनादायक असू शकते. घोस्टिंग म्हणजे काय? घोस्टिंग (Ghosting) ही एक अशी वागणूक आहे, ज्यात एखादी व्यक्ती कोणतीही पूर्वसूचना न देता, कोणतेही कारण न सांगता किंवा कोणतीही चर्चा न करता अचानक सर्व संवाद थांबवून टाकते. उदा. मेसेज, फोन कॉल, घरी येणे, भेटणे किंवा सोशल मीडियावरील संपर्क. सोप्या शब्दांत सांगायचे झाल्यास- जेव्हा एखादी व्यक्ती मैत्री, नातेसंबंध किंवा संवादादरम्यान अचानक 'गायब' होते आणि कोणतेही उत्तर देत नाही, तेव्हा त्याला घोस्टिंग म्हणतात. घोस्टिंग तेव्हा मानले जाते, जेव्हा– लोक घोस्टिंग का करतात? लोक आयुष्यात अनेकदा वेगवेगळ्या कारणांमुळे घोस्टिंग करू शकतात. याची संभाव्य कारणे खालील ग्राफिकमध्ये पहा. त्यानंतर आपण याबद्दल सविस्तर बोलूया– चला, आता या मुद्द्यांवर सविस्तर चर्चा करूया. संघर्षाची भीती थेट 'नाही' म्हणायला किंवा स्पष्ट शब्दांत बोलून संभाषण संपवायला अस्वस्थ वाटणे. संघर्ष टाळणे काही लोक कठीण संभाषण टाळण्यासाठी आणि संघर्ष टाळण्यासाठी शांतपणे दूर होतात. दडपण जाणवणे अनेकदा संभाषणाची भीती किंवा नात्यातील दबाव व्यक्तीला खूप दडपण आणणारा वाटू शकतो. भावनिक दबाव जाणवल्यास अनेकदा लोक संवादाऐवजी घोस्टिंगचा मार्ग निवडतात. गट निष्ठा गतिशीलता जेव्हा दोन पक्षांमध्ये ब्रेकअप होतो, तेव्हा अनेकदा कॉमन मित्रांसमोर ही दुविधा असते की त्यांनी कोणाची बाजू घ्यावी. अशा परिस्थितीत, निष्ठेचे पारडे एका बाजूकडे जास्त झुकलेले असू शकते. अनेकदा लोक नकळतपणे एका बाजूला उभे राहतात. भावनिक अपरिपक्वता काही लोक भावनिकदृष्ट्या इतके परिपक्व नसतात की ते योग्य आणि समजूतदार निर्णय घेऊ शकतील. त्यांच्यात भावनिक स्पष्टता आणि संवादाची क्षमता मर्यादित असते. संवाद कौशल्य घोस्टिंग न करण्यासाठी आणि आपले विचार व निर्णय दुसऱ्या व्यक्तीला सांगण्यासाठी संवाद कौशल्य खूप महत्त्वाचे आहे. असे असू शकते की, एखाद्याला मैत्री संपवायची असेल, पण त्याला हे माहित नसेल की ही गोष्ट समोरच्या व्यक्तीला मन न दुखावता वस्तुस्थितीनुसार कशी सांगावी. घोस्टिंगबद्दल सर्वात महत्त्वाची गोष्ट येथे जी गोष्ट समजून घेणे सर्वात जास्त आवश्यक आणि महत्त्वपूर्ण आहे, ती ही की घोस्टिंग नेहमी त्या व्यक्तीच्या भावनिक वर्तनाबद्दल आणि पद्धतीबद्दल सांगते, जो असे करत आहे, त्या व्यक्तीबद्दल नाही ज्याच्यासोबत असे केले जात आहे. याचा अर्थ असा आहे की हे वर्तन नेहमी करणाऱ्या व्यक्तीच्या वर्तन आणि भावनिक शैलीचे प्रतिबिंब असते. मजबूत आणि बुद्धिमान लोकांवर घोस्टिंगचा परिणाम असे नाही की घोस्टिंग फक्त भावनिकदृष्ट्या कमकुवत लोकांनाच प्रभावित करते. अनेकदा भावनिकदृष्ट्या खूप मजबूत आणि बुद्धिमान लोकही घोस्टिंगच्या महिन्यांनंतरही त्या व्यक्तीबद्दल विचार करत राहतात, जो अचानक काहीही न सांगता त्यांच्या आयुष्यातून भूतासारखा गायब झाला. ही केवळ भावनिक कमजोरी नसते तर आपल्या मेंदू आणि अटॅचमेंट सिस्टमची एक स्वाभाविक प्रतिक्रिया असते. अटॅचमेंट सायकॉलॉजी सांगते की, जेव्हा एखादी व्यक्ती दीर्घकाळ आपल्या आयुष्यात राहते आणि आयुष्याचा महत्त्वाचा भाग बनते, तेव्हा मेंदूत तिच्याशी संबंधित न्यूरल पाथवे मजबूत होतात. ऑक्सिटोसिन आणि डोपामिनसारखे न्यूरोकेमिकल्स त्या संबंधाशी संबंधित सकारात्मक आठवणींना अधिक मजबूत करतात. एक मजबूत मानसिक-भावनिक-न्यूरल कनेक्शननंतर जेव्हा संबंध अचानक संपतो, तेव्हा मेंदूची अटॅचमेंट अलार्म सिस्टीम सक्रिय होते. व्यक्ती वारंवार त्याच व्यक्तीबद्दल विचार करत राहते. घोस्टिंगच्या स्थितीत ही प्रतिक्रिया अधिक वाढते कारण कोणताही स्पष्ट क्लोजर मिळत नाही. मेंदू सतत 'का' या प्रश्नाचे उत्तर शोधत राहतो. याला सायकॉलॉजीमध्ये 'अस्पष्ट नुकसान' (एंबीग्यूअस लॉस) म्हणतात, जिथे शेवट स्पष्ट नसतो आणि दीर्घकाळ जुन्या संबंधाचे मानसिक मंथन (मेंटल रूमिनेशन) चालू राहते. त्यामुळे जर तुमच्यासोबतही असे घडत असेल की संबंध संपल्यानंतरही तुम्ही जुन्या नात्याबद्दल सतत विचार करत आहात, त्याला पूर्णपणे विसरू शकत नाही आहात, तर ही तुमच्या समजूतदारपणाची किंवा बुद्धिमत्तेची कमतरता नाही. ही तुमच्या मेंदूच्या अटॅचमेंट सिस्टमची नैसर्गिक प्रतिक्रिया आहे. हे घोस्टिंग आहे का? सेल्फ असेसमेंट टेस्ट करा येथे मी तुम्हाला एक सेल्फ असेसमेंट टेस्ट देत आहे. खाली ग्राफिक्समध्ये एकूण 6 प्रश्न आहेत. तुम्हाला हे प्रश्न काळजीपूर्वक वाचायचे आहेत आणि 0 ते 3 च्या स्केलवर त्यांना रेट करायचे आहे. उदाहरणार्थ, पहिल्या प्रश्नाचे तुमचे उत्तर जर 'नाही' असेल तर 0 गुण द्या आणि जर तुमचे उत्तर 'खूप जास्त' असेल तर 3 गुण द्या. शेवटी तुमच्या एकूण गुणांचे विश्लेषण करा. गुणांनुसार त्याचे स्पष्टीकरण देखील ग्राफिकमध्ये दिले आहे. जर तुमचा एकूण स्कोर 0 ते 5 च्या दरम्यान असेल तर ही सामान्य ब्रेकअप प्रतिक्रिया आहे. परंतु जर तुमचा स्कोर 11 ते 15 च्या दरम्यान असेल तर हा ब्रेकअपनंतर घोस्टिंगमुळे निर्माण झालेला मानसिक-भावनिक ताण आहे. घोस्टिंगचा भावनिक परिणाम जेव्हा एखाद्या व्यक्तीला घोस्ट केले जाते, तेव्हा त्यात मुख्यतः तीन प्रकारच्या भावनिक प्रतिक्रिया दिसून येतात. तिन्ही मुद्दे खालील ग्राफिकमध्ये पहा, त्यानंतर आपण त्याबद्दल थोडी सविस्तर चर्चा करू. 1. अनिश्चितता जाणवणे घोस्टिंगचा अर्थ असा आहे की नात्याला तार्किक शेवट मिळालेला नाही. कथा कोणत्याही निष्कर्षापर्यंत पोहोचली नाही, ना ती व्यवस्थित संपली. अशा परिस्थितीत नेहमीच एक प्रकारची अनिश्चितता जाणवत राहते, असे वाटते की आपण कुठेतरी मध्येच अडकलो आहोत. 2. स्वतःला जबाबदार समजणे जरी मी वर म्हटल्याप्रमाणे, घोस्टिंग नेहमीच असे करणाऱ्याच्या भावनिक वर्तनाचे प्रतिबिंब असते, परंतु प्रत्यक्षात असे होते की ज्याला घोस्ट केले जाते, तोच स्वतःला दोषी आणि जबाबदार मानू लागतो. घोस्टिंगच्या स्थितीत ही दुसरी सर्वात स्वाभाविक प्रतिक्रिया असते. 3. आत्मसन्मान कमी होणे घोस्टिंगचा बळी ठरलेली व्यक्ती यासाठी स्वतःला जबाबदार मानते आणि तिच्यातील आत्मसन्मानाची भावना कमी होते. तिला/त्याला असे वाटू लागते की तिच्यात/त्याच्यातच काहीतरी कमी आहे. घोस्टिंग रिकव्हरी प्रोग्राम CBT (कॉग्निटिव्ह बिहेवियर थेरपी) वर आधारित स्टेप 1: तथ्य आणि कथा वेगळे करणे घोस्टिंगनंतर मन अनेकदा स्वतःची एक कथा विणते. घटना– मित्रांनी अंतर ठेवले. मनाची कथा– मीच चुकीचा आहे. संतुलित विचार– ते बाजू निवडत असतील. यासाठी मी जबाबदार नाही. याला ‘कॉग्निटिव्ह रीफ्रेमिंग’ म्हणतात. जेव्हा आपण आपल्या मनात विणलेल्या कथेला अधिक तथ्यात्मक आणि तार्किक गोष्टीने बदलतो. यामुळे आपल्याला आपल्या मनात विणलेली गोष्ट व्यवस्थित समजून घेण्याची संधी मिळते. पायरी 2 स्वतःसोबत तटस्थ, निष्पक्ष असणे सेल्फ हेल्पमधील दुसरी सर्वात महत्त्वाची पायरी आहे स्वतःसोबत पक्षपात न करणे. स्वतःबद्दल करुणा बाळगणे. तुम्हाला त्या विचारांना ओळखायचे आहे, ज्यात तुम्ही स्वतःला दोष देता आणि मग त्याऐवजी दुसरे तार्किक प्रश्न विचारायचे आहेत आणि त्याचे तार्किक उत्तर शोधायचे आहे. स्वतःला दोष देण्याचे सामान्य विचार CBT आधारित प्रश्न पायरी 3 आपल्या आत्मसन्मानाचे संरक्षण करणे तुम्ही रोज एक सराव करा. एका डायरीत या 4 गोष्टी लिहा– सध्या तुमचा दुखावलेला 'स्व' म्हणत असेल की तुमच्यात काहीही चांगले नाही. पण जेव्हा तुम्ही हा सराव कराल, स्वतःला विचाराल आणि स्वतःला तुमच्या ताकदीची आठवण करून द्याल, तेव्हा तुमचा आत्मविश्वास मजबूत होण्यास मदत होईल. पायरी 4 सामाजिक पुनर्बांधणी ब्रेकअप हे फक्त एका नात्याचा शेवट असतो, आयुष्याचा शेवट नाही. आयुष्य यानंतरही पुढे जात राहते, नवीन नाती तयार होतात. ब्रेकअपनंतरही तुम्ही तुमचे सामाजिक जीवन पुन्हा नव्याने उभारू शकता. यासाठी तुम्हाला लहान-लहान पावले उचलावी लागतील, ज्याला सामाजिक मानसशास्त्रात नेटवर्क पुनर्बांधणी म्हणतात. जसे की– घोस्टिंगमधून बाहेर पडण्यासाठी 5 व्यावहारिक टिप्स 1. स्वतःला क्लोजर द्या समोरच्या व्यक्तीने कोणतेही स्पष्ट उत्तर किंवा क्लोजर दिले नाही तरी हरकत नाही. तुम्ही तुमच्या मनात ते नाते संपवा. ते संपले आहे हे स्वीकारा आणि पुढे जा. 2. का च्या चक्रातून बाहेर या “का” चे उत्तर शोधत राहिल्याने मानसिक थकवा वाढतो. या प्रश्नाच्या चक्रातून बाहेर या. स्वतःला म्हणा, ‘’इट्स ओव्हर. मला कोणतेही उत्तर नको आहे.” 3. डिजिटल मर्यादा (बाउंड्री) तयार करा त्या व्यक्तीचे प्रोफाइल वारंवार पाहिल्याने, त्याला ट्रॅक केल्याने रिकव्हरी प्रक्रिया मंदावते. त्यामुळे डिजिटल प्लॅटफॉर्मवरही एक मर्यादा (बाउंड्री) तयार करणे खूप महत्त्वाचे आहे. 4. आपला स्वाभिमान जपून ठेवा तुमचे मूल्य आणि महत्त्व कोणी तुम्हाला 'घोस्ट' केले यावरून ठरत नाही. स्वतःचा आदर करा, स्वतःवर प्रेम करा. 5. नवीन सामाजिक अनुभव तयार करा नवीन सामाजिक उपक्रमांमध्ये भाग घ्या, नवीन मित्र बनवा, नवीन छंद शिका. अशा प्रकारे स्वतःसाठी नवीन अनुभव निर्माण करा. एक दैनंदिन सराव प्रत्येक रात्री या तीन गोष्टी लिहा– 1. आज मी कोणते छोटे सकारात्मक पाऊल उचलले? 2. आज कोणत्या क्षणी मला थोडे चांगले वाटले? 3. आज मी माझ्याबद्दल काय चांगले पाहिले? व्यावसायिक मदतीची कधी गरज आहे जर खाली दिलेल्या मुद्द्यांपैकी कोणतीही स्थिती उद्भवली, तर माझी शिफारस आहे की तुम्ही व्यावसायिक मदत घेण्याचा विचार करावा. एखाद्या मानसोपचारतज्ज्ञाला किंवा क्लिनिकल मानसशास्त्रज्ञाला भेटणे उपयुक्त ठरू शकते. या परिस्थितीत व्यावसायिक मदत घ्या– • जर उदासीनता दोन आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ टिकली. • जर झोप किंवा भूक प्रभावित झाली. • जर कामावर लक्ष केंद्रित करणे कमी झाले. • जर जीवन निरर्थक वाटू लागले. अंतिम विचार घोस्टिंगचा अनुभव खूप गोंधळात टाकणारा असू शकतो, कारण यात स्पष्टता नसते आणि क्लोजरही मिळत नाही. परंतु हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे की एखाद्या व्यक्तीचे अचानक गायब होणे हे त्या व्यक्तीच्या भावनिक रचनेबद्दल आणि परिपक्वतेबद्दल सांगते. यामुळे तुमचे मूल्य किंवा महत्त्व ठरत नाही. स्वतःबद्दल करुणा बाळगून, स्वतःला महत्त्व आणि प्राधान्य देऊन आणि थोड्या आत्मविश्वासाने लोक घोस्टिंगच्या दुःखातून बाहेर पडतात. ते पुन्हा आपले सामाजिक आणि वैयक्तिक जीवन घडवतात.

नवरात्र उपवासातील 10 सामान्य चुका:आहारतज्ञांकडून जाणून घ्या याचे तोटे, कोणत्या गोष्टींची काळजी घ्यावी, आरोग्यदायी पर्याय कोणते

नवरात्रीचे व्रत चयापचय (मेटाबॉलिज्म) आणि शरीराच्या जैविक घड्याळाला (बॉडी क्लॉक) रीसेट करण्याची एक संधी असते. 9 दिवसांचे लांब व्रत एक प्रकारे शरीर शुद्धीकरणाचे (बॉडी क्लीजिंग) काम करते. पण अनेकदा लोक उपवास करताना काही अशा सामान्य चुका करतात, ज्यामुळे फायदा होण्याऐवजी आरोग्यावर नकारात्मक परिणाम होऊ शकतो. दिवसभर उपाशी राहणे, गरजेपेक्षा जास्त तळलेले किंवा गोड पदार्थ खाणे, कमी पाणी पिणे किंवा रात्री एकाच वेळी खूप जास्त खाणे, या सर्व सवयी पचन (डाइजेशन), ऊर्जा (एनर्जी) आणि रक्तातील साखरेवर (ब्लड शुगर) नकारात्मक परिणाम करतात. म्हणून उपवासादरम्यान योग्य आहार आणि संतुलन अत्यंत महत्त्वाचे आहे. म्हणून आज आपण उपवासातील 10 सामान्य चुकांबद्दल बोलणार आहोत आणि जाणून घेणार आहोत की– तज्ज्ञ: डॉ. अनु अग्रवाल, सीनियर क्लिनिकल डायटिशियन, फाउंडर- ‘वनडाइटटुडे’ चूक क्रमांक 1 दिवसभर उपाशी राहणे उपवासात अनेकदा असे होते की लोक दिवसभर उपाशी राहतात. सकाळपासून संध्याकाळपर्यंत काहीही खात नाहीत. हे चुकीचे आहे. असे करू नये. यामुळे रक्तातील साखरेची पातळी अचानक खूप खाली येऊ शकते, चक्कर येणे, अशक्तपणा येऊ शकतो. सर्व नुकसान खालील मुद्द्यांमध्ये पहा– काय करावे- उपवासात एकाच वेळी जास्त वेळ उपाशी राहू नका. हलके अन्नच खा, पण दर 2-3 तासांनी खात रहा. चूक क्रमांक 2 फक्त जास्त स्टार्च असलेले अन्न खाणे उपवासादरम्यान असेही घडते की लोक चवीच्या नादात अनेकदा फक्त बटाटे, साबुदाणा, उपवासाच्या पुऱ्या यांसारख्या जास्त कार्ब आणि जास्त स्टार्च असलेल्या गोष्टीच खात राहतात. बटाट्याचे चिप्स (मीठ नसलेले) खात राहतात. या गोष्टी थोड्या प्रमाणात ठीक आहेत, पण जास्त खाणे हानिकारक असू शकते. यामुळे हे नुकसान होऊ शकते- काय करावे- फक्त बटाटा-साबुदाण्यावर अवलंबून राहू नका. जेवणात संतुलन ठेवा. उच्च फायबर असलेली फळे देखील खा. प्रयत्न करा की कार्ब किंवा स्टार्च संपूर्ण उपवासाच्या जेवणाच्या 40 टक्क्यांपेक्षा जास्त नसावे. चूक क्रमांक 3 जास्त तळलेले अन्न सहसा लोक उपवासादरम्यान जे काही पदार्थ खातात, ते सर्व तळलेले आणि उच्च फॅट असलेले असतात. जसे की- अशा प्रकारचे जेवण घेतल्याने आरोग्याला हे नुकसान होऊ शकते. काय करावे- चवीसाठी तळलेले पदार्थ खा, पण खूप कमी प्रमाणात. उपवासाच्या पदार्थांचा मोठा भाग असा असावा, ज्यात फायबर जास्त असेल आणि जे डीप फ्राय केलेले नसून फक्त सामान्य पद्धतीने शिजवलेले असेल. चूक क्रमांक 4 खूप कमी पाणी पिणे अनेकदा लोक उपवासात खूप कमी पाणी पितात. असे केल्याने अनेक तोटे होऊ शकतात. जसे की- काय करावे - दिवसभरात किमान 10 ग्लास पाणी प्या. याशिवाय, हायड्रेटेड राहण्यासाठी नारळ पाणी किंवा लिंबू पाणी घेत रहा. चूक क्रमांक 5 खूप जास्त चहा-कॉफी पिणे अनेकदा लोक उपवासात दीर्घकाळ रिकाम्या पोटी राहतात आणि या काळात सतत खूप जास्त प्रमाणात चहा-कॉफी पित राहतात. असे केल्याने हे नुकसान होऊ शकते- काय करावे- दिवसभरात दोन कपपेक्षा जास्त चहा-कॉफी पिऊ नका. अगदी रिकाम्या पोटी चहा-कॉफी पिऊ नका. प्रयत्न करा की चहा-कॉफीमध्ये साखर नसावी. चूक क्रमांक 6 प्रथिने न खाणे उपवासाचे जेवण असे असते की त्यात प्रथिने जास्त नसतात. सतत 9 दिवस उच्च कार्ब आणि उच्च स्टार्च असलेले अन्न खाल्ल्याने शरीरात प्रथिनांची कमतरता होऊ शकते. प्रथिने शरीरासाठी खूप महत्त्वाचे पोषण आहे. काय करावे- उपवासादरम्यान अशा गोष्टी खा, ज्यात प्रथिने असतील. जसे की दही, दूध, पनीर, शेंगदाणे आणि सुकामेवा. चूक क्रमांक 7 खूप जास्त गोड खाणे उपवासात लोक रोज दोन्ही वेळा अशा गोष्टी खातात, ज्यात साखर असते, जसे की मखान्याची खीर, रताळ्याची खीर, कुट्टू किंवा शिंगाड्याच्या पिठाचे मालपुवे इत्यादी. खूप जास्त गोड खाण्याचे हे तोटे असू शकतात- काय करावे: या गोष्टीची काळजी घ्या की उपवासाचा आहार देखील निरोगी प्रथिने आणि फायबरयुक्त असावा. जास्त गोड खाऊ नका. जेवणानंतर फक्त थोड्या प्रमाणात गोड घ्या. चूक क्रमांक 8 पुरेशी झोप न घेणे उपवासादरम्यान जर कामाचा ताण जास्त असेल आणि झोप पूर्ण झाली नसेल, तर शरीरात थकवा, अशक्तपणा आणि चिडचिडेपणा वाढू शकतो. कोणत्याही परिस्थितीत उपवासादरम्यान कमीतकमी 7-8 तासांची झोप आवश्यक आहे. चूक क्रमांक 9 आधी उपाशी राहणे, नंतर एकाच वेळी खूप जास्त खाणे उपवासादरम्यान अनेकदा लोक ही चूक करतात की, आधी दिवसभर उपाशी राहतात आणि नंतर रात्री अचानक खूप सारे अन्न खातात. दिवसभर उपाशी राहून रात्री जास्त अन्न खाल्ल्याने हे नुकसान होऊ शकते: अपचन पोटदुखी ऍसिडिटी पोट फुगणे चयापचय मंदावणे रात्री झोप न येणे हार्मोनल असंतुलन थकवा, अशक्तपणा काय करावे: खाणे आणि न खाणे या दरम्यान एक मर्यादित, संतुलित अंतर ठेवा. दिवसभरात थोडे-थोडे खा. एकाच वेळी जास्त वेळ उपाशी राहू नका आणि रात्री जड अन्न खाऊ नका. चूक क्रमांक 10 आपल्या आरोग्याच्या स्थितीकडे दुर्लक्ष करणे जर कोणाला कोणत्याही प्रकारची आरोग्य स्थिती (हेल्थ कंडीशन) असेल, कोणताही आजार असेल, औषधे चालू असतील किंवा डॉक्टरांनी कोणत्याही प्रकारचा परहेज (पथ्य) ठेवण्यास सांगितले असेल, तर त्याकडे दुर्लक्ष करण्याची चूक करू नये. अनेकदा लोक उपवासात आपली विशेष आरोग्य स्थिती (स्पेशल हेल्थ कंडीशन) किंवा आरोग्याची गरज (हेल्थ की जरूरत) दुर्लक्षित करतात. या परिस्थितीत सावधगिरी बाळगणे खूप महत्त्वाचे आहे- काय करावे- वर नमूद केलेल्या आरोग्य समस्यांपैकी कोणतीही समस्या असल्यास, उपवास करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. डॉक्टरांकडून योग्य आहार तक्ता (डाएट चार्ट) तयार करून घ्या आणि त्याचे पालन करा.

10 वर्षांची मुलगी अगदी स्पष्टवक्ती आहे:जे मनात येईल ते बोलते, हा तिचा स्पष्टवक्तेपणा आहे की संवेदनशीलतेचा अभाव, तिला कसे समजावून सांगावे

प्रश्न- मी पाटणाहून आहे. माझी 10 वर्षांची मुलगी खूप हुशार, समजूतदार आहे. पण तिची एक सवय खूप त्रासदायक आहे. ती जे काही विचार करते, ते लगेच बोलून टाकते. जर तिला कोणाचा ड्रेस आवडला नाही, तर ती सरळ सांगते, “हा चांगला नाहीये.” जर एखादा मित्र चुकीचा खेळला, तर ती म्हणेल, “तुला खेळता येत नाही.” ती बोलण्यापूर्वी विचार करत नाही. मित्र तिच्या बोलण्याचा राग मानतात. तिच्या काही मैत्रीही तुटल्या आहेत. हा स्पष्टवक्तेपणा आहे की अजून दुसरे काही. मी गोंधळलेली आहे. मला समजत नाहीये, तिला कसे मार्गदर्शन करू. मी काय करावे? तज्ज्ञ: डॉ. अमिता श्रृंगी, मानसशास्त्रज्ञ, कुटुंब आणि बाल समुपदेशक, जयपूर उत्तर- प्रश्न विचारल्याबद्दल आपले आभार. सर्वात आधी मी तुम्हाला खात्री देऊ इच्छिते की हा कोणताही ‘अवगुण’ नाही. हे तुमच्या मुलीच्या व्यक्तिमत्त्वाचे एक 'रॉ' म्हणजे कच्चे स्वरूप आहे. 10 वर्षांच्या वयात मुले आपले विचार स्पष्टपणे मांडायला शिकत असतात. त्यांच्यामध्ये तार्किक मेंदू विकसित होत असतो. पण 'सामाजिक बुद्धिमत्ता' (सामाजिक समज) अजून पूर्णपणे परिपक्व झालेली नसते. त्यांच्यामध्ये अजून ही समज पूर्णपणे विकसित झालेली नसते की सत्य बोलण्याची पद्धत देखील महत्त्वाची असते. मानसशास्त्रात याला 'सोशल फिल्टर डेव्हलपमेंट' असे म्हटले जाते. ही समज जन्मापासून नसते, तर ती हळूहळू शिकण्याची गोष्ट आहे. म्हणून मुलीला संवाद कौशल्ये शिकवणे महत्त्वाचे आहे. मुलांच्या फिल्टरशिवाय बोलण्यामागे अनेक कारणे असू शकतात. चला, आधी ते समजून घेऊया. मुले फिल्टरशिवाय का बोलतात? विकासात्मक मानसशास्त्रानुसार, पौगंडावस्थेपूर्वी मुले जगाकडे 'ब्लॅक अँड व्हाईट' दृष्टिकोनातून पाहतात. त्यांच्या मनात 'बरोबर' आणि 'चूक' या दोनच गोष्टी असतात. त्यांना मुत्सद्देगिरीचे महत्त्व समजत नाही. त्यांना वाटते की, जर एखादी गोष्ट वाईट दिसत असेल, तर तिला वाईट म्हणणेच प्रामाणिकपणा आहे. त्यांना हे समजत नाही की त्यांचे शब्द कोणाच्या आत्मसन्मानाला दुखावू शकतात. यामागे अनेक कारणे असू शकतात. ही चिंतेची बाब आहे का? येथे समजून घेण्यासारखी गोष्ट अशी आहे की, जर तुमची मुलगी जाणूनबुजून कोणाला कमी लेखण्यासाठी किंवा थट्टा करण्यासाठी असे करत असेल, तर ही वर्तणुकीची समस्या आहे. पण जर ती नकळतपणे फक्त 'सत्य' बोलत असेल, तर ही केवळ सामाजिक कौशल्याची कमतरता आहे. चांगली गोष्ट अशी आहे की 10-12 वर्षांच्या वयात यात खूप सहजपणे सुधारणा करता येते. ‘स्पष्टवक्ता’ मुलाला कसे मार्गदर्शन करावे? सर्वात आधी हे समजून घ्या की तुमच्या मुलीचा ‘स्पष्टवक्तेपणा’ हीच तिची खरी ताकद आहे. तिला बदलण्याचा प्रयत्न केल्यास तिच्या आत्मविश्वासाला धक्का लागू शकतो. अशा परिस्थितीत तिला गप्प बसवण्याची गरज नाही, तर तिला बोलण्याचा योग्य मार्ग शिकवण्याची गरज आहे. तिला समजावून सांगा की खरं बोलणं चांगली गोष्ट आहे, पण प्रत्येक सत्य त्याच स्वरूपात आणि त्याच वेळी बोलणं आवश्यक नसतं. बोलण्यापूर्वी थांबणं, विचार करणं आणि समोरच्या व्यक्तीच्या भावना समजून घेणं हे देखील तितकंच महत्त्वाचं आहे. मुलीला हे शिकवा की ती आपलं म्हणणं मांडताना तिचा सूर (लहजा) नम्र ठेवावा. शब्दांची निवड विचारपूर्वक करावी आणि समोरच्या व्यक्तीचा दृष्टिकोनही समजून घ्यावा. तुम्ही रोल-प्ले, कथा आणि रोजच्या लहान घटनांच्या माध्यमातून तिला ही कला शिकवू शकता. लक्षात ठेवा, तुमचा उद्देश तिला बदलण्याचा नाही, तर तिच्या स्पष्टवक्तेपणाला थोडं संवेदनशील बनवण्याचा आहे. खाली दिलेल्या ग्राफिकमध्ये काही सोपे आणि व्यावहारिक मार्ग दिले आहेत, ज्यांची काळजी घेणं आवश्यक आहे. ‘सत्यं ब्रूयात, प्रियं ब्रूयात’ तुमच्या मुलीमध्ये प्रामाणिकपणा आहे, ही चांगली गोष्ट आहे. पण तिला हे माहीत नाही की 'सत्य' आणि 'कडू सत्य' यांच्यात एक पुसटशी रेषा असते. संस्कृतमध्ये एक श्लोक आहे- सत्यं ब्रूयात् प्रियं ब्रूयात् न ब्रूयात् सत्यमप्रियम्। याचा अर्थ आहे, ‘’सत्य बोला, प्रिय बोला. पण असे सत्य बोलू नका, जे मनाला दुखावेल.’’ मुलीला समजावून सांगा की सत्य बोलावे, पण ते असे बोलावे की समोरच्या व्यक्तीचे मन दुखू नये. तिला या गोष्टी उदाहरणांसह समजावून सांगा. जसे की– ‘थांबा, विचार करा, मग बोला’ या सूत्राबद्दल सांगा मुलीला हे सांगणे महत्त्वाचे आहे की बोलणे हे एक जबाबदारीचे काम आहे. तिला सांगा की जे शब्द आपण एकदा बोलतो, ते कधीही परत येत नाहीत. म्हणून, प्रतिक्रिया देण्यापूर्वी थोडे थांबणे आणि विचार करणे खूप महत्त्वाचे आहे. तिला संवादाचे ‘थिंक’ सूत्र समजावून सांगा. सांगा की काहीही बोलण्यापूर्वी स्वतःला हे 5 प्रश्न नक्की विचारा- ‘फटकळ’ मुलांसोबत पालकांनी या चुका करू नयेत अनेकदा पालक मुलाला सुधारण्याच्या हेतूने अशा प्रतिक्रिया देतात, ज्या नकळतपणे समस्या आणखी वाढवतात. लगेच ओरडणे, सर्वांसमोर टोकणे किंवा वारंवार त्याच्या उणिवा मोजणे मुलाला सुधारत नाही, उलट त्याला बचावात्मक बनवते. अशा परिस्थितीत मूल एकतर शांत होते किंवा अधिक हट्टी होते. म्हणूनच सुधारण्याची पद्धत संतुलित असावी. त्यामुळे पालकांनी कधीही या चुका करू नयेत- शेवटी मी हेच सांगेन की तुमच्या मुलीला बदलण्याची नाही, तर फक्त तिच्या बोलण्याच्या पद्धतीला थोडे सुधारण्याची गरज आहे. तुमचे काम तिला गप्प करणे नाही, तर तिला उत्तम संवाद कौशल्ये शिकवणे आहे. तिला समजावून सांगा की शब्दांमध्ये मलम लावण्याचीही ताकद असते. जेव्हा तिला हे कळेल की सत्य सुंदर पद्धतीने मांडता येते, तेव्हा तिचे मित्रही सहज वाटून घेतील आणि नातेवाईकही तिचा आदर करतील. तिला फक्त हा विश्वास द्या की तुम्ही तिच्या सत्यासोबत आहात. फक्त ते मांडण्याची पद्धत थोडी अधिक संवेदनशील आणि सुंदर बनवायची आहे.

नवरात्रीत खा चविष्ट आणि निरोगी फलाहार:पोषक तत्वांनी परिपूर्ण 12 पाककृती, उपवासाचे पदार्थ निरोगी बनवण्यासाठी 8 टिप्स

आज चैत्र नवरात्रीचा पहिला दिवस आहे. यावेळी नवरात्री 19 ते 27 मार्च 2026 पर्यंत आहे. या काळात अनेक लोक नऊ दिवसांचे व्रत ठेवतात. व्रतामध्ये खाण्याबाबत संयम बाळगावा लागतो. व्रतामध्ये खाण्याचे पर्याय कमी असल्याने, लोक सहसा एकतर जास्त वेळ उपाशी राहतात किंवा तळलेल्या गोष्टी जास्त खातात. यामुळे थकवा, अशक्तपणा आणि डिहायड्रेशनसारख्या समस्या उद्भवू शकतात. म्हणून, व्रतादरम्यान अशा पदार्थांची निवड करणे महत्त्वाचे आहे, जे चवीसोबत शरीराला पुरेशी ऊर्जा आणि पोषण देखील देतील. शेंगदाणे, मखाना, कुट्टू, शिंगाडा, दही आणि फळांपासून व्रतासाठी अनेक आरोग्यदायी आणि चविष्ट पदार्थ सहज तयार करता येतात. म्हणून, कामाची बातमी मध्ये आज सोप्या आणि पौष्टिक व्रत रेसिपीजची चर्चा करूया. यासोबतच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. पूनम तिवारी, वरिष्ठ आहारतज्ज्ञ, डॉ. राम मनोहर लोहिया आयुर्विज्ञान संस्था, लखनऊ प्रश्न- उपवासासाठी असे कोणते पदार्थ आहेत, जे चविष्ट असण्यासोबतच पौष्टिकही आहेत? उत्तर- उपवासाच्या आहारात वापरल्या जाणाऱ्या अनेक गोष्टी पोषक तत्वांनी परिपूर्ण असतात, जसे की शेंगदाणे, मखाना, कुट्टू, शिंगाडा, साबुदाणा आणि राजगिरा. यांपासून अनेक आरोग्यदायी आणि चविष्ट पदार्थ तयार करता येतात. उदाहरणार्थ, भाजलेले मखाने, कुट्टू चिला आणि राजगिरा पराठा यांसारखे पदार्थ चविष्ट असण्यासोबतच पौष्टिकही असतात. खाली दिलेल्या ग्राफिकमध्ये उपवासासाठी काही आरोग्यदायी पदार्थांची यादी पहा- चला, आता या डिशेसच्या रेसिपीज एक-एक करून सविस्तरपणे समजून घेऊया- 1. साबुदाणा खिचडी साहित्य साबुदाणा खिचडीची कृती 2. मखाना रोस्ट सामग्री मखाना रोस्टची कृती 3. राजगिरा बटाटा पराठा साहित्य राजगिरा बटाटा पराठ्याची कृती 4. कुट्टू बटाटा पराठा साहित्य कुट्टू बटाटा पराठ्याची कृती 5. शिंगाड्याच्या पिठाच्या बेक्ड पुऱ्या साहित्य बेक्ड पुऱ्यांची कृती 6. फळे आणि दह्याची स्मूदी सामग्री फळ आणि दह्याच्या स्मूदीची कृती 7. कुट्टू चिला सामग्री कुट्टू चिलाची रेसिपी 8. दुधी भोपळ्याचा रायता साहित्य दुधी भोपळ्याच्या रायत्याची कृती 9. रताळ्याची चाट साहित्य रताळ्याच्या चाटची कृती 10. मखाना खीर (कमी साखर) सामग्री मखाना खीरची कृती 11. फ्रूट सॅलड साहित्य फ्रूट सॅलडची कृती १२. कुट्टूची इडली साहित्य कुट्टू इडलीची कृती प्रश्न- उपवासाचे जेवण आरोग्यदायी कसे बनवू शकता? उत्तर- उपवासादरम्यान लोक अनेकदा तळलेले आणि जास्त कॅलरीज असलेले पदार्थ खातात. यामुळे उपवासाचे जेवण पौष्टिक होण्याऐवजी जड होते. मात्र, काही सोप्या गोष्टी लक्षात ठेवून उपवासाचे जेवण अधिक पौष्टिक बनवता येते. हे खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- उपवासाचे जेवण बनवताना कोणत्या चुका टाळल्या पाहिजेत? उत्तर- उपवासादरम्यान लोक जेवणाच्या शुद्धतेकडे आणि चवीकडे लक्ष देतात, पण काही अशा चुका करतात, ज्यामुळे फलाहार जड होतो आणि त्याचे पोषणमूल्य कमी होते. म्हणून उपवासाचे जेवण बनवताना काही गोष्टी लक्षात ठेवणे महत्त्वाचे आहे. या छोट्या-छोट्या खबरदाऱ्या पाळून उपवासाचे जेवण अधिक आरोग्यदायी आणि संतुलित बनवता येते.

तज्ञांनी सांगितले-क्षमतेचा भार आरोग्य बिघडवतोय, ‘नाही’ म्हणायला शिका:कामातील अतिरिक्त मेहनतीला फक्त बोनस समजा, याला सक्ती बनवू नका

कार्यालयात जो कर्मचारी सर्वात आधी येतो आणि सर्वात शेवटी जातो, त्याला अनेकदा 'आदर्श कर्मचारी' मानले जाते. ही सवय तज्ञांच्या मते धोक्याची घंटा आहे. करिअर प्लॅटफॉर्म 'किक रेझ्युमे'चे सीईओ पीटर ड्युरिस यांच्या मते, जेव्हा तुम्ही तुमच्या कामात इतके चांगले असता की लोक लहान-मोठ्या गोष्टींसाठी तुमच्यावर अवलंबून राहतात, तेव्हा तुम्ही 'कॉम्पिटन्स हँगओव्हर'चे बळी ठरता.हा बर्नआउट तेव्हा होतो जेव्हा तुम्हाला असे वाटू लागते की संपूर्ण कंपनीची जबाबदारी तुमच्यावर आहे. अशा परिस्थितीत सक्षम व्यक्ती आतून थकून जातो. इतरांचे अतिरिक्त काम मानसिक ताण वाढवते अनेकदा जास्त काम करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांना इतरांचेही काम सोपवले जाते. ड्युरिस यांच्या मते, जेव्हा तुम्ही प्रत्येक समस्या सोडवण्यासाठी स्वतः पुढे येता, तेव्हा हळूहळू ती तुमची सवय बनते. तुम्ही एका सहकाऱ्याला मदत करता, मग दुसऱ्याला, आणि शेवटी तुम्ही स्वतःला गरजेपेक्षा जास्त ओझ्याखाली दबलेले पाहता. याला ‘ओव्हर-फंक्शनिंग’ असे म्हणतात. ही सवय कदाचित तुमचे काम पुरेसे नाही या भीतीतून सुरू होते, परंतु वेळेनुसार हीच भीती मानसिक ओझे बनते, जे कर्मचाऱ्याला उतरवणे जवळजवळ अशक्य वाटू लागते. अमेरिकेत 48% इम्पोस्टर सिंड्रोमचे बळी किकरेज्यूमेच्या संशोधनानुसार, अमेरिकेतील सुमारे 48% कर्मचारी 'इम्पोस्टर सिंड्रोम' (स्वतःला कमी लेखण्याची भीती) मुळे जास्त काम करत आहेत. तेथे, दर पाचपैकी एक कर्मचारी आजारी असतानाही काम करण्याचा दबाव अनुभवतो. तर, एक-तृतीयांश लोकांना सुट्टी घेतल्यावर अपराधीपणा वाटतो. स्पर्धात्मक बाजारपेठ आणि एआयच्या वाढत्या प्रभावामुळे, उच्च कामगिरी करणाऱ्यांना वाटते की सुरक्षित राहण्यासाठी त्यांना नेहमी 'सुपर-ह्यूमन' राहावे लागेल. ही आंतरिक असुरक्षितता कर्मचाऱ्याला मानसिकदृष्ट्या पोखरत आहे आणि त्यांच्या उत्पादकतेवर परिणाम करत आहे. बर्न आउट टाळा, कामाचे अतिरिक्त तास कमी करा ड्यूरिस यांच्या मते, बर्न आउट टाळण्यासाठी प्रत्येक वेळी ‘परफेक्ट’ दिसण्याची मानसिकता बदलणे आवश्यक आहे. काम असो वा वैयक्तिक आयुष्य, नेहमी 100 टक्के योग्य असणे शक्य नाही. आपल्या क्षमतेपेक्षा जास्त मेहनत करणे हा एक ‘बोनस’ आहे, याला रोजची सक्ती बनू देऊ नका. ड्यूरिस यांचे असेही मत आहे की अनेकदा सक्षम कर्मचारी ‘सर्व काही’ करण्याच्या स्पर्धेत स्वतःला हरवून बसतात, तर शहाणपण स्वतःला फक्त ‘पुरेसे’ काम करण्याची परवानगी देण्यात आहे. इतरांना मदत करण्यासाठी विचार न करता ‘हो’ म्हणण्याऐवजी आपल्या प्राधान्यांना प्रथम स्थान द्या. यामुळे कार्यक्षमता वाढेल. लक्षात ठेवा, कामाच्या अतिरिक्त तासांमध्ये कपात करणे ही ‘कामचुकारपणा’ नाही, तर स्वतःला लांबच्या शर्यतीसाठी तयार करणे आहे.

युवकांना मेलिंडांचा मंत्र:यशासाठी स्वतःला बदलू नका, आव्हानांकडे धावत जा, मोठ्या संधी तिथेच आहेत

जगातील शीर्ष 10 अब्जाधीश महिलांपैकी एक आणि पिवोटलच्या प्रमुख मेलिंडा फ्रेंच यांनी तरुणांना सांगितले आहे, ‘पदवी मिळवणे हाच खरा बदल नाही. खरा बदल तेव्हा सुरू होतो जेव्हा तुम्ही दुसऱ्या दिवशी सकाळी उठता आणि स्वतःला विचारता - मी खरोखरच त्या मार्गावर आहे का जिथे मला पोहोचायचे आहे...? एका पॉडकास्टमध्ये त्यांनी सांगितले, ‘जर तुम्ही आज तुमच्या मार्गाबद्दल संभ्रमात असाल, तर थांबा, शिका आणि पुढे जा.’ वाचा खास अंश... आजच्या तरुण पिढीसाठी नोकरी बाजार भूलभुलैयापेक्षा कमी नाही. एकीकडे एआय (AI) कामाच्या जुन्या पद्धतींना गिळंकृत करण्यास तयार आहे, तर दुसरीकडे करिअरची अनिश्चितता भीतीदायक आहे. मला वाटते की हीच खऱ्या अर्थाने विकासाची सर्वात सुपीक जमीन आहे. बदल शिकण्याची संधी करिअरच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात जेव्हा गोष्टी योजनेनुसार होत नाहीत, तेव्हा घाबरण्याऐवजी थांबा. बदल कठीण असो वा सोपा, जर आपण स्वतःला शिकण्यासाठी वेळ दिला, तर अशा काळात आपली प्रगती सर्वाधिक होते. अनिश्चिततेपासून पळू नका, तिला आत्मसात करा. संक्रमण (बदल) समजून घेण्याची प्रक्रिया अनेकदा पदवीनंतर सुरू होते. तेथूनच तुम्ही तुमच्या परिस्थितीवर प्रक्रिया करता. हेच नेतृत्वाचे केंद्रबिंदू आहे. वैयक्तिक मूल्यांना महत्त्व द्या मायक्रोसॉफ्टमध्ये असताना सुरुवातीला मला वाटले की, मी ऑफिसमधील 'गेम' जिंकण्याच्या नादात अशी व्यक्ती बनत आहे, जी मला स्वतःला आवडत नाही. तेव्हा तात्काळ मार्ग बदलण्याचा निर्णय घेतला. कंपनीची संस्कृती मूल्यांशी जुळत नसेल, तर तिथे कितीही प्रगती मिळाली तरी ती कधीही समाधान देणार नाही. आपल्या खऱ्या ओळखीसह नेतृत्व करिअरच्या सुरुवातीच्या दोन वर्षांत मी हा धडा शिकले की इतरांसारखे 'रफ-अँड-टफ' बनण्याची गरज नाही. माझ्या खऱ्या ओळखीसह मी काम करायला सुरुवात केली आणि यशस्वी झाले. युवकांसाठी संदेश स्पष्ट आहे....यशस्वी होण्यासाठी तुम्हाला तुमचे व्यक्तिमत्व बदलण्याची गरज नाही; तुम्ही जे आहात, तीच तुमची सर्वात मोठी ताकद आहे. कठीण प्रकल्प निवडा कठीण समस्यांकडे चालत नाही, तर धावत जा. तिथेच तुम्हाला सर्वात मोठ्या संधी मिळतील. जर तुमची स्वप्ने तुम्हाला घाबरवत नसतील, तर ती मोठी नाहीत. म्हणून पुन्हा विचार करण्याची गरज आहे. करिअरच्या सुरुवातीला कठीण प्रकल्प स्वीकारणेच तुम्हाला इतरांपेक्षा वेगळे उभे करेल.’ - मेलिंडा

कामाची बातमी- हवामान बदलल्यावर आजारी का पडतात:उन्हाळा येत आहे, म्हणून या 11 आवश्यक खबरदारी घ्या, आहारात या गोष्टींचा करा समावेश

एक वाक्प्रचार आहे, ‘अंडर द वेदर’ म्हणजे थोडे अस्वस्थ वाटणे. जर तुम्हालाही हवामानात थोडासा बदल झाल्यावर खोकला, शिंका आणि ताप येत असेल, तर तुम्ही एकटे नाही. खरं तर, हवामान बदलल्यावर तापमान, आर्द्रता आणि वायुदाब (बॅरोमेट्रिक प्रेशर) मध्ये अचानक बदल होतो. यामुळे शरीराची रोगप्रतिकारशक्ती कमकुवत होते आणि व्हायरस किंवा बॅक्टेरियाच्या संसर्गाचा धोका वाढतो. याच कारणामुळे सर्दी-खोकला, व्हायरल ताप, ॲलर्जी आणि पचनाशी संबंधित समस्याही वाढतात. म्हणून आज ‘गरजेची बातमी’ मध्ये जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. अरविंद अग्रवाल, संचालक, इंटरनल मेडिसिन अँड इन्फेक्शियस डिसीज, श्री बालाजी ॲक्शन मेडिकल इन्स्टिट्यूट, दिल्ली प्रश्न- हवामान बदलल्यावर लोक आजारी का पडतात? उत्तर- हवामानात अचानक बदल झाल्यामुळे शरीरावर अतिरिक्त ताण येतो. शरीरालाही तितक्याच वेगाने बदलांशी जुळवून घ्यावे लागते. यामुळे रोगप्रतिकारशक्ती तात्पुरती कमकुवत होते आणि संसर्गाचा धोका वाढतो. हवामान बदलल्यावर परागकण (वनस्पतींचे परागकण) आणि धूळ यांसारखे ॲलर्जी निर्माण करणारे घटकही वाढतात, ज्यामुळे सर्दी, सायनस आणि श्वसनाचे आजार होऊ शकतात. उन्हाळ्यात डिहायड्रेशन आणि थकवा येण्याचा धोकाही वाढतो. प्रश्न- हवामानातील बदल आपल्या शरीरावर कसा परिणाम करतात? उत्तर- हवामानातील बदल शरीराच्या फिजिओलॉजिकल सिस्टिमला (शरीराची अंतर्गत प्रणाली, जी शरीर निरोगी ठेवण्यासाठी एकत्र काम करते) प्रभावित करतात. तापमान कमी झाल्यावर किंवा वाढल्यावर शरीराला रक्त परिसंचरण आणि चयापचय (मेटाबॉलिज्म) समायोजित करावे लागते, त्यामुळे काही लोकांना डोकेदुखी, कमी ऊर्जा किंवा रक्तदाबात चढ-उतार होण्याची समस्या येऊ शकते. थंडीच्या दिवसांत रक्तवाहिन्या आकुंचन पावतात, त्यामुळे हृदयावर दाब वाढू शकतो, तर जास्त उष्णतेमध्ये शरीर घामाद्वारे तापमान नियंत्रित करते, त्यामुळे इलेक्ट्रोलाइट असंतुलनाचा धोका असतो. प्रश्न- हवामानातील बदलांचा आपल्या झोपेवर आणि मनःस्थितीवर काय परिणाम होतो? उत्तर- शरीराची सर्केडियन रिदम (जैविक घड्याळ) प्रकाश आणि तापमानाने नियंत्रित होते. जेव्हा दिवस लहान किंवा मोठे होतात, तेव्हा यामुळे मेलाटोनिन (झोपेचे संप्रेरक) आणि सेरोटोनिन (मनःस्थितीचे संप्रेरक) यांचे संतुलन बदलू शकते. प्रश्न- ऋतू बदलल्यावर कोणत्या लोकांना आजारी पडण्याचा धोका जास्त असतो? उत्तर- ऋतू बदलताच काही लोक सहज जुळवून घेतात, पण काहींसाठी हा बदल सर्दी-खोकला, ॲलर्जी किंवा इतर आजारांचे कारण बनतो. त्या लोकांना जास्त समस्या येते- याव्यतिरिक्त कोणत्या लोकांना समस्या येते, ग्राफिकमध्ये संपूर्ण यादी पहा- प्रश्न- वारंवार आजारी पडणे रोगप्रतिकारशक्ती कमकुवत झाल्याचे लक्षण आहे का? उत्तर- वर्षातून २-३ वेळा सर्दी-खोकला होणे सामान्य मानले जाते, विशेषतः मुलांमध्ये. पण जर- तर हे रोगप्रतिकारशक्तीच्या कार्यात घट झाल्याचे लक्षण असू शकते. प्रश्न- कमजोर प्रतिकारशक्तीमुळे हवामान बदलल्यावर मुले जास्त आजारी पडतात. अशावेळी त्यांना निरोगी ठेवण्यासाठी काय करावे? उत्तर- हवामान बदलताच मुलांमध्ये सर्दी, खोकला आणि तापाचा धोका वाढतो. अशावेळी काही मूलभूत, पण आवश्यक उपाययोजना करून त्यांना संसर्गापासून बऱ्याच अंशी वाचवता येते. बदलत्या हवामानात मुलांना आजारांपासून कसे वाचवता येते, हे ग्राफिकमधून समजून घेऊया- प्रश्न- बदलत्या हवामानात आजारी पडण्यापासून वाचण्यासाठी आपण कोणत्या खबरदारी घ्याव्यात? उत्तर- हवामान बदलल्यावर आजारांचा धोका वाढतो, म्हणून काही खबरदारी घेणे अत्यंत आवश्यक आहे. पुढील मुद्द्यांमधून समजून घेऊया- प्रतिकारशक्ती मजबूत ठेवा बदलत्या हवामानात आहाराची विशेष काळजी घ्या. हिरव्या भाज्या, संपूर्ण धान्य, डाळी आणि प्रथिनेयुक्त पदार्थ खा. यासोबतच आले, हळद, लसूण आणि मध यांसारखे दाहक-विरोधी (anti-inflammatory) पदार्थ रोगप्रतिकारशक्तीला आधार देतात. पुरेसे पाणी प्या शरीरात पाण्याची कमतरता झाल्यास आजारांचा धोका वाढतो. म्हणून दिवसभर पुरेसे पाणी प्या. पुरेशी झोप घ्या आणि ताण व्यवस्थापित करा रोज 7-9 तास चांगली झोप घ्या, कारण झोप रोगप्रतिकारशक्ती मजबूत करते. यासोबतच योग, ध्यान आणि दीर्घ श्वासोच्छ्वास यांसारख्या क्रिया ताण कमी करण्यास मदत करतात. स्वच्छतेची काळजी घ्या बदलत्या हवामानात संसर्ग टाळण्यासाठी नियमितपणे हात धुवा. यासोबतच वैयक्तिक स्वच्छता राखा. शरीराच्या लक्षणांकडे लक्ष द्या थकवा, हलका ताप किंवा अशक्तपणा यांसारख्या सुरुवातीच्या लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नका. वेळेवर आराम आणि योग्य आहारामुळे आरोग्याच्या समस्या वाढण्यापासून रोखता येतात. थर असलेले कपडे घाला तापमानातील चढ-उतार टाळण्यासाठी थर असलेले कपडे घाला, जेणेकरून गरजेनुसार थर काढता किंवा वाढवता येतील. उन्हाळ्यात आरोग्याची काळजी कशी घ्यावी या सामान्य खबरदारी आहेत ज्या हवामान बदलताना घ्याव्यात. पण या हंगामात, जेव्हा हा बदल हिवाळ्याकडून उन्हाळ्याकडे होत आहे, हिवाळा जात आहे आणि उन्हाळा येत आहे, तेव्हा काही खास गोष्टींची विशेष काळजी घ्या. तपशील खालील ग्राफिकमध्ये पहा– प्रश्न- हवामान बदलल्यावर आपले खाणेपिणे कसे असावे? उत्तर- हवामान बदलताच रोगप्रतिकारशक्ती थोडी कमकुवत होऊ शकते. त्यामुळे आहारात असे पदार्थ समाविष्ट करणे आवश्यक आहे, जे शरीराला संक्रमणापासून वाचवतील. ग्राफिकमधून समजून घेऊया की या काळात आहार कसा असावा- प्रश्न- एकूणच कोणत्याही ऋतूत निरोगी राहण्यासाठी आपली जीवनशैली कशी असावी? उत्तर- कोणत्याही ऋतूत निरोगी राहण्यासाठी जीवनशैली संतुलित आणि नियमित असावी. मुद्द्यांमधून समजून घेऊया-

पुरुषांमध्येही हार्मोनल असंतुलन होते:12 लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नका, या 9 वैद्यकीय चाचण्या आवश्यक आहेत, डॉक्टर सांगत आहेत

महिलांमध्ये मासिक पाळी किंवा रजोनिवृत्तीदरम्यान मूड स्विंग्स, थकवा आणि उदासी सामान्य आहे. पण फार कमी लोकांना हे माहीत आहे की पुरुषांनाही या समस्या येतात. या सगळ्यासाठी आपले हार्मोन्स जबाबदार असतात. फरक फक्त इतकाच आहे की पुरुषांमधील हे बदल अनेकदा दुर्लक्षित केले जातात. हार्मोन्स शरीरातील प्रत्येक महत्त्वाच्या कार्यावर नियंत्रण ठेवतात. म्हणून त्यांचे संतुलन राखणे महत्त्वाचे आहे. याचा परिणाम शारीरिक आणि मानसिक आरोग्यावर होतो. म्हणून आज पुरुषांच्या ‘हार्मोनल असंतुलना’बद्दल बोलणार आहोत. यासोबतच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ- डॉ. साकेत कांत, वरिष्ठ सल्लागार, एंडोक्रोनोलॉजी, श्री बालाजी ॲक्शन मेडिकल इन्स्टिट्यूट, दिल्ली प्रश्न- हार्मोनल असंतुलन म्हणजे काय? उत्तर- हार्मोनल असंतुलन म्हणजे अशी स्थिती, जेव्हा शरीरातील हार्मोन्सची पातळी सामान्यपेक्षा कमी किंवा जास्त होते. हार्मोन्स शरीराच्या अनेक महत्त्वाच्या कार्यांसाठी आवश्यक असतात. ते चयापचय (मेटाबॉलिझम), मनःस्थिती (मूड), झोप, प्रजननक्षमता (फर्टिलिटी) आणि वाढ नियंत्रित करतात. असंतुलन झाल्यास थकवा, वजनात बदल, मुरुम किंवा मूड स्विंग्स यांसारखी लक्षणे दिसू शकतात. सामान्यतः हे बदल खराब जीवनशैली, ताणतणाव, थायरॉईडच्या समस्या किंवा वाढत्या वयामुळे दिसून येतात. प्रश्न- मासिक पाळी आणि रजोनिवृत्तीमुळे महिलांच्या शरीरात अनेकदा हार्मोनल असंतुलन होते. पण महिलांप्रमाणे पुरुषांमध्येही हार्मोनल असंतुलन होऊ शकते का? उत्तर- होय, पण दोघांची कारणे आणि लक्षणे वेगवेगळी असू शकतात. पुरुषांमध्ये मुख्य हार्मोन टेस्टोस्टेरॉन असतो, जो वाढत्या वयामुळे, तणावामुळे, खराब जीवनशैलीमुळे, लठ्ठपणामुळे किंवा काही आजारांमुळे कमी होऊ शकतो. यामुळे थकवा, स्नायूंचा क्षय, कमी लैंगिक इच्छा, मूड स्विंग्स आणि झोपेच्या समस्यांसारखी लक्षणे दिसू शकतात. प्रश्न- पुरुषांच्या शरीरात कोणते प्रभावी हार्मोन्स असतात, ज्यांचे असंतुलन होऊ शकते? उत्तर- पुरुषांच्या शरीरातील मुख्य प्रभावी हार्मोन टेस्टोस्टेरॉन असतो, जो स्नायू आणि हाडांच्या मजबुतीसाठी अत्यंत आवश्यक आहे. तो लैंगिक इच्छा आणि शुक्राणूंच्या निर्मितीवरही नियंत्रण ठेवतो. याव्यतिरिक्त- ‘इन्सुलिन हार्मोन’- रक्तातील साखर नियंत्रित करतो. ‘थायरॉइड हार्मोन’- चयापचय नियंत्रित करतो. ‘कॉर्टिसोल हार्मोन’- तणावावर प्रक्रिया करतो. ‘ग्रोथ हार्मोन्स’- शारीरिक विकासात महत्त्वाची भूमिका बजावतात. या हार्मोन्सच्या असंतुलनामुळे थकवा, वजनात चढ-उतार, मूड स्विंग्ज, अशक्तपणा, झोपेची कमतरता आणि लैंगिक आरोग्याशी संबंधित समस्या उद्भवू शकतात. निरोगी जीवनशैली आणि वेळेवर तपासणी करून ते संतुलित ठेवता येतात. प्रश्न- पुरुषांमध्ये कोणत्या लक्षणांवरून शरीरात हार्मोनल असंतुलन आहे हे कळते? उत्तर- पुरुषांमध्ये हार्मोनल असंतुलनामुळे अनेकदा थकवा, मूड स्विंग्ज यांसारखी लक्षणे दिसतात. याची सर्व लक्षणे ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- जर एखाद्याला सतत थकवा जाणवत असेल तर ते हार्मोन्सच्या बिघाडाचे लक्षण असू शकते का? उत्तर- होय, सतत थकवा जाणवणे हे हार्मोन्सच्या असंतुलनाचे लक्षण असू शकते, पण हे एकमेव कारण नसते. टेस्टोस्टेरॉन, थायरॉइड आणि कोर्टिसोल (स्ट्रेस हार्मोन) आपली ऊर्जा, चयापचय (मेटाबॉलिझम) आणि झोप नियंत्रित करतात. यांच्या असंतुलनामुळे थकवा जाणवू शकतो. तथापि, ॲनिमिया, अपुरी झोप, ताण किंवा खराब आहार देखील याची कारणे असू शकतात. म्हणून, जर थकवा दीर्घकाळ टिकून राहिला आणि त्यासोबत इतर लक्षणेही दिसली, तर रक्त तपासणी करून योग्य कारण शोधणे महत्त्वाचे आहे. प्रश्न- मूड स्विंग आणि रागाचा हार्मोनल असंतुलनाशी काय संबंध आहे? उत्तर- मूड स्विंग आणि राग देखील हार्मोनल असंतुलनाशी संबंधित असू शकतात, कारण हार्मोन्स मेंदूतील रासायनिक सिग्नल आणि भावना नियंत्रित करतात. टेस्टोस्टेरॉन, कोर्टिसोल आणि थायरॉइड हार्मोन्समध्ये बिघाड झाल्यास चिडचिडेपणा, राग किंवा अस्वस्थता वाढू शकते. विशेषतः, कोर्टिसोल दीर्घकाळ जास्त राहिल्यास मनःस्थिती अस्थिर होते. याशिवाय, झोपेची कमतरता आणि ताणतणाव देखील हार्मोन्सवर परिणाम करतात, ज्यामुळे ही समस्या वाढते. म्हणून, अशी लक्षणे सतत दिसत असल्यास जीवनशैली सुधारणे आणि गरज पडल्यास तपासणी करणे आवश्यक आहे. प्रश्न- वयानुसार टेस्टोस्टेरॉन कमी होणे सामान्य आहे का? या हार्मोनच्या कमतरतेमुळे शरीरात कोणती लक्षणे दिसतात? कोणत्या प्रकारच्या आरोग्य समस्या उद्भवू शकतात? उत्तर- होय, वाढत्या वयानुसार टेस्टोस्टेरॉनची पातळी हळूहळू कमी होणे ही एक सामान्य जैविक प्रक्रिया आहे. याला 'अँड्रोपॉज' म्हणतात. साधारणपणे 30-40 वर्षांनंतर याची पातळी कमी होणे सामान्य आहे. याच्या कमतरतेमुळे काही लक्षणे दिसतात. जसे की- दीर्घकाळ कमतरता राहिल्यास हाडे कमकुवत होणे (ऑस्टियोपोरोसिस), चयापचय मंदावणे आणि हृदयाच्या आरोग्यावर परिणाम होणे यासारख्या समस्या देखील उद्भवू शकतात. योग्य जीवनशैली आणि वेळेवर तपासणी करून यावर नियंत्रण मिळवता येते. प्रश्न- वेस्ट फॅट (कंबरेवरील चरबी) आणि स्नायूंच्या नुकसानीचा हार्मोनल असंतुलनाशी काय संबंध आहे? उत्तर- यांच्यात खोलवर संबंध आहे. टेस्टोस्टेरॉन स्नायू तयार करण्यास आणि चरबी नियंत्रणात मदत करते, तर इन्सुलिन आणि कोर्टिसोल चरबी साठवणुकीवर परिणाम करतात. टेस्टोस्टेरॉन कमी झाल्यावर स्नायू कमी होऊ लागतात आणि चरबी (विशेषतः पोटाभोवती) वाढू लागते. त्याचबरोबर, उच्च कोर्टिसोल आणि इन्सुलिन रेझिस्टन्स देखील कंबरेवरील चरबी वाढवतात. ही स्थिती चयापचय क्रिया (मेटाबॉलिज्म) मंद करते, ज्यामुळे वजन कमी करणे कठीण होते. म्हणून, संतुलित आहार, व्यायाम आणि तणाव नियंत्रणाने हार्मोनल संतुलन राखले जाते. प्रश्न- तणावामुळे हार्मोन्सचे संतुलन बिघडू शकते का? उत्तर- होय, तणावामुळे हार्मोन्सचे संतुलन बिघडू शकते. तणावाच्या स्थितीत शरीर जास्त प्रमाणात कोर्टिसोल तयार करू लागते. दीर्घकाळ उच्च कोर्टिसोल राहिल्यास टेस्टोस्टेरॉन, इन्सुलिन आणि थायरॉईड हार्मोन्सचे संतुलन प्रभावित होऊ शकते. प्रश्न- हार्मोन चाचणी कधी करावी? यासाठी कोणत्या रक्त चाचण्या आवश्यक आहेत? उत्तर- अशा प्रकारची लक्षणे दिसल्यास हार्मोन्सची तपासणी करून घ्यावी- सामान्यतः रक्त तपासणीमध्ये थायरॉईड प्रोफाइल (TSH, T3, T4), टेस्टोस्टेरॉन, कोर्टिसोल आणि इन्सुलिनची तपासणी केली जाते. डॉक्टर लक्षणे आणि गरजेनुसार या चाचण्या करण्यास सांगू शकतात- प्रश्न- कोणत्या लक्षणांमध्ये हार्मोन थेरपी गरजेची असते? उत्तर- हार्मोन थेरपी कधी गरजेची असू शकते- प्रश्न- हार्मोन असंतुलनाचा आपल्या जीवनशैलीशी काही संबंध आहे का? उत्तर- होय, हार्मोन असंतुलनाचा जीवनशैलीशी थेट संबंध आहे- प्रश्न- शरीरातील हार्मोन संतुलन राखण्यासाठी जीवनशैलीत कोणते बदल करावेत? उत्तर- हार्मोनल संतुलन राखण्यासाठी जीवनशैलीत काही सुधारणा करणे आवश्यक आहे.

डॉ. हेल्म्सटेटर यांच्या पुस्तकातून वाचा विचारांची जादू:मी म्हातारा झालो, हा विचार बदला; छोटी कामे पूर्ण करून स्वतःची प्रशंसा करा

तुम्हाला काय हवे आहे आणि ते कसे मिळवायचे? खरं तर, आपला मेंदू दररोज हजारो वेळा स्वतःशी बोलतो. जर या गोष्टी नकारात्मक असतील तर अडचणी येतात. विशेषतः, वृद्ध लोक अनेकदा विचार करतात की आता काहीही होऊ शकत नाही. ही विचारसरणी बदला, छोटी कामे पूर्ण करून स्वतःची प्रशंसा करा. यामुळे तुमचा आत्मविश्वास वाढेल आणि एकटेपणा कमी जाणवेल. तुमच्या मनात नकारात्मक विचार आल्यास, ही 3 कामे करा, आत्मविश्वास वाढेल आणि आनंद मिळेल नकारात्मक विचार लगेच थांबवा जेव्हाही मनात ‘मी म्हातारा झालो’ असे विचार येतात, तेव्हा ते लगेच थांबवा. त्याऐवजी सकारात्मक वाक्य बोला-‘मी अजूनही शिकू शकतो’. दररोज 10 वेळा हा सराव करा. यामुळे तुमचा आत्मविश्वास वाढेल. यशाची कल्पना करा रोज सकाळी 5 मिनिटे डोळे मिटून विचार करा की तुम्हाला काय हवे आहे-कुटुंबासोबत फिरायला जाणे, नवीन कौशल्य शिकणे किंवा नातवंडांना काहीतरी शिकवणे. हे इतके स्पष्टपणे पहा की जणू ते खरे झाले आहे. छोटी उद्दिष्टे ठरवा आणि आनंद साजरा करा आठवड्यातून एक छोटे काम निवडा. जसे की दररोज 10 मिनिटे चालणे किंवा एक जुने पुस्तक वाचणे. जेव्हा ते पूर्ण होईल तेव्हा स्वतःची प्रशंसा करा - 'मी चांगले केले'. ही सवय बनेल तेव्हा तुम्ही आनंदी राहाल.

वृद्धांना दीर्घ झोपेपेक्षा गाढ झोप जास्त महत्त्वाची:बबल फुगवा, कोमट पाण्यात पाय बुडवा; चांगली झोप येईल

वाढत्या वयात चांगली झोप औषधासारखी आहे. यातही, बराच वेळ अंथरुणावर पडून राहण्यापेक्षा गाढ झोप जास्त महत्त्वाची आहे. ही गोष्ट झोपेवर झालेल्या अनेक संशोधनांमध्ये सिद्ध झाली आहे. आता प्रश्न असा आहे की गाढ झोप कशी येईल? यात झोपण्यापूर्वी बुडबुडे फुगवणे, कोमट मिठाच्या पाण्यात पाय ठेवून बसणे यांसारख्या पद्धती मदत करतील. अमेरिकन ॲकॅडमी ऑफ स्लीप मेडिसिनच्या संशोधनानुसार, चांगल्या झोपेदरम्यान शरीर स्वतःची दुरुस्ती करते. स्मरणशक्ती मजबूत होते, रोगप्रतिकारशक्ती सुधारते. या समस्यांकडे दुर्लक्ष करू नका, डॉक्टरांना भेटा खाली दिलेल्या समस्यांपैकी जर 2-3 समस्या सलग 2-3 आठवडे किंवा त्याहून अधिक काळापासून होत असतील, तर झोप तज्ज्ञ किंवा जनरल फिजिशियनला भेटा. रात्री झोपायला उशीर लागणे- 30-60 मिनिटे किंवा त्याहून अधिक वेळ लागणे. रात्री 3-4 वेळा उठणे आणि नंतर झोप न येणे. मोठ्याने घोरणे आणि श्वास थांबणे - स्लीप ॲप्निया, यामुळे हृदयविकाराचा धोका वाढतो. पायांमध्ये वेदना किंवा आखडणे (रेस्टलेस लेग सिंड्रोम). चिंता किंवा जुन्या आठवणींमुळे त्रास - मन बराच काळ शांत नसणे रात्री 2-3 वाजता उठून पुन्हा झोप न लागणे. हे 5 मार्ग तुम्हाला गाढ झोप लागण्यास मदत करतील एक दिनचर्या तयार करा - झोपण्याची आणि उठण्याची वेळ रोज एकच ठेवा. रात्री चहा-कॉफी पिणे टाळा. पद्धत - विशेषतः झोपण्यासाठी अलार्म लावा. उदा. रात्री 10 वाजता. तर रोज सकाळी अलार्मशिवाय उठण्यासाठी मानसिकता तयार करा. बबल ब्लोइंग (बुडबुडे फुंकणे) - झोपण्यापूर्वी बुडबुडे फुंकल्याने अनिद्रा दूर होते. पद्धत- पलंगावर किंवा खुर्चीवर बसा. बबल मेकर घ्या. नाकाने 4 सेकंद श्वास घ्या, नंतर तोंडाने 8-10 सेकंद हळू हळू श्वास बाहेर सोडा. हे 5 ते 8 वेळा पुन्हा करा. झोपण्यासाठी योग्य वातावरण तयार करा - खोली अंधारी, मन शांत आणि तापमान आरोग्यासाठी अनुकूल ठेवा. पद्धत - पडदे बंद करा, फोन 'नाईट मोड'वर ठेवा. बेडरूम फक्त झोपण्यासाठी वापरा. झोपण्यापूर्वी टीव्ही पाहू नका. पाय बुडवा- कोमट पाण्याने पॅरासिम्पॅथेटिक नर्व्ह सक्रिय होतात. झोप चांगली येते. पद्धत- बादलीत कोमट पाणी घ्या. 1 ते 2 चमचे मीठ घाला. झोपण्यापूर्वी 15-20 मिनिटे 10 मिनिटे पाय बुडवा. दिनचर्या - सकाळी 20 मिनिटे वॉक किंवा योग, संध्याकाळी फिरा. रात्री हलके जेवण घ्या. पद्धत- एकाग्र होऊन वॉक करा. आहारात रात्री दलिया, खिचडीसारखे अन्न खा. साल काढलेले भिजवलेले बदाम, कोमट दूध घ्या.

सेलेनियम वृद्धत्व थांबवू शकते का?:हे खनिज काय आहे, शरीरात ही 9 महत्त्वाची कामे करते, पूर्तीसाठी या गोष्टी खा

प्रत्येक व्यक्तीची इच्छा असते की ती नेहमी सुंदर आणि तरुण दिसावी. चमकदार त्वचा आणि लांब-काळे केस कोणाला आवडत नाहीत? यासाठी सेलेनियम हे अत्यंत महत्त्वाचे खनिज आहे. हे एक अँटी-एजिंग घटक आहे, जे हार्मोन संतुलन, मजबूत रोगप्रतिकारशक्ती आणि निरोगी पेशींसाठी देखील खूप महत्त्वाचे आहे. हे डीएनएलाही सुरक्षित ठेवते. याच्या कमतरतेमुळे शरीरात ऑक्सिडेटिव्ह स्ट्रेस, सूज आणि अनेक गंभीर आजारांचा धोका वाढू शकतो. शरीर कोणतेही खनिज स्वतः तयार करत नाही, ते फक्त कॅल्शियम, लोह यांसारख्या काही खनिजांव्यतिरिक्त इतरांना जास्त काळ साठवून ठेवू शकत नाही. त्यामुळे ते रोजच्या आहारात समाविष्ट करणे आवश्यक आहे. संतुलित आणि विविध प्रकारच्या पदार्थांनी परिपूर्ण आहारामुळे याची पूर्तता होऊ शकते. म्हणून फिजिकल हेल्थमध्ये आज आपण सेलेनियम काय आहे हे जाणून घेणार आहोत. तसेच आपण हे देखील जाणून घेऊ की- प्रश्न- सेलेनियम काय आहे? उत्तर- सेलेनियम एक ट्रेस मिनरल आहे. याचा अर्थ असे मिनरल, ज्याची शरीराला खूप कमी प्रमाणात गरज असते. तरीही, निरोगी राहण्यासाठी हे आवश्यक मिनरल आहे. प्रश्न- सेलेनियम शरीरासाठी किती आवश्यक आहे? उत्तर- शरीराच्या संतुलित कार्यासाठी सेलेनियम अत्यंत महत्त्वाचे सूक्ष्म पोषक तत्व आहे. प्रश्न- सेलेनियम शरीरातील कोणत्या मूलभूत कार्यांसाठी आवश्यक आहे? उत्तर- सेलेनियम शरीरातील अनेक मूलभूत कार्यांसाठी महत्त्वाचे खनिज आहे. प्रश्न- सेलेनियमच्या कमतरतेमुळे कोणत्या समस्या उद्भवू शकतात? उत्तर- याची कमतरता झाल्यास वेळेआधीच वृद्धत्व दिसू लागते. यामुळे त्वचा कोरडी होते आणि सुरकुत्या पडतात. केस वेळेआधीच कोरडे, निर्जीव आणि पांढरे होऊ लागतात. यामुळे उद्भवणाऱ्या सर्व समस्या ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- सेलेनियम खरोखरच अँटी-एजिंग आहे का? ते कसे कार्य करते? उत्तर- होय, सेलेनियम एक अँटी-एजिंग पोषक तत्व आहे. ते असे कार्य करते- प्रश्न- सेलेनियम कोणत्या-कोणत्या आजारांचा धोका कमी करते? उत्तर- सेलेनियम शरीराला ऑक्सिडेटिव्ह स्ट्रेस आणि सूजेपासून वाचवून काही आजारांचा धोका कमी करण्यास मदत करू शकते. प्रश्न- एका निरोगी प्रौढ व्यक्तीला दररोज किती सेलेनियमची आवश्यकता असते? उत्तर- एका निरोगी प्रौढ व्यक्तीला दररोज सुमारे 55 मायक्रोग्राम सेलेनियमची आवश्यकता असते. प्रश्न- कोणत्या लोकांमध्ये सेलेनियमच्या कमतरतेचा धोका जास्त असतो? उत्तर- सेलेनियमच्या कमतरतेचा धोका अशा लोकांमध्ये जास्त असतो, ज्या भागातील मातीत सेलेनियमचे प्रमाण कमी असते. अशा ठिकाणी उगवणाऱ्या पिकांमध्येही सेलेनियम कमी असते. प्रश्न- सेलेनियमची पूर्तता करण्यासाठी आहारात कोणते पदार्थ समाविष्ट करणे आवश्यक आहे? उत्तर- संतुलित आहारातून शरीराला आवश्यक सेलेनियम मिळते. टूना, सार्डिन आणि कोळंबी यांसारखे समुद्री मासे याचे सर्वोत्तम स्रोत आहेत. हे अंडी आणि चिकनमध्येही आढळते. शाकाहारी लोकांसाठी, संपूर्ण धान्य, ब्राऊन राईस, डाळी, बीन्स आणि दूध-दही चांगले पर्याय असू शकतात. सेलेनियमचे चांगले स्रोत ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- सेलेनियमची पूर्तता अन्नातून होऊ शकते की सप्लिमेंटचीही गरज लागते? उत्तर- जर संतुलित आहार घेतला तर सेलेनियमची गरज पूर्ण होऊ शकते. आहारात नट्स, सीड्स, डाळी, डेअरी उत्पादने आणि पालेभाज्यांचा समावेश करणे फायदेशीर आहे. ज्यांना काही आरोग्य समस्या आहेत, त्यांना सप्लिमेंटची गरज लागते. हे लक्षात ठेवा की डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय सेलेनियम सप्लिमेंट घेणे हानिकारक देखील असू शकते.

लोह कमतरतेची 12 लक्षणे:दुर्लक्ष करू नका, ॲनिमिया, संक्रमण होऊ शकते, आहारात लाल पालेभाज्यांचा समावेश करा

नॅशनल फॅमिली हेल्थ सर्वे 5 (NFHS-5) नुसार, भारतात 15-49 वयोगटातील सुमारे 57-59% महिलांना ॲनिमिया म्हणजेच रक्ताची कमतरता आहे. ॲनिमियाचे मुख्य कारण म्हणजे लोहाची कमतरता. लोह हे शरीरासाठी एक महत्त्वाचे (अत्यंत आवश्यक) खनिज आहे. लोहाच्या कमतरतेमुळे शरीर हळूहळू कमकुवत होते. लोक याच्या सुरुवातीच्या लक्षणांना अनेकदा सामान्य थकवा समजून दुर्लक्ष करतात. काही असे पदार्थ आहेत जे ॲनिमियाचा धोका टाळू शकतात. रेड लीफी ग्रीन्स (लाल पालेभाज्या) देखील यापैकीच एक आहेत. त्यांमध्ये भरपूर प्रमाणात लोह असते. म्हणून आज कामाची बातमी मध्ये जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. अरविंद कुमार अग्रवाल, संचालक, इंटरनल मेडिसिन, श्री बालाजी ॲक्शन मेडिकल इन्स्टिट्यूट, दिल्ली प्रश्न- लोह काय आहे आणि ते शरीरात काय काम करते? उत्तर- लोह एक आवश्यक खनिज आहे, जे शरीरात हिमोग्लोबिन तयार करते. शरीरातील सुमारे 70% लोह रक्तामध्ये हिमोग्लोबिनच्या स्वरूपात साठवले जाते. हिमोग्लोबिन हे लाल रक्तपेशींमध्ये (RBCs) असलेले प्रथिन आहे, जे फुफ्फुसातून ऑक्सिजन घेऊन ते संपूर्ण शरीरात पोहोचवते. रक्तामध्ये लोहाची कमतरता झाल्यास ऑक्सिजनचा पुरवठा कमी होतो. यामुळे थकवा, अशक्तपणा आणि ॲनिमिया होऊ शकतो. लोह शरीरात कोणती महत्त्वाची कामे करते, ग्राफिक्समध्ये पहा- प्रश्न- वनस्पती-आधारित लोह आणि प्राणी-आधारित लोह यामध्ये काय फरक आहे? उत्तर- वनस्पती-आधारित लोहाला 'नॉन-हीम लोह' असे म्हणतात, म्हणजे जे हिरव्या भाज्या, डाळी आणि धान्यांमध्ये आढळते. शरीर ते हळूहळू शोषून घेते. लोहाच्या चांगल्या शोषणासाठी व्हिटॅमिन सी (C) युक्त पदार्थ घेणे आवश्यक आहे. तथापि, प्राणी-आधारित लोह (हीम लोह) म्हणजे मांस, मासे आणि अंड्यांमधून मिळणारे लोह सहजपणे शोषले जाते. प्रश्न- महिलांमध्ये लोहाची कमतरता जास्त का असते? उत्तर- याचे कारण असे आहे की महिलांच्या आयुष्यातील वेगवेगळ्या टप्प्यांमध्ये (उदा. मासिक पाळी, गर्भधारणा आणि स्तनपान) त्यांच्या शरीराला सामान्य दिवसांपेक्षा जास्त लोहाची आवश्यकता असते. मुख्य कारणे खालील मुद्द्यांमधून समजून घ्या- प्रश्न- कोणत्या महिलांना लोह कमतरतेचा धोका जास्त असतो? उत्तर- काही महिलांना लोहाची जास्त गरज असू शकते. जसे की- प्रश्न- लोह कमतरतेची काय लक्षणे आहेत? उत्तर- लोहाची कमतरता हळूहळू शरीरावर परिणाम करते. सुरुवातीला लक्षणे सौम्य असू शकतात, परंतु वेळेवर लक्ष न दिल्यास ॲनिमियाची स्थिती निर्माण होऊ शकते. सर्व लक्षणे खाली दिलेल्या ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- आयर्नच्या कमतरतेचे आरोग्यासाठी काय धोके आहेत? उत्तर- दीर्घकाळ आयर्नची कमतरता शरीरातील काही महत्त्वाच्या अवयवांवरही परिणाम करू शकते. सर्व आरोग्य धोके ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- रेड लीफी ग्रीन्स म्हणजे काय आणि त्यात कोणते पोषक घटक असतात? उत्तर- रेड लीफी ग्रीन्स म्हणजे लाल पालेभाज्या अशा भाज्या आहेत, ज्यांची पाने लाल किंवा जांभळ्या रंगाची असतात. यांमध्ये नैसर्गिक रंगद्रव्य (अँथोसायनिन) सोबत अनेक आवश्यक जीवनसत्त्वे आणि खनिजे आढळतात. यात माठाची पाने (अमरनाथ), लाल पालक आणि बीटची पाने यांचा समावेश आहे. हे विशेषतः लोहाच्या (आयर्न) समर्थनासाठी फायदेशीर मानले जातात. खालील ग्राफिकमधून याची पौष्टिक मूल्ये (न्यूट्रिशनल व्हॅल्यू) पहा- प्रश्न- रेड लीफी ग्रीन्सपासून आपल्याला दैनंदिन गरजेच्या किती टक्के लोह (आयर्न) मिळू शकते? उत्तर- 300 ग्रॅम रेड लीफी ग्रीन्समध्ये सुमारे 3.71 मिग्रॅ लोह (आयर्न) असते. यामुळे दैनंदिन गरजेचा सुमारे 20% ते 45% भाग पूर्ण होऊ शकतो. ‘नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ हेल्थ’ नुसार, लोहाची (आयर्नची) दररोजची गरज वय आणि लिंगानुसार बदलते. जसे की- प्रश्न- 'रेड लीफी ग्रीन्स' दररोज खाऊ शकतो का? उत्तर- होय, रेड लीफी ग्रीन्स रोज खाल्ली जाऊ शकतात, पण ती संतुलित प्रमाणात आणि व्यवस्थित धुवून व शिजवून खाल्ली पाहिजेत. रोजच्या सेवनाने लोह, फोलेट आणि फायबर मिळते. तथापि, ज्या लोकांना किडनी स्टोन किंवा ऑक्सलेटची समस्या आहे, त्यांनी आधी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. प्रश्न- रेड लीफी ग्रीन्सचे आरोग्य फायदे काय आहेत? उत्तर- रेड लीफी ग्रीन्स पोषक तत्वांनी परिपूर्ण असतात. त्यांच्या नियमित सेवनाचे अनेक फायदे आहेत. सर्व फायदे ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- रेड लीफी ग्रीन्सला रोजच्या आहारात कसे समाविष्ट करू शकता? उत्तर- रेड लीफी ग्रीन्सला अनेक प्रकारे आपल्या आहारात समाविष्ट करू शकता- प्रश्न- लाल पालेभाज्यांव्यतिरिक्त इतर कोणते पदार्थ लोहयुक्त असतात? उत्तर- अनेक शाकाहारी आणि मांसाहारी पदार्थ लोहाचे चांगले स्रोत आहेत. शाकाहारी लोकांसाठी लोहाचे स्रोत नॉन-व्हेज खाणाऱ्या लोकांसाठी प्रश्न- केवळ आहारातून लोहाची कमतरता पूर्ण होऊ शकते का? उत्तर- सामान्यतः, लोहाची (आयर्नची) कमतरता संतुलित आणि लोहयुक्त आहाराने पूर्ण होऊ शकते. परंतु ॲनिमियासारख्या गंभीर स्थितीत केवळ आहार पुरेसा नसतो. अशा स्थितीत सप्लिमेंटची आवश्यकता असू शकते. प्रश्न- कोणत्या परिस्थितीत लोह (आयर्न) सप्लिमेंट घेण्याची आवश्यकता असते? उत्तर- लोह (आयर्न) सप्लिमेंटची आवश्यकता तेव्हा असते, जेव्हा केवळ आहाराने कमतरता पूर्ण होत नाही. डॉक्टर काही परिस्थितीत रक्त तपासणीच्या आधारावर सप्लिमेंट लिहून देऊ शकतात- प्रश्न- लोहाच्या कमतरतेचे निदान कसे होते? उत्तर- लोहाच्या कमतरतेचे निदान सामान्यतः त्याच्या लक्षणांवरून आणि रक्त तपासणीद्वारे होते. डॉक्टर सहसा या चाचण्यांची शिफारस करतात- प्रश्न- लोहाची कमतरता असताना डॉक्टरांचा सल्ला कधी घ्यावा? उत्तर- काही परिस्थितीत डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे-